KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA

ippreżentati fl‑4 ta’ Lulju 2018 ( 1 )

Kawża C‑220/18 PPU

ML

bl-intervent ta’:

Generalstaatsanwaltschaft Bremen

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen, il-Ġermanja))

“Proċedura għal deċiżjoni preliminari — Kooperazzjoni mill-pulizija u ġudizzjarja f’materji kriminali — Deċiżjoni Kwadru 2002/584/ĠAI — Mandat ta’ arrest Ewropew — Raġunijiet għal noneżekuzzjoni — Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea — Artikolu 4 — Projbizzjoni ta’ trattament inuman jew degradanti — Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti”

1. F’din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari qed jitqajmu, għal darba oħra, kwistjonijiet relatati ma’ mandat ta’ arrest Ewropew (MAE) wara l-interpretazzjoni tad-Deċiżjoni Kwadru 2002/584/ĠAI ( 2 ) magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal‑5 ta’ April 2016, Aranyosi u Căldăraru ( 3 ).

2. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tikseb informazzjoni addizzjonali mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-dutrina li tinsab f’din is-sentenza, b’mod partikolari, fil-każ li l-ksur (eventwali) tad-dritt li wieħed ma jbatix trattament inuman jew degradanti fil-ħabsijiet tal-Istat emittenti tal-MAE jkun jista’ jiġi rrimedjat mill-awtoritajiet ġudizzjarji tiegħu stess.

I. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

1. Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea

3. L-Artikolu 4 jipprovdi: “Ħadd m’għandu jkun assoġġettat għal tortura jew għal pieni jew trattamenti inumani jew degradanti.”

2. Id-Deċiżjoni Kwadru

4. Skont il-premessi 5, 6, 8, 10 u 12: “(5) […] l-introduzzjoni ta’ sistema ssimplifikata ġdida ta’ konsenja ta’ persuni kkundannati jew suspettati għall-finijiet ta’ esekuzzjoni ta’ sentenzi kriminali jew biex jiġu sottoposti għal azzjoni kriminali, jagħmilha possibbli li jitneħħew il-komplessità u l-potenzjal għad-dewmien inerenti fil-proċeduri preżenti ta’ l-estradizzjoni. […] (6) Il-mandat ta’ arrest Ewropew previst f’din id-Deċiżjoni Kwadru hi l-ewwel miżura konkreta fil-qasam tal-liġi kriminali li timplimenta l-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku li l-Kunsill Ewropew semma’ bħala l-bażi tal-kooperazzjoni ġudizzjarja. […] (8) Id-deċiżjonijiet dwar l-esekuzzjoni tal-mandat ta’ arrest Ewropew għandhom ikunu soġġetti għal kontrolli suffiċjenti, li jfisser li awtorità ġudizzjarja ta’ l-Istat Membru fejn il-persuna rikjesta ġiet arrestata jkollha tieħu d-deċiżjoni dwar il-konsenja tagħha. […] (10) Il-mekkaniżmu tal-mandat ta’ arrest Ewropew hu bbażat fuq livell għoli ta’ kunfidenza bejn l-Istati Membri. L-implimentazzjoni tiegħu jista’ jiġi sospiż biss fil-każ ta’ ksur serju u persistenti minn wieħed mill-Istati Membri tal-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 6(1) [TUE, li sar, wara emenda, l-Artikolu 2 TUE], determinat mill-Kunsill skond l-Artikolu 7(1) [TUE, li sar, wara emenda, l-Artikolu 7(2)] tat-Trattat imsemmi bil-konsegwenzi stabbiliti fl-[istess] Artikolu 7(2) tiegħu. […] (12) Din id-Deċiżjoni Kwadru tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tħares il-prinċipji rikonoxxuti mill-Artikolu 6 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u riflessi fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali ta’ l-Unjoni Ewropea […], b’mod partikolari l-Kapitolu VI tiegħu. Xejn f’din id-Deċiżjoni Kwadru ma jista’ jiġi interpretat bħala projbizzjoni tat-tiċħid tal-konsenja ta’ persuna li għaliha nħareġ mandat ta’ arrest Ewropew meta hemm raġunijiet biex jitwemmen, abbażi ta’ elementi oġġettivi, li l-mandat ta’ arrest imsemmi ġie maħruġ għall-fini ta’ l-issoktar ta’ l-azzjoni kriminali jew il-kastig ta’ persuna għal raġunijiet ta’ sess, razza, oriġini etnika, nazzjonalità, ilsien, opinjoni politika jew orjentazzjoni sesswali, jew li l-pożizzjoni ta’ dik il-persuna tista’ tiġi ppreġudikata għal kwalunkwe minn dawn ir-raġunijiet. […]”

5. L-Artikolu 1 jipprovdi: “1. Il-mandat ta’ arrest Ewropew hija deċiżjoni ġudizzjarja maħruġa minn Stat Membru bl-iskop ta’ l-arrest u l-konsenja minn Stat Membru ieħor ta’ persuna rikjesta, għall-finijiet tat-tmexxija ta’ azzjoni kriminali jew l-esekuzzjoni ta’ piena ta’ kustodja jew ordni ta’ detenzjoni.. 2. L-Istati Membri għandhom jesegwixxu kwalunkwe mandat ta’ arrest Ewropew abbażi tal-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku u skond id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Deċiżjoni Kwadru. 3. Din id-Deċiżjoni Kwadru m’għandhiex ikollha l-effett li timmodifika l-obbligu tar-rispett tad-drittijiet fundamentali u l-prinċipji legali fundamentali kif imniżżla fl-Artikolu 6 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea.”

6. L-Artikolu 5 jistipula li: “L-esekuzzjoni tal-mandat ta’ arrest Ewropew mill-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni tista’, mil-liġi ta’ l-Istat Membru ta’ esekuzzjoni, tkun soġġetta għall-kondizzjonijiet li ġejjin: […] 2) jekk ir-reat li abbażi tiegħu nħareġ il-mandat ta’ arrest Ewropew huwa punibbli b’piena ta’ kustodja għal għomorha jew ordni ta’ detenzjoni għal għomorha, l-esekuzzjoni ta’ dan il-mandat ta’ arrest tista’ tkun soġġetta għall-kondizzjoni li l-Istat Membru emittenti jkollu dispożizzjonijiet fis-sistema legali tiegħu għal reviżjoni tal-piena jew tal-miżura imposta, fuq talba jew l-aktar tard wara 20 sena, jew għall-applikazzjoni ta’ miżuri ta’ klemenza li għalihom il-persuna hi intitolata li tapplika taħt il-liġi jew prattika ta’ l-Istat Membru emittenti, bl-iskop li ma tiġix esegwita din il-piena jew il-miżura; 3) fejn persuna li hi s-suġġett ta’ mandat ta’ arrest Ewropew għall-finijiet ta’ azzjoni kriminali hi ċittadina jew residenta ta’ l-Istat Membru ta’ esekuzzjoni, il-konsenja tista’ tkun soġġetta għall-kondizzjoni li l-persuna, wara li tkun instemat, tiġi ritornata lill-Istat Membru ta’ esekuzzjoni sabiex tiskonta hemmhekk il-piena ta’ kustodja jew ordni ta’ detenzjoni mogħtija lilha fl-Istat Membru emittenti.”

7. L-Artikolu 6 jipprovdi: “1. L-awtorità ġudizzjarja emittenti għandha tkun l-awtorità ġudizzjarja ta’ l-Istat Membru emittenti li hi kompetenti biex toħroġ mandat ta’ arrest Ewropew permezz tal-liġi ta’ dak l-Istat. 2. L-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni għandha tkun l-awtorità ġudizzjarja ta’ l-Istat Membru ta’ esekuzzjoni li hi kompetenti biex tesegwixxi l-mandat ta’ arrest Ewropew permezz tal-liġi ta’ dak l-Istat. 3. Kull Stat Membru għandu jinforma lis-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill bl-awtorità ġudizzjarja kompetenti taħt il-liġi tiegħu.”

8. L-Artikolu 7 jipprovdi: “1. Kull Stat Membru jista’ jinnomina awtorità ċentrali jew, meta s-sistema legali tiegħu hekk tipprovdi, aktar minn awtorità ċentrali waħda biex tassisti lill-awtoritajiet ġudizzjarji kompetenti. 2. Stat Membru jista’, jekk ikun meħtieġ bħala riżultat ta’ l-organizazzjoni tas-sistema ġudizzjarja interna tiegħu, jagħmel l-awtorità(jiet) ċentrali tiegħu responsabbli għat-trasmissjoni amministrattiva u l-wasla ta’ mandati ta’ arrest Ewropej kif ukoll għall-korrispondenza uffiċjali oħra kollha konnessa miegħu. Stat Membru li jixtieq jagħmel użu mill-possibiltajiet imsemmija f’dan l-Artikolu għandu jikkomunika lis-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill informazzjoni konnessa ma’ l-awtorità ċentrali nominata jew l-awtoritajiet ċentrali nnominati. Dawn l-indikazzjonijiet għandhom ikunu vinkolanti għall-awtoritajiet kollha ta’ l-Istat Membru emittenti.”

9. Skont l-Artikolu 15: “1. L-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni għandha tiddeċiedi, fil-limiti ta’ żmien u taħt il-kondizzjonijiet definiti f’din id-Deċiżjoni Kwadru, jekk il-persuna għandhiex tiġi kkonsenjata. 2. Jekk l-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni ssib li l-informazzjoni kkomunikata mill-Istat Membru emittenti mhijiex suffiċjenti biex tiddeċiedi dwar il-konsenja, għandha titlob li l-informazzjoni supplementarja meħtieġa, b’mod partikolari fir-rigward ta’ l-Artikoli 3 sa 5 u l-Artikolu 8, tiġi mogħtija bħala kwistjoni ta’ urġenza u tista’ tistabbilixxi limitu ta’ żmien għall-wasla tagħha, waqt li tittieħed f’konsiderazzjoni l-ħtieġa li jkunu mħarsin il-limiti ta’ żmien stabbiliti fl-Artikolu 17. 3. L-awtorità ġudizzjarja emittenti tista’ fi kwalunkwe ħin titrasmetti kwalunkwe informazzjoni utli addizjonali lill-awtorità ġudizzjarja ta’ esekuzzjoni.”

B. Id-dritt Ġermaniż. Gesetz über die internationale Rechtshilfe in Strafsachen ( 4 )

10. Id-Deċiżjoni Kwadru ġiet trasposta fl-ordinament ġuridiku Ġermaniż permezz tal-Artikoli 78 sa 83(k), kif emendati ( 5 ), tal-IRG.

11. Skont l-Artikolu 29(1) tal-IRG, il-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen, il-Ġermanja) għandha taqta’ kwistjonijiet dwar l-ammissibbiltà tal-konsenja meta l-konvenut ma jkunx ta l-kunsens.

12. L-Artikolu 73 tal-IRG jipprovdi: “Fl-assenza ta’ talba f’dan is-sens, l-assistenza ġudizzjarja u t-trażmissjoni ta’ informazzjoni ser ikunu illeċiti jekk imorru kontra l-prinċipji essenzjali tal-ordinament ġuridiku Ġermaniż. Fil-każ ta’ talba li ssir bis-saħħa tal-parti tmienja, disgħa u għaxra, l-assistenza ġudizzjarja tkun illeċita jekk tmur kontra l-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 6 [TUE]”

II. Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

13. Fil‑31 ta’ Ottubru 2017, in-Nyiregyházai járásbíróság (il-Qorti Distrettwali ta’ Nyiregyháza, l-Ungerija) ħarġet MAE sabiex tiġi eżegwita l-kundanna ta’ sena u tmien xhur ħabs imposta fuq ML, ċittadin Ungeriż, bħala l-awtur ta’ delitti ta’ feriment, danni, frodi, u serq, fis-sentenza mogħtija (fil-kontumaċja) fl‑14 ta’ Settembru 2017.

14. Din l-istess qorti Ungeriża, preċedentement, fit‑2 ta’ Awwissu 2017, kienet adottat MAE ieħor sabiex tikseb il-konsenja ta’ ML sabiex tkun tista’ tiġġudikah fir-rigward tal-fatti li sussegwentement wasslu għal kundanna tiegħu.

15. L-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen, il-Ġermanja) ordnat id-detenzjoni ta’ ML fit‑12 ta’ Diċembru 2017. Madankollu, ML kien diġà jinsab detenut mit‑23 ta’ Novembru tal-istess sena, b’eżekuzzjoni tal-ewwel MAE.

16. Permezz ta’ deċiżjoni tad‑19 ta’ Diċembru 2017, il-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen), wara li ħassret id-detenzjoni ordnata taħt l-ewwel MAE, ordnat id-detenzjoni ta’ ML sabiex tagħti effett lill-MAE tal‑31 ta’ Ottubru 2017.

17. ML oġġezzjona għall-konsenja tiegħu lill-awtoritajiet Ungeriżi, u talab li tiġi ssir domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja. Qabel ma qatgħet il-kwistjoni dwar il-konsenja, il-qorti talbet kjarifiki addizzjonali.

18. Fil-kuntest tal-ewwel MAE, il-Ministeru tal-Ġustizzja Ungeriż diġà kien informa lill-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen) dwar il-postijiet li fihom kien inżamm detenut ML, filwaqt li ggarantixxa li fl-ebda każ ma kien ser isofri trattament inuman jew degradanti, fis-sens tal-Artikolu 4 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).

19. B’din l-informazzjoni, il-qorti ta’ eżekuzzjoni, permezz ta’ deċiżjoni tad‑9 ta’ Jannar 2018, uriet li l-arrest ta’ ML f’wieħed miċ-ċentri indikati mill-Ministeru tal-Ġustizzja Ungeriż ma kienx iqajjem diffikultajiet. Madankollu, hija kellha dubji dwar il-kundizzjonijiet ta’ ċentri oħrajn, indikati wkoll minn dan il-Ministeru bħala postijiet possibbli għall-priġunerija tiegħu, u għalhekk, bl-applikazzjoni tal-prinċipji dwar l-infurzar ta’ pieni approvati mill-Kunsill tal-Ewropa fl-2006 ( 6 ) u tar-Regoli Standard Minimi tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Trattament tal-Ħabsin ( 7 ) għamlet sensiela ta’ mistoqsijiet lill-awtoritajiet Ungeriżi ( 8 ).

20. Fir-risposta tal-Ministeru tal-Ġustizzja Ungeriż tat‑12 ta’ Jannar 2018, huwa ddikjara li fil‑25 ta’ Ottubru 2016 kienu daħlu fis-seħħ liġijiet li jiggarantixxu li l-ħabsin ikollhom il-possibbiltà li jressqu lmenti fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ priġunerija tagħhom.

21. Din l-informazzjoni ġiet ikkompletata mill-Ministeru tal-Ġustizzja Ungeriż fl‑1 ta’ Frar 2018, bil-fatt li l-akkużat jiddaħħal fil-ħabs ta’ Budapest għal perijodu ta’ ġimgħa sa tliet ġimgħat, salv għal sitwazzjonijiet imprevisti. F’dan il-perijodu ta’ żmien jiġu adottati miżuri mhux speċifikati, fir-rigward tal-eżekuzzjoni tal-konsenja.

22. Fit‑12 ta’ Frar 2018, il-qorti tal-eżekuzzjoni talbet xi dettalji dwar il-kundizzjonijiet fil-ħabs ta’ Budapest. Hija staqsiet ukoll f’liema ħabsijiet oħrajn seta’ ddaħħal ML u fuq liema bażi reali tkun tista’ tivverifika l-kundizzjonijiet tal-ħabs prevalenti hemmhekk. L-awtoritajiet Ungeriżi ma rrispondewx għal din it-talba fiż-żmien stipulat mill-qorti (it‑28 ta’ Frar 2018) ( 9 ).

23. Il-Prosekutur Pubbliku Ġermaniż approva l-eżekuzzjoni tal-MAE, li ML jopponi. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen) għamlet id-domanda preliminari li ġejja, u talbet li tiġi ttrattata fil-kuntest tal-proċedura b’urġenza: “1) Fl-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet iċċitati iktar ’il fuq, liema sinjifikat għandhom il-possibbiltajiet ta’ protezzjoni ġuridika li l-Istat Membru emittenti jagħti lill-persuni detenuti fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tagħhom? a) Meta l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni jkollhom provi tal-eżistenza ta’ nuqqasijiet sistematiċi jew ġeneralizzati tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti, fir-rigward ta’ ċerti gruppi ta’ persuni jew ta’ ċerti ċentri ta’ detenzjoni, jista’ jiġi eskluż, fir-rigward tad-dispożizzjonijiet iċċitati iktar ’il fuq, riskju reali li l-persuna taħt prosekuzzjoni tkun suġġetta għal trattament inuman jew degradanti fil-każ li hija tkun estradita, ta’ natura tali li jipprevjeni li tingħata l-estradizzjoni, mis-sempliċi fatt li dawn il-possibbiltajiet ta’ protezzjoni ġuridika huma fis-seħħ, mingħajr ma jkun hemm il-bżonn ta’ stħarriġ ulterjuri tal-kundizzjonijiet konkreti ta’ detenzjoni? b) F’dan ir-rigward, huwa ta’ rilevanza l-fatt li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ma kkonstatat ebda indikazzjoni li dawn il-possibbiltajiet ta’ protezzjoni ġuridika ma jagħtux lill-persuna detenuta prospett realistiku ta’ titjib tal-kundizzjonijiet inadegwati ta’ detenzjoni? 2) Jekk, skont ir-risposta għall-ewwel domanda, is-sempliċi eżistenza ta’ dawn il-possibbiltajiet ta’ protezzjoni ġuridika għall-persuni detenuti mingħajr ma l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni ma jwettqu stħarriġ ulterjuri tal-kundizzjonijiet konkreti ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti, ma teskludix riskju reali li l-persuna taħt prosekuzzjoni tkun suġġetta għal trattament inuman jew degradanti: a) id-dispożizzjonijiet iċċitati iktar ’il fuq għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-istħarriġ tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti minn awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni għandhom jindirizzaw iċ-ċentri ta’ detenzjoni jew il-faċilitajiet korrettivi kollha li fihom il-persuna taħt prosekuzzjoni tista’ eventwalment tiġi detenuta? Dan japplika wkoll jekk id-detenzjoni hija biss temporanja jew titwettaq għal perijodu tranżitorju f’ċentri ta’ detenzjoni speċifiċi? Jew l-istħarriġ jista’ jiġi limitat għaċ-ċentru ta’ detenzjoni li fih, skont l-indikazzjonijiet tal-awtoritajiet tal-Istati Membru emittenti, il-persuna taħt prosekuzzjoni aktarx ser tiġi detenuta għall-parti l-kbira taż-żmien? b) F’dan ir-rigward, huwa neċessarju li kull darba jiġu mistħarrġa kompletament il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni kkonċernati, billi jiġu vverifikati kemm iż-żona ta’ spazju personali għal kull persuna detenuta kif ukoll il-kundizzjonijiet l-oħra ta’ detenzjoni? Għandhom jiġu evalwati l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni hekk kif ivverifikati fid-dawl tas-sentenza tal-Qorti EDB [tal‑20] ta’ Ottubru 2016 (Muršić vs Il-Kroazja, Nru 7334/13) [CE:ECHR:2016:1020JUD000733413])? 3) Jekk, skont ir-risposta għat-tieni domanda, għandu jkun rrikonoxxut li l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni għandhom l-obbligu li jistħarrġu iċ-ċentri ta’ detenzjoni kollha: a) l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni jistgħu ma jwettqux stħarriġ tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni ta’ kull ċentru ta’ detenzjoni inkwistjoni billi jqisu li l-Istat Membru emittenti ta assigurazzjoni ġenerali li ma hemmx riskju li l-persuna taħt prosekuzzjoni tkun suġġetta għal trattament inuman jew degradanti? b) jew, minflok ma jistħarrġu l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni ta’ kull ċentru ta’ detenzjoni inkwistjoni, l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni jistgħu jqisu l-estradizzjoni ammissibbli bil-kundizzjoni li l-persuna taħt prosekuzzjoni ma tkunx suġġetta għal tali trattament? 4) Jekk, skont ir-risposta għat-tielet domanda, l-assigurazzjonijiet mogħtija jew il-kundizzjonijiet stabbiliti ma jkunux jistgħu jeżentaw lill-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni milli jistħarrġu il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni ta’ kull ċentru ta’ detenzjoni inkwistjoni fl-Istat Membru emittenti: a) l-obbligu tal-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni li jistħarrġu l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni jestendi għaċ-ċentri ta’ detenzjoni kollha inkwistjoni meta l-awtoritajiet ġudizzjarji tal-Istat Membru emittenti jindikaw li t-tul tad-detenzjoni tal-persuna taħt prosekuzzjoni mhux ser ikun itwal minn tliet ġimgħat, bla ħsara għall-okkorrenza ta’ ċirkustanzi li jipprekludu dan? b) Dan japplika wkoll meta l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni ma jaslux sabiex jiddeterminaw jekk dawn l-indikazzjonijiet ingħatawx mill-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti jew jekk humiex ġejjin minn waħda mill-awtoritajiet ċentrali tal-Istat Membru emittenti li aġixxew fuq it-talba għal assistenza tal-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti?”

III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

24. It-talba għal deċiżjoni preliminari waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑27 ta’ Marzu 2018, wara li ġie deċiż li din tiġi ttrattata bil-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.

25. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn ML, mill-Gvern Ġermaniż, mill-Gvern Ungeriż u mill-Kummissjoni, li dehru, flimkien mal-Prosekutur Pubbliku Ġermaniż u mal-Gvern Belġjan, mal-Gvern Daniż, mal-Gvern Irlandiż, mal-Gvern Spanjol, mal-Gvern Olandiż u mal-Gvern Rumen, fis-seduta li nżammet fl‑14 ta’ Ġunju 2018.

IV. Analiżi

A. Rimarki preliminari

26. Fis-sentenza Aranyosi, li rrispondiet id-domanda preliminari magħmula mill-istess qorti li qed tagħmel din id-domanda preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikoli 1(3), 5 u 6(1) tad-Deċiżjoni Kwadru għandhom jiġu interpretati fis-sens li, “fil-preżenza ta’ elementi oġġettivi, affidabbli, preċiżi u debitament ivverifikati li jixhdu l-eżistenza ta’ nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati, jew li jolqtu ċerti gruppi ta’ persuni jew ukoll ċerti ċentri ta’ detenzjoni f’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Stat Membru emittenti, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tivverifika, b’mod konkret u preċiż, jekk jeżistux raġunijiet serji u kkonfermati li jġegħluha temmen li l-persuna kkonċernata minn mandat ta’ arrest Ewropew maħruġ għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ prosekuzzjoni kriminali jew l-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija minħabba l-kundizzjonijiet tad-detenzjoni tagħha f’dan l-Istat Membru, tkun ser tinsab f’riskju reali ta’ trattament inuman jew degradanti, fis-sens tal-Artikolu 4 tal-Karta, fil-każ ta’ konsenja lill-imsemmi Stat Membru” ( 10 ).

27. “Għal dan il-għan —tkompli s-sentenza—, hija għandha titlob li tingħata l-informazzjoni addizzjonali mill-awtorità ġudizzjarja emittenti, li wara, jekk ikun hemm bżonn, li titlob l-assistenza tal-awtorità ċentrali jew ta’ waħda mill-awtoritajiet ċentrali tal-Istat Membru emittenti […] għandha tikkomunika din l-informazzjoni f’terminu ffissat f’tali talba. L-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tipposponi d-deċiżjoni tagħha fuq il-konsenja tal-persuna kkonċernata sa meta hija tikseb l-informazzjoni addizzjonali li tippermettilha li teskludi l-eżistenza ta’ tali riskju. Jekk l-eżistenza ta’ dan ir-riskju ma tkunx tista’ tiġi eskluża f’terminu raġonevoli, din l-awtorità għandha tiddeċiedi jekk għandhiex tintemm il-proċedura ta’ konsenja” ( 11 ).

28. Fl‑2016, il-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen) talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tiċċara d-dutrina tagħha billi għamlitilha sensiela ta’ domandi supplimentari. Madankollu, ma kienx possibbli li tingħata risposta minħabba li l-MAE kien ġie rrevokat qabel ma l-Qorti tal-Ġustizzja kienet tat deċiżjoni, li wassal sabiex il-kwistjoni preliminari titħassar mir-reġistru ( 12 ).

29. F’din (it-tielet) okkażjoni, il-qorti tar-rinviju titlob, sostanzjalment, li l-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta l-Artikoli 1(3), 5 u 6(1) tad-Deċiżjoni Kwadru, flimkien mal-Artikolu 4 tal-Karta, fil-kuntest tal-“proċedura mitluba mill-Qorti tal-Ġustizzja […] fis-sentenza tagħha mogħtija fil-kawżi Aranyosi u Căldăraru […] għall-verifika tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti mill-awtoritajiet ġudizzjarji tal-eżekuzzjoni” ( 13 ).

30. Qabel ma nindirizza l-analiżi tad-domandi magħmula, huwa utli li nfakkar li d-Deċiżjoni Kwadru għandha l-għan li tissostitwixxi s-sistema tradizzjonali ta’ estradizzjoni, ikkaratterizzata minn komponent politiku sinjifikattiv ta’ opportunità, b’sistema ta’ konsenja bejn awtoritajiet ġudizzjarji, ibbażata fuq il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku u fuq livell għoli ta’ fiduċja bejn l-Istati Membri ( 14 ).

31. Ir-rikonoxximent reċiproku, “li jikkostitwixxi l-‘pedament’ tal-kooperazzjoni ġudizzjarja, jimplika, skont l-Artikolu 1(2) tad-Deċiżjoni Kwadru, li l-Istati Membri huma bħala prinċipju obbligati li jeżegwixxu mandat ta’ arrest Ewropew” ( 15 ). Dan il-prinċipju nnifsu huwa “[bbażat] fuq il-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri fir-rigward tal-fatt li l-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali rispettivi tagħhom jinsabu f’pożizzjoni li jipprovdu protezzjoni ekwivalenti u effettiva tad-drittijiet fundamentali, irrikonoxxuti fil-livell tal-Unjoni, b’mod partikolari, fil-Karta” ( 16 ).

32. Il-prinċipji ta’ rikonoxximent reċiproku u ta’ fiduċja reċiproka huma ta’ importanza kbira għad-dritt tal-Unjoni, minħabba li, skont il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Aranyosi b’riferiment għall-Opinjoni 2/13 ( 17 ), huma “[jippermettu] l-ħolqien u ż-żamma ta’ spazju mingħajr fruntieri interni” li, “f’dak li jirrigwarda l-ispazju ta’ libertà, ta’ sigurtà u ta’ ġustizzja, lil kull wieħed minn dawn l-Istati sabiex jikkunsidra, salv f’ċirkustanzi eċċezzjonali, li l-Istati Membri l-oħra kollha josservaw id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, id-drittijiet fundamentali rrikonoxxuti minn dan id-dritt” ( 18 ).

33. Għalhekk, barra l-każijiet ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni mandatorja elenkati b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni Kwadru u fil-każijiet ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni fakultattiva msemmija fl-Artikoli 4 u 4 bis, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni hija obbligata, bħala prinċipju, li teżegwixxi l-MAE, mingħajr ma tkun kapaċi tagħmlu suġġett għal kundizzjonijiet differenti minn dawk stipulati fl-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni Kwadru nnifisha.

34. Għalhekk, “l-eżekuzzjoni tal-mandat ta’ arrest Ewropew jikkostitwixxi l-prinċipju, [filwaqt li] ir-rifjut ta’ eżekuzzjoni ta’ tali mandat huwa mfassal bħala eċċezzjoni li għandha tkun suġġetta għal interpretazzjoni stretta” ( 19 ).

35. Il-leġiżlatur tal-Unjoni pprovda li l-eżekuzzjoni tal-mekkaniżmu tal-MAE “jista’ jiġi sospiż biss fil-każ ta’ ksur serju u persistenti minn wieħed mill-Istati Membri tal-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 6(1) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, determinat mill-Kunsill skond l-Artikolu 7(1) tat-Trattat imsemmi bil-konsegwenzi stabbiliti fl-Artikolu 7(2) tiegħu” ( 20 ).

36. Madankollu, mis-sentenza Aranyosi, jirriżulta li barra mis-suppożizzjoni li għadni kif semmejt (jiġifieri, barra mill-fatt li l-Kunsill sab formalment, skont l-Artikolu 7 TUE, ksur serju u persistenti tal-valuri u tad-drittijiet stipulati fl-Artikolu 2 TUE), id-dritt tal-Unjoni jaqbel man-nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ MAE f’każijiet individwali oħrajn, ta’ natura eċċezzjonali. L-analiżi tat-tieni, tat-tielet u tar-raba’ domandi preliminari ser jippermettu li tiġi evalwata l-portata ta’ din l-eċċezzjoni.

1. Fuq l-effett tal-mezzi ta’ protezzjoni offruti mill-Istat Membru emittenti (l-ewwel domanda preliminari)

37. Il-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen) tifformula l-ewwel domanda tagħha billi tfassalha f’kuntest ċirkustanzjali preċiż ħafna: meta l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ eżekuzzjoni jkollhom “provi tal-eżistenza ta’ nuqqasijiet sistematiċi jew ġeneralizzati tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti, fir-rigward ta’ ċerti gruppi ta’ persuni jew ta’ ċerti ċentri ta’ detenzjoni”.

38. Fuq il-bażi ta’ din il-premessa, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf “liema sinjifikat għandhom il-possibbiltajiet ta’ protezzjoni ġuridika li l-Istat Membru emittenti jagħti lill-persuni detenuti fir-rigward tal-kundizzjonijiet tad-detenzjoni tagħhom”.

39. Nifhem li permezz ta’ dan l-approċċ, il-qorti tar-rinviju tkun tista’ ssib waħedha r-risposta għad-domanda li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Jekk “il-possibbiltajiet ta’ protezzjoni ġuridika [offruti] mill-Istat Membru emittenti” kienu suffiċjenti sabiex jiġi eskluż ir-riskju ta’ trattament inuman jew degradanti, wieħed ma jkunx jibqa’ jitkellem dwar “l-eżistenza ta’ nuqqasijiet sistematiċi jew ġeneralizzati”.

40. Fl-opinjoni tiegħi, is-sitwazzjoni li tirreferi għaliha l-qorti tar-rinviju ma hijiex eżattament dik li tat lok għas-sentenza Aranyosi: — Dak iż-żmien (fl‑2015) hija kienet qalet li kienet konvinta, fuq il-bażi tal-informazzjoni disponibbli, li kien hemm indizji probatorji li P. Aranyosi jista’ jiġi suġġett għal kundizzjonijiet ta’ detenzjoni li jiksru l-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem, il-“KEDB”) u l-Artikolu 6 TUE, b’mod partikolari, minħabba l-popolazzjoni eċċessiva taċ-ċentri ta’ detenzjoni ( 21 ). — Issa (fl‑2018), il-konġuntura nbidlet u, preċiżament bil-għan li jiġu vverifikati ( 22 ) l-kriterji sabiex tiġi rratifikata jew emendata l-konvinzjoni li nħolqot dak iż-żmien, il-qorti tar-rinviju talbet lill-awtoritajiet Ungeriżi jipprovdu iktar informazzjoni. Fid-dawl tal-informazzjoni miksuba, hija tqis li huwa rilevanti li jiġi indirizzat fattur ġdid, li huwa dak tal-introduzzjoni ta’ eċċezzjonijiet tad-difiża li l-Istat emittenti ma kellux fiż-żmien li saret id-domanda preliminari li lilha ngħatat risposta fis-sentenza Aranyosi ( 23 ).

41. Mill-informazzjoni (ġdida) mogħtija lill-qorti tar-rinviju mill-awtoritajiet Ungeriżi joħroġ fid-deher li fil‑25 ta’ Ottubru 2016 ġew adottati ċerti dispożizzjonijiet leġiżlattivi sabiex jagħtu l-possibbiltà lill-persuni kkonċernati jilmentaw kontra l-kundizzjonijiet tad-detenzjoni tagħhom. Skont id-digriet tar-rinviju, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB) stqarret li ma hemm ebda evidenza li dawn il-miżuri ma jipprovdux possibbiltà reali ta’ titjib tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni, b’mod konformi mal-projbizzjoni ta’ trattament inuman jew degradanti ( 24 ).

42. Għalhekk, skont is-sentenza tal-QEDB tal‑14 ta’ Novembru 2017 ( 25 ), iċċitata mill-qorti tar-rinviju, “ma hemm xejn li juri li [l-miżuri ġodda adottati mil-leġiżlatur Ungeriż] ma joffrux perspettivi realistiċi li jtejbu kundizzjonijiet inadegwati ta’ detenzjoni u li ma jkunux jistgħu jipprovdu lill-priġunieri possibbiltà effettiva li jakkomodaw dawn il-kundizzjonijiet skont ir-rekwiżiti tal-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni” ( 26 ), peress li tkun qed tiġi ggarantita espliċitament reviżjoni ġudizzjarja tal-ħidma tal-awtorità tal-ħabs ( 27 ).

43. Il-fatt li l-leġiżlazzjoni Ungeriża kellha mekkaniżmu ta’ rimedju, sa mill‑2016, li jippermetti lill-priġunieri jitolbu l-protezzjoni tal-awtorità ġudizzjarja kontra kundizzjonijiet inadegwati ta’ detenzjoni għandu jkun biżżejjed, jekk dan il-mekkaniżmu jaħdem kif suppost, sabiex jiġu esklużi nuqqasijiet sistematiċi jew ġeneralizzati fis-sistema tal-ħabs nazzjonali, f’termini tal-garanzija tad-dritt li priġunier ma jsofrix trattament inuman jew degradanti. Il-fiduċja reċiproka li, kif semmejt qabel, hija l-bażi tas-sistema tal-MAE u, magħha, ir-raġuni wara r-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji, huma favur dan is-sens.

44. Madankollu, jista’ jagħti l-każ li l-leġiżlazzjoni l-ġdida jkollha biss natura formali, iktar milli effettiva, b’tali mod li ma tinvolvix protezzjoni suffiċjenti. F’dan il-każ, minħabba n-“natura assoluta tad-dritt iggarantit mill-[Artikolu]4 tal-Karta” ( 28 ), il-protezzjoni tiegħu tiġi imposta mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, meta “jkollha għad-dispożizzjoni tagħha provi li juru li hemm riskju reali ta’ trattament inuman jew degradanti ta’ persuni li jinżammu f’detenzjoni fl-Istat Membru emittenti” ( 29 ).

45. Sabiex tiġi evalwata l-implimentazzjoni reali ta’ dan il-mekkaniżmu ta’ protezzjoni, infakkar li, skont is-sentenza Aranyosi, “elementi oġġettivi, affidabbli, preċiżi u debitament vverifikati dwar il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni li huma prevalenti fl-Istat Membru emittenti […] jistgħu jirriżultaw b’mod partikolari minn deċiżjonijiet ġudizzjarji internazzjonali, bħalma huma s-sentenzi tal-Qorti EDB, minn deċiżjonijiet ġudizzjarji tal-Istat Membru emittenti kif ukoll minn deċiżjonijiet, minn rapporti u minn dokumenti oħra stabbiliti mill-korpi tal-Kunsill tal-Ewropa jew li jaqgħu taħt is-sistema tan-Nazzjonijiet Uniti” ( 30 ).

46. Madankollu, l-informazzjoni pprovduta f’dawn id-digrieti tippermetti li jiġi konkluż li r-rimedji stabbiliti mil-leġiżlatur Ungeriż ma humiex soluzzjonijiet teoretiċi jew mhux prattiċi, iżda huma kapaċi jipprovdu konsegwenzi prattiċi effettivi.

47. L-ewwel nett, dan ġie mifhum mill-QEDB, billi sostniet li r-regoli ġodda ma humiex biss teoretiċi, iżda jipprovdu b’mod effettiv garanzija tad-dritt li l-priġunieri ma jiġux suġġetti għal trattament inuman jew degradanti.

48. It-tieni nett, il-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa, fid-deċiżjoni tiegħu ta’ Ġunju 2017 ( 31 ), laqa’ l-impenn tal-awtoritajiet Ungeriżi sabiex isolvu l-problema tal-popolazzjoni eċċessiva tal-ħabsijiet, filwaqt li nnota li l-miżuri li diġà ttieħdu jidhru li pproduċew l-ewwel riżultati tagħhom, u huwa mistenni li dawn il-miżuri u oħrajn li jistgħu jiġu adottati fil-futur jgħinu lill-awtoritajiet nazzjonali jwettqu, każ b’każ, azzjonijiet konkreti u effettivi sabiex ikomplu jindirizzaw din il-problema ( 32 ).

49. Il-qorti tar-rinviju tammetti li, fid-dawl tal-pożizzjoni meħuda mill-QEDB, “l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tista’ tiġi mġiegħla tammetti li l-possibbiltajiet ġodda ta’ protezzjoni ġuridika […] jeskludu riskju reali li l-persuna kkundannata tkun suġġetta għal trattament inuman jew degradanti minħabba l-kundizzjonijiet tad-detenzjoni tagħha” ( 33 ). Madankollu, peress li l-QEDB irriżervat id-dritt li tiddeċiedi dwar il-ksur possibbli tal-Artikolu 3 tal-KEDB jekk ir-rimedji ġudizzjarji nazzjonali jkunu bla suċċess, hija temmen li dan jindika li din il-qorti qed tinkludi wkoll ir-riskju li l-persuna kkundannata ġġarrab trattament inuman jew degradanti ( 34 ).

50. Fil-verità, id-disponibbiltà, espressa mill-QEDB, li tisma’ t-talbiet li jistgħu jagħmlu l-persuni detenuti li jitilfu r-rimedji tagħhom quddiem il-qrati nazzjonali, ma timplikax l-espressjoni ta’ suspett ġenerali u ta’ prinċipju kontra s-sistema nazzjonali tal-garanziji. Hija pjuttost tfakkira li, fir-rigward tas-sentenzi interni li ma jirrimedjawx ksur speċifiku ta’ drittijiet iggarantiti mill-KEDB, tibqa’ miftuħa proċedura ta’ appell quddiem il-QEDB innifisha ( 35 ).

51. Preċiżament, f’dak il-każ, il-QEDB iddikjarat li r-rimedji introdotti fl-Ungerija permezz tar-riforma tal‑2016 kellhom jintużaw minn Domján, “u [minn] kwalunkwe persuna oħra fil-pożizzjoni tiegħu”, qabel ma jinvoka l-ġurisdizzjoni tagħha ( 36 ). Għalhekk, hija impliċitament qed tammetti l-effettività ta’ dawn ir-rimedji sabiex tingħata l-protezzjoni tal-KEDB, mingħajr ma jkun hemm bżonn li tintuża l-proċedura straordinarja li, bħala definizzjoni, tirrappreżenta l-ġurisdizzjoni Ewropea ( 37 ).

52. Ċertament, il-QEDB tinnota, sussegwentement, li l-pożizzjoni tagħha tista’ tinbidel “fir-rigward tal-effettività potenzjali tar-rikorsi nazzjonali inkwistjoni, jekk il-prassi tal-awtoritajiet nazzjonali turi, maż-żmien, li d-detenuti jkun qed jiġu mċaħħda minn risistemazzjoni u/jew kumpens għal raġunijiet formali, li l-proċeduri interni jkunu twal wisq, jew li l-ġurisprudenza nazzjonali ma tkunx qed tikkonforma ruħha mar-rekwiżiti tal-Konvenzjoni” ( 38 ). Iżda, sakemm din il-bidla ma sseħħx, għandu jiġi preżunt li r-rimedji stabbiliti fl‑2016 huma effettivi.

53. Konsegwentement, jekk is-sitwazzjoni penitenzjarja tkun evolviet b’mod favorevoli, fis-sens imsemmi hawn fuq; jekk issa jkun hemm leġiżlazzjoni interna li tiggarantixxi l-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-persuni detenuti fil-każ ta’ ksur possibbli tal-Artikolu 4 tal-Karta minħabba l-kundizzjonijiet tad-detenzjoni tagħhom; u jekk din il-leġiżlazzjoni tkun effettiva u mhux sempliċement formali jew teoretika, ma jistax jiġi preżunt, għaldaqstant, li jeżistu “elementi oġġettivi, affidabbli, preċiżi […] li juru r-realtà ta’ nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati, jew li jolqtu ċerti gruppi ta’ persuni, jew ukoll ċerti ċentri ta’ detenzjoni”.

54. Jiena nemmen li din is-soluzzjoni hija l-iktar waħda konsistenti mas-sentenza Aranyosi, mal-prinċipji sottostanti d-Deċiżjoni Kwadru u mar-rispett dovut lill-qrati ta’ kull Stat (hawnhekk, l-Ungerija), li ma jistax jiġi attribwit lilhom, b’mod żbaljat, suspett ta’ konnivenza ġenerali mal-ksur tal-Artikolu 4 tal-Karta meta joħorġu l-MAE. Sistema ta’ kooperazzjoni kriminali bbażata fuq il-fiduċja ġudizzjarja reċiproka ma tistax tibqa’ teżisti jekk il-qrati tal-Istat ta’ riċezzjoni jindirizzaw it-talbiet magħmula minn dawk tal-Istat emittenti bħallikieku s-sensittività ta’ dawn tal-aħħar sabiex jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tkun inqas minn dik tal-qrati msemmija l-ewwel.

55. Fi kwalunkwe każ, ir-riċezzjoni ta’ MAE ma tistax tagħti lok għall-qorti ta’ eżekuzzjoni sabiex tissottometti l-kwalità tas-sistema penitenzjarja tal-Istat emittenti kollha kemm hi għal proċedura jew sabiex tipproċessah skont id-dritt nazzjonali tagħha stess. Il-parametru ta’ verifika ma jista’ jkun xejn ħlief l-Artikolu 4 tal-Karta. Garanzija ta’ minimi, iżda assoluta, li għaliha għandha tiġi applikata protezzjoni ġudizzjarja effettiva li kapaċi tiżgura protezzjoni reali u effettiva kontra t-tortura u t-trattament inuman jew degradanti.

56. Il-fatt li l-QEDB ikkonstatat li s-sistema l-ġdida ta’ rimedji tippermetti li tiġi pprovduta tali protezzjoni, fil-fehma tiegħi, huwa element ta’ importanza kbira meta tiġi evalwata s-sitwazzjoni globali (l-ewwel stadju tat-test doppju Aranyosi) tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni fl-Istat li joħroġ il-MAE. Kważi ngħid li dan jirrappreżenta fattur determinanti sabiex titwettaq din l-evalwazzjoni.

57. Madankollu, peress li finalment din hija l-garanzija ta’ dritt assolut, li min-natura tiegħu stess għandu jingħata protezzjoni preventiva qabel dik riparatriċi, nemmen li, minkejja li hija importanti, l-eżistenza ta’ sistema ta’ rimedji effettivi tista’ ma tkunx biżżejjed jekk il-qorti ta’ eżekuzzjoni jkollha dubji probatorji dwar il-possibbiltà li l-persuna detenuta tista’ ġġarrab trattament inuman u degradanti b’mod immedjat, irrispettivament minn jekk dan il-ksur jiġix sussegwentement ikkumpensat minn rimedji ġudizzjarji effettivi tal-Istat emittenti.

58. Għalhekk, f’sitwazzjoni bħal dik diskussa fil-kawża prinċipali, li fiha l-introduzzjoni reċenti ta’ sistema ġudizzjarja speċifika li tiggarantixxi d-dritt li persuna ma ġġarrabx trattament inuman jew degradanti waqt detenzjoni fl-Istat emittenti jista’ jkun li ma kinitx totalment effettiva, sal-punt li r-riskju tal-ksur tagħha jkun sar eċċezzjonali, ikun iġġustifikat li l-qorti ta’ eżekuzzjoni tqajjem mistoqsijiet rigward il-kundizzjonijiet tal-priġunerja tal-persuna detenuta (it-tieni stadju tat-test Aranyosi).

2. Fuq il-portata tal-verifika mill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni (it tieni, it-tielet u r-raba’ domandi)

59. Il-premessa li huma bbażati fuqha dawn id-domandi hija li jeżisti riskju serju ta’ ksur tal-Artikolu 4 tal-Karta, jekk il-qorti tar-rinviju taċċetta li teżegwixxi l-MAE.

60. Madankollu, fil-kawża Aranyosi, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li ma kienx suffiċjenti li jiġi kkonstatat dan ir-riskju ( 39 ) minħabba li, “[f]il-fatt, ġaladarba tiġi kkonstatata l-eżistenza ta’ tali riskju, jibqa’ neċessarju, imbagħad, li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tevalwa, b’mod konkret u preċiż, jekk jeżistux raġunijiet serji u kkonfermati li jġegħluha taħseb li l-persuna kkonċernata tkun ser tgħaddi minn dan ir-riskju minħabba l-kundizzjonijiet tad-detenzjoni tagħha li jeżistu fl-Istat Membru emittenti” ( 40 ).

61. Għalhekk, huwa essenzjali li minbarra li jkun hemm prova tan-nuqqasijiet sistemiċi (ġeneralizzati) fiċ-ċentri ta’ detenzjoni tal-Istat emittenti, il-qorti ta’ eżekuzzjoni tivverifika “jekk fiċ-ċirkustanzi tal-każ, jeżistux raġunijiet serji u kkonfermati li jġielgħuha temmen li, wara l-konsenja tiegħu lill-Istat Membru emittenti, din il-persuna tkun qed tirriskja realment li f’dan l-Istat Membru tiġi suġġetta għal trattament inuman jew degradanti, […]” ( 41 ).

62. Il-qorti tar-rinviju tissodisfa dan il-kriterju meta tipprova tivverifika liema huma l-kundizzjonijiet tad-detenzjoni ta’ ML, li għalihom talbet informazzjoni addizzjonali ( 42 ). Il-verifika tagħha għandha tkun limitata, nirrepeti, għal informazzjoni oġġettiva u raġonevoli li tista’ tingħata fuq il-kundizzjonijiet speċifiċi u partikolari li jaffettwaw lil din il-persuna. Għalhekk, f’dan l-istadju, ma huwiex meħtieġ li ssir investigazzjoni dwar liema kundizzjonijiet ġenerali japplikaw fis-sistema penitenzjarja tal-Istat emittenti.

63. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, fil-każ li jkollha prova ta’ nuqqasijiet sistematiċi jew ġeneralizzati fiċ-ċentri ta’ detenzjoni kollha jew ftit minnhom, jistax jiġi eskluż ir-riskju li dan joħloq għall-integrità tal-persuna detenuta meta l-Istat emittenti tingħata “garanzija ġenerali” li din il-persuna ma tkunx ser tkun suġġetta għal dak it-trattament ( 43 ).

64. Kif tgħid il-qorti tar-rinviju nnifisha, id-Deċiżjoni Kwadru ma tipprovdix għal dan it-tip ta’ garanziji. Lanqas ma tawtorizza li jkunu meħtieġa ( 44 ). Madankollu, peress li dak li huwa diskuss fil-kawża prinċipali huwa l-eżekuzzjoni ta’ MAE speċifiku u ma huwiex il-kwalità tas-sistema penitenzjarja tal-Istat emittenti kollha kemm hi, nemmen li jekk l-awtoritajiet tiegħu jimpenjaw ruħhom ( 45 ) li jiżguraw li l-kundizzjonijiet speċifiċi ta’ priġunerija tal-persuna detenuta ma jinvolvux riskju reali ta’ trattament inuman jew degradanti, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni ma tistax ma tagħtix l-importanza li jixraqlu dan l-impenn. F’dak li jirrigwarda l-espressjoni ta’ obbligazzjoni formali, jekk tidher li ġiet miksura, tista’ tiġi invokata quddiem l-awtorità ġudizzjarja tal-Istat emittenti mill-persuna detenuta.

a) Fuq l-oriġini tal-informazzjoni meħtieġa fis-sens tad-determinazzjoni tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni

65. Preċedentement, qamet il-kwistjoni li jiġi ddeterminat liema informazzjoni tista’ tuża, f’dan is-sens, il-qorti ta’ eżekuzzjoni u, b’mod partikolari, liema awtorità tista’ titlobha jew tirċeviha.

66. L-Artikolu 6(1) tad-Deċiżjoni Kwadru jipprovdi li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tirrelata, bħala prinċipju, mal-qorti li tkun ħarġet il-MAE. Ir-rikonoxximent reċiproku jinħoloq, preċiżament, permezz tad-djalogu inter pares li joħloq dak l-artikolu, jiġifieri, bejn l-awtorità ġudizzjarja emittenti, li toħroġ il-mandat ta’ arrest Ewropew, u dik ta’ eżekuzzjoni, jew riċevitriċi, li għandha timplimentah ( 46 ).

67. Skont l-Artikolu 7(1) tad-Deċiżjoni Kwadru, l-Istati Membri jistgħu jaħtru awtorità ċentrali waħda jew diversi awtoritajiet ċentrali “biex tassisti l-awtoritajiet ġudizzjarji kompetenti” u li tkun responsabbli wkoll, skont il-paragrafu 2 għat-“trasmissjoni amministrattiva u l-wasla ta’ mandati ta’ arrest Ewropej kif ukoll għall-korrispondenza uffiċjali oħra kollha konnessa miegħu” ( 47 ).

68. Dan il-punt huwa importanti minħabba li l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk tistax tieħu inkunsiderazzjoni, sabiex tieħu deċiżjoni dwar il-kundizzjonijiet tad-detenzjoni ta’ ML fl-Ungerija, informazzjoni li ma hijiex possibbli li tiġi vverifikata li tkun qed toriġina mill-awtorità ġudizzjarja emittenti nnifisha jew jekk tkunx intalbet minn din tal-aħħar ( 48 ).

69. Skont id-digriet tar-rinviju, din l-informazzjoni ġiet ipprovduta mill-Ministeru tal-Ġustizzja Ungeriż, mingħajr ma ġie speċifikat jekk dan sarx direttament jew permezz tal-intermedjazzjoni tal-qorti ġudizzjarja emittenti. F’dan it-tieni każ, loġikament, tkun informazzjoni rilevanti għall-eżekuzzjoni tal-MAE, minħabba li l-valur ġuridiku tagħha jiġi mill-fatt li ngħatat u ġiet approvata mill-qorti emittenti.

70. L-awtoritajiet ġudizzjarji emittenti u ta’ eżekuzzjoni huma l-uniċi atturi attivi fit-trattament tal-MAE. L-awtorità ta’ eżekuzzjoni għandha għalhekk tibgħat it-talbiet ta’ informazzjoni tagħha lill-awtorità emittenti, li hija obbligata tirrispondihom ( 49 ). Dan ir-rwol ġudizzjarju jseħħ bla ħsara għall-funzjoni purament awżiljarja li jista’ jkollhom l-awtoritajiet ċentrali maħtura mill-Istati Membri skont l-Artikolu 7 tad-Deċiżjoni Kwadru ( 50 ), jekk ikun meħtieġ.

71. Għalhekk, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tqis l-informazzjoni li tkun ġiet ipprovduta lilha mill-awtorità emittenti jew li, maħruġa mill-awtorità ċentrali (jew minn waħda mill-awtoritajiet ċentrali tagħha) tal-Istat emittenti, tkun ittieħdet u tkun ġiet trażmessa mill-awtorità ġudizzjarja emittenti.

72. Dan ta’ hawn fuq għandu jiġi interpretat bla ħsara għall-fatt li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tuża wkoll l-informazzjoni li tiġbor sabiex tiddetermina l-eżistenza ta’ “elementi oġġettivi, affidabbli, preċiżi u debitament ivverifikati” ( 51 ) li jistgħu juru riskju reali ta’ trattament inuman jew degradanti

73. Din l-informazzjoni l-oħra tista’ tinkiseb matul il-proċedura interna ta’ pproċessar tal-MAE, fuq l-inizjattiva tal-persuna detenuta jew tal-Prosekutur Pubbliku li jaġixxi bħala awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni ( 52 ) fil-Ġermanja. Madankollu, peress li l-informazzjoni miksuba b’dawn il-mezzi ma tistax ma tkunx suġġetta għalkollox għall-valutazzjoni prudenti minn min jitlobha ( 53 ), dik ipprovduta mill-qorti emittenti — kemm jekk direttament jew jekk bl-appoġġ tal-awtorità tagħha — ma tippermettix skrutinju li jmur lil hinn mill-verifika tal-oriġini tagħha, minħabba li f’termini tal-kontenut tagħha għandha tipprevali, bħala prinċipju, il-fiduċja li huwa bbażat fuqha r-rikonoxximent reċiproku.

b) Fuq il-portata tal-informazzjoni meħtieġa sabiex jiġu ddeterminati l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni

74. Skont id-digriet tar-rinviju, wara l-iskadenza stabbilita mill-qorti tar-rinviju, din ma rċevietx l-informazzjoni kollha li kienet talbet ( 54 ). Għalhekk, jeħtieġ li jiġi analizzat x’konsegwenzi jista’ jkollu dan l-aġir (ta’ ommissjoni) tal-qorti ġudizzjarju emittenti.

75. Qabel ma nesprimu opinjoni dwar tali konsegwenzi, wieħed għandu jinnota li t-talba għal informazzjoni għandha tkun limitata għal dik meħtieġa f’kull każ. L-intenzjoni wara l-informazzjoni meħtieġa hija li jiġi vverifikat jekk hemmx riskju reali li l-persuna detenuta tiġi suġġetta għal trattament inuman jew degradanti. It-talba ma għandhiex testendi għal kwistjonijiet oħra, inkluż rigward il-ħabs, li strettament ma jkunux relatati ma’ dan ir-riskju speċifiku u jirreferu, fi gradi differenti, għall-benesseri fil-ħabsijiet.

76. Barra minn hekk, mid-domandi multipli li saru mill-qorti ta’ eżekuzzjoni tar-rinviju, jidher li xi wħud ħallew barra dak rilevanti sabiex jiġi vverifikat jekk kienx hemm riskju ta’ trattament inuman jew degradanti. Għalhekk, dawk rigward il-possibbiltà tat-tipjip, dwar min jaħsel ħwejjeġ tal-priġunieri jew dwar l-installazzjoni ta’ gradilji jew luvers mat-twieqi taċ-ċelel ( 55 ), inter alia, naħseb li jmorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jiġi vverifikat jekk hemmx dan ir-riskju jew le.

77. Bl-istess mod, fil-fehma tiegħi, l-informazzjoni mitluba ma għandhiex tirreferi għaċ-ċentri ta’ detenzjoni kollha tal-Istat Membru emittenti, iżda għal dawk li għandhom jaċċettaw il-persuna detenuta biss.

78. F’dan ir-rigward naqbel mal-Kummissjoni ( 56 ) u nemmen, bħall-Gvern Ġermaniż, ( 57 ) li l-approċċ tiegħu ttieħed waqt is-seduta pubblika mill-biċċa l-kbira tal-gvernijiet li intervjenew, li l-attenzjoni għandha tkun limitata għall-effetti prevedibbli tal-konsenja li l-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni seta’ jkun jaf dwarhom jew kellu jkun jaf dwarhom meta wettaqha. Nemmen li dan huwa kriterju raġonevoli u jaderixxi wkoll mal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fir-rigward tar-responsabbiltà tal-Istat ta’ eżekuzzjoni ( 58 ).

79. Minn din il-perspettiva, dak li huwa prevedibbli jikkonċerna kemm liċ-ċentru ta’ detenzjoni fejn, immedjatament wara l-konsenja, jilqa’ lill-persuna detenuta, kif ukoll liċ-ċentru li fih tkun ser tittieħed għal iktar detenzjoni ( 59 ). L-oħrajn li, fil-futur, tista’ tiġi ttrasferita fihom fl-eżekuzzjoni tal-kundanna ta’ priġunerija ( 60 ) jaqgħu barra mill-portata tal-effetti prevedibbli li għarfien dwarhom jista’ jkun meħtieġ mill-Istat ta’ eżekuzzjoni.

c) Fuq l-effetti ta’ nuqqas ta’ risposta mill-qorti emittenti għat-talbiet ta’ informazzjoni mill-qorti ta’ eżekuzzjoni

80. Jekk l-informazzjoni mitluba u mhux rċevuta kienet rilevanti sabiex tiġi eskluża l-possibbiltà ta’ riskju li l-persuna detenuta ġġarrab trattament inuman jew degradanti, id-dmir ta’ kooperazzjoni leali u d-diliġenza fil-ġestjoni tal-interessi tagħha stess għandha twassal lill-qorti li tkun ħarġet il-MAE tagħti lill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni l-informazzjoni kollha meħtieġa minnha.

81. Jekk id-dubji jippersistu minħabba n-nuqqas ta’ informazzjoni addizzjonali meta, nirrepeti, din l-informazzjoni tkun essenzjali sabiex tifforma opinjoni, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tista’ tipposponi d-deċiżjoni finali tagħha. Ngħid tipposponi u mhux tiċħad, minħabba li t-teorija stabbilita fil-kawża Aranyosi ma timplikax b’mod assolut li, jekk jiġi akkreditat riskju, mhux ġenerali u astratt, iżda konkret u personali, ta’ ksur tal-Artikolu 4 tal-Karta, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tirrifjuta l-konsenja tal-persuna detenuta.

82. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, kieku l-qorti ta’ eżekuzzjoni kellha tikkonstata, fid-dawl tal-informazzjoni pprovduta, “li jeżisti, fir-rigward tal-persuna li hija suġġetta għall-mandat ta’ arrest Ewropew, riskju reali ta’ trattament inuman jew degradanti […] l-eżekuzzjoni ta’ dan il-mandat għandha tiġi posposta iżda mhux abbandunata” ( 61 ).

83. F’din l-eventwalità, dak li huwa importanti huwa, qabel kollox, li jiġi ggarantit id-dritt għal-libertà (Artikolu 6 tal-Karta) tal-persuna detenuta, jekk tinsab detenuta bħala riżultat tal-MAE ( 62 ). Iżda l-miżuri adottati minħabba d-dritt tal-libertà ma jistgħux ikunu għad-detriment tal-eżekuzzjoni tal-MAE, sakemm ma tkunx ingħatat deċiżjoni definittiva dwar dan ( 63 ).

84. Il-Qorti tal-Ġustizzja żżid li “[j]ekk l-eżistenza ta’ dan ir-riskju [ta’ trattament inuman u degradanti] ma tkunx tista’ tiġi eskluża f’terminu raġonevoli, din l-awtorità għandha tiddeċiedi jekk għandhiex tintemm il-proċedura ta’ konsenja” ( 64 ). Nemmen, allura, li l-proċedura ma tispiċċax awtomatikament wara l-verifika ta’ dan ir-riskju, iżda li l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tista’ tieħu ftit taż-żmien sabiex tiddeċiedi jekk din għandhiex tintemm jew le. Fil-fehma tiegħi, billi tuża l-espressjoni “tintemm il-proċedura ta’ konsenja” u mhux dik ta’ “ċaħda jew nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-MAR”, il-Qorti tal-Ġustizzja tittrasferixxi, b’ċertu mod, ir-responsabbiltà tat-tkomplija tal-proċedura lill-awtorità ġudizzjarja emittenti li ma tkunx irrispondiet għat-talbiet għal informazzjoni addizzjonali.

85. Meta l-eżistenza tar-riskju ma tkunx tista’ tiġi eskluża minħabba n-nuqqas ta’ risposta mill-qorti emittenti għat-talba għal informazzjoni magħmula mill-qorti tal-eżekuzzjoni, din tal-aħħar tista’ tikkuntattja lil din l-awtorità ġudizzjarja u tinfurmaha li, f’dawn il-kundizzjonijiet, ma hijiex ser twettaq il-proċedura ta’ konsenja.

86. Fil-qosor, il-qorti ta’ eżekuzzjoni, qabel ma tiddeċiedi li ma hijiex ser tkompli bil-proċedura ta’ konsenja, għandha tevalwa jekk, bl-informazzjoni pprovduta, ikunx jista’ jiġi eskluż ir-riskju ta’ trattament inuman jew degradanti: a) fiċ-ċentru ta’ detenzjoni li fih, skont l-awtoritajiet Ungeriżi, għandha tidħol il-persuna detenuta immedjatament wara l-konsenja tagħha; u b) fiċ-ċentru li huwa mistenni li tiġi ttrasferita fih sabiex tiskonta l-piena li għaliha tkun ġiet detenuta.

87. Madankollu, din l-evalwazzjoni ma tistax tiġi estiża lil hinn miċ-ċirkustanzi strettament neċessarji sabiex jiġi eskluż ir-riskju ta’ trattament inuman jew degradanti, li ma jistax jiġi identifikat sempliċement bil-kundizzjonijiet ta’ benesseri fi gradi differenti taċ-ċentru penitenzjarju.

V. Konklużjoni

88. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen, il-Ġermanja) kif ġej: “L-Artikoli 1(3), 5 u 6(1) tad-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/584/ĠAI tat‑13 ta’ Ġunju 2002, fuq il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri, kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/299/ĠAI tas‑26 ta’ Frar 2009, fir-rigward tal-Artikolu 4 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għandhom jiġu interpretat fis-sens li: 1) L-eżistenza ta’ rimedji ġudizzjarji nazzjonali li jiggarantixxu b’mod effettiv, fil-prattika, il-protezzjoni tad-dritt għal-libertà minn trattament inuman jew degradanti fil-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni hija fattur partikolarment importanti sabiex jiġi eskluż ir-riskju li jiġi mġarrab dan it-trattament minħabba nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati li jaffettwaw ċerti gruppi jew ċerti ċentri ta’ detenzjoni. 2) F’sitwazzjoni bħal dik diskussa fil-kawża prinċipali, li fiha l-introduzzjoni reċenti ta’ sistema ġudizzjarja speċifika li tiggarantixxi d-dritt li persuna ma ġġarrabx trattament inuman jew degradanti waqt detenzjoni fl-Istat emittenti jista’ jkun li ma kinitx totalment effettiva, sal-punt li r-riskju tal-ksur tagħha jkun sar eċċezzjonali, ikun iġġustifikat li l-qorti ta’ eżekuzzjoni tqajjem mistoqsijiet rigward il-kundizzjonijiet tal-priġunerja tal-persuna detenuta. 3) L-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni għandha tevalwa wkoll, bħala fattur partikolarment importanti, il-garanzija li, fejn ikun meħtieġ, tkun ipprovdiet l-awtorità kompetenti, amministrattiva jew ġudizzjarja, tal-Istat emittenti li permezz tagħha jimpenja ruħu li l-persuna detenuta ma ġġarrabx trattament inuman jew degradanti waqt il-priġunerija tagħha. Bħala espressjoni ta’ obbligu mwettaq formalment, din il-garanzija tista’ tiġi infurzata, jekk tiġi miksura, quddiem l-awtorità ġudizzjarja tal-Istat emittenti. 4) L-informazzjoni rilevanti sabiex jiġi vverifikat jekk il-persuna detenuta tinsabx f’riskju ta’ trattament inuman jew degradanti bħala riżultat tal-kundizzjonijiet uniċi tagħha ta’ detenzjoni, għandha tiġi mitluba u tingħata, bħala prinċipju, mill-awtorità ġudizzjarja emittenti. L-informazzjoni mogħtija jew approvata mill-awtorità ġudizzjarja emittenti għandha tipprevali fl-evalwazzjoni korrispondenti tal-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni. 5) Iċ-ċentri ta’ detenzjoni li dwarhom huwa meħtieġ li tintalab informazzjoni addizzjonali huma dawk li fihom tkun prevedibbli l-priġunerija tal-persuna detenuta sabiex tiskonta l-piena li tkun ġiet imposta fuqha. 6) Jekk l-awtorità ġudizzjarja emittenti ma tipprovdix l-informazzjoni mitluba lill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni skont l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Kwadru 2002/584, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tista’ tinforma lill-qorti tar-rinviju li, f’dawk il-kundizzjonijiet, ma tkunx ser twettaq il-proċedura ta’ konsenja.”

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.

( 2 ) Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 2002 dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri (2002/584/ĠAI) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 34, rettifika fil-ĠU 2009, L 17, p. 45), kif emendata bid-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2009/299/ĠAI tas‑26 ta’ Frar 2009 (ĠU 2009, L 81, p. 24) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Kwadru”).

( 3 ) Kawżi C‑404/15 u C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198 (iktar ’il quddiem, is-“sentenza Aranyosi”).

( 4 ) Liġi dwar il-Kooperazzjoni Ġudizzjarja Internazzjonali f’Materji Kriminali tat‑23 ta’ Diċembru 1982 (iktar ’il quddiem l-“IRG”).

( 5 ) L-emenda saret permezz tal-Europäisches Haftbefehlsgesetz (il-Liġi dwar il-Mandat ta’ Arrest Ewropew) tal‑20 ta’ Lulju 2006 (BGBl. 2006 I, p. 1721).

( 6 ) Rakkomandazzjoni REC(2006)2 tal-Kumitat tal-Ministri tal-Istati Membri dwar ir-Regoli Penitenzjarji Ewropej (http://www.interiuris.org/archivos/REGLAS_PENITENCIARIAS_EUROPEAS.pdf).

( 7 ) Magħrufin bħala “Regoli Nelson Mandela” (https://www.unodc.org/documents/justice-and-prison-reform/Brochure _on_the_The_UN_Standard_Minimum_the_Nelson_Mandela_Rules-S.pdf).

( 8 ) B’mod iddettaljat ħafna, il-qorti riedet tkun taf dwar il-kundizzjonijiet tas-sistema ta’ detenzjoni, b’mod partikolari, dwar id-dimensjonijiet u l-karatteristiki taċ-ċelel, il-kura medika, is-sistema alimentari, il-kundizzjonijiet tal-banjijiet, l-ilbies, it-tisħin u t-tindif, iż-żjarat, l-attivitajiet u l-ħin liberu, l-eżistenza ta’ vjolenza fost il-ħabsin jew l-użu ta’ mezzi ta’ infurzar mill-persunal penitenzjarju.

( 9 ) Fis-seduta tas‑27 ta’ Marzu 2018, il-Prosekutur Pubbliku Ġermaniż irrikonoxxa li l-awtoritajiet Ungeriżi tennew, bil-miktub, il-garanzija msemmija fil-punt 18 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 10 ) Sentenza Aranyosi, id-dispożittiv.

( 11 ) Ibidem.

( 12 ) Il-kawża l-ġdida Aranyosi II għalhekk tilfet l-iskop tagħha, kif iddikjarat mill-Qorti tal-Ġustizzja fid-digriet tal‑15 ta’ Novembru 2017Aranyosi (C‑496/16, mhux ippubblikata, EU:C:2017:866).

( 13 ) Digriet tar-rinviju, it-tieni paragrafu in fine tal-punt I.

( 14 ) F’dan ir-rigward, ara s-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2015, Laningan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474), punt 27.

( 15 ) Sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2017, Vilkas (C‑640/15, EU:C:2017:39), punt 68.

( 16 ) Sentenza Aranyosi, punt 77, b’riferiment għall-ġurisprudenza.

( 17 ) Opinjoni (Adeżjoni tal-Unjoni mal-KEDB), tat‑18 ta’ Diċembru 2014, EU:C:2014:2454, punt 191.

( 18 ) Sentenza Aranyosi, punt 78. F’kuntest ieħor (dak tar-rikonoxximent u eżekuzzjoni tas-sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri), iżda fl-istess sens, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “is-sistemi ta’ rikonoxximent u ta’ eżekuzzjoni tas-sentenzi mogħtija fi Stat Membru stabbiliti mill-imsemmi regolament [(KE) Nru 2201/2003 tas‑27 ta’ Novembru 2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kaptiolu 19, Vol. 6, p. 243)] huma bbażati fuq il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri fir-rigward tal-fatt li l-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali rispettivi tagħhom huma kapaċi jagħtu protezzjoni ekwivalenti u effettiva tad-drittijiet fundamentali, rikonoxxuti fil-livell tal-Unjoni, b’mod partikolari, fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali” (sentenza tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Aguirre Zarraga, C‑491/10 PPU, EU:C:2010:828, punt 70).

( 19 ) Sentenza tat‑23 ta’ Jannar 2018, Piotrowski (C‑367/16, EU:C:2018:27), punt 48.

( 20 ) Il-premessa 10 tad-Deċiżjoni Kwadru.

( 21 ) F’dan is-sens, is-sentenza Aranyosi, punti 42 sa 45.

( 22 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara fir-risposta tagħha li “r-realtà ta’ nuqqasijiet sistemiċi jew ġeneralizzati, jew li jolqtu ċerti gruppi ta’ persuni, jew ukoll ċerti ċentri ta’ detenzjoni”“għandha […] tibbaża ruħha fuq elementi oġġettivi, affidabbli, preċiżi u debitament ivverifikati” (sentenza Aranyosi, punt 89, enfasi miżjuda minni).

( 23 ) Il-Gvern Ungeriż ikkritika lill-Qorti tar-rinviju talli ma kkunsidratx biżżejjed, minbarra l-introduzzjoni ta’ dawn ir-rimedji, il-progress li sar fis-sitwazzjoni tal-ħabsijiet Ungeriżi minħabba t-tnaqqis fin-numru tal-priġunieri, iż-żieda fil-postijiet fil-ħabs u l-użu ikbar tas-sistema tal-arrest domiċiljari (il-paragrafi 13 u 14 tal-osservazzjonijiet).

( 24 ) Punt 30 tad-digriet tar-rinviju.

( 25 ) Domján vs L-Ungerija, CE:ECHR:2017:1114DEC000543317.

( 26 ) Ibidem, punt 22.

( 27 ) Ibidem, punt 22 in fine. F’dik l-istess sentenza, il-QEDB eżaminat jekk il-miżuri leġiżlattivi tal‑2016 kinux servew sabiex jirrimedjaw b’mod effettiv in-nuqqasijiet innotati fis-sistema tal-ħabs Ungeriża permezz tas-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2015, Varga et vs L-Ungerija, CE:ECHR:2015:0310JUD001409712.

( 28 ) Sentenza Aranyosi, punt 86.

( 29 ) Sentenza Aranyosi, punt 88.

( 30 ) Sentenzaa Aranyosi, punt 89, enfasi miżjuda minni.

( 31 ) Deċiżjoni adottata fil-laqgħa tiegħu Nru 1288, li saret fis‑6 u s-7 ta’ Ġunju 2017 (CM/Notes/1288/H46-16). Il-QEDB tirreferi għaliha fis-sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2017, Domján vs L-Ungerija, CE:ECHR:2017:1114DEC000543317, punt 23.

( 32 ) Madankollu, il-qorti tar-rinviju ssostni li għadha tippersisti s-sitwazzjoni ta’ popolazzjoni eċċessiva (hija tqis li ma huwiex suffiċjenti li, mill‑2015, inħolqu iktar minn elf post ġdid fil-ħabsijiet) u li ma għandhiex informazzjoni dwar l-effett tas-sostituzzjoni tal-ħabs bl-arrest domiċiljari (punt 28 tad-digriet tar-rinviju).

( 33 ) Id-digriet tar-rinviju, punt 34.

( 34 ) Ibidem, punt 35.

( 35 ) Kif inhu magħruf sew, il-QEDB tista’ tieħu deċiżjoni biss ladarba l-proċedura ġudizzjarja nazzjonali obbligatorja tkun ġiet eżawrita. Għalhekk kull waħda mis-sentenzi tagħha li jilqgħu t-talba tippreżupponi l-eżistenza ta’ sentenza interna li ma tkunx serviet sabiex tikkumpensa l-ksur finalment imġarrab, mingħajr ma dan jista’ jwassal għall-kontestazzjoni tal-effettività prattika tas-sistema nazzjonali kollha ta’ garanzija tad-drittijiet fundamentali.

( 36 ) QEDB, sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2017, Domján vs L-Ungerija, CE:ECHR:2017:1114DEC000543317, punt 35.

( 37 ) F’dik il-kawża, il-QEDB indikat li r-rikorsi nazzjonali ppreżentati mill-persuna kkonċernata kienu għadhom ma ġewx deċiżi.

( 38 ) QEDB, sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2017, Domján vs L-Ungerija, CE:ECHR:2017:1114DEC000543317, punt 38.

( 39 ) “[I]l-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ riskju reali ta’ trattament inuman jew degradanti minħabba l-kundizzjonijiet ġenerali ta’ detenzjoni fl-Istat Membru emittenti ma għandux iwassal, bħala tali, għar-rifjut ta’ eżekuzzjoni ta’ mandat ta’ arrest Ewropew” (sentenza Aranyosi, punt 91).

( 40 ) Sentenza Aranyosi, punt 92. Enfasi miżjuda minni.

( 41 ) Sentenza Aranyosi, punt 94.

( 42 ) Għalhekk, hija kkonformat ruħha mal-punt 95 tas-sentenza Aranyosi: “Għal dan il-għan, l-imsemmija awtorità [ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni] għandha, skont l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Kwadru, titlob lill-awtorità ġudizzjarja tal-Istat Membru emittenti l-għoti b’urġenza ta’ kull informazzjoni addizzjonali neċessarja f’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet li fihom tkun ser tinżamm f’detenzjoni l-persuna kkonċernata f’dan l-Istat Membru”.

( 43 ) Punt 48(c), tad-digriet tar-rinviju. Fil-verità, kienet garanzija unika, iktar milli ġenerali, peress li ngħatat speċifikament fir-rigward ta’ ML.

( 44 ) L-eżekuzzjoni tal-MAE tista’ tkun suġġetta biss għall-kundizzjonijiet li huma stipulati fil-każijiet speċifiċi tal‑Artikolu 5 tad-Deċiżjoni Kwadru (priġunerija għal għomru u ċittadini jew residenti fl-Istat ta’ eżekuzzjoni).

( 45 ) L-impenn għandu jiġi mill-awtorità kompetenti għall-ħabsijiet li normalment ma tkunx il-qorti li tkun tat il-kundanna jew dik li ħarġet il-MAE.

( 46 ) Nirreferi għall-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Poltorak (C‑452/16 PPU, EU:C:2016:782), punt 43.

( 47 ) Ibidem punti 44 sa 50, dwar il-funzjoni purament amministrattiva ta’ dawn l-awtoritajiet.

( 48 ) Il-punt 59 tad-digriet tar-rinviju.

( 49 ) Dan huwa konformi, għal darba oħra, mal-punt 97 tas-sentenza Aranyosi: “Konformement mal-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Kwadru, l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tista’ tiffissa data limitu għar-riċezzjoni ta’ informazzjoni addizzjonali invokata mill-awtorità ġudizzjarja emittenti. Dan it-terminu għandu jiġi adattat għal dan il-każ, sabiex jitħalla biżżejjed żmien għal din l-awtorità tal-aħħar sabiex tiġbor l-imsemmija informazzjoni, jekk ikun hemm bżonn billi tintalab l-assistenza għal dan il-fini tal-awtorità ċentrali jew ta’ waħda mill-awtoritajiet ċentrali tal-Istat Membru emittenti […]. Skont l-Artikolu 15(2) tad-Deċiżjoni Kwadru, l-imsemmi terminu għandu madankollu jieħu inkunsiderazzjoni n-neċessità ta’ osservanza tat-termini ffissati fl-Artikolu 17 tad-Deċiżjoni Kwadru. L-awtorità ġudizzjarja emittenti għandha tipprovdi din l-informazzjoni lill-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni”. Enfasi miżjuda minni.

( 50 ) Fl-Ungerija huwa l-Ministeru tal-Ġustizzja, kif muri mill-komunikazzjoni indirizzata mill-Gvern Ungeriż lis-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill fis‑26 ta’ April 2004, skont id-dispożizzjonijiet tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 7(2) tad-Deċiżjoni Kwadru (ST 8929 INIT 2004, tas‑27 ta’ April 2004).

( 51 ) Sentenza Aranyosi, punt 89.

( 52 ) Skont in-nota mibgħuta mill-Gvern Ġermaniż lis-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill, fis‑7 ta’ Awwissu 2006 (ST 12509 2006 INIT, tas‑7 ta’ Settembru 2006), “l-awtoritajiet ġudizzjarji kompetenti skont l-Artikolu 6 [tad-Deċiżjoni Kwadru] huma l-Ministeri tal-Ġustizzja tal-Federazzjoni u tal-Istati Federali (Länder). Bħala regola ġenerali, l-Istati Federali ttrasferixxew l-eżerċizzju tas-setgħat tagħhom skont id-Deċiżjoni Kwadru […] li jikkonċernaw l-ammissjoni tar-rekwiżiti ppreżentati lilhom (Artikolu 6(2)) lill-Uffiċċju tal-Prosekuturi Pubbliċi tal-Istati Federali”. Ma jirriżultax li din il-komunikazzjoni ġiet mibdula wara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑10 ta’ Novembru 2016, Kovalkovas (C‑477/16 PPU, EU:C:2016:861), fejn ġie ddikjarat li l-Ministeru tal-Ġustizzja tal-Litwanja ma setax jiġi kklassifikat bħala awtorità ġudizzjarja, fis-sens tal-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni Kwadru.

( 53 ) Il-qorti tar-rinviju f’din il-kawża għandha wkoll, b’ċertu mod, ir-rwol ta’ awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni, minkejja dak li ntqal fin-nota preċedenti, u għalhekk hija involuta fl-istadju tal-ammissibbiltà tal-MAE, skont l-Artikoli 29 u 32 tal-IRG (punt 17 tad-digriet tar-rinviju). Id-duwalità tal-awtoritajiet konkorrenti tidher ispirata mill-istess proċedura u l-istess prinċipji li jirregolaw l-estradizzjoni. Kif diġà ġie enfasizzat f’rapport tal‑31 ta’ Marzu 2009, ippreżentat mill-Kunsill lill-Istati Membri wara r-raba’ sessjoni ta’ evalwazzjonijiet reċiproċi dwar l-applikazzjoni prattika tal-MAE, id-dispożizzjonijiet tal-IRG f’dan il-qasam, anki wara r-riforma tal‑2006 “ma jgħinux sabiex tinftiehem li l-konsenja fuq il-bażi ta’ MAE ma hijiex biss varjazzjoni kemxejn differenti ta’ estradizzjoni klassika, iżda forma ġdida ta’ għajnuna bbażata fuq prinċipji kompletament differenti […] F’din is-sitwazzjoni, l-esperti jqisu li hemm riskju li l-awtoritajiet ġudizzjarji [Ġermaniżi] jirrikorru għal-leġiżlazzjoni u l-ġurisprudenza dwar l-estradizzjoni […]” (ST 7058 2009 REV 2, tat‑30 ta’ April 2009, Evaluation report on the fourth round of mutual evaluations “The practical application of the European arrest warrant and corresponding surrender procedures between Member States”, report on Germany, p. 35).

( 54 ) Fil-punt 21 tal-osservazzjonijiet tiegħu, il-Gvern Ungeriż jikkritika lill-qorti tar-rinviju talli ma stennietx sakemm irċeviet ir-risposta tagħha.

( 55 ) Punt 10 tad-digriet tar-rinviju. Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 8 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 56 ) Punti 14 sa 19 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha.

( 57 ) Punti 19 sa 20 tal-osservazzjonijiet tiegħu, li jirrepetu s-suġġeriment tal-Gvern Olandiż fil-kawża Aranyosi II (digriet tal‑15 ta’ Novembru 2017, Aranyosi, C‑496/16, EU:C:2017:866).

( 58 ) Sentenzi tat‑30 ta’ Ottubru 1991, Vilvarajah et vs Ir-Renju Unit (talbiet numri 13163/87, 13164/87, 13165/87, 13447/87 u 13448/87, CE:ECHR:1991:1030JUD001316387), u tal‑4 ta’ Frar 2005, Mamatkulov u Askarov vs It-Turkija (talbiet numri 46827/99 u 46951/99, CE:ECHR:2005:0204JUD004682799).

( 59 ) Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, skont il-Ministeru tal-Ġustizzja Ungeriż, ML “matul proċedura ta’ konsenja jiddaħħal fiċ-ċentru ta’ eżekuzzjoni ta’ pieni ta’ Budapest u, wara, jiġi ttrasferit liċ-ċentru reġjonali ta’ eżekuzzjoni ta’ pieni Szombathely”. Hija żżid li, “skont l-informazzjoni pprovduta”, il-Bord kien diġà ddeċieda fid‑9 ta’ Jannar 2018, li ma kienx hemm riżervi “rigward l-eżekuzzjoni tal-piena fiċ-ċentru ta’ Szombathely” (digriet tar-rinviju, punti 9 u 10). Jekk dan ikun il-każ, il-problema hija limitata għall-ħin limitat ta’ detenzjoni fil-ħabs ta’ Budapest.

( 60 ) Il-fatturi sabiex priġunier jiġi assenjat lil ċentru partikolari jvarjaw ħafna (progress fit-twettiq tal-piena, is-sitwazzjoni personali u familjari, trattament penitenzjarju, eċċ) u huma diffiċli li jiġu evalwati bil-quddiem.

( 61 ) Sentenza Aranyosi, punt 98. Enfasi miżjuda minni.

( 62 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja tinsisti li “l-awtorità ġudizzjarja tal-eżekuzzjoni għandha tosserva r-rekwiżit ta’ proporzjonalità, previst fl-Artikolu 52(1) tal-Karta, fir-rigward tal-limitazzjoni ta’ kull dritt jew ta’ kull libertà rrikonoxxuti minnha. Fil-fatt, il-ħruġ ta’ mandat ta’ arrest Ewropew ma jiġġustifikax iż-żamma tal-persuna kkonċernata f’detenzjoni mingħajr ebda limitu ta’ żmien” (sentenza Aranyosi, punt 101).

( 63 ) Jekk “l-awtorità ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni tikkonkludi […] li hija għandha l-obbligu li twaqqaf id-detenzjoni tal-persuna rikjesta, hija għandha, bis-saħħa tal-Artikoli 12 u 17(5) tad-Deċiżjoni Kwadru, tissuġġetta l-libertà provviżorja ta’ din il-persuna għal kwalunkwe miżura li hija tqis neċessarja sabiex jiġi evitat li din il-persuna taħrab u sabiex tiżgura ruħha li l-kundizzjonijiet materjali neċessarji għall-konsenja effettiva tagħha jibqgħu ssodisfatti sakemm tingħata deċiżjoni finali dwar l-eżekuzzjoni tal-[MAE]” (sentenza Aranyosi, punt 102, enfasi miżjuda minni).

( 64 ) Sentenza Aranyosi, punt 104 in fine.