KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SHARPSTON

ippreżentati fit‑12 ta’ Marzu 2020 ( 1 )

Kawża C‑575/18 P

Ir-Repubblika Ċeka

vs

Il-Kummissjoni Ewropea

“Appell – Riżorsi proprji tal-Unjoni Ewropea – Responsabbiltà finanzjarja tal-Istati Membri – Konstatazzjoni tar-responsabbiltà finanzjarja tar-Repubblika Ċeka – Telf ta’ ċerti dazji fuq l-importazzjoni – Obbligu li l-Kummissjoni titħallas l-ammont korrispondenti għall-imsemmi telf – Kunċett ta’ ‘att li jista’ jiġi kkontestat’ – Dritt għal rimedju effettiv”

Introduzzjoni

1. Permezz tal-appell tagħha, ir-Repubblika Ċeka titlob l-annullament tad-digriet tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tat‑28 ta’ Ġunju 2018, (Ir‑Repubblika Ċeka vs Il‑Kummissjoni) ( 2 ), li permezz tiegħu din tal-aħħar ċaħdet ir-rikors għal annullament li hija kienet ippreżentat kontra l-allegata deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea li tinsab fl-ittra tal‑20 ta’ Jannar 2015, mingħand id-Direttur tad-Direttorat “Riżorsi Proprji u Programmazzjoni Finanzjarja” tad-Direttorat Ġenerali għall-Baġit u bir-referenza Ares (2015)217973 (iktar ’il quddiem l-“ittra kontenzjuża”), minħabba l-inammissibbiltà tiegħu.

2. Dan l-appell iqajjem numru ta’ kwistjonijiet fundamentali dwar il-funzjonament tas-sistema tar-riżorsi proprji tradizzjonali (RPT) tal-Unjoni, fir-rigward tal-kunċett ta’ ħlas b’riżervi iżda wkoll, b’mod iktar ġenerali, fir-rigward tal-aċċess tal-Istati Membri għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva fil-każ ta’ tilwim dwar il-portata tar-responsabbiltajiet finanzjarji tagħhom fir-rigward tal-Unjoni.

Il-kuntest ġuridiku

It-Trattat FUE

3. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE jipprovdi: “Il-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-Unjoni Ewropea għandha teżamina l-legalità ta’ atti leġislattivi, ta’ l-atti tal-Kunsill, tal-Kummissjoni u tal-Bank Ċentrali Ewropew, minbarra ir-rakkomandazzjonijiet u l-opinjonijiet, u ta’ atti tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Ewropew maħsuba li joħolqu effetti legali fir-rigward ta’ terzi. Din għandha tikkontrolla wkoll il-legalità ta’ l-atti ta’ korpi jew organi ta’ l-Unjoni maħsuba sabiex jipproduċu effetti legali fil-konfront ta’ partijiet terzi.”

Il-Karta

4. Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”): “Kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha garantiti mil-liġi ta’ l-Unjoni jiġu vjolati għandha d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan l-Artikolu.”

Id-Deċiżjoni 2007/436/KE, Euratom tal-Kunsill

5. Skont il-premessa 2 tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2007/436/KE, Euratom tas‑7 ta’ Ġunju 2007 dwar is-sistema tar-riżorsi proprji tal-Komunitajiet Ewropej ( 3 ), is-sistema tar-riżorsi proprji għandha “tiżgura li jkun hemm riżorsi adegwati għall-iżvilupp xieraq tal-politika [tal-Unjoni], soġġetta għall-ħtieġa ta’ dixxiplina baġitarja stretta”.

6. Konformement mal-Artikolu 2(1)(a) tad-Deċiżjoni 2007/436, id-dħul li ġej b’mod partikolari mid-dazji tat-tariffa doganali komuni u dazji oħrajn stabbiliti jew li għandhom jiġu stabbiliti mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni dwar il-kummerċ mal-pajjiżi mhux membri għandu jikkostitwixxi riżorsi proprji mdaħħla fil-baġit ġenerali tal-Unjoni Ewropea.

7. L-Artikolu 8(1) jippreċiża wkoll li r-riżorsi proprji msemmija fl-Artikolu 2(1)(a) għandhom jinġabru mill-Istati Membri. Huma għandhom iqiegħdu l-imsemmija riżorsi għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni.

Ir-Regolament (KE, Euratom) Nru 1150/2000

8. Il-premessa 21 tar-Regolament (KE, Euratom) Nru 1150/2000 ( 4 ) tipprovdi li kollaborazzjoni mill-qrib bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni għandha tiffaċilita l-applikazzjoni xierqa tar-regoli finanzjarji li għandhom x’jaqsmu mar-riżorsi proprji tagħha.

9. Skont l-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 1150/2000, intitolament tal-Unjoni għar-riżorsi proprji msemmija fl-Artikolu 2(1)(a) tad-Deċiżjoni 2007/436 għandu jkun stabbilit malli l-kundizzjonijiet li hemm dispożizzjoni dwarhom bir-regolamenti tad-dwana jkunu twettqu rigward id-dħul għall-intitolament fil-kontijiet u man-notifikazzjoni tad-debitur.

10. L-Artikolu 6(1) u (3) jipprovdi: “1. Kontijiet għar-riżorsi tagħha proprji għandhom jinżammu mit-Teżor ta’ kull Stat Membru jew minn korp maħtur minn kull Stat Membru u maqsum skond it-tipi ta’ riżorsi. […] 3. (a) Intitolamenti stabbiliti bi qbil ma’ l-Artikolu 2 għandhom, bla ħsara għall-punt (b) ta’ dan il-paragrafu, jiddaħlu fil-kontijiet mhux aktar tard mill-ewwel jum tax-xogħol wara d-19‑il jum tat-tieni xhar tax-xahar ta’ wara li matulu l-intitolament ikun stabbilit. (b) Intitolamenti stabbiliti li ma jkunux imdaħħla fil-kontijiet msemmija fil-punt (a), għaliex ikunu għadhom ma ġewx irkuprati u l-ebda garanzija ma tkun ġiet ipprovduta għandhom jintwerew f’kontijiet separati matul il-perijodu preskritt fil-punt (a). Stati Membri jistgħu jadottaw din il-proċedura meta l-intitolamenti stabbiliti li dwarhom garanzija tkun ġiet ipprovduta jkunu ġew sfidatati [kkontestati] u jistgħu, mat-twettieq tal-kwistjonijiet li jkunu qamu, jkunu suġġetti għal tibdil. […]”

11. Skont l-Artikolu 9(1): “Skond il-proċedura preskritta fl-Artikolu 10, kull Stat Membru għandu jikkredita r-riżorsi tiegħu proprji fil-kont miftuħ f’isem il-Kummissjoni mat-Teżor tiegħu jew mal-korp li jkun ħatar. […]”

12. Skont l-Artikolu 10(1), id-dħul tar-riżorsi proprji msemmija fl-Artikolu 2(1)(a) tad-Deċiżjoni 2007/436 għandu jseħħ mhux iktar tard mill-ewwel jum tax-xogħol wara d-19‑il jum tat-tieni xahar ta’ wara x-xahar li fih l-intitolament ikun ġie stabbilit konformement mal-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament.

13. L-Artikolu 11(1) jipprevedi li kwalunkwe dewmien fid-dħul fil-kontijiet imsemmija fl-Artikolu 9(1) għandu jagħti lok għall-ħlas tal-interessi min-naħa tal-Istat Membru kkonċernat.

14. Finalment, skont l-Artikolu 17(1) sa (4): “1. Stati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jassiguraw li l-ammont korrispondenti ta’ l-intitolament stabbilita permezz ta’ l-Artikolu 2 isir magħmul disponibbli lill-Kummissjoni kif speċifikat f’dan ir-Regolament. 2. L-Istati Membri għandhom jinħelsu mill-obbligu li jpoġġu għad-disposizzjoni tal-Kummissjoni l-ammonti li jikkorrispondu għal drittijiet stabbiliti li jirriżultaw irrekuperabbli minħabba: (a) raġunijiet ta’ force majeure; jew (b) raġunijiet oħra li ma jistgħux jiġu attribwiti lilhom. L-ammonti ta’ drittijiet stabbiliti għandhom jiġu dikjarati irrekuperabbli b’deċiżjoni ta’ l-awtorità amministrattiva kompetenti li ssib li ma jistgħux jiġu rkuprati. L-ammonti ta’ drittijiet stabbiliti għandhom jiġu kkunsidrati bħala irrekuperabbli, sa mhux aktar tard, wara perijodu ta’ ħames snin mid-data li fiha l-ammont ikun ġie stabbilit skond l-Artikolu 2 jew, fil-każ ta’ appell amministrattiv jew ġudizzjarju, id-deċiżjoni finali tkun ġiet mogħtija, notifikata jew pubblikata. Jekk ikunu ġew riċevuti ħlasijiet jew ħlasijiet parzjali, il-perijodu ta’ ħames snin massimu għandu jibda’ mid-data ta’ l-aħħar ħlas li ġie magħmul, fejn dan ma temmx id-dejn. L-ammonti dikjarati jew ikkunsidrati bħala irrekuperabbli għandhom jiġu mneħħija b’mod definittiv mill-kontijiet separati msemmija fl-Artikolu 6(3)(b). Għandhom jintwerew f’anness mad-dikjarazzjoni trimestrali msemmija fl-Artikolu 6(4)(b) u, fejn applikabbli, fid-dikjarazzjoni trimestrali msemmija fl-Artikolu 6(5). 3. Fi żmien tliet xhur mid-deċiżjoni amministrattiva msemmija fil-paragrafu 2 jew skond il-limiti ta’ żmien imsemmija f’dak il-paragrafu, l-Istati Membri għandhom jipprovdu lill-Kummissjoni b’informazzjoni dwar dawk il-każijiet fejn il-paragrafu 2 ġie applikat sakemm id-drittijiet stabbiliti involuti jaqbżu l-EUR 50000. […] Dan ir-rapport, li għandu jsir fuq formola li għandha tiġi provduta mill-Kummissjoni wara li tikkonsulta l-kumitat imsemmi fl-Artikolu 20, għandu jinkludi l-fatti kollha meħtieġa għal eżami sħiħ tar-raġunijiet imsemmija fil-paragrafu 2(a) u (b) li ostakolaw lill-Istat Membru konċernat milli jagħmel disponibbli l-ammonti in kwistjoni u l-miżuri ta’ rkupru li l-Istat Membru ħa fil-każ jew fil-każijiet in kwistjoni. 4. Il-Kummissjoni għandha sitt xhur minn meta tirċievi r-rapport previst fil-paragrafu 3 biex tibgħat il-kummenti tagħha lill-Istat Membru konċernat. Fejn il-Kummissjoni tara li hemm bżonn li tintalab informazzjoni addizzjonali, il-limitu ta’ żmien ta’ sitt xhur għandu jibda’ jgħodd mid-data meta tasal l-informazzjoni supplimentari mitluba.”

Il-fatti li wasslu għall-kawża

15. Il-fatti li wasslu għall-kawża jistgħu jingħataw fil-qosor kif ġej.

16. Fit‑30 ta’ Mejju 2008, l-Uffiċċju Ewropew ta’ Kontra l-Frodi (OLAF) adotta rapport finali wara investigazzjoni dwar verifiki relatati mal-importazzjoni ta’ lajters tal-but li joriġinaw mil-Laos, matul il-perijodu bejn is-snin 2004 u 2007. Dawn il-lajters kienu fir-realtà joriġinaw mir-Repubblika Popolari taċ-Ċina u kellhom jintlaqtu minn dazju antidumping.

17. L-imsemmi rapport kien jindika li “l-provi tal-oriġini Ċiniża stabbiliti matul il-missjoni ta’ spezzjoni huma biżżejjed sabiex l-Istati Membri jiftħu proċedura amministrattiva ta’ aġġustament fiskali”. Skont ir-rapport, kien neċessarju “li l-Istati Membri jwettqu awditi ta’ monitoraġġ u, jekk ikun il-każ, investigazzjonijiet fuq l-importaturi kkonċernati u li jiftħu, b’urġenza, proċedura ta’ rkupru”.

18. Fir-rigward tar-Repubblika Ċeka, il-konklużjonijiet tar-rapport tal-OLAF urew 28 każ ta’ importazzjoni ta’ merkanzija, li kienu jaqgħu taħt il-kompetenza ta’ tliet uffiċċji doganali differenti.

19. L-uffiċċji doganali kkonċernati ħadu miżuri sabiex jipproċedu għall-aġġustament u għall-irkupru fiskali f’dawn it-28 każ.

20. Madankollu, ir-Repubblika Ċeka ma kienet f’pożizzjoni li tiżgura l-aġġustament fit-terminu stabbilit fl-ebda wieħed minn dawn it-28 każ.

21. Bejn ix-xhur ta’ Novembru 2013 u Novembru 2014, ir-Repubblika Ċeka inkludiet fis-sistema WOMIS ( 5 ) 28 każ ta’ impossibbiltà ta’ rkupru ta’ riżorsi proprji.

22. F’Lulju u f’Diċembru 2014, dan l-Istat Membru kkomunika informazzjoni supplimentari lill-Kummissjoni, fuq talba ta’ din tal-aħħar, permezz tas-sistema WOMIS.

23. Permezz tal-ittra kontenzjuża, id-Direttur tad-Direttorat “Riżorsi Proprji u Programmazzjoni Finanzjarja” tad-Direttorat Ġenerali għall-Baġit tal-Kummissjoni informa lill-awtoritajiet Ċeki li l-kundizzjonijiet għad-dispensa mill-obbligu tat-tqegħid għad-dispożizzjoni tar-riżorsi proprji, previsti fl-Artikolu 17(2) tar-Regolament Nru 1150/2000, ma kienu ssodisfatti fl-ebda wieħed mill-każijiet imsemmija iktar ’il fuq. Huwa stieden lill-imsemmija awtoritajiet Ċeki sabiex jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jikkreditaw il-kont tal-Kummissjoni bl-ammont ta’ 53976340 koruna Ċeka (CZK) (madwar EUR 2112708), mhux iktar tard mill-ewwel jum ta’ xogħol wara d-dsatax‑il jum tat-tieni xahar wara x-xahar li fih intbagħtet l-imsemmija ittra. Id-direttur imsemmi iktar ’il fuq żied li kwalunkwe dewmien jagħti lok għall-ħlas ta’ interessi moratorji skont l-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 1150/2000.

24. Fis‑17 ta’ Marzu 2015, ir-Repubblika Ċeka ħallset l-ammont kontenzjuż fil-kont tal-Kummissjoni, filwaqt li tenniet ir-riżervi tagħha fir-rigward tal-argument difiż minnha fl-ittra kontenzjuża.

Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u d-digriet appellat

25. Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit‑30 ta’ Marzu 2015, ir-Repubblika Ċeka ppreżentat rikors intiż għall-annullament tad-deċiżjoni allegatament inkluża fl-ittra kontenzjuża.

26. Permezz ta’ att separat ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fil‑11 ta’ Ġunju 2015, il-Kummissjoni qajmet eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà minħabba li l-ittra kontenzjuża ma kinitx tikkostitwixxi deċiżjoni appellabbli għal annullament. Ir-Repubblika Ċeka ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha dwar din l-eċċezzjoni.

27. Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fl‑20 ta’ Lulju 2015, ir-Repubblika Slovakka talbet li tintervjeni insostenn tat-talbiet tar-Repubblika Ċeka.

28. Permezz ta’ deċiżjoni tat‑22 ta’ Diċembru 2015, wara li ġabret l-osservazzjonijiet tal-partijiet prinċipali, il-Qorti Ġenerali ssospendiet il-proċedura quddiemha sakemm jingħataw is-sentenzi Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni ( 6 ) u Ir-Rumanija vs Il‑Kummissjoni ( 7 ). Il-proċedura tkompliet wara l-għoti ta’ dawn is-sentenzi u l-partijiet prinċipali ġew mistiedna jesprimu ruħhom dwar il-konsegwenzi li għandhom jinsiltu minnhom.

29. Permezz tad-digriet appellat tagħha, il-Qorti Ġenerali laqgħet l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà tal-Kummissjoni għar-raġuni, esposta fil-punti 64 u 87 tal-imsemmi digriet, li l-ittra kontenzjuża kienet tikkostitwixxi biss sempliċi espressjoni ta’ opinjoni bil-miktub intiża għal informazzjoni, ikkompletata bi stedina għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tar-riżorsi proprji, b’tali mod li ma tistax tkun is-suġġett ta’ rikors għal annullament.

30. Din il-klassifikazzjoni tirriżulta minn analiżi, minn naħa, tal-kuntest tal-adozzjoni tal-ittra kontenzjuża u tas-setgħat tal-Kummissjoni fil-qasam tar-riżorsi proprji tal-Unjoni u, min-naħa l-oħra, tal-kontenut ta’ din l-ittra.

31. Fl-ewwel lok, il-Qorti Ġenerali essenzjalment iddeċidiet li, skont id-Deċiżjoni 2007/436, kif ukoll ir-Regolament Nru 1150/2000, huma direttament l-Istati Membri li għandhom jikkonstataw u jqiegħdu għad-dispożizzjoni r-riżorsi proprji (punti 37 sa 43 tad-digriet appellat), mingħajr ma dawn l-atti jipprevedu proċedura speċifika li fi tmiemha l-Kummissjoni jkollha tadotta deċiżjoni dwar l-obbligu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni (punt 47 tal-imsemmi digriet). B’mod partikolari, fir-rigward tad-dispensa eċċezzjonali minn dan l-obbligu prevista fl-Artikolu 17(2) tar-Regolament Nru 1150/2000, il-Kummissjoni tista’ tagħmel biss, skont il-paragrafu 4 ta’ dan l-artikolu, l-osservazzjonijiet tagħha dwar ir-raġunijiet li pprekludew lil Stat Membru milli jqiegħed għad-dispożizzjoni ammont iddikjarat irrekuperabbli minn deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva nazzjonali kompetenti u dwar il-miżuri meħuda minn dan l-Istat Membru sabiex jiżgura l-irkupru. Dawn l-osservazzjonijiet ma għandhomx valur vinkolanti u, għaldaqstant, effetti legali vinkolanti (punti 44 sa 49 tal-imsemmi digriet).

32. Barra minn hekk, fil-punti 51 sa 55 tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali żiedet, essenzjalment, li eventwali tilwim bejn Stat Membru u l-Kummissjoni dwar il-konstatazzjoni u t-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ riżorsi proprji kien jaqa’ taħt il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.

33. Fit-tieni lok, il-Qorti Ġenerali qieset, fil-punt 59 tad-digriet appellat, li mill-kontenut tal-ittra kontenzjuża jirriżulta li l-Kummissjoni, essenzjalment, esponiet lir-Repubblika Ċeka l-osservazzjonijiet tagħha, konformement mal-Artikolu 17(4) tar-Regolament Nru 1150/2000, fir-rigward tat-talba ta’ din tal-aħħar li tiġi ddispensata mill-obbligu li tqiegħed għad-dispożizzjoni l-ammont kontenzjuż u li din l-istituzzjoni stiednet lil dan l-Istat Membru sabiex jagħmel disponibbli dan l-ammont. Sa fejn din l-ittra semmiet terminu għat-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-imsemmi ammont, il-Qorti Ġenerali rrilevat, fil-punti 62 u 63 ta’ dan id-digriet, li, fid-dawl tal-kontenut globali tal-imsemmija ittra, ir-riferiment għal tali terminu ma kienx jippermetti li jiġi kkunsidrat li l-Kummissjoni kellha l-intenzjoni li tadotta att li jipproduċi effetti legali vinkolanti u li, permezz ta’ dan ir-riferiment, l-ittra kontenzjuża kienet tirriproduċi l-formulazzjoni tal-Artikoli 10 u 11 ta’ dan ir-regolament.

34. Finalment, il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-argumenti differenti mressqa mir-Repubblika Ċeka. B’mod partikolari, fir-rigward ta’ argument ibbażat fuq id-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, hija rrilevat dan li ġej, fil-punti 81 sa 84 tad-digriet appellat: “81. […] minn naħa, għalkemm il-kundizzjoni dwar l-effetti legali vinkolanti għandha tiġi interpretata fid-dawl tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ggarantit mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-[Karta], huwa biżżejjed li jitfakkar li dan id-dritt ma huwiex intiż li jibdel is-sistema ta’ stħarriġ ġudizzjarju prevista mit-Trattati, u b’mod partikolari r-regoli dwar l-ammissibbiltà tar-rikorsi ppreżentati direttament quddiem il-qorti tal-Unjoni, kif jirriżulta wkoll mill-ispjegazzjonijiet relatati mal-Artikolu 47, li skont it-tielet subparagrafu tal-Artikolu 6(1) TUE u l-Artikolu 52(7) ta’ din il-Karta, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-interpretazzjoni tagħha. Għalhekk, l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ ‘att li jista’ jiġi kkontestat’ fid-dawl tal-imsemmi Artikolu 47 ma tistax twassal biex twarrab din il-kundizzjoni mingħajr ma wieħed jeċċedi l-kompetenzi attribwiti mit-Trattat lill-qrati tal-Unjoni (sentenzi [Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni], punt 66, u tal‑25 ta’ Ottubru 2017, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni, C‑599/15 P, EU:C:2017:801, punt 68). 82. Barra minn hekk, mal-wasla tal-ittra [kontenzjuża], ir-Repubblika Ċeka setgħet ma tilqax l-ittra [kontenzjuża], fl-istennija tal-preżentata eventwali, mill-Kummissjoni, ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. 83. Ċertament, mill-istruttura tal-Artikolu 258 TFUE jirriżulta li l-Kummissjoni ma hijiex obbligata tippreżenta tali rikors, peress li s-setgħa diskrezzjonali li hija għandha fir-rigward tal-opportunità li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu teskludi d-dritt għal kwalunkwe persuna li teżiġi mingħandha li tieħu pożizzjoni f’sens speċifiku (ara d-digriet tal‑14 ta’ Settembru 2015, Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni, T‑784/14, mhux ippubblikat, EU:T:2015:659, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata). 84. Madankollu, ir-Repubblika Ċeka setgħet ukoll tipproċedi għal tqegħid għad-dispożizzjoni kundizzjonali [tal-ammont] inkwistjoni, filwaqt li tifformula riżervi dwar il-fondatezza tal-argument difiż minn din l-istituzzjoni, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja semmiet f’diversi drabi din il-possibbiltà (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑16 ta’ Mejju 1991, Il‑Kummissjoni vs Il‑Pajjiżi l‑Baxxi, C‑96/89, EU:C:1991:213, punt 17; tat‑12 ta’ Settembru 2000, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Renju Unit, C‑359/97, EU:C:2000:426, punt 31, u d-digriet tal‑4 ta’ Ottubru 2007, Il‑Finlandja vs Il‑Kummissjoni, C‑457/06 P, mhux ippubblikat, EU:C:2007:582, punt 39).”

35. Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors għal annullament tar-Repubblika Ċeka bħala inammissibbli, mingħajr ma ddeċidiet dwar it-talba għal intervent tar-Repubblika Slovakka.

It-talbiet tal-partijiet fl-appell u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

36. Skont l-appell tagħha, ippreżentat fit‑13 ta’ Settembru 2018, ir-Repubblika Ċeka titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha: – tannulla d-digriet appellat; – tiċħad l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Kummissjoni; – tibgħat lura l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex tiddeċiedi dwar il-fondatezza tar-rikors; – tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

37. Il-Kummissjoni min-naħa tagħha tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja: – tiċħad l-appell; – tikkundanna lir-Repubblika Ċeka għall-ispejjeż.

38. Ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi intervjena insostenn tat-talbiet tar-Repubblika Ċeka.

39. Il-partijiet fl-appell ressqu l-argumenti rispettivi tagħhom matul is-seduta tal‑11 ta’ Novembru 2019.

Analiżi

40. Insostenn tal-appell tagħha, l-appellanti tinvoka aggravju uniku, ibbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 263 TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta. Qabel ma neżamina l-argumenti tal-partijiet, jidhirli li jkun utli li nfakkar fil-prinċipji legali u ġurisprudenzjali li jirregolaw ir-RPT u, b’mod partikolari, it-tqegħid għad-dispożizzjoni tagħhom.

Is-sistema tar-RPT

41. Ir-RPT (inklużi d-dazji doganali) huma intiżi sabiex jiffinanzjaw il-politiki tal-Unjoni. Peress li l-Unjoni ma għandhiex korp ta’ aġenti awtorizzati li jiġbru dawn ir-riżorsi, il-ġbir u l-ġestjoni tagħhom huma r-responsabbiltà tal-Istati Membri, li huma imposti fuqhom diversi obbligi f’dan ir-rigward (konformement mar-Regolament Nru 1150/2000, fir-rigward tal-perijodu rilevanti f’dan il-każ) ( 8 ).

42. Ir-riżorsi proprji huma dovuti malli jiġu kkonstatati. Għandu jiġi nnotat li l-Istati Membri huma marbuta jikkonstataw intitolament fuq ir-riżorsi proprji “malli l-kondizzjonijiet li hemm dispożizzjoni dwarhom bir-regolamenti tad-dwana jkunu twettqu rigward id-dħul għall-intitolament fil-kontijiet u n-notifikazzjoni tad-debitur” (ara l-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 1150/2000) ( 9 ).

43. L-Istati Membri ma jgawdu mill-ebda marġni ta’ diskrezzjoni f’dan ir-rigward. Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-Istati Membri ma jistgħux jiddispensaw ruħhom mill-obbligu li jistabbilixxu l-krediti, anki jekk jikkontestawhom, “inkella jkollu jiġi ammess li l-ekwilibriju finanzjarju tal-Unjoni jista’ jiġi sfrattat” bl-aġir ta’ Stat Membru ( 10 ). Minn dan isegwi li kull kontestazzjoni (eventwali) tista’ titqajjem biss a posteriori.

44. Ladarba titwettaq din il-konstatazzjoni, kull Stat Membru għandu jikkredita r-riżorsi proprji fil-kont miftuħ għal dan l-għan f’isem il-Kummissjoni mat-Teżor Pubbliku jew mal-korp li jkun ħatar dan l-Istat. Kull Stat Membru jaġixxi, b’xi mod, fil-kwalità ta’ bankier u depożitarju tar-riżorsi inkwistjoni, bl-obbligu li jqegħedhom għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni kollha kemm huma, irrispettivament minn jekk dawn kinux is-suġġett (jew le) ta’ rkupru ( 11 ). Għalhekk, l-Istati Membri jistgħu jevitaw l-obbligu tagħhom ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni biss fil-każijiet stabbiliti fl-Artikolu 17(2) tar-Regolament Nru 1150/2000 – jiġifieri meta l-ammonti li jikkorrispondu għall-intitolamenti kkonstatati jkunu irrekuperabbli, kemm għal raġunijiet ta’ force majeure kif ukoll għal raġunijiet oħra li ma jistgħux jiġu attribwiti lill-Istati kkonċernati.

45. Dan il-mekkaniżmu huwa ġġustifikat min-neċessità li jiġi żgurat it-tqegħid għad-dispożizzjoni “rapida [rapidu] u effikaċi” tar-riżorsi proprji tal-Unjoni ( 12 ). Dan huwa intiż b’mod partikolari sabiex jirresponsabbilizza lill-Istati Membri.

46. Huwa wkoll għal din ir-raġuni li l-ksur tal-obbligi enfasizzati iktar ’il fuq iwassal għall-impożizzjoni ta’ interessi moratorji għolja, skont l-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 1150/2000. F’dan ir-rigward, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, teżisti “konnessjoni inseparabbli” bejn l-obbligu li jiġu kkonstatati r-riżorsi proprji, dak li jiġi kkreditat il-kont tal-Kummissjoni fit-termini stabbiliti u dak li jitħallsu l-interessi moratorji ( 13 ).

47. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni hija responsabbli sabiex tiżgura li l-Istati Membri jwettqu l-obbligi tagħhom. Hija għandha s-setgħa li tibda proċedura ta’ ksur konformement mal-Artikolu 258 TFUE, meta Stat Membru jonqos milli jwettaq l-imsemmija obbligi.

48. Fil-każ ta’ kontestazzjoni dwar l-eżistenza ta’ RPT jew tal-ammont dovut minn Stat Membru, huwa jista’ jevita s-sanzjoni tal-interessi moratorji “billi jqiegħed għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni l-ammonti mitluba, filwaqt li jifformula riżervi fir-rigward tal-fondatezza tal-argument difiż minn din l-istituzzjoni” ( 14 ).

49. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddefinixxietx il-modalitajiet ta’ tali ħlas b’riżervi. Hija lanqas ma ddeċidiet jekk tali ħlas jistax – b’mod definittiv – jitqies bħala “perfett” fil-livell ġuridiku jew jekk l-Istat Membru kkonċernat jibqax inadempjenti fir-rigward tal-obbligi tiegħu.

50. Il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat biss li, għalkemm il-Kummissjoni ma tistax tirrifjuta lil Stat Membru l-benefiċċju ta’ ħlas b’riżervi, is-sistema tar-RPT tipprekludi l-possibbiltà (għall-Kummissjoni) li tinnegozja l-kundizzjonijiet u l-modalitajiet ta’ ħlas ( 15 ).

51. Din is-sitwazzjoni tirriżulta minn partikolarità tas-sistema tar-RPT: il-Kummissjoni ma tgawdi mill-ebda setgħa deċiżjonali skont ir-Regolament Nru 1150/2000.

52. Fil-fatt, għalkemm il-Kummissjoni hija marbuta tifformula osservazzjonijiet skont l-Artikolu 17(4) tar-Regolament Nru 1150/2000, dwar jekk Stat Membru jistax jiġi ddispensat mill-obbligu tiegħu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni, hija ma hijiex mitluba tadotta deċiżjoni f’dan ir-rigward. Bl-istess mod, l-Istati Membri jżommu l-kontroll tal-kontijiet li huma jżommu f’isem il-Kummissjoni u jistgħu saħansitra jirtiraw l-ammonti kontenzjużi ( 16 ), bir-riskju li jkollhom jaffaċċjaw, jekk ikun il-każ, proċedura ta’ ksur u l-ħlas tal-interessi moratorji msemmija iktar ’il fuq.

53. Dan ma huwiex żvista min-naħa tal-leġiżlatur: dan tal-aħħar għamel l-għażla deliberata li ma jagħtix tali setgħa lill-Kummissjoni. Fil-fatt, fi proposta għal emenda tar-Regolament Nru 1150/2000 tal‑2003, l-Artikolu 17(4) il-ġdid kien jipprevedi l-adozzjoni ta’ “deċiżjoni motivata tal-Kummissjoni” f’każ ta’ nuqqas ta’ qbil dwar jekk nuqqas ta’ rkupru definittiv kienx jirriżulta minn raġunijiet ta’ force majeure jew minn raġunijiet oħra li ma jistgħux jiġu attribwiti lill-Istat Membru inkwistjoni ( 17 ). Il-Kunsill ċaħad din il-proposta. L-Istati Membri ppreferew li jżommu l-prerogattivi tagħhom u rrifjutaw lill-Kummissjoni kull setgħa deċiżjonali fir-rigward tal-ammonti li kellhom jitħallsu.

54. Madankollu, dan in-nuqqas ta’ setgħa deċiżjonali ma jqegħedx inkwistjoni r-rwol tal-Kummissjoni fil-kwalità ta’ gwardjan tat-Trattati u lanqas is-setgħa tagħha li tifformula pariri legali dwar l-obbligi li jaqgħu fuq l-Istati Membri skont ir-Regolament Nru 1150/2000.

55. F’dan il-kuntest, kif irrilevat id-duttrina, il-Kummissjoni (xi drabi) titwassal biex tindirizza lill-Istati Membri stinati b’ittri b’kontenut heddiedi ( 18 ).

56. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonstatat li tali ittri ma kinux jikkostitwixxu “atti li jistgħu jiġu kkontestati” skont l-Artikolu 263 TFUE ( 19 ), b’tali mod li l-Istati Membri li jixtiequ jikkontestaw l-analiżi tal-Kummissjoni huma kkonfrontati b’għażla impossibbli: jew jirrifjutaw li jqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni l-ammonti mitluba, u b’hekk iġarrbu r-riskju li jkollhom iħallsu interessi moratorji għoljin ħafna; jew, sabiex jipproteġu ruħhom minn dan ir-riskju, jagħmlu ħlas b’riżervi, mingħajr madankollu ma jkollhom iċ-ċertezza li l-Kummissjoni ser tibda l-proċedura ta’ ksur li tippermetti li l-kawża tiġi deċiża fuq il-mertu mill-Qorti tal-Ġustizzja ( 20 ).

57. L-appell li hija adita bih il-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-każ huwa sintomatiku ta’ din is-sitwazzjoni ġuridika kważi assurda. Ir-Repubblika Ċeka riedet tqajjem dubju dwar l-analiżi magħmula mill-Kummissjoni fl-ittra kontenzjuża. Sabiex tasal għal dan, hija pproċediet għal ħlas b’riżervi u ppreżentat rikors għal annullament ibbażat fuq l-Artikolu 263 TFUE. Il-Qorti Ġenerali rrifjutat li tilqa’ dan ir-rikors, minħabba li l-ittra kontenzjuża ma kinitx tikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat. Il-Kummissjoni, min-naħa tagħha, qieset li ma kienx hemm nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu sa fejn kien sar il-ħlas mitlub – peress li jidher li r-riżervi fformulati ma kellhomx effett legali f’għajnejha ( 21 ).

58. Huwa fid-dawl ta’ dan il-kuntest ġuridiku partikolari li issa ser ngħaddi għall-analiżi tal-aggravju uniku mqajjem mill-appellanti insostenn tal-appell tagħha u tal-argumenti mressqa mill-partijiet l-oħra fl-appell.

L-argumenti tal-partijiet

59. Permezz tal-aggravju uniku tagħha, ibbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 263 TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta, ir-Repubblika Ċeka tafferma – essenzjalment – li hija ma għandha l-ebda rimedju ġudizzjarju effettiv sabiex tressaq quddiem il-qorti tal-Unjoni t-tilwima kontra l-Kummissjoni dwar l-eżistenza (jew l-assenza) ta’ obbligu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ RPT, għall-kuntrarju ta’ dak li indikat il-Qorti Ġenerali fil-punti 81 et seq. tad-digriet appellat.

60. Preliminarjament, ir-Repubblika Ċeka tenfasizza li, meta l-Kummissjoni tistieden lil Stat Membru jqiegħed għad-dispożizzjoni tagħha ammont ta’ riżorsi proprji permezz ta’ dokument bħall-ittra kontenzjuża, dan l-Istat Membru huwa – de facto – obbligat li jħallas fit-terminu stabbilit l-ammont mitlub, minkejja r-riżervi li jagħmel fir-rigward tal-argument tal-Kummissjoni. Fil-fatt, fin-nuqqas ta’ tali ħlas, dan l-Istat Membru jirriskja li jħallas interessi moratorji għolja fil-każ ta’ konstatazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq tal-obbligu tiegħu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni. L-ammont ta’ dawn l-interessi jiddependi, fil-prattika, mid-data li fiha l-Kummissjoni tibda l-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u mit-tul ta’ din il-proċedura, u għalhekk ma taqax taħt il-kontroll tal-Istat Membru kkonċernat.

61. Issa, l-ewwel nett, fid-dawl tas-setgħa diskrezzjonali li tgawdi l-Kummissjoni fir-rigward tal-ftuħ ta’ proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ( 22 ) u tal-assenza ta’ kundizzjoni ta’ terminu għal dan il-għan, Stat Membru ma jkollu l-ebda ċertezza li t-tilwima tiġi eżaminata fuq il-mertu mill-Qorti tal-Ġustizzja. Sa fejn l-aċċess għall-qorti jiddependi, f’dan ir-rigward, mir-rieda tajba tal-Kummissjoni, id-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ma huwiex iggarantit ( 23 ).

62. Is-sitwazzjoni tkun differenti biss jekk, wara ħlas b’riżervi mwettaq mill-Istat Membru inkwistjoni, il-Kummissjoni kienet obbligata tiftaħ proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu fir-rigward tal-imsemmi Stat Membru. Madankollu, fl-istat attwali tal-affarijiet ( 24 ), tali obbligu la jirriżulta mid-digriet appellat u lanqas mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-ħlas b’riżervi. Barra minn hekk, din il-ġurisprudenza la tippreċiża l-kundizzjonijiet u lanqas l-effetti ta’ tali ħlas, toħloq stat ta’ inċertezza legali u tikkomprometti d-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

63. It-tieni nett, ir-Repubblika Ċeka tafferma li l-prassi attwali tal-Kummissjoni turi li hija ma tqisx ruħha obbligata tippreżenta rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu f’każ ta’ ħlas b’riżervi ( 25 ).

64. It-tielet nett, ir-Repubblika Ċeka tqis li n-nuqqasijiet tal-protezzjoni ġudizzjarja ta’ Stat Membru (fil-każ ta’ ħlas b’riżervi), kif jirriżultaw mill-argumenti mressqa iktar ’il fuq, jikkostitwixxu element ta’ “kuntest fattwali u ġuridiku” tal-ħruġ tal-ittra kontenzjuża, li jifforma kriterju rilevanti sabiex tiġi evalwata n-natura kontestabbli ta’ din l-ittra ( 26 ). Issa, fid-dawl ta’ dan il-kuntest, il-kunċetti ta’ “effetti legali vinkolanti” u ta’ “att li jista’ jiġi kkontestat” għandhom jiġu interpretati b’mod differenti minn dak użat mill-Qorti Ġenerali fid-digriet appellat, sabiex jiġi ggarantit id-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

65. Ir-Repubblika Ċeka tippreċiża li tenniet ir-riżervi tagħha (fir-rigward tal-obbligu tagħha li tqiegħed l-ammont kontenzjuż għad-dispożizzjoni) u talbet lill-Kummissjoni tħallasha lura l-imsemmi ammont jew tiftaħ proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, mingħajr suċċess.

66. Ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, li intervjena insostenn tat-talbiet tar-Repubblika Ċeka, jafferma li l-ittra kontenzjuża kienet intiża sabiex tipproduċi effetti legali, b’mod partikolari sa fejn din iffissat, b’mod awtonomu, id-data li minnha l-interessi moratorji huma dovuti.

67. Il-Kummissjoni tikkontesta l-fondatezza tal-aggravju uniku.

68. L-ewwel nett, hija tenfasizza li r-Repubblika Ċeka bl-ebda mod ma tqajjem dubju dwar l-interpretazzjoni (esposta b’mod partikolari fil-punti 42 u 47 tad-digriet appellat) tad-Deċiżjoni 2007/436 u tar-Regolament Nru 1150/2000, li skontha huma l-Istati Membri li għandhom jikkonstataw ir-riżorsi proprji tal-Unjoni, u li skontha dawn l-istrumenti ma jipprevedu l-ebda proċedura speċifika li tippermetti lill-Kummissjoni tadotta deċiżjoni dwar l-obbligu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tar-RPT. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tqis li ma għandha l-ebda setgħa deċiżjonali.

69. Fl-assenza, inċidentalment mhux ikkontestata mir-Repubblika Ċeka, ta’ tali kompetenza rrikonoxxuta lill-Kummissjoni, din tal-aħħar għandha s-setgħa tikkomunika lill-Istat Membru kkonċernat l-opinjoni tagħha dwar il-klassifikazzjoni ta’ ċerti somom bħala RPT li jappartjenu lill-Unjoni. Madankollu, peress li tali opinjoni ma għandhiex effetti legali, din ma tistax tkun suġġetta għal rikors għal annullament.

70. Skont il-Kummissjoni, l-argumenti li r-Repubblika Ċeka tislet mid-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva minħabba r-riskju finanzjarju relatat mal-interessi moratorji ma għandhomx iwasslu għal konklużjoni differenti. Fil-fatt, il-Kummissjoni tqis li diġà ġew miċħuda argumenti analogi fis-sentenza Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni.

71. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni żżid, fl-osservazzjonijiet tagħha fuq in-nota ta’ intervent tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, li dan l-aħħar Stat Membru ma ressaq l-ebda argument li jiġġustifika li ssir distinzjoni bejn din il-kawża u dawk li wasslu għas-sentenza Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni. Barra minn hekk, l-obbligu li jitħallsu interessi moratorji huwa s-sempliċi konsegwenza neċessarja tan-nuqqas tal-Istat Membru kkonċernat li jwettaq l-obbligu tiegħu, impost fuqu skont il-leġiżlazzjoni dwar is-sistema tar-RPT, li jqiegħed l-imsemmija riżorsi għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni fi żmien mixtieq (u dan anki jekk jikkontesta l-obbligu tiegħu li jħallas l-ammonti inkwistjoni).

72. Il-Kummissjoni tirrileva barra minn hekk li, fid-dawl tal-istat attwali tas-sistema tar-RPT, tilwima bejnha u Stat Membru dwar l-obbligu tiegħu li jikkonstata u li jqiegħed għad-dispożizzjoni l-imsemmija riżorsi tista’ tiġi solvuta b’mezz wieħed biss: il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Hija tirreferi, f’dan ir-rigward, għall-punti 51 u 53 sa 55 tad-digriet appellat, li fihom il-Qorti Ġenerali enfasizzat il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tad-determinazzjoni tal-obbligi tal-Istati Membri f’dan il-qasam.

73. Fit-tweġibiet tagħha għall-mistoqsijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-Kummissjoni ppreċiżat ukoll li, minkejja r-riżervi marbuta miegħu, il-ħlas magħmul mir-Repubblika Ċeka huwa legalment perfett u li dawn ir-riżervi ma jifformawx nuqqas ta’ twettiq tal-leġiżlazzjoni dwar ir-RPT ( 27 ). Skont il-Kummissjoni, il-formulazzjoni unilaterali ta’ riżervi mill-Istat Membru inkwistjoni ma tistax tibdel l-istatus legali ta’ fondi li għandhom jitqiegħdu għad-dispożizzjoni tagħha mingħajr kundizzjonijiet, skont il-leġiżlazzjoni dwar ir-RPT. A contrario, hemm ir-riskju li l-istabbiltà finanzjarja u l-evalwazzjoni tal-Unjoni jiġu serjament imfixkla.

74. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tosserva wkoll li, jekk Stat Membru huwa konvint mill-fondatezza tal-pożizzjoni tiegħu u jixtieq jirkupra l-fondi mqiegħda għad-dispożizzjoni, huwa jista’ jagħmel (unilateralment) korrezzjoni fil-kontabbiltà li huwa jżomm, mingħajr ma jkun neċessarju li jipprevedi mekkaniżmi ta’ protezzjoni ġudizzjarja għal dan il-għan. Billi jipproċedi b’dan il-mod, l-Istat Membru madankollu jesponi ruħu għal proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, bir-riskju li jkollu jħallas in fine l-interessi moratorji previsti mil-leġiżlazzjoni dwar ir-RPT. Dawn l-interessi moratorji huma, b’xi mod, il-prezz li għandu jitħallas mill-Istat Membru li jaġixxi kontra l-opinjoni tal-Kummissjoni, “b’riskji u b’perikoli tiegħu” ( 28 ). Jekk il-Kummissjoni tittardja li taġixxi għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, u b’hekk iżżid l-ammont tal-interessi dovuti, il-qorti tal-Unjoni jkollha s-setgħa tnaqqas l-oneru impost fuq l-Istat Membru inkwistjoni f’dan ir-rigward.

Evalwazzjoni

75. Fil-fehma tiegħi, għandha ssir evalwazzjoni f’żewġ stadji suċċessivi.

76. Fl-ewwel lok, ser neżamina l-kwistjoni dwar jekk il-Qorti Ġenerali wettqitx żball ta’ liġi meta kkonkludiet li r-rikors għal annullament ippreżentat mill-appellanti kontra l-ittra kontenzjuża kien inammissibbli, minħabba nuqqas ta’ att li jista’ jiġi kkontestat. Kif ser nispjega iktar ’il quddiem, il-pożizzjoni adottata mill-Qorti Ġenerali jidhirli li hija eżatta fil-livell ġuridiku. Madankollu, huwa inkontestabbli wkoll il-fatt li, f’dan il-każ, is-sistema tar-RPT fiha lakuna, fis-sens li ma tippermettix lil Stat Membru jikkontesta b’mod utli l-pożizzjoni adottata mill-Kummissjoni mingħajr ma jieħu r-riskju li jqiegħed lilu nnifsu “barra mil-liġi” u li jiġi impost fuqu l-ħlas ta’ interessi moratorji għoljin ħafna.

77. Huwa għal din ir-raġuni li, fit-tieni lok, ser neżamina soluzzjonijiet alternattivi li jippermettu li l-Istati Membri jingħataw rimedju ġudizzjarju effettiv fil-każ ta’ tilwima li tirrigwarda l-obbligu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ RPT.

L-ewwel stadju: l-assenza ta’ att li jista’ jiġi kkontestat f’dan il-każ

78. Skont ġurisprudenza stabbilita, jitqiesu li huma “atti li jistgħu jiġu kkontestati” fis-sens tal-Artikolu 263 TFUE, “il-miżuri kollha adottati mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni, tkun xi tkun il-forma tagħhom, li jkunu intiżi li jipproduċu xi effetti legali vinkolanti” ( 29 ).

79. Sabiex jiġi ddeterminat jekk att ikkontestat jipproduċix tali effetti, hemm lok li tiġi studjata s-sustanza tiegħu ( 30 ). Dawn l-effetti għandhom jiġu evalwati skont kriterji oġġettivi bħall-kontenut ta’ dan l-att, filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni, jekk ikun il-każ, il-kuntest tal-adozzjoni ta’ dan tal-aħħar, kif ukoll is-setgħat tal-istituzzjoni awtriċi ( 31 ).

80. Nosserva, f’dan ir-rigward, li l-Qorti Ġenerali wettqet analiżi ddettaljata u rigoruża tal-kuntest tal-bgħit tal-ittra kontenzjuża, kif ukoll tas-setgħat tal-Kummissjoni fil-qasam tar-RPT, fil-punti 36 sa 56 tad-digriet appellat. Il-Qorti Ġenerali qieset li l-Kummissjoni ma għandhiex is-setgħa tadotta deċiżjoni li tista’ tipproduċi effetti legali vinkolanti u li l-ittra kontenzjuża għandha titqies li għandha valur informattiv u bħala sempliċi stedina.

81. Fid-dawl tal-kuntest legali u ġurisprudenzjali espost preċedentement (nirreferi għall-punti 41 sa 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet), jirriżulta li l-analiżi tal-Qorti Ġenerali hija eżatta.

82. Din il-konstatazzjoni tidher li hija kondiviża mill-partijiet fl-appell. Nosserva, għal kull fini utli, li, matul is-seduta, ir-Repubblika Ċeka ma kinitx f’pożizzjoni li tistabbilixxi liema kienet preċiżament il-bażi legali tad-deċiżjoni allegatament adottata mill-Kummissjoni f’dan il-każ: fil-fatt, kif fakkart, l-ebda artikolu tar-Regolament Nru 1150/2000 ma jagħti xi setgħa deċiżjonali lill-Kummissjoni.

83. Fir-rigward tal-kontenut tal-ittra kontenzjuża, l-appellanti naqset ukoll milli tistabbilixxi kif l-analiżi magħmula mill-Qorti Ġenerali fil-punti 57 sa 64 tad-digriet appellat hija żbaljata ( 32 ).

84. Fir-rigward tal-argument tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi li skontu l-ittra kontenzjuża tipproduċi effetti legali minħabba li tpoġġi l-interessi moratorji f’data differenti minn dik prevista mill-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 1150/2000, nirrileva li tali argument diġà ġie miċħud mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala insuffiċjenti sabiex jingħataw tali effetti lil ittra ta’ din in-natura ( 33 ).

85. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, tibqa’ biss il-kwistjoni dwar l-aċċess għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, skont l-Artikolu 47 tal-Karta.

86. Ir-Repubblika Ċeka b’xi mod tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddefinixxi mill-ġdid il-kunċett ta’ att li jista’ jiġi kkontestat sabiex testendih għal dokumenti bħall-ittra inkwistjoni, u dan bl-uniku għan li tiftaħ rimedju ġudizzjarju lill-Istati Membri fil-każ ta’ tilwima fil-qasam tat-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ RPT.

87. Il-Qorti Ġenerali fakkret, ġustament, li d-dritt għal rimedju effettiv stabbilit mill-imsemmi Artikolu 47 tal-Karta ma huwiex “intiż li jibdel is-sistema ta’ stħarriġ ġudizzjarju prevista mit-Trattati” ( 34 ). F’dan ir-rigward, l-interpretazzjoni mill-ġdid (proposta mir-Repubblika Ċeka) tal-kunċett ta’ att li jista’ jiġi kkontestat fid-dawl ta’ dan l-artikolu ma tistax tintlaqa’, peress li twassal sabiex titwarrab kundizzjoni ta’ ammissibbiltà, b’mod li jmur lil hinn mill-kompetenzi attribwiti mit-Trattati lill-qorti tal-Unjoni.

88. Barra minn hekk, għalkemm l-imperfezzjoni tas-sistema tar-RPT diffiċilment tista’ tiġi miċħuda, kif diġà rrilevajt ( 35 ), niddubita madankollu li r-rikors għal annullament huwa l-iktar soluzzjoni xierqa sabiex jiġu rrimedjati l-lakuni li identifikajt.

89. Fil-fatt, l-argument difiż mill-appellanti jimplika li l-Kummissjoni tassumi setgħa deċiżjonali sabiex tistabbilixxi l-obbligi tal-Istati Membri fil-qasam tar-RPT. Kif irrilevajt diversi drabi, fid-dawl tat-tqassim tal-kompetenzi fil-qasam tar-RPT, ma jistax jiġi kkontestat li l-Kummissjoni ma għandhiex tali setgħa u, mill-bqija, hija qatt ma allegat li teżerċita tali setgħa.

90. Kieku l-Kummissjoni assumiet tali setgħa u adottat verament att li jipproduċi effetti legali (quod non), allura dan ikun jista’ jiġi annullat, minħabba nuqqas ta’ bażi legali.

91. Madankollu – kieku kellu jiġi preżunt li jintlaqa’ dan l-argument – jibqa’ l-fatt li l-kontenzjuż tal-annullament ma jippermettix bidla tal-allegata deċiżjoni tal-Kummissjoni. Il-Qorti Ġenerali jkollha tannullaha minħabba nuqqas ta’ kompetenza – mingħajr madankollu ma tkun tista’ tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha għal dik tal-Kummissjoni u, għalhekk, mingħajr ma tkun f’pożizzjoni li ssolvi l-problema vera, jiġifieri d-determinazzjoni tal-obbligi tal-Istat Membru kkonċernat skont ir-RPT.

92. Fil-fehma tiegħi, dan huwa għalhekk, u fi kwalunkwe ipoteżi, mezz mingħajr eżitu.

93. F’dan ir-rigward, l-aggravju uniku mqajjem mir-Repubblika Ċeka huwa ineffettiv u l-appell għandu jiġi miċħud minħabba nuqqas ta’ bażi, sa fejn il-Qorti Ġenerali ġustament ikkonkludiet li r-rikors għal annullament kien inammissibbli, minħabba nuqqas ta’ att li jista’ jiġi kkontestat.

It-tieni stadju: eżami tas-soluzzjonijiet alternattivi

94. Liema soluzzjonijiet oħra għandhom jiġu kkunsidrati, fin-nuqqas, għar-Repubblika Ċeka, li tkun tista’ tippreżenta rikors għal annullament?

95. Il-Kummissjoni saret l-avukat tal-istatu quo. Fil-fehma tagħha, bl-ebda mod ma huwa anormali li Stat Membru li ma jaqbilx mal-analiżi tagħha ma jkollu l-ebda għażla oħra ħlief li jqiegħed lilu nnifsu “barra mil-liġi” u li jieħu r-riskju li jiġu imposti fuqu interessi moratorji kunsiderevoli, inkambju tat-tama (u mhux taċ-ċertezza) li jsir eżami tas-sitwazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja, grazzi għal rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Bl-istess mod, skont il-Kummissjoni, ir-riżervi esposti minn Stat Membru meta dan jipproċedi għat-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ ammont kontenzjuż skont ir-RPT huma (de facto) neqsin minn kull konsegwenza legali: il-ħlas huwa legalment perfett, b’tali mod li proċedura ta’ ksur ma tistax tiġi ġġustifikata f’tali ċirkustanzi. L-iktar l-iktar, hija tammetti li l-formulazzjoni ta’ riżervi tista’ tiġġustifika, skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, obbligu (impost fuqha) li tibda “djalogu kostruttiv” mal-Istat Membru kkonċernat, intiż sabiex iqarreb il-fehmiet tagħhom: wara tali djalogu, wara li jkun ġie debitament informat mill-ġudizzju tal-Kummissjoni, dan l-Istat Membru jista’ jiddeċiedi li jaċċetta l-fondatezza tal-analiżi ta’ din tal-aħħar jew jirtira l-fondi mqiegħda għad-dispożizzjoni tagħha minn qabel – filwaqt li b’hekk jesponi ruħu (għal darba oħra) għar-riskju li jkollu jħallas interessi moratorji għolja fil-każ ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkonstata n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tar-RPT.

96. Jiena ma naqbilx ma’ din l-analiżi, li jidhirli li hija ċirkulari u mhux adatta sabiex tingħata risposta sodisfaċenti għall-problema tal-aċċess għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ( 36 ).

97. Fil-fehma tiegħi, preliminarjament, għandu jiġi ċċarat il-kunċett ta’ ħlas b’riżervi. Sal-lum, kif spjegajt iktar ’il fuq, fil-punti 48 sa 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ma żviluppatx l-imsemmi kunċett u ma ddefinixxietx il-parametri legali tiegħu.

98. Il-qari difiż mill-Kummissjoni jċaħħad l-imsemmija riżervi minn kull sinjifikat u minn kull portata konkreti. Fil-fehma tiegħi, għall-kuntrarju, għandu jiġi kkunsidrat li ħlas b’riżervi ma jistax jitqies legalment perfett u għalhekk jimplika nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat dan il-proċess sabiex tippermetti lill-Istati Membri jevitaw konsegwenzi finanzjarji dannużi (marbuta mal-interessi moratorji imposti mil-leġiżlazzjoni fuq ir-RPT), filwaqt li esprimiet formalment nuqqas ta’ qbil dwar l-istatus legali tal-fondi kkonċernati ( 37 ). Ħlas b’riżervi jimplika li l-kreditu sottostanti jibqa’ kontenzjuż. Il-Kummissjoni ma tistax iżżomm tali ħlas bħala miksub (definittivament).

99. Għalkemm il-fondi kkonċernati effettivament tqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni u għalkemm din tista’ tagħmel użu minnhom, jibqa’ l-fatt li r-riżervi espressi mill-Istat Membru ma jistgħux jiġu injorati u jeħtieġu kjarifika definittiva. Jidhirli li l-proċedura ta’ ksur, li tippermetti skambju kostruttiv ta’ opinjonijiet bejn il-Kummissjoni u l-Istat Membru inkwistjoni (mill-inqas matul il-fażi prekontenzjuża), tista’ tikkostitwixxi forum xieraq għal dan il-għan.

100. Tqum id-domanda li ġejja: f’tali xenarju, il-Kummissjoni tista’ tkun marbuta tibda proċedura ta’ ksur?

101. Għandhom jingħelbu żewġ ostakoli ġurisprudenzjali qabel ma wieħed jasal għal tali konklużjoni.

102. Minn naħa, kif fakkret il-Qorti tal-Ġustizzja diversi drabi, il-Kummissjoni, fid-dawl tar-rwol tagħha ta’ gwardjan tat-Trattati, hija kompetenti biss sabiex tiddeċiedi jekk ikunx opportun li tibda proċedura għall-konstatazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Hija kompetenti biss sabiex tiddeċiedi jekk ikunx opportun li titkompla l-proċedura prekontenzjuża billi tibgħat opinjoni motivata bħalma għandha l-possibbiltà, iżda mhux l-obbligu, fi tmiem din il-proċedura, li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex din tal-aħħar tikkonstata l-allegat nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ( 38 ). Din is-setgħa totalment diskrezzjonali ma hija suġġetta għall-ebda eċċezzjoni (a priori) ( 39 ). Fil-qasam tar-RPT, il-Qorti Ġenerali diġà qieset li s-setgħa diskrezzjonali li għandha l-Kummissjoni fir-rigward tal-opportunità li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu teskludi d-dritt għal kwalunkwe persuna li teżiġi minnha li tieħu pożizzjoni f’sens partikolari ( 40 ).

103. Min-naħa l-oħra, kif innotajt fil-punt 50 iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li s-sistema tar-RPT “tipprekludi l-possibbiltà li jiġu nnegozjati l-kundizzjonijiet u l-modalitajiet ta’ ħlas” ( 41 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, fl-istess okkażjoni, li l-prinċipji ta’ kooperazzjoni leali u ta’ ċertezza legali ma humiex ta’ natura li jikkonferixxu lill-Istat Membru inkwistjoni d-dritt li jinbdew negozjati, b’mod partikolari bil-għan li jiġi ppreżentat rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kontra tiegħu ( 42 ).

104. Fil-qosor, skont din il-ġurisprudenza, il-Kummissjoni għandha għalhekk setgħa ta’ natura diskrezzjonali u l-Istat Membru inkwistjoni jista’ ċertament jesprimi riżervi, iżda ma għandux id-dritt li jeżiġi mill-Kummissjoni li hija tibda proċedura ta’ ksur, u lanqas li tissuġġetta l-ħlas tiegħu għall-bidu ta’ tali proċedura ( 43 ).

105. Sabiex jingħelbu dawn iż-żewġ ostakoli ġurisprudenzjali, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha għalhekk tikkonstata – b’mod purament eċċezzjonali – obbligu, għall-Kummissjoni, li tibda proċedura ta’ ksur fil-każ ta’ ħlas b’riżervi. Dan l-obbligu għandu jkun strettament limitat għall-qasam tar-riżorsi proprji ( 44 ).

106. Dan l-obbligu ta’ aġir huwa ġġustifikat għal żewġ raġunijiet.

107. Fl-ewwel lok, skont l-Artikolu 17(1) TUE, il-Kummissjoni “għandha tissorvelja l-applikazzjoni tat-Trattati kif ukoll tal-miżuri adottati mill-Istituzzjonijiet skond dawn it-Trattati”. Hija għandha tissorvelja l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni taħt l-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni hija marbuta tiżgura l-applikazzjoni korretta tar-Regolament Nru 1150/2000 ( 45 ). F’dan il-kuntest, hija għandha ssegwi u tikkontrolla t-tqegħid għad-dispożizzjoni korrett tar-RPT mill-Istati Membri. Kif esponejt iktar ’il fuq, ħlas b’riżervi ftit li xejn jista’ jitqies bħala perfett u jeħtieġ kjarifika li għandha ssir mill-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod definittiv ( 46 ).

108. Fit-tieni lok, tali obbligu huwa ġġustifikat ukoll fid-dawl tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE, u rifless fil-premessa 21 tar-Regolament Nru 1150/2000 ( 47 ), moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta, li jistabbilixxi d-dritt għal rimedju effettiv. Fil-fatt, fl-assenza ta’ tali obbligu li jaqa’ fuq il-Kummissjoni u b’kunsiderazzjoni tal-prassi attwali tagħha, li tikkonsisti fil-kunsiderazzjoni ta’ ħlas b’riżervi bħala “perfett”, it-tilwima bejn il-Kummissjoni u l-Istat Membru kkonċernat fir-rigward tal-fondatezza tal-obbligu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tar-RPT tibqa’ ( 48 ) u qatt ma tiġi deċiża mill-qorti. L-Istat Membru kkonċernat ma huwiex f’pożizzjoni li jitlob deċiżjoni dwar il-konformità tal-aġir tiegħu mar-rekwiżit tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tar-RPT mill-korp kompetenti għal dan il-għan, jiġifieri l-Qorti tal-Ġustizzja ( 49 ).

109. Kieku kellu jiġi preżunt li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrifjuta li tikkonstata l-eżistenza ta’ tali obbligu li jaqa’ fuq il-Kummissjoni, liema soluzzjoni oħra tista’ tiġi kkunsidrata sabiex ir-Repubblika Ċeka tkun tista’ tissottometti din it-tilwima għall-evalwazzjoni tal-qorti tal-Unjoni u tikseb, jekk ikun il-każ, il-ħlas lura tal-ammont kontenzjuż?

110. Fil-fehma tiegħi, kawża għad-danni tista’ tippermetti wkoll li l-Qorti Ġenerali tiddeċiedi dwar l-imsemmija tilwima ( 50 ), b’tali mod li l-Istat Membru inkwistjoni jkun jista’ jirkupra l-ammont kontenzjuż b’mod legali u ordnat.

111. Fil-fatt, is-sistema tar-RPT tibbaża fuq l-idea li dawn ir-riżorsi jappartjenu lill-Unjoni sa mill-konstatazzjoni tagħhom. Bħala prinċipju, l-Istati Membri sempliċement jintalbu jaqdu r-rwol ta’ kolletturi ta’ dawn ir-riżorsi u ma għandhomx l-għan li jiftaqru minħabba l-ġbir u l-ġestjoni tagħhom. Is-sitwazzjoni tkun differenti meta dawn ir-riżorsi jkunu irrekuperabbli, mingħajr ma l-Istat Membru kkonċernat ikun jista’ jeċċepixxi force majeure jew raġunijiet oħra li jistgħu jiġu attribwiti lilu: f’tali xenarju, l-Istat Membru jkollu jipproċedi għat-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ dawn ir-riżorsi permezz ta’ fondi tiegħu stess.

112. F’każ ta’ tilwima f’dan ir-rigward u sakemm huwa jipproċedi għall-ħlas filwaqt li jifformula riżervi, dan l-Istat Membru ma jkunx jista’ jirkupra l-ammont kontenzjuż mingħajr ma jesponi ruħu għar-riskji finanzjarji preċedentement enfasizzati.

113. F’dan il-kuntest, għandhom jiġu eżaminati żewġ possibbiltajiet ta’ natura kumpensatorja, konformement mal-Artikolu 268 u mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE ( 51 ). Din hija l-azzjoni għal responsabbiltà mhux kuntrattwali minħabba nuqqas u l-azzjoni bbażata fuq l-arrikkiment indebitu (azzjoni “de in rem verso”), li l-eżistenza tagħha ġiet ikkonstatata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Masdar ( 52 ).

114. L-ewwel possibbiltà (ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali minħabba nuqqas) jidhirli li għandha tiġi miċħuda.

115. Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni u l-implimentazzjoni tad-dritt għall-kumpens għad-dannu mġarrab jiddependu mill-fatt li jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet kollha relatati mal-illegalità tal-aġir ikkritikat lill-istituzzjonijiet, mar-realtà tad-dannu u mal-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn l-aġir u d-dannu invokat ( 53 ).

116. Fil-livell tal-illegalità tal-att jew tal-ommissjoni inkwistjoni, il-qorti għandha tkun tista’ tistabbilixxi l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju ta’ dispożizzjoni legali li għandha bħala suġġett l-għoti ta’ drittijiet lill-individwi ( 54 ), li jirriżulta minn għażla deliberata jew minn negliġenza tal-istituzzjoni inkwistjoni.

117. F’dan il-każ, għandu jitfakkar li l-Kummissjoni ma għandha l-ebda setgħa deċiżjonali fir-rigward tal-obbligi ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ RPT; barra minn hekk, Stat Membru ma jistax jiġi kkunsidrat bħala individwu; u, finalment, l-eżistenza ta’ sempliċi differenza ta’ interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni bejn il-Kummissjoni u l-imsemmi Stat Membru ma hijiex biżżejjed sabiex jiġi stabbilit “ksur serju” ta’ dispożizzjoni legali, li jikkostitwixxi żball li jista’ jiġi attribwit lill-Kummissjoni ( 55 ).

118. Fl-assenza ta’ tali ksur, ma huwiex neċessarju li tittieħed deċiżjoni dwar l-osservanza taż-żewġ kundizzjonijiet l-oħra msemmija fil-punt 115 (iktar ’il fuq) ( 56 ).

119. Din l-ewwel possibbiltà ta’ kumpens għandha għalhekk tiġi abbandunata.

120. Għandha tiġi eżaminata t-tieni possibbiltà ta’ kumpens imsemmija iktar ’il fuq: l-azzjoni għal arrikkiment indebitu.

121. Il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet fis-sentenza tagħha Masdar li “[s]kont il-prinċipji komuni għal-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri, persuna li sofriet telf li jarrikkixxi l-patrimonju ta’ persuna oħra mingħajr l-eżistenza ta’ bażi ġuridika għal dan l-arrikkiment għandha, bħala regola ġenerali, dritt għal restituzzjoni, f’ammont ugwali għat-telf, mill-persuna arrikkita” ( 57 ). F’dan ir-rigward, “sabiex tintlaqa’, azzjoni għal ħlas lura bbażata fuq l-arrikkiment indebitu tal-Unjoni teħtieġ il-prova ta’ arrikkiment min-naħa tal-Unjoni mingħajr bażi legali valida u ta’ ftaqir tal-applikant marbut mal-imsemmi arrikkiment” ( 58 ).

122. Ir-rikors ibbażat fuq arrikkiment indebitu ma jaqax taħt is-sistema ta’ responsabbiltà mhux kuntrattwali fis-sens strett tagħha ( 59 ), li l-istabbiliment tagħha jiddependi mill-fatt li jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet elenkati fil-punt 115 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

123. Huwa ġeneralment aċċettat fit-tradizzjoni tal-pajjiżi tad-dritt ċivili li r-rikorrent li jaġixxi għall-arrikkiment indebitu għandu jipproduċi l-prova: i) ta’ arrikkiment, ii) ta’ ftaqir, iii) ta’ rabta kawżali bejn dan l-arrikkiment u dan il-ftaqir, iv) tan-natura sussidjarja ta’ din l-azzjoni u v) ta’ assenza ta’ kawża għall-arrikkiment u l-ftaqir ( 60 ).

124. Din l-azzjoni hija sussidjarja sa fejn “ma tistax isservi, permezz ta’ devjazzjoni, sabiex jinkiseb dak li l-liġi ma tippermettix li jingħata” ( 61 ). In-natura sussidjarja tal-azzjoni bbażata fuq l-arrikkiment indebitu tipprekludi li din tintlaqa’ meta r-rikorrent ikollu rikors ieħor li jkun ħallieh jiskadi ( 62 ), b’mod partikolari permezz tal-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni.

125. L-arrikkiment għandu jkun nieqes minn kull kawża legali, fis-sens li t-trasferiment patrimonjali mwettaq ma jistax isib ir-raġuni tiegħu f’obbligu legali jew kuntrattwali, jew f’liberalità (bħal, pereżempju, donazzjoni).

126. F’dan il-każ, fil-każ ta’ ħlas b’riżervi, jidhirli li l-ħames elementi msemmija fil-punt 123 ta’ dawn il-konklużjonijiet huma ssodisfatti.

127. Fil-fatt, kif irrilevajt fil-punt 111 (iktar ’il fuq), meta għandu jiddeċiedi li jħallas, permezz ta’ fondi tiegħu stess, RPT li ma kienx f’pożizzjoni li jirkupra mingħand id-debitur (li kellu jonora d-dejn doganali), l-Istat Membru jiftaqar u, konsegwentement, l-Unjoni tarrikkixxi ruħha b’mod korrelattiv. Ir-rabta kawżali hija ċara. Huwa inkontestabbli wkoll il-fatt li, f’tali ċirkustanzi, l-azzjoni de in rem verso jkollha natura sussidjarja peress li ma jeżistix rimedju ġudizzjarju li jippermetti lill-Istat Membru kkonċernat jikkontesta l-analiżi mwettqa mill-Kummissjoni u jirkupra l-ammont kontenzjuż. Finalment, fil-fehma tiegħi, peress li l-Qorti Ġenerali tikkonstata, b’mod dikjaratorju, li l-Istat Membru inkwistjoni ma kienx effettivament marbut iqiegħed l-ammont kontenzjuż għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni, il-ħlas (b’riżervi jew le) isir ipso facto nieqes minn kull bażi legali. Peress li din il-konstatazzjoni hija retroattiva, il-ħames kundizzjoni (jiġifieri l-assenza ta’ kawża) hija ssodisfatta.

128. Hija l-Qorti Ġenerali, meta tiddeċiedi dwar din l-azzjoni, li għandha tiddetermina l-ammont eżatt li għandu jitħallas lura lill-Istat Membru inkwistjoni. Fil-fehma tiegħi, sabiex ma jiġix imfixkel il-bilanċ finanzjarju tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni, il-ħlas lura għandu jirrigwarda esklużivament il-kapital li effettivament tqiegħed għad-dispożizzjoni tal-Unjoni minn dan l-Istat Membru. Dan il-kapital ma huwiex intiż sabiex jipproduċi interessi favur dan l-istess Stat Membru.

129. Finalment, hija wkoll il-Qorti Ġenerali li għandha tivverifika l-osservanza tal-kundizzjonijiet għall-ammissibbiltà tal-azzjoni, b’mod partikolari fid-dawl tar-regoli dwar il-preskrizzjoni ( 63 ).

Konklużjoni

130. Fil-fehma tiegħi, l-aggravju invokat mir-Repubblika Ċeka għandu jiġi miċħud bħala infondat u l-appell għandu għalhekk jiġi miċħud.

131. Madankollu, huwa opportun li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta għall-problema enfasizzata minn dan l-appell billi tikkonstata, kif spjegajt fil-punti 100 sa 108 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li ħlas b’riżervi ma jistax jitqies legalment perfett u li, f’tali ċirkustanzi, il-Kummissjoni hija obbligata tippreżenta rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu sabiex tistabbilixxi l-ksur, mill-Istat Membru kkonċernat, tal-obbligi tiegħu ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tar-RPT.

132. Fl-assenza ta’ tali rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, l-unika possibbiltà oħra li tippermetti li tali tilwima tiġi suġġetta għall-evalwazzjoni tal-qorti tal-Unjoni tkun azzjoni bbażata fuq l-arrikkiment indebitu.

133. Fil-fehma tiegħi, il-possibbiltà tar-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu obbligatorju hija l-iktar waħda xierqa, fis-sens li tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi fuq il-mertu tal-problema, jiġifieri l-osservanza mill-Istat Membru kkonċernat tal-obbligi tiegħu fil-qasam tar-RPT, u tikkonstata, jekk ikun il-każ, nuqqas ta’ twettiq tagħhom. L-inkonvenjenza kbira, li l-portata tagħha ma għandhiex tiġi sottovalutata, hija li din il-possibbiltà timplika li tiġi stabbilita eċċezzjoni għar-regola ġurisprudenzjali li permezz tagħha l-Kummissjoni tgawdi minn libertà ta’ evalwazzjoni sħiħa fil-kuntest tal-proċedura ta’ ksur. Dan l-ostakolu ma huwiex insormontabbli, sakemm din l-eċċezzjoni tkun limitata b’mod ċar għall-qasam tar-RPT.

134. Il-possibbiltà tal-kawża għad-danni (ibbażata fuq l-arrikkiment indebitu) jidhirli li hija inqas adatta, minħabba li twassal lill-Qorti Ġenerali sabiex tiddeċiedi (indirettament) dwar l-osservanza, minn Stat Membru, tal-obbligi tiegħu skont id-dritt tal-Unjoni: dan ma huwiex ir-rwol tagħha, fid-dawl tal-arkitettura ġudizzjarja li tipprevali fil-preżent. Madankollu, tali possibbiltà tibqa’ aċċettabbli, bħala soluzzjoni f’kontumaċja.

135. Fil-futur, huwa evidentement mixtieq li l-leġiżlatur jieħu konjizzjoni huwa stess ta’ din il-problema u li jtejjeb il-funzjonament tas-sistema tar-RPT, billi jipprevedi mekkaniżmu ta’ stħarriġ ġudizzjarju adegwat. Madankollu, fl-istennija ta’ din l-inizjattiva, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha ssolvi l-problema li titressaq quddiemha billi tibbaża fuq l-għodod proċedurali eżistenti fid-dritt tal-Unjoni.

Fuq l-ispejjeż

136. Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, magħmula applikabbli għall-proċedura ta’ appell bis-saħħa tal-Artikolu 184(1) tagħhom, il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż, jekk dawn ikunu ntalbu.

137. Peress li l-Kummissjoni talbet li r-Repubblika Ċeka tiġi kkundannata għall-ispejjeż u peress li din tilfet fir-rigward tal-aggravju uniku tagħha, hemm lok li l-appellanti tiġi kkundannata tbati, minbarra l-ispejjeż rispettivi tagħha, dawk sostnuti mill-Kummissjoni.

138. L-Artikolu 140(1) tar-Regoli tal-Proċedura, li huwa applikabbli wkoll għall-proċedura ta’ appell bis-saħħa tal-Artikolu 184(1) ta’ dawn ir-regoli, jipprovdi li l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet li jintervjenu fil-kawża għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.

139. Għaldaqstant, ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi għandu jbati l-ispejjeż rispettivi tiegħu.

Konklużjonijiet

140. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej: – L-appell huwa miċħud. – Ir-Repubblika Ċeka għandha tbati, minbarra l-ispejjeż rispettivi tagħha, dawk tal-Kummissjoni Ewropea. – Ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi għandu jbati l-ispejjeż rispettivi tiegħu.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) T‑147/15, mhux ippubblikat, EU:T:2018:395 (iktar ’il quddiem id-“digriet appellat”).

( 3 ) ĠU 2007, L 163, p. 17.

( 4 ) Regolament tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2000 li jimplimenta d-Deċiżjoni 2007/436/KE, Euratom dwar is-sistema tar-riżorsi tagħhom tal-Komunitajiet Ewropej (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 3, p. 169°), kif emendat mir-Regolament (KE, Euratom) Nru 2028/2004 tal-Kunsill tas-16 ta’ Novembru 2004 (ĠU L 153M, 7.6.2006, p. 162) u mir-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 105/2009 tas-26 ta’ Jannar 2009 (ĠU 2009, L 36, p. 1) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 1150/2000”). Għall-finijiet ta’ eżawrjenza, ninnota li attwalment ir-Regolament Nru 1150/2000 tħassar. Id-dispożizzjonijiet tiegħu ġew riprodotti fil-parti l-kbira fir-Regolament tal-Kunsill (UE, Euratom) Nru 609/2014 tas‑26 ta’ Mejju 2014 dwar il-metodi u l-proċedura li jintużaw biex jitqiegħdu għad-dispożizzjoni r-riżorsi proprji tradizzjonali, dawk ibbażati fuq il-VAT u dawk ibbażati fuq l-ING u dwar il-miżuri li jissodisfaw il-ħtiġijiet fi flus kontanti (Tfassil mill-ġdid) (ĠU 2014, L 168, p. 39).

( 5 ) WOMIS hija t-taqsira ta’ Write-Off Management and Information System. Din hija sistema ta’ ġestjoni u ta’ informazzjoni dwar it-tħassir ta’ intitolamenti kkonstatati li jkunu irrekuperabbli. Għal iktar dettalji dwar dan is-suġġett, ara wkoll: It-tmien rapport mill-Kummissjoni dwar it-tħaddim tal-arranġamenti ta’ spezzjoni tar-riżorsi proprji tradizzjonali (2013–2015) (L-Artikolu 18(5) tar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1150/2000 tat‑22 ta’ Mejju 2000), COM(2016) 639 final, punt 5.1.

( 6 ) Sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2017, C‑593/15 P u C‑594/15 P, EU:C:2017:800 (iktar ’il quddiem is-“sentenza Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni”).

( 7 ) Sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2017, C‑599/15 P, EU:C:2017:801.

( 8 ) Għal iktar spjegazzjonijiet wiesgħa fir-rigward tas-sistema tar-riżorsi proprji, ara: Albert, J.‑L., Le droit douanier de l’Union européenne, Bruylant, Brussell, 2019, pp. 132 sa 144; Berlin, D., Politiques de l’Union européenne, Bruylant, Brussell, 2016, pp. 53 sa 64.

( 9 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li “l-Istati Membri huma obbligati jistabbilixxu dritt tal-Unjoni għar-riżorsi proprji malli l-awtoritajiet doganali jkollhom id-dettalji neċessarji u, għaldaqstant, ikunu f’pożizzjoni li jikkalkolaw l-ammont ta’ dazju li jirriżulta minn dejn doganali u li jistabbilixxu d-debitur”: ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Novembru 2005, Il‑Kummissjoni vs Id‑Danimarka (C‑392/02, EU:C:2005:683, punti 58, 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 10 ) Sentenza tas‑7 ta’ April 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Finlandja (C‑405/09, EU:C:2011:220, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 11 ) L-Artikolu 6(3) tar-Regolament Nru 1150/2000 jippermetti li ssir distinzjoni, fil-livell kontabbli, bejn il-krediti li għadhom ma kinux is-suġġett ta’ rkupru jew li huma s-suġġett ta’ kontestazzjonijiet. L-ammonti ddikjarati jew ikkunsidrati bħala irrekuperabbli għandhom jitneħħew b’mod definittiv mill-kontabbiltà, skont l-Artikolu 17(2) tal-imsemmi regolament.

( 12 ) Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2006, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑378/03, EU:C:2006:639, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 13 ) Barra minn hekk, dawn l-interessi huma dovuti irrispettivament mir-raġuni għad-dewmien li bih dawn ir-riżorsi tqiegħdu fil-kont tal-Kummissjoni. Ara b’mod partikolari s-sentenza tal‑15 ta’ Novembru 2005, Il‑Kummissjoni vs Id‑Danimarka (C‑392/02, EU:C:2005:683, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 14 ) Ara, bħala eżempju, is-sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2000, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Renju Unit (C‑359/97, EU:C:2000:426, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 15 ) Digriet tal‑21 ta’ Ġunju 2007, Il‑Finlandja vs Il‑Kummissjoni (C‑163/06 P, EU:C:2007:371, punti 32, 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 16 ) Din kienet, għall-inqas, l-interpretazzjoni difiża mill-Kummissjoni fis-sottomissjonijiet bil-miktub tagħha u matul is-seduta: ara l-punti 73 u 74 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 17 ) Ara l-espożizzjoni tal-motivi u l-Artikolu 1(13.3) tal-Proposta għal regolament tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE, Euratom) Nru 1150/2000 li jimplimenta d-Deċiżjoni 2000/597/KE, Euratom dwar is-sistema tar-riżorsi tagħhom tal-Komunitajiet, COM(2003) 366 final.

( 18 ) Potteau, A., Observations (nota dwar is-sentenza Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq), f’Picod, F., Jurisprudence de la CJUE 2017. Décisions et commentaires, Bruylant, Brussell, 2018, p. 1023.

( 19 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq), punt 57.

( 20 ) Din il-problema kienet diġà ġiet identifikata minn waħda mill-kollegi stmati tiegħi. Qiegħda nirreferi għall-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawżi Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni u Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (C‑593/15 P, C‑594/15 P u C‑599/15 P, EU:C:2017:441, punti 104 sa 107).

( 21 ) Il-Kummissjoni ssostni li l-formulazzjoni ta’ tali riżervi għandha (l-iktar l-iktar) bħala konsegwenza, skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, li timponilha l-obbligu li tibda djalogu kostruttiv mal-Istat Membru kkonċernat sabiex tipprova tqarreb il-fehmiet tagħhom (ara wkoll il-punt 95 u n-noti ta’ qiegħ il-paġna 24 u 25 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

( 22 ) Ir-Repubblika Ċeka tirreferi għas-sentenza tal‑11 ta’ Awwissu 1995, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑431/92, EU:C:1995:260, punt 22).

( 23 ) Ir-Repubblika Ċeka tirreferi, b’analoġija, għas-sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2017, El Hassani (C‑403/16, EU:C:2017:960, punti 38 et seq.).

( 24 ) Ir-Repubblika Ċeka tippreċiża li din l-istess kwistjoni hija s-suġġett ta’ rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni, fil-kuntest tal-Kawża pendenti T‑13/19. Permezz ta’ dan ir-rikors, ir-Repubblika Ċeka tikkritika lill-Kummissjoni li naqset milli tiftaħ proċedura ta’ ksur fil-konfront tagħha, minkejja l-fatt li l-ħlas tagħha kien sar b’riżervi.

( 25 ) Dan l-element ġie debitament ikkonfermat mill-Kummissjoni: ara l-punt 73 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Fil-Kawża pendenti T‑13/19, il-Kummissjoni tirribatti li, sa fejn l-Istat Membru wettaq il-ħlas meħtieġ, ma jibqa’ jeżisti l-ebda ksur li jista’ jiġi attribwit lil dan tal-aħħar u, għaldaqstant, ma teżisti l-ebda bażi legali li tippermetti lill-Kummissjoni tibda proċeduri ta’ ksur.

( 26 ) Dan l-Istat Membru jirreferi għall-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawżi Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni u Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (C‑593/15 P, C‑594/15 P u C‑599/15 P, EU:C:2017:441, punt 40).

( 27 ) Għalhekk, fil-preżenza ta’ riżervi fformulati minn Stat Membru, il-Kummissjoni għandha, l-iktar l-iktar, l-obbligu li tibda djalogu kostruttiv miegħu sabiex tqarreb il-fehmiet tagħhom: ara l-punti 57 u 95 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 28 ) Il-Kummissjoni tirreferi b’mod partikolari għall-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Darmon fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Il‑Pajjiżi l‑Baxxi (C‑96/89, EU:C:1990:374, punt 32).

( 29 ) Ara s-sentenza Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni, punt 46 u l-ġurisprudenza ċċitata. Korsiv miżjud minni.

( 30 ) Sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2000, Il‑Pajjiżi l‑Baxxi vs Il‑Kummissjoni (C‑147/96, EU:C:2000:335, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 31 ) Sentenza tat‑13 ta’ Frar 2014, L‑Ungerija vs Il‑Kummissjoni (C‑31/13 P, EU:C:2014:70, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 32 ) Inżid li, għalkemm ċerti formulazzjonijiet li jinsabu fl-ittra kontenzjuża jagħtu x’wieħed jifhem li l-Kummissjoni “rrifjutat” li tagħti d-dispensa mill-obbligu tat-tqegħid għad-dispożizzjoni mitlub mill-awtoritajiet Ċeki, il-Qorti Ġenerali madankollu kkunsidrat li, fid-dawl tal-kuntest tagħha u tas-setgħat tal-Kummissjoni, din l-ittra ma kinitx tinkludi deċiżjoni dwar talba għal dispensa, iżda sempliċi opinjoni (punti 57 sa 59 u 66 sa 70 tad-digriet appellat). Din l-analiżi tikkorrispondi għall-konstatazzjoni fformulata mid-duttrina fil-qasam tar-RPT: ara l-punt 55 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 33 ) Ara s-sentenza Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni, punt 61. Nirrileva li, dwar dan il-punt, il-Qorti tal-Ġustizzja rrifjutat li ssegwi l-analiżi difiża mill-kollega stmata tiegħi, J. Kokott: ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawżi Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni u Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (C‑593/15 P, C‑594/15 P u C‑599/15 P, EU:C:2017:441, punti 50 sa 59). Ara wkoll, f’dan ir-rigward: Potteau, A., op. cit., Bruylant, Brussell, 2018, pp. 1022 sa 1023.

( 34 ) Ara l-punt 81 tad-digriet ikkontestat u s-sentenza Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni, punt 66.

( 35 ) Ara l-punti 56 u 57 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 36 ) Fl-istess linja ta’ ħsieb, niċħad l-argument, ifformulat matul is-seduta mill-Kummissjoni, li skontu l-Istat Membru huwa l-uniku detentur taċ-ċavetta tal-problema sa fejn huwa jista’ jirkupra, fuq l-inizjattiva proprja, l-ammont kontenzjuż fil-kont miftuħ f’isem il-Kummissjoni. Billi jipproċedi b’dan il-mod, l-Istat Membru inkwistjoni jsib ruħu mill-ġdid obbligat li jikser ir-regola sabiex jipprova jqajjem dibattitu ġudizzjarju. Ir-raġunament tal-Kummissjoni huwa manifestament ċirkulari u ma jagħtix soluzzjoni sodisfaċenti għall-assenza ta’ rimedju ġudizzjarju effettiv li qiegħda tiġi affaċċjata f’dan il-każ. F’dan ir-rigward, il-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tnaqqas l-ammont tal-interessi moratorji (pereżempju, fil-każ ta’ rikors ippreżentat tard mill-Kummissjoni) ma jikkumpensax għar-riskju finanzjarju mġarrab mill-Istat Membru inkwistjoni.

( 37 ) Ara l-punt 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 38 ) Ara s-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2015Il‑Kummissjoni vs Il‑Bulgarija (C‑145/14, EU:C:2015:502, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 39 ) Ara, għal spjegazzjonijiet iktar wiesgħa: Von Bardeleben, E., Donnat, F. u Siritzky, D., La Cour de justice de l’Union européenne et le droit du contentieux européen, La Documentation française, Pariġi, 2012, p. 189.

( 40 ) Ara d-digriet tad‑9 ta’ Jannar 2006, Il‑Finlandja vs Il‑Kummissjoni (T‑177/05, mhux ippubblikat, EU:T:2006:1, punt 39).

( 41 ) Digriet tal‑21 ta’ Ġunju 2007, Il‑Finlandja vs Il‑Kummissjoni (C‑163/06 P, EU:C:2007:371, punt 35).

( 42 ) Digriet tal‑21 ta’ Ġunju 2007, Il‑Finlandja vs Il‑Kummissjoni (C‑163/06 P, EU:C:2007:371, punt 36). Korsiv miżjud minni.

( 43 ) Ninnota f’dan ir-rigward li l-espressjoni “ħlas kundizzjonali”, użata b’mod partikolari fid-digrieti tad‑9 ta’ Jannar 2006, Il‑Finlandja vs Il‑Kummissjoni (T‑177/05, mhux ippubblikat, EU:T:2006:1) u tal‑21 ta’ Ġunju 2007, Il‑Finlandja vs Il‑Kummissjoni (C‑163/06 P, EU:C:2007:371), ma hijiex xierqa: skont il-leġiżlazzjoni dwar ir-RPT, l-Istati Membri ma għandhomx id-dritt li jissuġġettaw it-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-imsemmija riżorsi għal xi kundizzjonijiet. Huma għandhom biss id-dritt li jifformulaw riżervi, filwaqt li jipproċedu mingħajr kundizzjonijiet għall-ħlas legalment meħtieġ.

( 44 ) Għal kull fini utli, nosserva wkoll li l-Kummissjoni stess ipprevediet, fil-passat, il-possibbiltà ta’ tali obbligu: ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawżi Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni u Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (C‑593/15 P, C‑594/15 P u C‑599/15 P, EU:C:2017:441, punt 106).

( 45 ) L-istruttura tal-imsemmi regolament hija bbażata fuq il-funzjoni ta’ segwitu u ta’ kontroll eżerċitata mill-Kummissjoni (ara b’mod partikolari l-premessi 8, 9 u 11 tiegħu). Huwa utli wkoll li jiġi nnotat li, skont il-leġiżlazzjoni attwali u, b’mod iktar partikolari, ir-Regolament tal-Kunsill (UE, Euratom) Nru 608/2014 tas‑26 ta’ Mejju 2014 li jistabbilixxi miżuri li jimplimentaw is-sistema tar-riżorsi proprji tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2014, L 168, p. 29), is-setgħat u r-responsabbiltajiet tal-Kummissjoni u tal-aġenti tagħha fil-qasam tar-RPT kienu s-suġġett ta’ definizzjoni nettament iktar preċiża.

( 46 ) Għall-finijiet ta’ amministrazzjoni tajba tal-baġit, għalkemm il-Kummissjoni hija awtorizzata tuża l-fondi mqiegħda għad-dispożizzjoni, ikun madankollu opportun li hija tieħu inkunsiderazzjoni l-inċertezza li hemm fuqhom minħabba r-riżervi fformulati, fl-istennija tad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.

( 47 ) Biex infakkar, skont din il-premessa, kollaborazzjoni mill-qrib bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni għandha tiffaċilita l-applikazzjoni xierqa tar-regoli finanzjarji li għandhom x’jaqsmu mar-riżorsi proprji.

( 48 ) F’dan il-każ, nixtieq nagħti bħala prova tat-tentattivi bla suċċess tal-appellanti, li stiednet diversi drabi lill-Kummissjoni sabiex tibda rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kontriha – fejn dawn it-tentattivi laħqu l-quċċata tagħhom fil-preżentata ta’ rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni, taħt in-numru tal-Kawża T‑13/19, li permezz tiegħu l-appellanti stiednet lill-Qorti Ġenerali tikkonstata li l-Kummissjoni naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 4(3) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta sa fejn, wara t-tqegħid għad-dispożizzjoni kundizzjonali tar-RPT, il-Kummissjoni ma bdietx proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kontra r-Repubblika Ċeka f’dan ir-rigward u sa fejn hija lanqas ma pproċediet għar-rimbors tas-somma kontenzjuża. Ara, f’dan ir-rigward, in-noti ta’ qiegħ il-paġna 24 u 25 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 49 ) Fil-fatt, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita, “il-Kummissjoni ma għandhiex is-setgħa li tiddetermina b’mod definittiv […] id-drittijiet u l-obbligi ta’ Stat Membru jew li tagħtih garanziji dwar il-kompatibbiltà mad-dritt [tal-Unjoni] ta’ aġir partikolari”. F’dan is-sens, ara s-sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2003, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑135/01, EU:C:2003:171, punt 24).

( 50 ) Fl-assenza ta’ kwalunkwe rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, id-deċiżjoni meħuda mill-Qorti Ġenerali fil-kuntest ta’ kawża għad-danni ma tmurx kontra l-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-konstatazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawżi Is‑Slovakkja vs Il‑Kummissjoni u Ir‑Rumanija vs Il‑Kummissjoni (C‑593/15 P, C‑594/15 P u C‑599/15 P, EU:C:2017:441, punt 109).

( 51 ) Biex infakkar, skont l-Artikolu 268 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea hija kompetenti li tittratta każijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ kumpens għal danni kif previst fit-tieni u t-tielet paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE. It-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE jistabbilixxi dan li ġej: “[f]il-każ ta’ responsabbiltà mhux kontrattwali, l-Unjoni għandha, skond il-prinċipji ġenerali komuni għal sistemi legali ta’ l-Istati Membri, tagħmel tajjeb għal kull dannu kkaġunat mill-istituzzjonijiet tagħha jew mill-impjegati tagħha fit-twettiq ta’ dmirijiethom”.

( 52 ) Qiegħda nirreferi għas-sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2008, Masdar (UK) vs Il‑Kummissjoni (C‑47/07 P, EU:C:2008:726, iktar ’il quddiem is-“sentenza Masdar”). Għalhekk, il-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors ibbażat fuq l-arrikkiment indebitu tal-Unjoni ma tistax tiġi rrifjutata lill-parti f’kawża għall-motiv biss li t-Trattat FUE ma jipprevedix b’mod espliċitu rimedju ġudizzjarju għal dan it-tip ta’ azzjoni. Fil-fatt, kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, interpretazzjoni tal-Artikoli 268 u 340 TFUE li teskludi din il-possibbiltà twassal għal “riżultat li jmur kontra l-prinċipju ta’ protezzjoni legali effettiva, stabbilit mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u affermat mill-ġdid fl-Artikolu 47 [tal-Karta]”: ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Settembru 2018, Barroso Truta et vs Il‑Qorti tal‑Ġustizzja tal‑Unjoni Ewropea (T‑702/16 P, EU:T:2018:557, punt 105).

( 53 ) Sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2008, FIAMM et vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (C‑120/06 P u C‑121/06 P, EU:C:2008:476, punt 106 u l-ġurisprudenza ċċitata). Korsiv miżjud minni.

( 54 ) Ara, bħala eżempju, is-sentenza tad‑19 ta’ April 2007, Holcim (Deutschland) vs Il‑Kummissjoni (C‑282/05 P, EU:C:2007:226, punti 47 sa 49). Korsiv miżjud minni.

( 55 ) Għal kull fini utli, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja rrifjutat b’mod espliċitu li tirrikonoxxi l-eżistenza ta’ sistema ta’ responsabbiltà oġġettiva (mingħajr nuqqas): qiegħda nirreferi hawn għas-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2008, FIAMM et vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (C‑120/06 P u C‑121/06 P, EU:C:2008:476, punt 175). F’dan il-każ, jidhirli li huwa ċar li billi taġixxi fil-kwalità tagħha ta’ gwardjan tat-Trattati u anki jekk l-interpretazzjoni tagħha dwar kwistjoni ta’ liġi kumplessa tista’, eventwalment, tirriżulta żbaljata, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata ipso facto bi ksur serju tad-dritt tal-Unjoni (u lanqas, b’mod iktar ġenerali, żball) f’tali kuntest.

( 56 ) Fil-fatt, meta ssib li l-ebda att jew ommissjoni allegata ta’ istituzzjoni ma għandhom karattru illegali, għalkemm l-ewwel kundizzjoni li hija suġġetta għaliha r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni ma tkunx issodisfatta, il-qorti tista’ tiċħad ir-rikors kollu kemm hu mingħajr ma jkun meħtieġ li tevalwa l-kundizzjonijiet l-oħra ta’ din ir-responsabbiltà (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2008, FIAMM et vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (C‑120/06 P u C‑121/06 P, EU:C:2008:476, punt 166 u l-ġurisprudenza ċċitata)).

( 57 ) Sentenza Masdar (iċċitata iktar ’il fuq), punt 44.

( 58 ) Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Lulju 2011, Agrana Zucker (C‑309/10, EU:C:2011:531, punt 53, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tirreferi wkoll għas-sentenza Masdar, iċċitata iktar ’il fuq).

( 59 ) Sentenza Masdar, punt 49.

( 60 ) Ara, bħala eżempju, fid-dritt Belġjan: Van Ommeslaghe, P., Traité élémentaire de droit civil, t. II, Les obligations, vol. 2 (Source des obligations – deuxième partie), Brussell, Bruylant, 2013, p. 1138, Nru 782. Dan il-mekkaniżmu ġie stabbilit, fid-dritt Belġjan, mill-ġurisprudenza. Fid-dritt Franċiż, dan kien is-suġġett ta’ kodifikazzjoni leġiżlattiva: ara l-Artikoli 1303 sa 1303‑4 tal-Kodiċi Ċivili, dwar “l-arrikkiment inġustifikat”. Teżisti istituzzjoni analoga fis-sistema ġuridika Anglosassona. Kif jiġri ħafna drabi fil-common law, l-istituzzjoni tal-arrikkiment inġustifikat (unjust enrichment) fid-dritt Ingliż hija struttura kumplessa, ibbażata fuq il-ġurisprudenza iktar milli fuq test ta’ liġi. L-istruttura, il-portata u n-natura preċiżi ta’ din l‑istituzzjoni għadhom inċerti: ara, għal espożizzjoni ġenerali, Burrows, A., A Restatement of the English Law of Unjust Enrichment, Oxford University Press, 2012; Virgo, G., The Principles of the Law of Restitution (it-tielet edizzjoni), Oxford University Press, 2015. Fis-sentenza tagħha Bank of Cyprus UK Ltd vs Menelaou ((2015) UKSC 66), is-Supreme Court of the United Kingdom (il-Qorti Suprema tar-Renju Unit) ikkonstatat li, qabel ma tilqa’ azzjoni bbażata fuq l-arrikkiment inġustifikat, għandu jsir raġunament f’erba’ stadji u jiġi eżaminat i) jekk il-konvenut arrikkixxiex ruħu, ii) jekk dan l-arrikkiment sarx għall-ispejjeż tar-rikorrent, iii) jekk l-imsemmi arrikkiment huwiex inġustifikat u iv) jekk il-konvenut huwiex f’pożizzjoni li jinvoka kwalunkwe motiv ta’ difiża. Ġurisprudenza abbondanti tissostanzja u tiċċara kull wieħed minn dawn il-kriterji.

( 61 ) Cour de cassation de Belgique (il-Qorti tal-Kassazzjoni tal-Belġju), sentenza tat‑22 ta’ Awwissu 1940, Pasicrisie, 1940, p. 205. Fi kliem ieħor, tali azzjoni ma tistax isservi għal użu ħażin ta’ proċedura. Fl-istess linja ta’ ħsieb, il-Qorti Ġenerali diġà qieset li rikors għad-danni għandu jiġi ddikjarat inammissibbli meta fir-realtà jkun intiż għall-irtirar ta’ att li jkun sar definittiv u jkollu bħala effett – jekk jintlaqa’ – li jinnewtralizza l-effetti legali ta’ dan l-att: ara s-sentenza tal‑15 ta’ Marzu 1995, Cobrecaf et vs Il‑Kummissjoni (T‑514/93, EU:T:1995:49, punti 59 u 60, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Jeħtieġ ukoll li l-imsemmi att ikun jista’ jiġi kkontestat: dan ma huwiex (bħala ipoteżi) il-każ f’din il-kawża.

( 62 ) Cour de cassation de Belgique (il-Qorti tal-Kassazzjoni tal-Belġju), sentenza tal‑25 ta’ Marzu 1994, Pasicrisie, 1994, p. 305.

( 63 ) Biex infakkar, l-Artikolu 46 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, jipprevedi li l-azzjonijiet kontra l-Unjoni f’materja ta’ responsabbiltà mhux kuntrattwali jiġu preskritti wara ħames snin li jingħaddu minn meta jiġri l-fatt li jagħti lok għalihom. Għalhekk hija l-Qorti Ġenerali li għandha tistabbilixxi f’liema data, preċiżament, seħħ l-arrikkiment (u l-ftaqir ikkorrelatat miegħu).