KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

BOT

ippreżentati fid-29 ta’ Jannar 2019 ( 1 )

Opinjoni 1/17

Talba għal opinjoni mressqa mir-Renju tal-Belġju

“Opinjoni mogħtija skont l-Artikolu 218(11) TFUE – Ftehim Ekonomiku u Kummerċjali Komprensiv bejn il-Kanada, minn naħa waħda, u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-oħra (CETA) – Riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati (RTIS) – Twaqqif ta’ Tribunal u ta’ Tribunal tal-Appell – Kompatibbiltà mad-dritt primarju tal-Unjoni – Rekwiżit ta’ osservanza tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u tas-sistema ġudizzjarja tagħha – Applikabbiltà tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea għall-eżerċizzju, mill-Unjoni, tal-kompetenza tagħha li tikkonkludi ftehim internazzjonali – Artikoli 20 u 21 tal-Karta – Prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament – Artikolu 47 tal-Karta – Dritt ta’ aċċess għal qorti indipendenti u imparzjali”

Werrej

I. Introduzzjoni II. Il-kuntest li fih taqa’ t-talba għal opinjoni III. It-talba għal opinjoni tar-Renju tal-Belġju A. Fuq il-kompatibbiltà taċ-CETA mal-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni 1. Is-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni bħala garanzija tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni 2. Il-kundizzjonijiet għall-ħolqien ta’ mekkaniżmu speċifiku għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim permezz tal-ftehimiet internazzjonali konklużi mill-Unjoni 3. Ir-rekwiżit ta’ reċiproċità fil-protezzjoni mogħtija lill-investituri ta’ kull Parti Kontraenti 4. Mekkaniżmu konsistenti mal-assenza ta’ effett dirett taċ-CETA 5. Is-sentenza Achmea ma tippreġudikax il-kompatibbiltà tas-SĠI mar-rekwiżit ta’ awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni 6. Il-garanziji previsti mill-Partijiet Kontraenti sabiex tinżamm il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni 7. Is-SĠI ma taffettwax il-missjoni tal-qrati nazzjonali li jiżguraw l-applikazzjoni effettiva tad-dritt tal-Unjoni 8. Il-konsistenza mal-għanijiet tal-azzjoni esterna tal-Unjoni 9. L-introduzzjoni ta’ mekkaniżmu ta’ involviment minn qabel tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-possibbiltà ta’ stħarriġ sħiħ tad-deċiżjonijiet mill-qrati tal-Istati Membri ma humiex meħtieġa B. Fuq il-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza fit-trattament u fuq ir-rekwiżit ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni C. Fuq il-kompatibbiltà tat-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA mad-dritt ta’ aċċess għal qorti indipendenti u imparzjali 1. Kunsiderazzjonijiet ġenerali 2. Fuq l-aċċess għat-Tribunal taċ-CETA mill-impriżi ta’ daqs żgħir u medju 3. Fuq il-kundizzjonijiet ta’ remunerazzjoni tal-Membri tat-Tribunal u tat-Tribunal tal-Appell 4. Fuq il-kundizzjonijiet dwar il-ħatra u l-eventwali revoka tal-Membri tat-Tribunal u tat-Tribunal tal-Appell 5. Fuq ir-regoli tal-etika applikabbli għall-Membri tat-Tribunal u tat-Tribunal tal-Appell IV. Konklużjoni

I. Introduzzjoni

1. Fit-30 ta’ Ottubru 2016, il-Kanada, minn naħa, u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-oħra, iffirmaw, fi Brussell, ftehim ekonomiku u kummerċjali komprensiv (iktar ’il quddiem iċ-“CETA”), magħruf aħjar bl-akronimu “CETA”, għal “Comprehensive Economic and Trade Agreement” ( 2 ).

2. Bħalma huwa, b’mod partikolari, il-ftehim li dwaru ngħatat l-Opinjoni 2/15 (Ftehim dwar kummerċ ħieles ma’ Singapor), tas-16 ta’ Mejju 2017 ( 3 ), iċ-CETA huwa ftehim dwar kummerċ ħieles imsejjaħ ta’ “ġenerazzjoni ġdida” sa fejn jipprevedi, minbarra d-dispożizzjonijiet tradizzjonali dwar it-tnaqqis tad-dazji doganali u tal-ostakoli mhux tariffarji li jaffettwaw il-kummerċ ta’ beni u ta’ servizzi, regoli li jikkonċernaw b’mod partikolari l-investimenti, il-kuntratti pubbliċi, il-kompetizzjoni, il-protezzjoni tal-proprjetà intellettwali u l-iżvilupp sostenibbli.

3. Minkejja li ġie ffirmat, iċ-CETA għadu ma ġiex konkluż fis-sens tal-Artikolu 218(6) TFUE. Madankollu, huwa qiegħed jiġi applikat parzjalment b’mod provviżorju ( 4 ).

4. Din il-proċedura tikkonċerna talba għal opinjoni mressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fis-7 ta’ Settembru 2017 mir-Renju tal-Belġju, skont l-Artikolu 218(11) TFUE.

5. It-talba għal opinjoni mressqa mir-Renju tal-Belġju hija fformulata kif ġej: “[Iċ-CETA] bejn il-Kanada, minn naħa waħda, u l-[Unjoni] u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-oħra, iffirmat fi Brussell fit-30 ta’ Ottubru 2016, huwa, fil-Kapitolu Tmienja tiegħu (“Investiment”), Taqsima F (“Riżoluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment bejn l-investituri u l-istati”), kompatibbli mat-Trattati, inklużi d-drittijiet fundamentali?”

6. It-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA, li tinkludi l-Artikoli 8.18 sa 8.45 ta’ dan il-ftehim, hija intiża li tistabbilixxi mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati (iktar ’il quddiem ir-“RTIS”), magħruf ukoll bl-akronimu “ISDS System”, għal “Investor State Dispute Settlement System”.

7. Għal dan il-għan, din it-taqsima tipprevedi l-ħolqien ta’ tribunal (“iktar ’il quddiem it-“Tribunal” jew it-“Tribunal taċ-CETA”) u ta’ tribunal tal-appell (iktar ’il quddiem it-“Tribunal tal-Appell” jew it-“Tribunal tal-Appell taċ-CETA”) kif ukoll, fuq perijodu itwal ta’ żmien, il-ħolqien ta’ tribunal multilaterali dwar l-investimenti u ta’ mekkaniżmu tal-appell maħsuba sabiex joperaw minflok it-tribunali tal-ewwel. Huwa għalhekk previst li titwaqqaf “sistema ġudizzjarja tal-investimenti” (iktar ’il quddiem is-“SĠI”), magħrufa aħjar bl-isem Ingliż “Investment Court System (ICS)”, fejn it-Tribunal taċ-CETA jikkostitwixxi biss l-ewwel fażi tagħha. B’hekk, it-Tribunal ser ikun l-ewwel applikazzjoni konkreta tar-riforma tas-sistema tar-RTIS ippreżentata mill-Kummissjoni Ewropea fl-2015 ( 5 ), bħala reazzjoni għall-konsultazzjoni tal-pubbliku dwar il-protezzjoni tal-investimenti u r-RTIS ( 6 ). It-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA tipprevedi għalhekk qafas proċedurali istituzzjonalizzat bil-għan li jiġi riżolt tilwim li jista’ jkun hemm bejn investitur ta’ Parti Kontraenti u l-Parti Kontraenti l-oħra dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni taċ-CETA, qafas maħsub sabiex jiġu rrimedjati n-nuqqasijiet identifikati fis-sistema ta’ RTIS klassika.

8. Bl-introduzzjoni ta’ dan il-mekkaniżmu rriformat fi ħdan iċ-CETA, l-Unjoni qiegħda tipproponi riforma globali tal-mudell ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati permezz ta’ evoluzzjoni mis-sistema attwali ta’ RTIS ad hoc, ibbażata fuq il-prinċipji tal-arbitraġġ, lejn SĠI, li l-eżitu aħħari tagħha jkun il-ħolqien ta’ tribunal multilaterali permanenti ( 7 ).

9. Fit-talba għal opinjoni tiegħu, ir-Renju tal-Belġju jressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja d-dubji tiegħu dwar il-kompatibbiltà tat-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA mat-Trattati. Essenzjalment, dawn id-dubji jikkonċernaw l-effetti ta’ din il-parti tal-ftehim fuq il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni, fuq il-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza fit-trattament u fuq ir-rekwiżit ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll fuq id-dritt ta’ aċċess għal qorti indipendenti u imparzjali.

II. Il-kuntest li fih taqa’ t-talba għal opinjoni

10. Id-dritt dwar l-investimenti internazzjonali jinkludi żewġ aspetti distinti, jiġifieri dritt sostantiv li jinkludi regoli maħsuba sabiex jipproteġu l-investimenti barranin u aspett proċedurali li jaqa’ taħt is-suġġett tal-arbitraġġ transnazzjonali.

11. F’dan ir-rigward, is-sistema ta’ RTIS tippermetti r-riżoluzzjoni ta’ tilwim meta investitur iqis li Stat kiser l-obbligi tiegħu taħt ftehim internazzjonali dwar l-investiment. B’hekk, l-inklużjoni ta’ klawżoli dwar sistema ta’ RTIS fi ftehim internazzjonali fil-qasam tal-investimenti toffri lill-investituri barranin il-possibbiltà li jressqu tilwima bejnhom u l-Istat fejn ikun sar l-investiment quddiem qorti tal-arbitraġġ ad hoc, skont ir-regoli li għalihom jirreferi dan il-ftehim, u mhux quddiem il-qrati ta’ dan l-Istat.

12. L-iżvilupp rapidu tal-arbitraġġ bejn investituri u Stati huwa fenomenu relattivament reċenti u huwa r-riżultat tan-nuqqasijiet li s-sistemi ġudizzjarji ta’ ċerti Stati ospitanti huma kkunsidrati li għandhom, nuqqasijiet li wasslu għal nuqqas ta’ fiduċja mill-investituri f’dawn is-sistemi. Dan il-mod ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim huwa għalhekk intiż li jagħti lill-investituri mezz newtrali u effikaċi sabiex tiġi riżolta tilwima, mezz li huwa maħsub sabiex jinkoraġġixxi l-investimenti billi jserraħ moħħ l-operaturi ekonomiċi li jiddeċiedu li jinvestu f’pajjiż barrani.

13. Il-mod ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim li huwa l-arbitraġġ dwar l-investimenti huwa għalhekk iggwidat, u dan sa mill-oriġini tiegħu, mir-rieda tal-Partijiet Kontraenti li jesternalizzaw ir-riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn l-investituri barranin u l-Istat ospitanti ( 8 ). Dan il-mod ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim huwa maħsub ukoll sabiex jieħu post il-protezzjoni diplomatika li biha l-Istat tan-nazzjonalità tal-investitur jipproteġi l-pretensjoni ta’ dan tal-aħħar fil-konfront tal-Istat fejn ikun sar l-investiment ( 9 ). Dan il-mod għalhekk jagħmel parti mill-moviment intiż li joħroġ lit-tilwim dwar l-investimenti mill-qasam politiku u diplomatiku. Ir-riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati tikkostitwixxi wkoll alternattiva għall-metodu l-ieħor ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim fil-qasam tal-investimenti li huwa l-arbitraġġ bejn Stati, metodu li għandu l-istess inkonvenjenti bħall-protezzjoni diplomatika, jiġifieri, mill-perspettiva tal-investitur, rabta ta’ dipendenza fil-konfront tal-Istat ta’ oriġini tiegħu u, mill-perspettiva ta’ dan l-Istat, ir-riskju li l-azzjoni meħuda tista’ taffettwa r-relazzjonijiet tiegħu ma’ Stati oħra.

14. Fil-proċess tal-akkwist ta’ kompetenza esterna fil-qasam tal-investimenti diretti, l-Unjoni kellha tfassal mudell ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim marbut mal-osservanza tan-normi ta’ protezzjoni inklużi fil-ftehimiet dwar kummerċ ħieles li hija kkonkludiet ma’ Stati terzi ( 10 ). Fil-fatt, il-klawżoli ta’ arbitraġġ inklużi fit-trattati bilaterali ta’ investiment huma meqjusa, fid-dritt internazzjonali tal-investimenti, bħala element ċentrali tal-protezzjoni tal-investimenti barranin fl-Istat ospitanti.

15. Madankollu, l-arbitraġġ dwar l-investimenti fil-forma klassiku tiegħu huwa s-suġġett ta’ kritika, jiġifieri, b’mod partikolari, in-nuqqas ta’ leġittimità u ta’ garanziji ta’ indipendenza tal-arbitri, in-nuqqas ta’ konsistenza u ta’ prevedibbiltà tad-deċiżjonijiet, l-assenza tal-possibbiltà ta’ reviżjoni tad-deċiżjoni mogħtija, ir-riskju ta’ “friża regolamentari” ( 11 ) u l-ispejjeż għolja tal-proċedura.

16. Fid-dawl tal-kritika li huwa suġġett għaliha l-arbitraġġ dwar l-investimenti, iż-żieda fir-ritmu tan-negozjati bejn l-Unjoni u Stati terzi bil-għan li jiġu żviluppati relazzjonijiet bilaterali ta’ kummerċ ħieles li jinkludu aspett dwar l-investimenti tqajjem numru ta’ sfidi, kemm ta’ natura politika u kemm ta’ natura legali.

17. Fost dawn l-isfidi, waħda mill-iktar importanti hija d-definizzjoni ta’ mudell li jippermetti lill-Unjoni u lill-Istati Membri tagħha jaqblu dwar prassi ta’ arbitraġġ li tikkostitwixxi r-regola fil-qasam tar-riżoluzzjoni tat-tilwim dwar il-protezzjoni tal-investimenti barranin, filwaqt li jiġi introdott titjib fil-mudell klassiku bil-għan, minn naħa, li tiġi indirizzata l-kritika dwar il-funzjonament tat-tribunali ta’ arbitraġġ kif ukoll dwar il-leġittimità ta’ mekkaniżmu ta’ arbitraġġ bejn investituri u Stati u, min-naħa l-oħra, li jkunu osservati l-prinċipji essenzjali li jirregolaw il-mekkaniżmi ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

18. Il-mudell magħżul huwa kkaratterizzat, fir-rigward ta’ diversi aspetti, minn ċerti karatteristiċi oriġinali li jagħtuh natura ibrida, speċi ta’ kompromess bejn tribunal ta’ arbitraġġ u qorti internazzjonali. B’hekk, l-għażla magħmula mill-Unjoni fil-kuntest taċ-CETA hija dik ta’ istituzzjonalizzazzjoni u ta’ proċess li bih il-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim fil-qasam tal-investimenti jingħata xejra ġudizzjarja, għażla li tirrifletti bilanċ bejn tradizzjoni u innovazzjoni fil-qasam tal-arbitraġġ dwar l-investimenti. Għandha tiġi enfasizzata hawnhekk id-dimensjoni sperimentali, sa fejn l-Unjoni tinsab fl-ewwel linja ta’ moviment li ż-żmien ser juri jekk legalment huwiex ser jirnexxi ( 12 ).

19. L-Unjoni kellha tmexxi b’mod pragmatiku n-negozjati dwar dan il-punt ma’ Stati terzi, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni l-fatt li l-arbitraġġ bejn investituri u Stati huwa meqjus mill-imsieħba tagħha, kif ukoll mill-investituri stess, bħala element indispensabbli għall-protezzjoni ta’ dawn tal-aħħar ( 13 ). L-interess immedjat għall-Unjoni kien għalhekk li timxi ma’ dan il-mod ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim filwaqt li tintroduċi titjib billi timmira, fuq perijodu twil ta’ żmien, lejn żviluppi iktar sostanzjali, bħalma huwa l-proġett ta’ tribunal multilaterali dwar l-investimenti ( 14 ).

20. Iċ-CETA għalhekk jinkludi mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim li x-xejra tiegħu evolviet mal-iżvolġiment tan-negozjati sabiex, b’mod partikolari, jittieħdu inkunsiderazzjoni r-riżultati ta’ konsultazzjoni pubblika miftuħa dwar dan il-punt mill-Kummissjoni ( 15 ). In-natura vivaċi tad-dibattitu dwar l-opportunità u l-karatteristiċi ta’ tali mekkaniżmu hija dovuta prinċipalment għall-fatt li l-arbitraġġ fil-qasam tal-investimenti huwa lok ta’ konfrontazzjoni bejn interessi privati u interessi pubbliċi. Huwa għalhekk iqajjem neċessarjament problemi li jistgħu jkollhom impatt fuq il-politiki pubbliki.

21. Għalissa, ir-riforma mnedija mill-Unjoni, kif espressa fiċ-CETA, hija bbażata fuq żewġ aspetti prinċipali, jiġifieri, minn naħa, ir-referenza espliċita għad-dritt tal-Partijiet Kontraenti li jadottaw miżuri regolatorji fl-interess ġenerali, marbuta ma’ normi iktar preċiżi fil-qasam tal-protezzjoni tal-investimenti sabiex jintemmu ċerti interpretazzjonijiet eċċessivi tan-normi ( 16 ), u, min-naħa l-oħra, ir-rieda li l-affarijiet jimxu lejn sistema ġudizzjarja kkaratterizzata, b’mod partikolari, mill-indipendenza u mill-imparzjalità tal-membri tagħha kif ukoll mit-trasparenza tal-proċeduri tagħha.

22. Din il-proċedura għal opinjoni tikkonċerna din is-sistema tal-aħħar, fl-istat attwali tal-evoluzzjoni tagħha, li titbiegħed mill-arbitraġġ klassiku sabiex toqrob lejn sistema ġudizzjarja. Id-dispożizzjonijiet taċ-CETA dwar din is-sistema ma humiex fost dawk li qegħdin jiġu applikati b’mod provviżorju ( 17 ).

23. Intitolata “Riżoluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment bejn l-investituri u l-istati”, l-imsemmija sistema ma tkoprix biss il-każijiet fejn investitur ta’ Stat Membru jressaq ilment kontra l-Kanada u dawk fejn investitur Kanadiż iressaq ilment kontra Stat Membru, iżda jkopri wkoll il-każijiet fejn investitur Kanadiż iressaq ilment kontra l-Unjoni.

24. Id-dispożizzjonijiet essenzjali dwar l-organizzazzjoni u l-implimentazzjoni tas-SĠI jinsabu fit-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA. Madankollu, ċerti punti tħallew għal deċiżjonijiet li għandhom jittieħdu mill-Kumitat Konġunt CETA previst fl-Artikolu 26.1 ta’ dan il-ftehim.

25. Il-karatteristika prinċipali ta’ dan il-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim hija l-ħolqien ta’ tribunal permanenti sabiex jittratta l-ilmenti mressqa mill-investituri kontra Parti ( 18 ). It-Tribunal għandu jkun kompost minn ħmistax-il Membru maħtura mill-Kumitat Konġunt CETA ( 19 ) għal mandat ta’ ħames snin li jista’ jiġġedded darba ( 20 ).

26. Il-Membri tat-Tribunal għandu jkollhom il-kwalifiki meħtieġa fil-pajjiżi rispettivi tagħhom sabiex jinħatru f’funzjonijiet ġudizzjarji jew għandhom ikunu ġuristi li għandhom kompetenzi rrikonoxxuti, u għandhom jistabbilixxu li għandhom konoxxenzi speċjalizzati fid-dritt internazzjonali pubbliku ( 21 ). Il-Membri tat-Tribunal għandhom ikunu indipendenti u għandhom josservaw regoli maħsuba sabiex jiġu evitati kunflitti ta’ interessi ( 22 ). It-Tribunal għandu jittratta l-kawżi f’diviżjonijiet ġeneralment komposti minn tlieta mill-Membri tiegħu, li għandhom jinħatru kollha mill-President tat-Tribunal skont sistema ta’ rotazzjoni, b’tali mod li tiġi żgurata kompożizzjoni aleatorja u imprevedibbli tad-diviżjonijiet ( 23 ).

27. Id-deċiżjonijiet tat-Tribunal jistgħu jkunu s-suġġett ta’ appell quddiem it-Tribunal tal-Appell permanenti ( 24 ). L-appelli jistgħu jkunu bbażati, b’mod partikolari, fuq żbalji ta’ liġi jew żbalji manifesti fl-evalwazzjoni tal-fatti, inkluża l-evalwazzjoni tad-dritt nazzjonali rilevanti ( 25 ). Il-Membri tat-Tribunal tal-Appell għandhom jinħatru mill-Kumitat Konġunt CETA ( 26 ). Huma għandhom ikollhom l-istess kwalifiki bħall-Membri tat-Tribunal u huma suġġetti għall-istess regoli dwar l-etika ( 27 ).

28. Skont l-Artikolu 8.41(1) taċ-CETA, “[d]eċiżjoni ta’ arbitraġġ mogħtija skont din it-Taqsima għandha tkun vinkolanti bejn il-partijiet fil-kawża u fir-rigward ta’ dak il-każ partikolari”.

29. Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet sostantivi, l-approċċ il-ġdid jorbot il-konferma tad-dritt tal-Partijiet li jadottaw miżuri regolatorji ( 28 ) ma’ sforz sabiex ikun hemm preċiżjoni fid-definizzjoni tan-normi ta’ protezzjoni fundamentali ( 29 ).

30. B’hekk, l-għan taċ-CETA huwa li jippromwovi l-investimenti transkonfinali bejn l-Unjoni u l-Kanada, billi jagħti lill-investituri tal-Partijiet Kontraenti l-benefiċċju ta’ livell għoli ta’ protezzjoni għall-investimenti tagħhom, filwaqt li jipproteġi s-setgħa ta’ kull Parti li tadotta miżuri regolatorji ( 30 ).

31. Nispeċifika wkoll li, meta ġie ffirmat iċ-CETA, ġie stabbilit strument interpretattiv konġunt ( 31 ), li jipprevedi, fil-punt 6, indikazzjonijiet interpretattivi speċifiċi fir-rigward tas-SĠI. Barra minn hekk, fl-okkażjoni tal-iffirmar ta’ dan il-ftehim, il-Kummissjoni u l-Kunsill ippreżentaw id-Dikjarazzjoni Nru 36, fejn indikaw il-miżuri li kellhom jittieħdu għall-implimentazzjoni tas-SĠI.

32. B’dawn l-elementi deskrittivi premessi, ngħid qabel kollox li, sabiex tingħata risposta għat-talba għal opinjoni mressqa mir-Renju tal-Belġju, ma inix ser nindirizza, minkejja l-importanza tagħhom, l-aspett politiku u l-aspett ekonomiku tal-kwistjoni mressqa quddiemna, u dan sa fejn huwa fil-fehma tiegħi neċessarju nenfasizza li l-għażla, fl-implimentazzjoni tal-politika kummerċjali komuni, li jissieħbu ma’ prassi ta’ arbitraġġ internazzjonali ferm stabbilita taqa’ fil-marġni ta’ diskrezzjoni tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni.

33. B’hekk, ma huwiex ir-rwol tiegħi li nieħu pożizzjoni dwar l-opportunità, minn perspettiva politika, li jiġi previst mod ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim ta’ dan it-tip fil-ftehimiet li l-Unjoni tinnegozja ma’ Stati terzi, u lanqas ma huwa r-rwol tiegħi li nieħu pożizzjoni dwar l-impatt ekonomiku li s-sistema ta’ RTIS jista’ jkollha f’termini ta’ attrazzjoni tal-investituri barranin u tal-iżvilupp tal-operazzjonijiet tagħhom. Dawn l-elementi jaqgħu taħt il-marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni ( 32 ). Barra minn hekk, dawn l-elementi huma r-riżultat ta’ dibattitu demokratiku mmexxi fi ħdan l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha. L-unika ħaġa li għandi neżamina hija l-kwistjoni ta’ jekk, billi jissieħeb mal-prassi tal-arbitraġġ dwar l-investimenti filwaqt li jaġġustah sabiex jevolvih f’mudell ta’ natura ġudizzjarja, il-ftehim maħsub huwiex, minn perspettiva purament legali, kompatibbli mad-dritt primarju tal-Unjoni.

III. It-talba għal opinjoni tar-Renju tal-Belġju

34. Bit-talba għal opinjoni tiegħu, ir-Renju tal-Belġju jixtieq jikkontribwixxi sabiex jiġi kkjarifikat il-kuntest ġuridiku li fih jaqa’ ċ-CETA, mingħajr ma jieħu pożizzjoni huwa stess dwar kif għandhom jitwieġbu, fil-fehma tiegħu, il-kwistjonijiet imressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

35. Ir-Renju tal-Belġju jindika wkoll li huwa konxju tal-fatt li għandhom jittieħdu ċerti miżuri sabiex jiġu implimentati ċ-CETA u d-Dikjarazzjoni Nru 36, fatt dan li jista’ jkollu impatt fuq l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.

36. It-talba għal opinjoni tikkonċentra fuq it-tliet kwistjonijiet segwenti: il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament u r-rekwiżit ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll id-dritt ta’ aċċess għal qorti indipendenti u imparzjali.

37. Preliminarjament, fir-rigward tal-ammissibbiltà tat-talba tar-Renju tal-Belġju, għandha tiġi enfasizzata n-natura preventiva tal-proċedura għal opinjoni. Infakkar, f’dan ir-rigward, li, “skont l-Artikolu 218(11) TFUE, il-Parlament, il-Kunsill, il-Kummissjoni jew Stat Membru jistgħu jiksbu l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà ta’ ftehim maħsub mad-dispożizzjonijiet tat-Trattati. L-għan ta’ din id-dispożizzjoni huwa li jiġu evitati l-kumplikazzjonijiet li jistgħu jirriżultaw minn kontestazzjonijiet legali dwar il-kompatibbiltà mat-Trattati ta’ ftehimiet internazzjonali li jorbtu lill-Unjoni” ( 33 ). Fil-fatt, “deċiżjoni ġudizzjarja li tikkonstata eventwalment, wara l-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali li jorbot lill-Unjoni, li dan il-ftehim huwa, jew minħabba l-kontenut tiegħu, jew minħabba l-proċedura adottata għall-konklużjoni tiegħu, inkompatibbli mad-dispożizzjonijiet tat-Trattati ma tistax ma toħloqx, mhux biss fuq il-livell intern tal-Unjoni iżda wkoll fuq il-livell tar-relazzjonijiet internazzjonali, diffikultajiet serji u tista’ tikkawża preġudizzju lill-partijiet ikkonċernati kollha, inklużi lill-Istati terzi” ( 34 ).

38. Kif diġà indikajt, għalkemm ġie ffirmat, iċ-CETA għadu ma ġiex konkluż fis-sens tal-Artikolu 218(6) TFUE. Dan il-ftehim għalhekk għadu “maħsub” fis-sens tal-Artikolu 218(11) TFUE.

A. Fuq il-kompatibbiltà taċ-CETA mal-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni

39. Ir-Renju tal-Belġju jfakkar li, fil-punt 246 tal-Opinjoni 2/13 tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikkjarat il-“prinċipju ta’ ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni”.

40. Dan l-Istat Membru jfakkar ukoll ir-raġunijiet li minħabba fihom il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, fl-Opinjoni 1/09 tagħha, tat-8 ta’ Marzu 2011 ( 35 ), li l-abbozz ta’ ftehim internazzjonali li jistabbilixxi qorti għall-privattivi Ewropej u għall-privattivi Komunitarji kien inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.

41. Wara li jindika li l-Artikolu 8.18(1) taċ-CETA jawtorizza lit-Tribunal jeżamina jekk strument tad-dritt sekondarju tal-Unjoni huwiex kompatibbli mad-dispożizzjonijiet tat-Taqsimiet C u D tal-Kapitolu Tmienja ta’ dan il-ftehim, ir-Renju tal-Belġju josserva li, fil-kuntest ta’ dan l-eżami, dan it-Tribunal jista’ jsib quddiemu, b’mod regolari, kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Filwaqt li jirreferi għall-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA, ir-Renju tal-Belġju jindika li, fl-assenza ta’ interpretazzjoni dominanti, it-Tribunal ser isib ruħu f’pożizzjoni fejn ikollu jinterpreta huwa stess id-dritt tal-Unjoni.

42. Għalkemm, skont dan l-Istat Membru, iċ-CETA huwa differenti mill-mekkaniżmu li kien is-suġġett tal-Opinjoni 1/09 sa fejn it-Tribunal ma huwiex ser jintalab direttament jaqta’ tilwima pendenti quddiemu fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni bħala d-dritt applikabbli, u lanqas ma ser ikollu jeżamina l-validità ta’ att tal-Unjoni, is-SĠI tippermetti, mill-banda l-oħra, bħal fil-każ tal-mekkaniżmi li kienu s-suġġetti tal-Opinjonijiet 1/09 u 2/13, lit-Tribunal jeżamina l-kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet tad-dritt sekondarju tal-Unjoni mad-dispożizzjonijiet rilevanti taċ-CETA u jiddetermina għal dan il-għan l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

43. Sa fejn is-sistema ta’ RTIS prevista fiċ-CETA la tipprevedi l-obbligu u lanqas il-possibbiltà għat-Tribunal li jagħmel domanda preliminari lil-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (assenza ta’ mekkaniżmu ta’ involviment minn qabel), ir-Renju tal-Belġju għandu dubju dwar jekk din is-sistema, li tista’ twassal għal deċiżjonijiet definittivi, ta’ natura vinkolanti, konformement ma’ dak li jipprevedi l-Artikolu 8.41(1) ta’ dan il-ftehim, hijiex kompatibbli mal-prinċipju ta’ ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni.

44. Fl-aħħar mill-aħħar, ir-Renju tal-Belġju jixtieq ikun jaf jekk iċ-CETA jiksirx jew le l-prinċipju ta’ ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni. B’mod iktar preċiż, huwa jixtieq li l-Qorti tal-Ġustizzja tindika jekk l-Artikolu 8.31(2) ta’ dan il-ftehim huwiex suffiċjenti sabiex tiġi ggarantita l-interpretazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni jew jekk, għall-kuntrarju, fid-dawl tan-natura vinkolanti tad-deċiżjoni, skont l-Artikolu 8.41(1) tal-imsemmi ftehim, għandux jiġi kkonstatat ksur ta’ dan ir-rekwiżit ta’ interpretazzjoni uniformi ggarantit mill-Qorti tal-Ġustizzja.

45. Sabiex nagħti tweġiba għal dan l-aspett tat-talba għal opinjoni, ser nibda l-analiżi tiegħi fejn waqfet il-Qorti tal-Ġustizzja fl-Opinjoni 2/15 tagħha. Fil-fatt, f’dik l-opinjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja llimitat l-eżami tagħha għat-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri dwar l-aspetti sostantivi u proċedurali tal-politika esterna tal-Unjoni fil-qasam tal-investimenti.

46. F’dan ir-rigward, għandu jiġi indikat li t-Trattat ta’ Lisbona ta lill-Unjoni kompetenza esklużiva fil-qasam tal-investimenti diretti billi inkludihom fil-qasam tal-politika kummerċjali komuni, kif jirriżulta mill-Artikolu 3(1)(e) TFUE u mill-Artikolu 207(1) TFUE. Barra minn hekk, l-Unjoni għandha kompetenza kondiviża fir-rigward tal-investimenti li ma humiex investimenti diretti ( 36 ).

47. Il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li l-kompetenza esklużiva li għandha l-Unjoni taħt l-Artikolu 207 TFUE fil-qasam tal-investimenti barranin diretti tkopri d-dispożizzjonijiet sostantivi kollha li jinsabu normalment fi trattat bilaterali dwar l-investiment ( 37 ). Għall-kuntrarju, l-Unjoni tikkondividi mal-Istati Membri l-kompetenza tagħha fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar ir-riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati ( 38 ). F’dan ir-rigward, fl-Opinjoni 2/15 tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li s-sistema inkwistjoni kienet “tneħħi xi tilwim mill-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istati Membri” u li għalhekk din is-sistema kellha tinħoloq bil-kunsens tagħhom ( 39 ).

48. Madankollu, fl-Opinjoni 2/15 tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja ma eżaminatx il-problema tal-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni, mill-perspettiva taż-żamma tal-ġurisdizzjoni tagħha stess, tal-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim previst fi ftehim dwar l-investimenti internazzjonali.

49. Il-Qorti tal-Ġustizzja issa għandha, fir-rigward ta’ ftehim tal-istess tip mal-Kanada, tagħti deċiżjoni dwar il-possibbiltà u l-modalitajiet tal-koeżistenza ta’ tali mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim mas-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni.

1. Is-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni bħala garanzija tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni

50. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja indikat fl-Opinjoni 2/13 tagħha, “[s]abiex jiġi żgurat li jinżammu l-karatteristiċi speċifiċi u l-awtonomija [tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni], it-Trattati stabbilixxew sistema ġudizzjarja maħsuba sabiex tiżgura l-konsistenza u l-unità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni” ( 40 ).

51. F’dan il-kuntest, “il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja huma responsabbli sabiex jiggarantixxu l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fl-Istati Membri kollha kif ukoll il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li l-individwi jgawdu bis-saħħa ta’ dan id-dritt” ( 41 ).

52. Il-missjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja hija li “tara li d-dritt ikun rispettat fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni tat-Trattati”, konformement ma’ dak li jipprevedi l-Artikolu 19(1) TUE. Din il-funzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja timplika r-responsabbiltà li “tiżgura l-osservanza tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni kif maħluqa mit-trattati” ( 42 ).

53. Fl-Opinjoni 1/09 tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li hija tikkondividi din ir-responsabbiltà mal-qrati nazzjonali. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li, “[k]if jirriżulta mill-Artikolu 19(1) TUE, il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati tal-Istati Membri għadhom jaraw li dan l-ordinament ġuridiku u s-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni jkunu rrispettati” ( 43 ).

54. Il-Qorti tal-Ġustizzja tinvoka wkoll l-Artikolu 4(3) TUE sabiex tindika li “l-Istati Membri, b’mod partikolari, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(3) TUE, huma responsabbli sabiex jiżguraw, fit-territorji rispettivi tagħhom, l-applikazzjoni u l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni” ( 44 ).

55. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll li “il-qorti nazzjonali tissodisfa, flimkien mal-Qorti tal-Ġustizzja, funzjoni li ġiet attribwita lilhom b’mod komuni, fid-dawl li tiġi żgurata l-osservanza tad-dritt fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni tat-trattati” ( 45 ).

56. B’mod partikolari, “l-element ċentrali ta’ din is-sistema ġudizzjarja huwa l-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 267 TFUE li, filwaqt li tistabbilixxi djalogu bejn qorti u oħra, preċiżament bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati tal-Istati Membri, hija intiża li tiżgura l-unità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni […], u b’hekk tippermetti li jiġu żgurati l-konsistenza ta’ dan id-dritt, l-effett sħiħ tiegħu u l-awtonomija tiegħu kif ukoll, fl-aħħar nett, in-natura partikolari tad-dritt stabbilit mit-Trattati” ( 46 ).

57. F’dan is-sens, il-Qorti tal-Ġustizzja tenniet b’ċerta saħħa “l-importanza, sabiex tiġi ggarantita l-istruttura kostituzzjonali tas-sistema [ġuridika tal-Unjoni], tal-kooperazzjoni bejn qorti tal-Unjoni u qrati nazzjonali tal-Istati Membri” ( 47 ) [traduzzjoni libera].

58. Din ir-relazzjoni partikolari bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali, ikkaratterizzata minn djalogu kostanti, tikkostitwixxi kemm l-espressjoni u kemm is-salvagwardja tal-ordinament ġuridiku speċifiku li huwa dak tal-Unjoni. Huwa għalhekk li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-intenzjoni li tipproteġi din ir-relazzjoni minn kull element ta’ natura li jaffettwaha.

59. B’dan premess, nenfasizza qabel kollox li ż-żamma tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ma hijiex ekwivalenti għall-adozzjoni ta’ approċċ ta’ iżolazzjoni ( 48 ). Din iż-żamma teħtieġ biss li ma tiġix ippreġudikata l-integrità ta’ dan l-ordinament ġuridiku, li hija bbażata fil-parti l-kbira tagħha fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li tgħid, bħala l-ogħla awtorità, dak li huwa d-dritt tal-Unjoni u fuq il-kollaborazzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha, għal dan il-għan, mal-qrati tal-Istati Membri.

2. Il-kundizzjonijiet għall-ħolqien ta’ mekkaniżmu speċifiku għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim permezz tal-ftehimiet internazzjonali konklużi mill-Unjoni

60. Skont ġurisprudenza stabbilita, il-ftehimiet internazzjonali konklużi mill-Unjoni bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet tat-Trattati jikkostitwixxu, sa fejn jikkonċernaw lill-Unjoni, atti meħuda mill-istituzzjonijiet tagħha ( 49 ). Bħala tali, dawn il-ftehimiet jagħmlu parti integrali, sa mid-dħul fis-seħħ tagħhom, mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ( 50 ). Skont l-Artikolu 216(2) TFUE, “[f]tehim konkluż mill-Unjoni jorbot lill-istituzzjonijiet ta’ l-Unjoni u lill-Istati Membri”. Għalhekk, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, “dawn l-akkordji jieħdu preċedenza fuq it-testi tad-dritt […] sekondarju [tal-Unjoni]” ( 51 ). Għaldaqstant, mill-mument li fih ser jidħol fis-seħħ, iċ-CETA ser jiġi awtomatikament integrat fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, li minnu ser ikun jagħmel parti bħas-sorsi normattivi l-oħra tal-Unjoni ( 52 ).

61. Barra minn hekk, mill-Artikolu 19(3)(b) TUE u mill-punt (b) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE jirriżulta li l-“Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni u l-validità tal-atti meħuda mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni, mingħajr ebda eċċezzjoni” ( 53 ), u dan jinkludi l-ftehimiet internazzjonali konklużi mill-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha wkoll ġurisdizzjoni “sabiex tagħti deċiżjoni dwar l-intepretazzjoni tad-deċiżjonijiet meħuda mill-korp imwaqqaf mill-ftehim li jkun responsabbli għall-implimentazzjoni tiegħu” ( 54 ).

62. B’dan premess, għandu jitfakkar qabel kollox li l-applikabbiltà quddiem il-qorti tal-Unjoni jew quddiem il-qrati nazzjonali tal-ftehimiet konklużi mill-Unjoni tista’ tkun suġġetta għal ċerti limiti, b’mod partikolari meta l-Qorti tal-Ġustizzja tqis li dawn il-ftehimiet ma jagħtux lill-individwi drittijiet li jkunu jistgħu jinvokaw quddiem qorti. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha teżamina n-natura u l-istruttura tal-ftehim internazzjonali inkwistjoni u jkollha tivverifika jekk, mill-perspettiva tal-kontenut tagħhom, id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim humiex inkundizzjonati u suffiċjentement preċiżi ( 55 ).

63. Fir-rigward taċ-CETA, kwalunkwe analiżi mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-kwistjoni dwar jekk dan il-ftehim huwiex jew le ta’ natura li jipproduċi effett dirett tkun inutli sa fejn l-Artikolu 30.6 tal-imsemmi ftehim jesprimi r-rieda espliċita tal-Partijiet li jirrifjutaw tali effett dirett. Fil-fatt, dan l-artikolu jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li ċ-CETA ma jistax jiġi invokat “direttament […] fl-ordinamenti ġuridiċi interni tal-Partijiet” ( 56 ). Minn dan isegwi li, filwaqt li jkun jagħmel parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni meta jidħol fis-seħħ, il-ftehim maħsub ma huwiex ser jibbenefika minn invokabbiltà diretta fi ħdan dan l-ordinament. Għaldaqstant, la l-qrati tal-Unjoni u lanqas il-qrati tal-Istati Membri ma ser ikunu jistgħu japplikaw direttament dan il-ftehim fit-tilwim li jitressaq quddiemhom. Hawnhekk hawn, għalhekk, żewġ sistemi ġuridiċi li jeżistu flimkien u li l-limiti tal-interferenzi bejniethom ġew stabbiliti b’mod volontarju.

64. Sabiex ftehim internazzjonali konkluż mill-Unjoni jkun jagħmel parti integrali mill-ordinament ġuridiku tagħha, huwa meħtieġ li d-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim ikunu kompletament kompatibbli mad-dispożizzjonijiet tat-Trattati u mal-prinċipji kostituzzjonali li joħorġu minnhom ( 57 ). Sabiex tkun osservata l-awtonomija kostituzzjonali tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, huwa għalhekk meħtieġ li l-ftehimiet internazzjonali konklużi minn din tal-aħħar ma’ Stati terzi ma jippreġudikawx il-bilanċ delikat bejn “l-affiljazzjoni internazzjonali u n-natura speċifika tad-dritt tal-Unjoni” ( 58 ) [traduzzjoni libera].

65. F’dan id-dawl, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet diversi drabi li “ftehim internazzjonali, li jipprevedi l-ħolqien ta’ qorti li jkollha l-kompitu li tinterpreta d-dispożizzjonijiet tiegħu u li d-deċiżjonijiet tagħha jorbtu lill-istituzzjonijiet, inkluż lill-Qorti tal-Ġustizzja, ma huwiex, bħala prinċipju, inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni” ( 59 ). Fil-fatt, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “il-kompetenza tal-Unjoni fil-qasam tar-relazzjonijiet internazzjonali u l-kapaċità tagħha li tikkonkludi ftehimiet internazzjonali jimplikaw neċessarjament il-possibbiltà li l-Unjoni tissottometti ruħha għad-deċiżjonijiet ta’ qorti maħluqa jew innominata permezz ta’ tali ftehimiet, fir-rigward tal-interpretazzjoni u tal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħhom” ( 60 ). Fl-Opinjoni 2/15 tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li, bl-istess mod, il-kompetenza tal-Unjoni sabiex tikkonkludi ftehimiet internazzjonali tinkludi neċessarjament il-possibbiltà li tissuġġetta ruħha għad-deċiżjonijiet “ta’ korp li, filwaqt li ma huwiex qorti b’mod formali, essenzjalment jissodisfa funzjonijiet ġudizzjarji” ( 61 ).

66. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li “ftehim internazzjonali jista’ jaffettwa s-setgħat tagħha biss jekk il-kundizzjonijiet essenzjali għaż-żamma tan-natura ta’ dawn is-setgħat ikunu ssodisfatti u jekk, għaldaqstant, ma tkunx qiegħda tiġi ppreġudikata l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni” ( 62 ).

67. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “iż-żamma tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku [tal-Unjoni] teħtieġ, minn naħa, li l-kompetenzi [tal-Unjoni] u tal-istituzzjonijiet tagħha, kif previsti fit-Trattat, ma jiġux żnaturati” ( 63 ). Din iż-żamma timplika, min-naħa l-oħra, li l-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim inkwistjoni ma jkollux “l-effett li jimponi fuq [l-Unjoni] u fuq l-istituzzjonijiet tagħha, fl-eżerċizzju tal-kompetenzi interni tagħhom, interpretazzjoni partikolari tar-regoli [tad-dritt tal-Unjoni]” ( 64 ).

68. B’mod partikolari, fl-Opinjoni 2/13 tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li “l-intervent tal-korpi mogħtija kompetenzi deċiżjonali mill-[Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ( 65 )] kif previst fil-ftehim maħsub, ma għandux ikollu l-effett li jimponi fuq l-Unjoni u fuq l-istituzzjonijiet tagħha, fl-eżerċizzju tas-setgħat interni tagħhom, interpretazzjoni partikolari tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni” ( 66 ).

69. Kif indikat il-Qorti tal-Ġustizzja fl-Opinjoni 1/09 tagħha, hija setgħet tagħti opinjonijiet favorevoli għall-introduzzjoni, permezz ta’ ftehimiet internazzjonali, ta’ sistemi ġudizzjarja intiżi essenzjalment għar-riżoluzzjoni tat-tilwim dwar l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet stess tal-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni, u li la kienu jaffettwaw is-setgħat tal-qrati tal-Istati Membri dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u lanqas il-possibbiltà, jekk mhux ukoll l-obbligu, għal dawn tal-aħħar li jagħmlu rinviju għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja u l-ġurisdizzjoni ta’ din tal-aħħar li tagħti risposta ( 67 ). Għall-kuntrarju, il-Qorti tal-Ġustizzja oġġezzjonat għall-ħolqien ta’ qorti internazzjonali li kienet ser tkun meħtieġa tinterpreta u tapplika mhux biss id-dispożizzjonijiet tal-ftehim li jistabbilixxiha, iżda wkoll strumenti oħra tad-dritt tal-Unjoni, u li setgħet tkun meħtieġa tiddeċiedi tilwima pendenti quddiemha fid-dawl tad-drittijiet fundamentali u tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, jekk mhux ukoll teżamina l-validità ta’ att tal-Unjoni ( 68 ).

70. Għandu jiġi mistħarreġ għalhekk jekk il-ġurisdizzjoni li t-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA tagħti lit-Tribunal taċ-CETA fir-rigward tal-interpretazzjoni u tal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tiegħu tistax twassal sabiex tiġi imposta fuq l-istituzzjonijiet tal-Unjoni u, b’mod partikolari, fuq il-Qorti tal-Ġustizzja, interpretazzjoni partikolari tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni fl-eżerċizzju tal-kompetenzi mogħtija lilhom mit-Trattati. B’mod iktar partikolari, it-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA tippreġudika l-“prinċipju ta’ ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni” ( 69 )?

71. Qabel nindirizza l-qofol ta’ din il-kwistjoni, huwa fil-fehma tiegħi meħtieġ li nispjega l-ewwel nett ir-raġunijiet li minħabba fihom ir-rekwiżit ta’ reċiproċità fil-protezzjoni mogħtija lill-investituri ta’ kull Parti Kontraenti għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-eżami ta’ jekk it-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA tippreġudikax l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

3. Ir-rekwiżit ta’ reċiproċità fil-protezzjoni mogħtija lill-investituri ta’ kull Parti Kontraenti

72. Meta investiment jitwettaq minn persuna fiżika jew ġuridika fi Stat Membru tal-Unjoni, dan l-investiment ikun suġġett għall-applikazzjoni tad-dritt ta’ dan l-Istat, li tiegħu d-dritt tal-Unjoni jagħmel parti integrali. Fil-każ ta’ kontestazzjoni dwar l-applikazzjoni ta’ dan id-dritt, il-qrati tal-imsemmi Stat ikollhom jiddeċiedu t-tilwima fuq il-bażi tad-dritt li jkollhom il-funzjoni li jiżguraw l-osservanza tiegħu, jekk ikun il-każ wara li jkunu għamlu rinviju għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja. Meta jressaq kawża quddiem qorti nazzjonali, l-investitur jista’ jipprova jikseb l-annullament ta’ miżura nazzjonali u/jew il-ħlas ta’ danni.

73. B’hekk, kwalunkwe impriża Kanadiża li tinvesti fi Stat Membru tal-Unjoni hija, sa fejn huwa kkonċernat dan l-investiment, suġġetta għad-dritt ta’ dan l-Istat Membru, li jinkludi d-dritt tal-Unjoni. Huwa evidenti li investitur minn Stat terz li jixtieq jinvesti fi Stat Membru ser ikollu għad-dispożizzjoni tiegħu qafas normattiv li jipproteġi lil dan l-investiment kif ukoll rimedji sabiex jinvoka l-pretensjonijiet tiegħu. Madankollu, mingħajr ma nipponta swaba’ u mingħajr ma nimplika xi mala fide fil-konfront tal-imsieħba kummerċjali tal-Unjoni, ma jistax jitqies li huwa awtomatikament il-każ li l-investituri tal-Unjoni ser ikollhom, fl-Istati terzi li magħhom l-Unjoni tixtieq tiżviluppa relazzjonijiet fil-qasam tal-investimenti, livell ekwivalenti ta’ protezzjoni minn perspettiva sostantiva u proċedurali. Huwa għalhekk li l-Unjoni għandha, sabiex tħaddem il-politika kummerċjali tagħha, tinnegozja ma’ dawn l-Istati terzi, fuq bażi reċiproka, normi sostantivi u proċedurali dwar il-protezzjoni tal-investimenti li jitwettqu bejn iż-żewġ Partijiet Kontraenti.

74. Għaldaqstant, l-eżistenza ta’ standards ta’ protezzjoni differenti fid-drittijiet interni tal-Partijiet Kontraenti tagħmel neċessarja l-konklużjoni ta’ ftehim bilaterali li jippermetti lill-investituri ta’ kull Parti Kontraenti tikseb protezzjoni identika meta jwettqu investiment fit-territorju tal-Parti l-oħra.

75. Iċ-CETA ġie nnegozjat fuq bażi ta’ reċiproċità bejn il-Partijiet Kontraenti. Dan il-ftehim huwa għalhekk intiż li jagħti lill-investituri ta’ kull waħda minn dawn il-Partijiet protezzjoni sostantiva u proċedurali ekwivalenti. L-għan ta’ dan it-tip ta’ ftehimiet huwa għalhekk li l-impriżi tal-Unjoni li jinvestu fi Stati terzi, minn naħa, u l-impriżi ta’ Stati terzi li jinvestu fl-Unjoni, min-naħa l-oħra, joperaw fuq bażi ugwali. F’dan id-dawl huwa għalhekk meħtieġ li l-istandards sostantivi u proċedurali ta’ protezzjoni li jibbenefikaw minnhom l-impriżi tal-Unjoni li jinvestu fi Stati terzi jkunu ekwivalenti għal dawk li jibbenefikaw minnhom l-impriżi tal-Istati terzi li jinvestu fl-Unjoni.

76. B’mod iktar partikolari, il-biża’ tal-investituri barranin li jkunu żvantaġġati meta mqabbla mal-investituri nazzjonali meta jiftħu kawża quddiem il-qrati nazzjonali hija riflessa għalhekk fl-għoti reċiproku tal-possibbiltà ta’ aċċess għal mekkaniżmu speċifiku ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim.

77. F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li r-reċiproċità għandha titqies li hija wieħed mill-prinċipji ewlenin tar-relazzjonijiet esterni tal-Unjoni ( 70 ). L-applikazzjoni tar-reċiproċità għar-relazzjonijiet esterni tal-Unjoni li jirriżultaw minn ftehim hija ġġustifikata mill-fatt li, bħala suġġett tad-dritt internazzjonali, l-Unjoni hija suġġetta għar-regoli tad-dritt internazzjonali li bihom tkun intrabtet volontarjament, fosthom l-obbligu ta’ reċiproċità ( 71 ).

78. Sa fejn iċ-CETA huwa bbażat fuq rekwiżit ta’ protezzjoni reċiproka tal-investituri ta’ kull Parti Kontraenti, in-negozjaturi ta’ dan il-ftehim qiesu li kien meħtieġ li fl-imsemmi ftehim jiġu inklużi dispożizzjonijiet, bħal dawk tat-Taqsimiet C u D tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA, li jobbligaw lil kull waħda mill-Partijiet Kontraenti tagħti lill-investituri tal-Parti l-oħra protezzjoni adegwata u ekwivalenti. Tali tfittxija ta’ reċiproċità ttieħdet inkunsiderazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-Opinjoni 2/15 tagħha meta indikat li, “fid-dawl tal-fatt li l-moviment liberu tal-kapital u tal-pagamenti bejn l-Istati Membri u l-Istati terzi, previst fl-Artikolu 63 TFUE, ma jistax jiġi invokat b’mod formali fil-konfront tal-Istati terzi, il-konklużjoni ta’ ftehimiet internazzjonali li jikkontribwixxu għall-ħolqien ta’ dan il-moviment liberu fuq bażi reċiproka tista’ tiġi kklassifikata bħala meħtieġa sabiex dan il-moviment liberu jintlaħaq bis-sħiħ, li huwa wieħed mill-għanijiet tat-Titolu IV (‘Moviment liberu tal-persuni, servizzi u kapital’) tat-Tielet Parti (‘Politika u azzjonijiet interni ta’ l-Unjoni’) tat-Trattat FUE” ( 72 ).

79. Kif osservat il-Kummissjoni fid-dokument kunċettwali tagħha tal-5 ta’ Mejju 2015 ( 73 ), “[p]eress li [l-Unjoni] tiżgura livell għoli ta’ inkoraġġiment u ta’ protezzjoni tal-investimenti fit-territorju tagħha, hija neċessarjament tixtieq tikseb garanziji komparabbli, affidabbli u effettivi, fir-rigward tal-investimenti u tal-investituri Ewropej barra [mill-Unjoni]” ( 74 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

80. Għaldaqstant, il-kapaċità tal-Unjoni li tippromwovi u li tiffavorixxi l-attività tal-investituri tal-Unjoni fi Stati terzi u li tattira l-investituri barranin fit-territorju tagħha tiddependi fil-parti l-kbira tagħha mill-konklużjoni ta’ ftehimiet ma’ Stati terzi sabiex tiġi prevista protezzjoni adegwata u reċiproka ta’ dawn l-investimenti.

81. L-adozzjoni, fil-kuntest ta’ ftehim internazzjonali bejn, minn naħa, l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha u, min-naħa l-oħra, Stat terz, fuq bażi reċiproka, ta’ normi ta’ protezzjoni sostantiva u proċedurali fil-qasam tal-investimenti hija dovuta għall-fatt li r-relazzjonijiet bejn dawn il-Partijiet Kontraenti ma jkunux ibbażati fuq il-fiduċja reċiproka, għall-kuntrarju ta’ dak li huwa l-każ għar-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri.

82. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret reċentement fis-sentenza tagħha tas-6 ta’ Marzu 2018, Achmea ( 75 ), “[i]d-dritt tal-Unjoni huwa għaldaqstant ibbażat fuq il-premessa fundamentali li tipprovdi li kull Stat Membru jikkondividi mal-Istati Membri l-oħrajn kollha, u jirrikonoxxi li dawn jikkondividu miegħu, sensiela ta’ valuri komuni li fuqhom hija bbażata l-Unjoni, kif jippreċiża l-Artikolu 2 TUE. Din il-premessa timplika u tiġġustifika l-eżistenza tal-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri fir-rikonoxximent ta’ dawn il-valuri u, għalhekk, fl-osservanza tad-dritt tal-Unjoni li jimplementahom” ( 76 ). Issa, ir-relazzjonijiet li l-Unjoni tistabbilixxi ma’ Stati terzi ma humiex ibbażati fuq tali premessa. Għaldaqstant, l-istituzzjonijiet tal-Unjoni, meta jinnegozjaw ftehim bħalma huwa ċ-CETA, jipprovaw jiggarantixxu li l-investituri tal-Unjoni ser ikollhom, fl-Istati terzi, l-istess livell ta’ protezzjoni bħal dak li l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha joffru lill-investituri barranin. F’dan is-sens, reċiproċità tiġi mfittxija fuq il-bażi ta’ standard ta’ protezzjoni nnegozjat b’mod liberu bejn il-Partijiet Kontraenti, li jipprovaw jaqblu dwar ir-regoli ta’ protezzjoni li jkunu lesti jagħtu reċiprokament lill-investituri minn kull waħda minn dawn iż-żewġ Partijiet.

83. Id-definizzjoni ta’ tali regoli ta’ protezzjoni tal-investimenti barranin teħtieġ ukoll li jiġu ddeterminati n-natura u l-modalitajiet tal-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim li ser jippermetti li tiġi ggarantita l-osservanza ta’ dawn ir-regoli.

84. Fil-fatt, kull waħda mill-Partijiet Kontraenti ma jkollhiex neċessarjament fiduċja fis-sistema ġudizzjarja tal-Parti l-oħra sabiex tiżgura l-osservanza tar-regoli previsti fil-ftehim. Għalhekk, ikun meħtieġ li dawn iż-żewġ Partijiet jaqblu dwar mekkaniżmu newtrali għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim li, permezz tal-karatteristiċi tiegħu, ser ikun fdat minnhom kif ukoll mill-investituri. Huwa billi jserraħ moħħ l-investituri barranin dwar il-protezzjoni tal-investimenti tagħhom li l-Istat ospitanti ser ikun f’pożizzjoni li jattira investimenti ġodda. Issa, dan huwa l-għan prinċipali tal-ftehimiet fil-qasam tal-investimenti. Minn din il-perspettiva, l-istabbiliment ta’ mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim jista’ jidher bħala l-element ċentrali tas-sistema ta’ protezzjoni implimentata.

85. Għaldaqstant, ma tistax issir riflessjoni dwar jekk l-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni hijiex miżmuma suffiċjentement miċ-CETA mingħajr ma tittieħed inkunsiderazzjoni din id-dimensjoni reċiproka tal-protezzjoni sostantiva u proċedurali mfittxija ( 77 ).

86. Fil-kuntest ta’ din ir-riflessjoni, il-fatt li l-Parti Kontraenti l-oħra fil-ftehim maħsub hija l-Kanada, li s-sistema ġudizzjarja tagħha hija meqjusa li għandha biżżejjed garanziji, ma jidhirx li huwa determinanti, fil-fehma tiegħi, sa fejn fil-verità huwa involut mekkaniżmu standard maħsub li jiġi inkluż fi ftehimiet internazzjonali ma’ Stati terzi li jistgħu ma jkollhomx l-istess garanziji. B’hekk, l-analiżi ma għandhiex tvarja skont l-Istat terz ikkonċernat, u dan sa fejn dak li huwa involut huwa d-definizzjoni ta’ mudell li jkun konformi mal-prinċipji li jiddefinixxu l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u li, fl-istess ħin, ikun jista’ jiġi applikat fil-ftehimiet kummerċjali kollha bejn l-Unjoni u Stati terzi. Fi kwalunkwe każ, matul din il-proċedura deher li hemm diverġenzi fil-protezzjoni sostantiva mogħtija lill-investituri barranin f’kull waħda mill-Partijiet Kontraenti ( 78 ).

87. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, anki jekk jitqies li, mill-perspettiva tal-Unjoni, jista’ jidher superfluwu li fi ftehim internazzjonali fil-qasam tal-investimenti jiġu previsti normi ta’ protezzjoni tal-investituri li, minn ċerti aspetti, jistgħu jikkostitwixxu repetizzjoni ta’ normi diġà fis-seħħ fid-dritt tal-Unjoni u jistgħu jwasslu sabiex jiddaħħal inkwistjoni, bħala konsegwenza, l-istabbiliment ta’ mekkaniżmu speċifiku għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim, għandu jiġi enfasizzat li tali raġunament ma jiħux inkunsiderazzjoni l-fatt li ma jkunx hemm neċessarjament simetrija bejn il-livell ta’ protezzjoni kemm sostantiva u kemm proċedurali eżistenti fi ħdan l-Unjoni u fi ħdan l-Istati terzi li magħhom l-Unjoni tixtieq tiżviluppa r-relazzjonijiet tagħha fil-qasam tal-investimenti. Huwa fil-fatt dan in-nuqqas potenzjali ta’ simetrija li jagħmel neċessarju n-negozjati dwar standard komuni ta’ protezzjoni sostantiva u proċedurali, li huwa l-uniku li jista’ jiggarantixxi r-reċiproċità fl-applikazzjoni tal-ftehim ikkonċernat u li jista’ jiżgura lill-investituri tal-Unjoni protezzjoni effettiva u uniformi meta jwettqu operazzjonijiet ta’ investiment fi Stati terzi.

88. Għall-kuntrarju ta’ dak li xi drabi jiġi sostnut, l-introduzzjoni ta’ mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim bħal dak eżaminat hawnhekk ma tikkostitwixxix, fil-fehma tiegħi, kontestazzjoni tas-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni u tal-Istati Membri tagħha u lanqas tal-kapaċità ta’ din is-sistema li titratta b’mod effettiv, indipendenti u imparzjali r-rikorsi ppreżentati minn investituri barranin. Meta tintroduċi tali mekkaniżmu fir-relazzjonijiet bilaterali tagħha fil-qasam tal-investimenti, l-intenzjoni tal-Unjoni tkun li twieġeb għal ħtieġa ta’ newtralità u ta’ speċjalizzazzjoni fir-riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati, li minnha jibbenefikaw ukoll, ma għandniex ninsew, l-investituri Ewropej meta jwettqu operazzjonijiet fi Stat terz.

89. Għaldaqstant, sabiex tingħata deċiżjoni dwar il-kompatibbiltà tal-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim previst fit-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA mad-dritt primarju tal-Unjoni, għandha tittieħed perspettiva usa’ u għandha tittieħed inkunsiderazzjoni l-ħtieġa li jiġu protetti l-investituri tal-Unjoni meta jwettqu operazzjonijiet fi Stati terzi.

90. Raġunament minn din il-perspettiva huwa wkoll ta’ natura li jdgħajjef b’mod kunsiderevoli l-argument li, fil-parti l-kbira, hemm koinċidenza bejn in-normi ta’ protezzjoni tal-investimenti inklużi fid-dritt tal-Unjoni u dawk previsti miċ-CETA, li skont dan l-argument tagħmel inutli l-introduzzjoni ta’ mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim minbarra r-rikorsi possibbli quddiem il-qrati tal-Unjoni u tal-Istati Membri.

4. Mekkaniżmu konsistenti mal-assenza ta’ effett dirett taċ-CETA

91. Infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li “l-istituzzjonijiet tal-Unjoni li huma kompetenti sabiex jinnegozjaw u jikkonkludu [ftehim konkluż mill-Unjoni ma’ Stati terzi] huma liberi li jiftiehmu mal-Istati terzi kkonċernati dwar l-effetti li d-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim għandu jkollhom fl-ordinament intern tal-partijiet kontraenti” ( 79 ). Kif tosserva l-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet tagħha, fil-prattika l-ftehimiet kollha dwar kummerċ ħieles konklużi reċentement mill-Unjoni jeskludu espliċitament l-effett dirett tagħhom. Ir-raġuni prinċipali għaliex jiġi eskluż l-effett dirett ta’ dawn il-ftehimiet hija sabiex tiġi żgurata reċiproċità effettiva bejn il-Partijiet, b’mod konsistenti mal-għanijiet tal-politika kummerċjali komuni.

92. Fir-rigward tal-invokabbiltà tal-Ftehim li jistabbilixxi l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), iffirmat f’Marrakech fil-15 ta’ April 1994, kif ukoll tal-ftehimiet li jinsabu fl-Annessi 1 sa 3 ta’ dan il-ftehim (iktar ’il quddiem, flimkien, il-“Ftehimiet WTO”) ( 80 ), quddiem il-qorti tal-Unjoni sabiex tiġi mistħarrġa l-konformità tad-dritt tal-Unjoni ma’ dawn il-ftehimiet, il-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex teskludi bħala prinċipju tali invokabbiltà ( 81 ), adottat raġunament li jieħu inkunsiderazzjoni r-rekwiżit ta’ “reċiproċità” sabiex ma ċċaħħadx “lill-organi leġiżlattivi jew eżekuttivi tal-Unjoni mill-marġni ta’ manuvra li jgawdu minnha l-organi simili tal-isħab kummerċjali tal-Unjoni” ( 82 ). F’dan ir-rigward, sabiex tadotta l-pożizzjoni tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni l-pożizzjoni meħuda minn dawn l-imsieħba dwar il-kwistjoni tal-invokabbiltà diretta tal-Ftehimiet WTO, filwaqt li tenfasizza li “wħud mill-partijiet kontraenti, inklużi l-imsieħba l-iktar importanti tal-Unjoni mil-lat kummerċjali, ikkonkludew, fid-dawl tas-suġġett u tal-iskop tal-ftehimiet tad-WTO, li dawn ma humiex fost ir-regoli li fid-dawl tagħhom il-qrati tagħhom jistħarrġu l-legalità tar-regoli tagħhom tad-dritt nazzjonali” ( 83 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja tenfasizza li “[t]ali assenza ta’ reċiproċità, kieku kellha tiġi aċċettata, toħloq ir-riskju li jkun hemm żbilanċ fl-applikazzjoni tal-ftehimiet tad-WTO” ( 84 ). B’hekk, is-soluzzjoni magħżula hija xhieda tar-rieda tal-Qorti tal-Ġustizzja, bil-għan li żżomm ir-reċiproċità fl-applikazzjoni tal-ftehim, li ma tqegħidx lill-Unjoni fi żvantaġġ meta mqabbla mal-iktar imsieħba kummerċjali importanti tagħha, b’tali mod li b’hekk iżżomm il-pożizzjoni tal-Unjoni fuq ix-xena internazzjonali ( 85 ).

93. Kif diġà indikajt, il-Partijiet Kontraenti għażlu li jirrifjutaw espliċitament li jirrikonoxxu l-effett dirett taċ-CETA ( 86 ).

94. Sabiex jinżamm bilanċ bejn il-Partijiet Kontraenti fl-applikazzjoni ta’ dan il-ftehim, u għalhekk sabiex tinżamm ir-reċiproċità fl-implimentazzjoni tal-impenji meħuda bejniethom, dawn il-Partijiet iddeċiedew li jintroduċu mekkaniżmu speċifiku għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati. L-esklużjoni tal-effett dirett tal-imsemmi ftehim issaħħaħ b’hekk l-utilità ta’ tali mekkaniżmu. Sa fejn il-qrati interni ta’ kull waħda mill-imsemmija Partijiet ma għandhomx il-missjoni li japplikaw l-istandards ta’ protezzjoni ddefiniti fiċ-CETA, huwa konsistenti li jiġi previst mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim li ma jagħmilx parti mis-sistema ġudizzjarja interna tal-Partijiet Kontraenti.

5. Is-sentenza Achmea ma tippreġudikax il-kompatibbiltà tas-SĠI mar-rekwiżit ta’ awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni

95. Fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet mistiedna tiddeċiedi jekk l-Artikoli 267 TFUE u 344 TFUE għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni inkluża fi ftehim internazzjonali konkluż bejn l-Istati Membri, bħalma huwa l-Artikolu 8 tal-Ftehim fuq l-Inċentivazzjoni u l-Protezzjoni Reċiproċi tal-Investimenti bejn ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi u r-Repubblika Federali Ċeka u Slovakka (iktar ’il quddiem it-“TBI”), li tipprevedi li investitur ta’ wieħed minn dawn l-Istati Membri jista’, fil-każ ta’ tilwima dwar investimenti fl-Istat Membru l-ieħor, jiftaħ proċedura kontra dan l-aħħar Stat Membru quddiem tribunal ta’ arbitraġġ, li l-kompetenza tiegħu dan l-Istat Membru huwa obbligat li jaċċetta.

96. Fis-sentenza Achmea, il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet għal din id-domanda fl-affermattiv.

97. Sabiex waslet għal din is-soluzzjoni, hija bdiet billi fakkret li, skont ġurisprudenza stabbilita, “ftehim internazzjonali ma jistax jippreġudika s-sistema ta’ kompetenzi stabbilita permezz tat-Trattati u, għaldaqstant, l-awtonomija tas-sistema legali tal-Unjoni, li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura l-osservanza tagħha. Dan il-prinċipju huwa b’mod partikolari rifless fl-Artikolu 344 TFUE, li jipprovdi li l-Istati Membri jobbligaw ruħhom li ma jippreżentawx tilwima dwar l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tat-Trattati għal xi metodu ta’ soluzzjoni li ma jkunx wieħed minn dawk previsti fit-Trattati” ( 87 ).

98. Il-Qorti tal-Ġustizzja kompliet billi insistiet fuq il-fatt li r-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri huma rregolati mill-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka fl-osservanza tad-dritt tal-Unjoni u li huwa f’dan il-kuntest li “l-Istati Membri, b’mod partikolari, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(3) TUE, huma responsabbli sabiex jiżguraw, fit-territorji rispettivi tagħhom, l-applikazzjoni u l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni u sabiex jieħdu, għal dan l-għan, kull miżura ġenerali jew partikolari xierqa sabiex jiżguraw li jitwettqu l-obbligi li joħorġu mit-Trattati jew li jirriżultaw mill-atti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni” ( 88 ).

99. Wara li enfasizzat ir-rwol fundamentali li l-Artikolu 19 TUE jagħti lill-qrati nazzjonali u lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex “jiggarantixxu l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fl-Istati Membri kollha kif ukoll il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li l-individwi jgawdu bis-saħħa ta’ dan id-dritt” ( 89 ) u wara li enfasizzat il-fatt li “l-element ċentrali ta’ din is-sistema ġudizzjarja huwa l-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 267 TFUE” ( 90 ), il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-karatteristiċi tal-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim introdott permezz tat-TBI.

100. F’dan ir-rigward, hija kkonstatat, l-ewwel nett, li t-Tribunal Arbitrali previst fl-Artikolu 8 tat-TBI kellu, jekk ikun il-każ, “jinterpreta, saħansitra anki japplika, id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet dwar il-libertajiet fundamentali, fosthom il-libertà ta’ stabbiliment u l-moviment liberu tal-kapital” ( 91 ). It-tieni nett, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, tribunal ta’ dan it-tip “ma jistax jitqies bħala ‘qorti jew tribunal ta’ xi Stat Membru’, fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE, u għaldaqstant ma jistax jadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’talba għal deċiżjoni preliminari” ( 92 ). It-tielet nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet inkunsiderazzjoni l-fatt li d-deċiżjoni arbitrali mogħtija minn tali tribunal ma hijiex suġġetta b’mod sistematiku u b’mod sħiħ għall-istħarriġ ta’ qorti ta’ Stat Membru ( 93 ), b’tali mod li ma huwiex iggarantit “li l-kwistjonijiet ta’ dritt tal-Unjoni li dan it-tribunal jista’ jintalab jittratta jkunu jistgħu, eventwalment, jitressqu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ talba għal deċiżjoni preliminari” ( 94 ).

101. Dwar dan l-aħħar punt, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet distinzjoni bejn il-proċedura ta’ arbitraġġ kummerċjali, li għandha l-oriġini tagħha fl-awtonomija tar-rieda tal-partijiet inkwistjoni, u l-proċedura ta’ arbitraġġ bejn investitur u Stat Membru li tirriżulta minn trattat konkluż bejn Stati Membri.

102. Fir-rigward tal-proċeduri ta’ arbitraġġ kummerċjali, li huma stabbiliti skont ir-rieda espressa tal-partijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fis-sentenzi tagħha tal-1 ta’ Ġunju 1999, Eco Swiss ( 95 ), u tas-26 ta’ Ottubru 2006, Mostaza Claro ( 96 ), li “r-rekwiżiti relatati mal-effikaċja tal-proċedura arbitrali jiġġustifikaw li l-istħarriġ tad-deċiżjonijiet arbitrali eżerċitat mill-qrati tal-Istati Membri jkollu natura limitata, sakemm id-dispożizzjonijiet fundamentali tad-dritt tal-Unjoni jkunu jistgħu jiġu eżaminati fil-kuntest ta’ dan l-istħarriġ u, jekk ikun il-każ, ikunu s-suġġett ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja” ( 97 ).

103. Għall-kuntrarju, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, tali kunsiderazzjonijiet ma japplikawx għal proċedura ta’ arbitraġġ bħal dik prevista fl-Artikolu 8 tat-TBI, sa fejn “tirriżulta minn trattat, li permezz tiegħu l-Istati Membri qablu li jneħħu mill-ġurisdizzjoni tal-qrati tagħhom stess u, għaldaqstant, mas-sistema ta’ rimedji ġudizzjarji li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jimponi fuqhom li jistabbilixxu fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni […], tilwim li jista’ jirrigwarda l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni ta’ dan id-dritt” ( 98 ). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dan “jista’ jeskludi l-possibbiltà li dan it-tilwim, minkejja li jista’ jirrigwarda l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, ikun riżolt b’mod li jiggarantixxi l-effikaċja sħiħa ta’ dan id-dritt” ( 99 ).

104. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-klawżola ta’ arbitraġġ inkluża fit-TBI inkwistjoni kienet tippreġudika l-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni ( 100 ). Fil-fatt, permezz ta’ ftehim bilaterali fil-qasam tal-investimenti, żewġ Stati Membri kienu qablu li jeskludu d-dritt tal-Unjoni mill-ġurisdizzjoni tal-qrati tagħhom stess u għalhekk mid-djalogu ġudizzjarju bejn dawn il-qrati u l-Qorti tal-Ġustizzja, li kien ta’ natura li jippreġudika l-uniformità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni.

105. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, is-soluzzjoni magħżula mill-Qorti tal-Ġustizzja kienet iggwidata prinċipalment mill-idea li s-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni, sa fejn hija bbażata fuq il-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri u fuq il-kooperazzjoni leali ta’ dawn tal-aħħar, hija intrinsikament inkompatibbli mal-possibbiltà li l-Istati Membri jintroduċu, fir-relazzjonijiet bilaterali tagħhom, mekkaniżmu parallel għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim li jista’ jikkonċerna l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. F’dan id-dawl, l-Artikolu 344 TFUE ġie interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sens li jipprekludi tali mekkaniżmu u l-fatt li t-tilwim inkwistjoni kien bejn investituri u Stati ma kienx ostakolu f’dan ir-rigward. L-Artikolu 267 TFUE ssemma wkoll sa fejn il-proċedura ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari kienet neċessarjament milquta mill-operat ta’ tali mekkaniżmu.

106. Fil-fehma tiegħi, is-soluzzjoni adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Achmea tagħha ma tistax tiġi trasposta għall-eżami tas-SĠI peress li l-premessi li għandhom jiggwidaw ir-raġunament huma differenti.

107. Fil-fatt, diġà indikajt li r-relazzjonijiet bejn Partijiet Kontraenti bħalma huma, minn naħa, l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha u, min-naħa l-oħra, il-Kanada, ma humiex ibbażati fuq il-fiduċja reċiproka ( 101 ), u din barra minn hekk hija r-raġuni għaliex dawn il-Partijiet għandhom l-intenzjoni li jiddefinixxu, fuq bażi ta’ reċiproċità, standard ta’ protezzjoni sostantiva u proċedurali fil-ftehim maħsub.

108. F’dan ir-rigward, dan il-ftehim la jista’ jippreġudika l-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri ( 102 ) u lanqas ma jista’ jippreġudika l-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali li dawn tal-aħħar huma obbligati josservaw.

109. B’hekk, sa fejn it-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA tinsab fi ftehim ma’ Stat terz, maħsub li jiġi konkluż mill-Unjoni u mill-Istati Membri tagħha, li jirregola r-relazzjonijiet bejn dawn il-Partijiet Kontraenti u mhux ir-relazzjonijiet reċiproċi bejn l-Istati Membri, ir-raġunament magħmul mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Achmea tagħha fid-dawl tal-Artikoli 267 TFUE u 344 TFUE ma jistax, fil-fehma tiegħi, jiġi applikat għas-SĠI.

110. Ngħid ukoll, f’dan ir-rigward, li, għall-kuntrarju ta’ dak li kien il-każ tat-TBI inkwistjoni fil-kawża li wasslet għas-sentenza Achmea, li l-klawżola tiegħu dwar id-dritt applikabbli setgħet tagħti x’tifhem li t-tribunal ta’ arbitraġġ ikkonċernat kellu kompetenza sabiex jisma’ tilwim dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, iċ-CETA jispeċifika b’mod ċar, kif ser ikolli l-opportunità nargumenta iktar ’il quddiem, li d-dritt applikabbli quddiem it-Tribunal taċ-CETA huwa kkostitwit esklużivament mid-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ dan il-ftehim, kif interpretati konformement mad-dritt internazzjonali. Id-dritt intern ta’ kull Parti Kontraenti, inkluż id-dritt tal-Unjoni fir-rigward tal-Istati Membri ( 103 ), ma jistax jittieħed inkunsiderazzjoni minn dan it-Tribunal ħlief bħala punt ta’ fatt, u t-tifsira mogħtija lid-dritt intern ma torbotx lill-qrati u lill-awtoritajiet tal-Parti Kontraenti konvenuta. Barra minn hekk, għall-kuntrarju ta’ dak li huwa l-każ għat-trattati bilaterali dwar l-investimenti bejn Stati Membri, bħal dak inkwistjoni fil-kawża li wasslet għas-sentenza Achmea, id-dritt tal-Unjoni ma jagħmilx parti mid-dritt internazzjonali applikabbli bejn il-Partijiet Kontraenti.

111. Sabiex issir distinzjoni ċara bejn il-każijiet ta’ trattati bilaterali dwar l-investimenti bejn Stati Membri u l-każijiet ta’ ftehimiet fil-qasam tal-investimenti bħalma huwa ċ-CETA, il-Qorti tal-Ġustizzja barra minn hekk qagħdet attenta, fis-sentenza Achmea tagħha, li tfakkar il-ġurisprudenza stabbilita tagħha li minnha jirriżulta li “ftehim internazzjonali, li jipprevedi l-ħolqien ta’ qorti inkarigata bl-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tiegħu u li d-deċiżjonijiet tagħha jorbtu l-istituzzjonijiet, inkluża l-Qorti tal-Ġustizzja, ma huwiex, bħala prinċipju, inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, il-kompetenza tal-Unjoni fil-qasam tar-relazzjonijiet internazzjonali u l-kapaċità tagħha li tikkonkludi ftehim internazzjonali jinvolvu neċessarjament il-fakultà li tissuġġetta ruħha għad-deċiżjonijiet ta’ qorti maħluqa jew innominata taħt tali ftehim, f’dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħhom, kemm-il darba l-awtonomija tal-Unjoni u tal-ordinament ġuridiku tagħha jkunu osservati” ( 104 ).

112. B’rabta ma’ din il-ġurisprudenza u sabiex tenfasizza sew ir-raġunijiet għaliex il-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim previst fit-TBI inkwistjoni kien jippreġudika l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li, “f’dan il-każ, minbarra l-fatt li t-tilwim li jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tat-Tribunal Arbitrali msemmi fl-Artikolu 8 tat-TBI jista’ jirrigwarda l-interpretazzjoni kemm ta’ dan il-ftehim kif ukoll tad-dritt tal-Unjoni, il-possibbiltà li dan it-tilwim jiġi suġġett għal organu li ma jikkostitwixxix element tas-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni hija prevista minn ftehim li ma ġiex konkluż mill-Unjoni, iżda minn Stati Membri. Issa, l-imsemmi Artikolu 8 huwa ta’ natura li jimmina, minbarra l-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri, il-preżervazzjoni tan-natura proprja tad-dritt stabbilit mit-Trattati, żgurat mill-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 267 TFUE, u għaldaqstant ma [huwiex] kompatibbli mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali” ( 105 ).

113. B’dawn il-preċiżjonijiet magħmula, minkejja li l-parametri ta’ analiżi ma jistgħux ikunu identiċi għal dawk imħaddna mill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward ta’ trattat bilaterali dwar l-investimenti bejn Stati Membri, xorta waħda jibqa’ l-fatt li l-introduzzjoni ta’ mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati permezz ta’ ftehim bejn, minn naħa, l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha u, min-naħa l-oħra, Stat terz, għandha tosserva l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

114. F’dan id-dawl u filwaqt li nżommu f’moħħna l-elementi li għadni kemm semmejt, għandu issa jiġi vverifikat, kif stedinna nagħmlu r-Renju tal-Belġju fit-talba għal opinjoni tiegħu, jekk is-SĠI, kif prevista fit-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA, tistax tippreġudika jew le l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’mod partikolari billi taffettwa l-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni.

6. Il-garanziji previsti mill-Partijiet Kontraenti sabiex tinżamm il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni

115. Fil-fehma tiegħi, il-missjoni mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja u lill-qrati nazzjonali mill-Artikolu 19(1) TUE, jiġifieri li jiżguraw l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni fi ħdan l-ordinament ġuridiku tagħha, ma hijiex affettwata mill-introduzzjoni ta’ mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim bejn investituri u Stati, bħal dak previst fit-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA.

116. Fil-fatt, dan il-ftehim fih biżżejjed garanziji li jippermettu li jitħarsu, minn naħa, ir-rwol tal-Qorti tal-Ġustizzja bħala l-awtorità li għandha l-aħħar kelma fejn tidħol l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u, min-naħa l-oħra, il-mekkaniżmu ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja li hija l-proċedura għal deċiżjoni preliminari.

117. B’hekk, in-negozjaturi taċ-CETA żguraw b’mod intenzjonat li r-regoli stabbiliti minn dan il-ftehim jinterferixxu bl-inqas mod possibbli mar-regoli tad-dritt tal-Unjoni.

118. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, it-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA jirnexxielha tiggarantixxi bilanċ bejn, minn naħa, l-aċċettazzjoni ta’ stħarriġ estern tal-azzjoni tal-Unjoni u tal-Istati Membri tagħha fir-rigward tan-normi ta’ protezzjoni tal-investimenti inklużi f’dan il-kapitolu u, min-naħa l-oħra, iż-żamma tal-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni.

119. F’dan ir-rigward, huwa essenzjali li jiġi eżaminat il-punt ta’ liema huma d-dispożizzjonijiet legali koperti preċiżament mill-ġurisdizzjoni tat-Tribunal taċ-CETA u li jiġi eżaminat b’liema mod dan tal-aħħar għandu jieħu inkunsiderazzjoni d-dritt intern tal-Partijiet Kontraenti, li d-dritt tal-Unjoni jagħmel parti minnu.

120. Nosserva li l-ġurisdizzjoni tat-Tribunal taċ-CETA hija ddelimitata b’mod ristrett. Fil-fatt, skont l-Artikolu 8.18(1) taċ-CETA, dan it-Tribunal għandu biss is-setgħa li jagħti deċiżjoni dwar ksur ta’ obbligu previst fit-Taqsima C (“Trattament nondiskriminatorju”) ( 106 ) jew fit-Taqsima D (“Protezzjoni ta’ investiment”) tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA. Din il-limitazzjoni tal-ġurisdizzjoni hija enfasizzata fl-Artikolu 8.18(5) ta’ dan il-ftehim, li jipprovdi li t-Tribunal taċ-CETA “ma jiddeċidix pretensjonijiet li jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu”. Barra minn hekk, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 8.18(1) taċ-CETA jirriżulta li investitur ma jistax jilmenta dwar miżura adottata mill-Unjoni jew minn Stat Membru ħlief meta jkun jista’ jipprova li din il-miżura kkawżatlu preġudizzju. Investitur ma jistax jikkontesta tali miżura b’mod astratt.

121. Barra minn hekk, fir-rigward tad-dritt applikabbli u tal-interpretazzjoni tiegħu, l-Artikolu 8.31(1) taċ-CETA jipprovdi li, “[m]eta jkun qed jagħti d-deċiżjoni tiegħu t-Tribunal […] għandu japplika dan il-Ftehim kif interpretat b’konformità mal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi tat-Trattati [konkluża fi Vjenna fit-23 ta’ Mejju 1969,] u regoli u prinċipji oħra tal-liġi internazzjonali applikabbli bejn il-Partijiet”.

122. Minn din id-dispożizzjoni jirriżulta li, meta jagħti d-deċiżjoni tiegħu, it-Tribunal taċ-CETA għandu sempliċement japplika dan il-ftehim u r-regoli u l-prinċipji l-oħra tad-dritt internazzjonali applikabbli bejn il-Partijiet, b’tali mod li ma għandux ġurisdizzjoni sabiex japplika n-normi tad-dritt tal-Unjoni ( 107 ). B’hekk, id-dritt intern tal-Partijiet Kontraenti ma huwiex fost in-normi ta’ dritt applikabbli għat-tilwim li t-Tribunal taċ-CETA ser ikollu jiddeċiedi dwaru.

123. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA, “[i]t-Tribunal ma għandux ġurisdizzjoni biex jiddetermina l-legalità ta’ miżura, li allegatament tikkostitwixxi ksur ta’ dan il-Ftehim, skont il-liġi domestika ta’ Parti”. Dan ifisser, fi kliem ieħor, li t-Tribunal bl-ebda mod ma għandu s-setgħa li jagħti deċiżjoni dwar il-legalità ta’ att adottat minn Stat Membru jew mill-Unjoni fir-rigward, skont il-każ, tad-dritt nazzjonali ta’ dan l-Istat jew inkella tad-dritt tal-Unjoni. Minħabba din l-esklużjoni ta’ ġurisdizzjoni, jista’ jitqies li t-Tribunal ma huwiex ser jirfes fuq il-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali u tal-Unjoni fil-qasam tal-istħarriġ tal-legalità tal-atti legali li jagħmlu parti mill-ordinamenti ġuridiċi tal-Istati Membri u mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ( 108 ).

124. B’hekk, għalkemm huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li s-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni hija “ġabra kompluta ta’ rimedji u proċeduri intiżi sabiex jiġi żgurat l-istħarriġ tal-legalità tal-atti tal-istituzzjonijiet” ( 109 ), il-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim introdott miċ-CETA ma jippreġudikax din is-sistema sa fejn ma huwiex intiż li jistħarreġ il-legalità tal-atti tal-Unjoni. Dan il-mekkaniżmu huwa intiż biss li jistħarreġ il-kompatibbiltà tal-atti adottati mill-Partijiet Kontraenti mad-dispożizzjonijiet rilevanti taċ-CETA, bil-għan li l-investituri leżi jingħataw kumpens fil-każ li tiġi kkonstatata inkompatibbiltà. Għaldaqstant, il-monopolju tal-funzjoni tal-istħarriġ tal-legalità tal-atti tal-Unjoni, irrikonoxxut lill-qrati tal-Unjoni mit-Trattati, ma huwiex ser jintmiss.

125. Meta jeżerċita l-ġurisdizzjoni tiegħu sabiex jiddeċiedi dwar il-konformità maċ-CETA ta’ miżura adottata minn waħda mill-Partijiet Kontraenti, it-Tribunal taċ-CETA ma għandux is-setgħa, kif jirriżulta mill-Artikolu 8.39(1) taċ-CETA, li jagħti deċiżjoni dwar l-annullament ta’ miżura li jqis li hija kuntrarja għad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA, u lanqas ma għandu s-setgħa jeżiġi li din titqiegħed inkonformità magħhom ( 110 ). Skont din id-dispożizzjoni, it-Tribunal taċ-CETA jista’ jagħti biss il-ħlas ta’ danni pekunjarji jew, bil-kunsens tal-konvenut, ir-restitutzzjoni tal-beni li jkunu ttieħdu mill-pussess ta’ investitur ( 111 ). B’hekk, is-SĠI tagħmel parti mil-linja tal-kawżi tal-arbitraġġ dwar l-investimenti, li huma qabel kollox kawżi dwar kumpens.

126. Kif osserva ġustament il-Gvern Franċiż, ma huwiex ser ikun il-kompitu tat-Tribunal taċ-CETA li jaqta’ t-tilwim bejn żewġ partijiet li kull waħda minnhom ikollha pożizzjoni differenti dwar il-validità jew l-interpretazzjoni ta’ att tad-dritt tal-Unjoni u lanqas, a fortiori, li jiddeċiedi dwar l-annullament jew li jirrakkomanda t-tqegħid inkonformità ta’ tali att. Għall-kuntrarju, it-Tribunal taċ-CETA ser ikollu biss is-setgħa li jivverifika jekk applikazzjoni partikolari tad-dritt tal-Unjoni hijiex konformi maċ-CETA, bl-istess mod bħalma d-DSB jivverifika biss jekk applikazzjoni partikolari tad-dritt tal-Unjoni hijiex konformi mal-Ftehimiet tal-WTO.

127. B’hekk, għandu jiġi enfasizzat, fid-dawl tal-garanziji li jippermettu li jiġi eskluż ksur tal-prinċipju ta’ awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, li l-effetti li d-deċiżjonijiet mogħtija mit-Tribunal taċ-CETA jistgħu jipproduċu huma limitati. Ngħid ukoll li, f’dan id-dawl, mill-Artikolu 8.41(1) taċ-CETA jirriżulta li dawn id-deċiżjonijiet għandhom ikunu vinkolanti “bejn il-partijiet fil-kawża u fir-rigward ta’ dak il-każ partikolari”.

128. Fil-kuntest tal-implimentazzjoni ta’ din il-ġurisdizzjoni ristretta b’dan il-mod, il-limiti tal-marġni ta’ interpretazzjoni li għandu t-Tribunal taċ-CETA huma wkoll iddefiniti.

129. Fir-rigward tad-dritt intern ta’ kull Parti Kontraenti, l-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA jispeċifika, fil-fatt, li “[g]ħal aktar ċertezza, fid-determinazzjoni tal-konsistenza ta’ miżura ma’ dan il-Ftehim, it-Tribunal jista’ jikkunsidra, kif xieraq, il-liġi domestika ta’ Parti bħala kwistjoni ta’ fatt”. Din id-dispożizzjoni turi l-approċċ meħud mill-Partijiet Kontraenti, fis-sens li t-Tribunal taċ-CETA għandu jinterpreta bl-inqas mod possibbli d-dritt intern ta’ kull waħda mill-Partijiet, u għandu jieħdu inkunsiderazzjoni kif ikun.

130. Dwar dan il-punt, għandu jiġi enfasizzat li, fil-fehma tiegħi, huwa kompletament neċessarju li t-Tribunal taċ-CETA jkollu l-awtorità “jikkunsidra” d-dritt intern ta’ kull Parti Kontraenti. Fil-fatt, il-proċess li jinstab bilanċ ġdid bejn l-interessi privati tal-investituri u l-interessi pubbliċi difiżi mill-Partijiet Kontraenti jagħmel parti mil-loġika wara l-ftehimiet il-ġodda dwar kummerċ ħieles innegozjati mill-Unjoni u, b’mod iktar preċiż, wara d-dispożizzjonijiet tagħhom fil-qasam tal-investimenti internazzjonali. Dan jimplika li l-Partijiet Kontraenti jistgħu jinvokaw quddiem it-Tribunal ir-regoli interni tagħhom meta dawn jipprevedu l-protezzjoni ta’ interess pubbliku, sabiex jiġġustifikaw il-miżura jew l-aġir li bihom ikunu akkużati. Li kieku t-Tribunal ma jkunx jista’ jieħu inkunsiderazzjoni r-regoli li jinsabu fid-dritt intern tal-Partijiet Kontraenti, ikun impossibbli għalih li jikkunsidra għanijiet leġittimi ta’ interess pubbliku.

131. Fuq il-bilanċ li għalhekk huwa espress fiċ-CETA, il-punt 6(a) tal-Istrument Interpretattiv Konġunt jindika li dan il-ftehim “jinkludi regoli moderni dwar l-investiment li jżommu d-dritt tal-gvernijiet li jirregolaw fl-interess pubbliku inkluż meta dawn ir-regolamenti jaffettwaw investiment barrani, filwaqt li jiżguraw livell għoli ta’ protezzjoni għall-investimenti u jipprevedu soluzzjoni ġusta u trasparenti għat-tilwim”. Il-punt 6(b) tal-Istrument Interpretattiv Konġunt iżid li ċ-“CETA jiċċara li l-gvernijiet jistgħu jbiddlu l-liġijiet tagħhom, irrispettivament minn jekk dan jolqotx ħażin lil xi investiment jew l-istennijiet ta’ profitt li jaf ikollu l-investitur” ( 112 ).

132. Din l-idea hija mmaterjalizzata fl-Artikolu 8.9 taċ-CETA, intitolat “Miżuri ta’ investiment u regolatorji”, li, fil-paragrafu 1 tiegħu, jipprovdi li, “[g]ħall-finijiet ta’ dan il-Kapitolu, il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid id-dritt ta’ regolamentazzjoni fit-territorji tagħhom sabiex jiksbu objettivi leġittimi ta’ politika, bħall-protezzjoni tas-saħħa pubblika, tas-sikurezza, tal-ambjent jew tal-morali pubbliċi, il-protezzjoni soċjali jew tal-konsumatur jew il-promozzjoni u l-protezzjoni tad-diversità kulturali”. L-Artikolu 8.9(2) ta’ dan il-ftehim jindika li “[g]ħal aktar ċertezza, il-fatt biss li Parti tirregola, inkluż permezz tal-modifika tal-liġijiet tagħha, b’mod li jkollu impatt negattiv fuq investiment jew jinterferixxi mal-aspettattivi ta’ investitur, inkluż l-aspettattivi ta’ profitt, ma jammontax għal ksur ta’ obbligu taħt din it-Taqsima”.

133. Dawn id-dispożizzjonijiet huma xhieda ta’ bilanċ bejn l-interessi ekonomiċi tal-investituri u d-dritt sovran tal-Istati li jadottaw miżuri regolatorji fl-interess pubbliku. B’hekk, ir-rekwiżit imperattiv ekonomiku tal-promozzjoni u tal-protezzjoni tal-investimenti huwa bbilanċjat mal-protezzjoni ta’ għanijiet ta’ interess pubbliku.

134. Madankollu, il-fatt li jieħu inkunsiderazzjoni d-dritt intern tal-Partijiet Kontraenti ma għandux iwassal lit-Tribunal taċ-CETA sabiex jemendah. Huwa għandu jieħdu inkunsiderazzjoni hekk kif jeżisti. Dan huwa dak li tfisser ir-regola li, meta t-Tribunal jieħu inkunsiderazzjoni d-dritt intern ta’ Parti, huwa jista’ jagħmel dan biss bħala “kwistjoni ta’ fatt”. Għandu jiġi enfasizzat, f’dan ir-rigward, li l-qrati internazzjonali li għandhom jeżaminaw jekk Stat osservax l-obbligi li joħorġu minn trattat internazzjonali u li, għal dan il-għan, għandhom jeżaminaw id-dritt ta’ dan l-Istat, tradizzjonalment jikkunsidraw it-tifsira li għandha tingħata lil dan id-dritt nazzjonali bħala punt ta’ fatt ( 113 ).

135. B’hekk, huwa bħala elementi ta’ fatt li t-Tribunal taċ-CETA jista’ jieħu inkunsiderazzjoni n-normi li jagħmlu parti mid-dritt intern tal-Partijiet Kontraenti sabiex jiddeċiedi dwar il-konformità ma’ dan il-ftehim tal-aġir jew tal-miżura li jkunu s-suġġett tat-tilwima ( 114 ).

136. Barra minn hekk, hemm limitazzjoni oħra, prevista fl-Artikolu 8.31(2) tal-ftehim maħsub, sabiex jiġi evitat li t-Tribunal taċ-CETA jassumi rwol kreattiv fir-rigward tad-dritt intern. Fil-fatt, meta jieħu inkunsiderazzjoni d-dritt intern ta’ Parti bħala punt ta’ fatt, it-Tribunal huwa marbut isegwi “l-interpretazzjoni prevalenti mogħtija lil-liġi domestika mill-qrati jew l-awtoritajiet tal-Parti u kwalunkwe tifsira mogħtija lil-liġi domestika mit-Tribunal għandha tkun [ma għandhiex tkun] vinkolanti fuq il-qrati jew l-awtoritajiet ta’ dik il-Parti”. Għaldaqstant, it-Tribunal taċ-CETA ma jistax jagħti interpretazzjonijiet vinkolanti tad-dritt tal-Unjoni.

137. B’hekk, għalkemm huwa minnu li jista’ jkun il-każ li, sabiex iwettaq l-istħarriġ tiegħu, it-Tribunal ikollu jagħti ċerta interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, pereżempju jekk ikollu jiddelimita l-portata tal-aġir inkwistjoni, it-Tribunal taċ-CETA huwa madankollu marbut, skont l-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA, li jsegwi l-interpretazzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun, jekk ikun il-każ, tat lid-dritt tal-Unjoni, li bl-ebda mod u fl-ebda każ ma tkun marbuta mit-tifsira li t-Tribunal taċ-CETA jista’ jagħti lid-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, eventwali interpretazzjoni tad-dritt intern mit-Tribunal taċ-CETA ma hijiex ser ikollha l-effett li torbot lill-awtoritajiet u lill-qrati tal-Parti Kontraenti inkwistjoni.

138. Mill-kunsderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li t-Tribunal taċ-CETA huwa marbut mill-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja, li huwa obbligat li jsegwi skont l-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA, filwaqt li la l-Qorti tal-Ġustizzja, la l-istituzzjonijiet tal-Unjoni, la l-qrati nazzjonali u lanqas l-awtoritajiet nazzjonali ma huma marbuta mill-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula minn dan it-Tribunal.

139. Għaldaqstant, l-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA jiggarantixxi li jista’ jkun hemm interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mit-Tribunal taċ-CETA fil-każ biss li ma jkun hemm ebda indikazzjoni f’dan ir-rigward fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u li, meta tingħata tali interpretazzjoni minn dan it-Tribunal, din tingħata biss għall-finijiet li tinqata’ t-tilwima li jkun hemm quddiemu u la tkun torbot lill-awtoritajiet u lanqas lill-qrati tal-Unjoni.

140. B’hekk, l-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA jinkludi biżżejjed garanziji sabiex it-Tribunal taċ-CETA jiġi prekluż milli jkun jista’ jimponi interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. F’dan ir-rigward, il-funzjonijiet essenzjali tal-Qorti tal-Ġustizzja ma humiex affettwati. B’mod partikolari, il-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim introdott permezz tat-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA ma jaffettwax il-funzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li tinterpreta fl-aħħar lok u b’mod vinkolanti d-dritt tal-Unjoni.

141. Din id-dispożizzjoni hija riflessjoni ta’ teħid inkunsiderazzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tipprovdi li l-korpi vestiti b’setgħat deċiżjonali fil-kuntest ta’ ftehim konkluż mill-Unjoni ma għandhomx ikunu jistgħu “jimpon[u] fuq l-Unjoni u fuq l-istituzzjonijiet tagħha, fl-eżerċizzju tas-setgħat interni tagħhom, interpretazzjoni partikolari tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni” ( 115 ).

142. Huwa minnu li, fl-Opinjoni 2/13 tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li “l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, inkluż tad-dritt idderivat, teżiġi, bħala prinċipju, deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja meta din id-dispożizzjoni tkun tista’ tiġi interpretata b’diversi modi plawżibbli” ( 116 ). Issa, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma tkunx tista’ tipprovdi l-interpretazzjoni definittiva tad-dritt idderivat u jekk il-Qorti [Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem], fl-eżami tagħha tal-konformità ta’ dan id-dritt mal-KEDB, tipprovdi hija stess interpretazzjoni partikolari minn fost dawk li jkunu plawżibbli, il-prinċipju ta’ ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni jkun ċertament miksur” ( 117 ). Madankollu, dan il-prinċipju ma jkunx miksur sa fejn, sakemm tkun possibbli u effettivament implimentata mit-Tribunal taċ-CETA, l-interpretazzjoni tiegħu tad-dritt tal-Unjoni ma jkollhiex effett vinkolanti fuq l-awtoritajiet u l-qrati tal-Unjoni.

143. Dan ma jiddaħħalx inkwistjoni mill-konstatazzjoni li, kif diġà indikajt, skont l-Artikolu 8.41(1) taċ-CETA, deċiżjoni tat-Tribunal tac-CETA ser tkun vinkolanti għall-partijiet fit-tilwima u fir-rigward tal-każ inkwistjoni. Fil-każ li t-Tribunal taċ-CETA jkollu jagħti huwa stess interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, f’sitwazzjoni fejn ma jkun hemm ebda interpretazzjoni li seta’ jieħu inkunsiderazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja żżomm il-ġurisdizzjoni tagħha li tagħti interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni. Id-deċiżjoni tat-Tribunal taċ-CETA tkun vinkolanti biss għall-partijiet fit-tilwima u fir-rigward tal-każ inkwistjoni. B’hekk, jekk jidhrilha li interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mit-Tribunal taċ-CETA hija inkorretta, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, mingħajr ma twassal għal ksur mill-Unjoni tal-obbligi internazzjonali tagħha, tinjora tali interpretazzjoni u tħaddan dik li fil-fehma tagħha tkun l-iktar adegwata.

144. Barra minn hekk, il-marġni interpretattiv tat-Tribunal huwa ristrett mill-possibbiltà tal-Partijiet Kontraenti li “joħorġu noti ta’ interpretazzjoni li jorbtu legalment” u li jkunu intiżi li “jevitaw u jikkoreġu kull interpretazzjoni żbaljata tas-CETA mit-Tribunali” ( 118 ).

145. B’hekk, l-Artikolu 8.31(3) taċ-CETA jipprevedi li, “[m]eta jirriżultaw dubji serji rigward kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni li jista’ jkollhom impatt fuq l-investiment, il-Kumitat tas-Servizzi u l-Investiment jista’, skont l-Artikolu 8.44.3(a), jirrakkomanda lill-Kumitat Konġunt CETA l-adozzjoni ta’ interpretazzjonijiet ta’ dan il-Ftehim. Interpretazzjoni adottata mill-Kumitat Konġunt CETA għandha tkun vinkolanti fuq it-Tribunal stabbilit taħt din it-Taqsima. Il-Kumitat Konġunt CETA jista’ jiddeċiedi li interpretazzjoni jkollha effett vinkolanti minn data speċifika” ( 119 ).

146. Għandu jiġi speċifikat ukoll li, konformement mal-Artikolu 26.3(3) taċ-CETA, “[i]l-Kumitat Konġunt CETA għandu jieħu d-deċiżjonijiet u jagħmel ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu b’kunsens reċiproku”. B’analoġija ma’ dak li l-Qorti tal-Ġustizzja indikat fl-Opinjoni 1/00 tagħha, tali mod ta’ deċiżjoni jikkostitwixxi garanzija, għall-Unjoni, li ma hijiex ser tiġi imposta fuqha, fir-relazzjonijiet tagħha mal-Istati Membri jew maċ-ċittadini ta’ dawn tal-aħħar, interpretazzjoni kuntrarja għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 120 ). Nindika wkoll li t-test taċ-CETA ma jipprekludix li l-pożizzjoni adottata mill-Unjoni fi ħdan il-Kumitat Konġunt tista’ tkun suġġetta, jekk ikun il-każ, għall-Qorti tal-Ġustizzja permezz tar-rimedji previsti fit-Trattat FUE ( 121 ).

147. Barra minn hekk, għandu jiġi enfasizzat li, skont l-Artikolu 8.28(1) taċ-CETA, “Tribunal tal-Appell huwa b’dan stabbilit biex janalizza d-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ li jsiru skont din it-Taqsima”. Konformement mal-Artikolu 8.28(7) taċ-CETA, il-Kumitat Konġunt CETA għandu jadotta “deċiżjoni li tistabbilixxi l-kwistjonijiet amministrattivi u organizzattivi […] fir-rigward tal-funzjonament tat-Tribunal tal-Appell”, dwar il-punti elenkati f’din l-istess dispożizzjoni.

148. L-eżistenza stess tat-Tribunal tal-Appell hija garanzija addizzjonali li, meta tittieħed deċiżjoni fil-kuntest tal-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim previst fit-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA, id-dritt tal-Unjoni, meħud inkunsiderazzjoni bħala punt ta’ fatt, ma huwiex ser jingħata tifsira żbaljata. Fil-fatt, konformement mal-Artikolu 8.28(2)(b) taċ-CETA, it-Tribunal tal-Appell ser ikun jista’ jibdel jew jannulla deċiżjoni tat-Tribunal taċ-CETA anki fuq il-bażi ta’ “żbalji evidenti fl-evalwazzjoni tal-fatti, inkluża l-evalwazzjoni tal-liġi domestika rilevanti”. Dan ifisser li, fir-rigward tat-tifsira li għandha tingħata lid-dritt tal-Unjoni, eventwali żball mit-Tribunal taċ-CETA jkun għadu jista’ jiġi kkoreġut fil-kuntest tal-istħarriġ tad-deċiżjonijiet tiegħu mit-Tribunal tal-Appell.

149. Skont l-Artikolu 8.28(2)(b) taċ-CETA, l-appellant li jikkontesta l-evalwazzjoni tad-dritt intern rilevanti li saret mit-Tribunal ikollu għalhekk jistabbilixxi, sabiex jissodisfa r-rekwiżit li juri li kien hemm żball manifest, li t-Tribunal għamel kunsiderazzjonijiet li b’mod manifest imorru kontra l-kontenut tad-dispożizzjonijiet tad-dritt intern inkwistjoni jew inkella ta lil dan tal-aħħar portata li manifestament ma għandux.

150. Ir-restrizzjoni tal-istħarriġ, fl-istadju tal-appell, għall-iżbalji manifesti fl-evalwazzjoni tal-fatti hija konsistenti mal-idea li t-Tribunal għandu jinterpreta bl-inqas mod possibbli d-dritt intern tal-Partijiet Kontraenti. Għaldaqstant, għandu jiġi evitat, kemm fl-ewwel istanza u kemm fl-appell, li d-dibattitu kontenzjuż jiffoka fuq it-tifsira ta’ dan id-dritt intern.

151. Għandu jingħad li dan l-istħarriġ fl-istadju tal-appell, kif previst fl-Artikolu 8.28(2)(b) taċ-CETA, jikkorrispondi għall-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-appell. F’dan ir-rigward, infakkar li, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, “il-Qorti tal-Ġustizzja hija kompetenti, fil-kuntest tal-appell, biss sabiex tivverifika jekk kienx hemm żnaturament tad-dritt nazzjonali, li għandu jidher b’mod manifest mill-atti tal-proċess” ( 122 ).

152. Madankollu, l-istħarriġ tat-Tribunal tal-Appell limitat għall-iżball manifest għandu jitwettaq biss fil-każ, li wieħed jista’ jqis li huwa relattivament rari, li, fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, ma jkun hemm ebda element li jippermetti li tiġi kkjarifikata t-tifsira li għandha tingħata lil dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

153. Għall-kuntrarju, jekk jintwera li t-Tribunal taċ-CETA ma mexiex ma’ interpretazzjoni eżistenti tad-dritt tal-Unjoni, l-evalwazzjoni tiegħu tkun tista’, fil-fehma tiegħi, tiġi ssanzjonata billi jintwera żball sempliċi ta’ liġi, skont l-Artikolu 8.28(2)(a) taċ-CETA, sa fejn f’tali każ ikun jista’ jintwera li dan it-Tribunal kiser l-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA, li jistabbilixxu l-limiti tal-ġurisdizzjoni tiegħu.

154. Fil-fatt, kif diġà indikajt, mill-Artikolu 8.31(2) taċ-CETA jirriżulta li t-Tribunal huwa meħtieġ, meta jieħu inkunsiderazzjoni d-dritt intern ta’ Parti bħala punt ta’ fatt, isegwi l-interpretazzjoni dominanti mogħtija lid-dritt intern mill-qrati jew mill-awtoritajiet ta’ din il-Parti. Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, ikun jikkostitwixxi żball fl-applikazzjoni tad-dritt applikabbli, fis-sens tal-Artikolu 8.28(2)(a) taċ-CETA, il-ksur tal-Artikolu 8.31(2) ta’ dan il-ftehim, li jista’ jiġi kkonstatat jekk it-Tribunal jiżviluppa interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li hija partikolari għalih, mingħajr ma jieħu inkunsiderazzjoni l-interpretazzjoni ta’ dan id-dritt applikata mill-istituzzjonijiet jew mill-qrati tal-Unjoni, meta din id-dispożizzjoni tal-aħħar tobbligah jibbaża ruħu fuq l-interpretazzjoni dominanti tad-dritt tal-Unjoni. Fi kliem ieħor, il-ksur ta’ dan l-obbligu jkun jikkostitwixxi żball ta’ liġi li, sabiex jiġi stabbilit, ma jeħtieġx il-konstatazzjoni ta’ natura manifesta, fis-sens tal-Artikolu 8.28(2)(b) taċ-CETA.

155. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li t-Tribunal taċ-CETA għandu ġurisdizzjoni sabiex jinterpreta u jimplimenta ċ-CETA u li, minħabba li l-limiti ta’ din il-ġurisdizzjoni huma stabbiliti b’mod preċiż, huwa ma jistax jippreġudika l-għan ta’ unità ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jew il-funzjoni ta’ stħarriġ tal-legalità tal-atti tal-istituzzjonijiet li għalihom huma responsabbli l-qrati tal-Unjoni.

156. Fid-dawl tal-garanziji li magħhom hija marbuta l-introduzzjoni tal-mekkaniżmu għar-riżoluzzjoni ta’ tilwim previst fit-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA, inqis li l-Unjoni tinsab f’pożizzjoni li tissuġġetta ruħha għal stħarriġ estern li l-għan tiegħu jkun l-osservanza tal-istandards ta’ protezzjoni tal-investimenti previsti f’dan il-ftehim, mingħajr ma tiġi ppreġudikata l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

157. Barra minn hekk, kif osservaw diversi intervenjenti f’din il-proċedura, għandu jiġi enfasizzat li ċ-CETA la jista’ jitqabbel mal-abbozz ta’ ftehim dwar il-ħolqien taż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), fil-verżjoni tiegħu inkwistjoni fl-Opinjoni 1/91 (Ftehim ŻEE– I), tal-14 ta’ Diċembru 1991 ( 123 ), u lanqas mal-abbozz ta’ ftehim dwar il-ħolqien ta’ żona tal-ajru Ewropea komuni (Ftehim ECAA) inkwistjoni fl-Opinjoni 1/00 ( 124 ). Fil-fatt, it-Taqsimiet C u D tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA la għandhom l-għan u lanqas l-effett li jestendu l-acquis tal-Unjoni għall-Kanada billi jirriproduċu dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni. Għalkemm huwa minnu li hemm elementi sostantivi li jikkoinċidu mal-protezzjoni tal-investimenti prevista fid-dritt intern tal-Unjoni, ir-regoli li jinsabu fit-Taqsimiet C u D tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA ma jistgħux jitqiesu li huma “identiċi”. Dawn ir-regoli jirriflettu l-istandards abitwali fil-qasam tal-protezzjoni internazzjonali tal-investimenti, filwaqt li jispeċifkawhom u jsaħħuhom. Barra minn hekk, iċ-CETA lanqas ma jinkludi l-obbligu li tiġi ggarantita interpretazzjoni uniformi tan-normi ta’ protezzjoni inklużi fih u ta’ dawk li jinsabu fid-dritt intern tal-Partijiet ( 125 ). Minn din il-perspettiva, ma hemmx riskju li l-interpretazzjoni tat-Taqsimiet C u D tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA mit-Tribunal ikollha riperkussjonijiet fuq l-interpretazzjoni tad-dritt intern tal-Unjoni, riperkussjonijiet li, fl-Opinjoni 1/91 tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li huma inkompatibbli mal-prinċipju ta’ awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ( 126 ).

158. Fi kwalunke każ, il-punt importanti huwa li, fid-dawl tal-garanziji li elenkajt fil-kunsiderazzjonijiet preċedenti tiegħi, il-mekkaniżmu introdott permezz taċ-CETA ma għandux l-effett, lanqas fir-rigward tan-normi ta’ protezzjoni li jkunu essenzjalment identiċi, li jimponi fuq l-Unjoni u fuq l-istituzzjonijiet tagħha, fl-eżerċizzju tal-kompetenza interna tagħhom, interpretazzjoni partikolari tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni li jistgħu jkunu espressi b’mod ekwivalenti f’dan il-ftehim, u dan sa fejn kull kategorija ta’ normi hija formalment distinta u tista’ żżomm l-interpretazzjoni partikolari tagħha ( 127 ).

159. Għandha ssir distinzjoni wkoll bejn id-dispożizzjonijiet taċ-CETA dwar it-Tribunal taċ-CETA u dawk tal-abbozz ta’ ftehim dwar l-adeżjoni tal-Unjoni mal-KEDB, li kien is-suġġett tal-Opinjoni 2/13. F’din l-opinjoni tal-aħħar, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat diversi raġunijiet li kienu jiżvelaw ksur tal-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni, inkluż b’mod partikolari l-fatt li l-ftehim maħsub seta’ jaffettwa r-relazzjonijiet reċiproċi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri, kif ukoll it-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha.

160. Issa, it-Tribunal taċ-CETA ma għandu ebda ġurisdizzjoni sabiex jagħti deċiżjoni dwar ir-relazzjonijiet reċiproċi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha, u lanqas dwar dawk bejn l-Istati Membri stess jew bejn l-investituri ta’ Stat Membru u l-Istati Membri l-oħra. It-Tribunal taċ-CETA huwa differenti mill-qrati li kienu s-suġġett tal-Opinjoni 1/09 u tal-Opinjoni 2/13 sa fejn, li kieku l-ftehim maħsub f’kull waħda minn dawn l-opinjonijiet kien konkluż mill-Unjoni, kemm il-Qorti għall-privattivi Ewropej u għall-privattivi Komunitarji u kemm il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kien ikollhom ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu tilwim intern għall-Unjoni. Dan ma huwiex il-każ tat-Tribunal taċ-CETA, li jista’ jieħu konjizzjoni biss ta’ tilwim bejn l-investituri ta’ Parti Kontraenti u l-Parti Kontraenti l-oħra.

161. Barra minn hekk, it-Tribunal taċ-CETA ma huwiex ser ikollu jiddeċiedi dwar it-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha. Fil-fatt, fl-Artikolu 8.21 tiegħu, iċ-CETA jipprevedi modalitajiet awtomatiċi għad-determinazzjoni tal-konvenut fil-kuntest ta’ proċedura miftuħa minn investitur Kanadiż, u dan bla ħsara għar-Regolament (UE) Nru 912/2014 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Lulju 2014 li jistabbilixxi qafas għall-ġestjoni tar-responsabbiltà finanzjarja marbuta mat-tribunali għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-Istat stabbiliti permezz ta’ ftehimiet internazzjonali li għalihom l-Unjoni Ewropea hija Parti ( 128 ). B’hekk, l-Artikolu 8.21(1) taċ-CETA jipprevedi, fil-każ ta’ allegat ksur ta’ dan il-ftehim mill-Unjoni jew minn Stat Membru, li investitur li jkollu l-intenzjoni jippreżenta lment skont l-Artikolu 8.23 tal-imsemmi ftehim għandu jibgħat “lill-[Unjoni] avviż formali li jitlob determinazzjoni mill-konvenut [tal-konvenut]”. L-Unjoni għalhekk tiddetermina jekk hijiex hija stess jew wieħed mill-Istati Membri tagħha li għandhom jaġixxu bħala konvenut u għandha tinforma b’dan lill-investitur ( 129 ). Jekk l-investitur ma jkunx informat dwar id-determinazzjoni fil-50 jum wara t-trażmissjoni tal-avviż tiegħu li jitlob tali determinazzjoni, u jekk il-miżuri speċifikati fl-avviż ikunu esklużivament miżuri ta’ Stat Membru, dan tal-aħħar għandu jaġixxi bħala konvenut. Fil-każ li l-miżuri speċifikati fl-avviż jinkludu miżuri tal-Unjoni, l-Unjoni għandha taġixxi bħala konvenut ( 130 ). Din id-determinazzjoni, magħmula konformement mal-Artikolu 8.21(3) jew (4) taċ-CETA, torbot lit-Tribunal taċ-CETA ( 131 ).

162. Ir-regoli li jippermettu li jiġi ddeterminat jekk l-Unjoni jew l-Istat Membru kkonċernat għandhomx jaġixxu bħala konvenut jinsabu fir-Regolament Nru 912/2014. Id-deċiżjonijiet adottati mill-Kummissjoni huma atti ta’ implimentazzjoni. Għaldaqstant, dawn huma atti li jistgħu jkunu suġġetti għal stħarriġ tal-legalità quddiem il-qrati tal-Unjoni. Kif josserva ġustament il-Kunsill, il-Qorti tal-Ġustizzja għaldaqstant għandha l-aħħar kelma dwar il-kwistjoni ta’ min għandu jaġixxi bħala konvenut.

163. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, din il-proċedura hija differenti mill-Opinjoni 2/13, li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-modalitajiet ta’ funzjonament tal-mekkaniżmu ta’ konvenut konġunt previsti fil-ftehim maħsub ma kinux jiggarantixxu ż-żamma tal-karatteristiċi speċifiċi tal-Unjoni u tad-dritt tagħha. Fil-fatt, dawn il-modalitajiet kienu jippreġudikaw il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi dwar it-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha ( 132 ).

164. B’hekk, sa fejn it-Tribunal taċ-CETA ma għandux is-setgħa, minħabba d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 8.21 ta’ dan il-ftehim, li jagħti deċiżjoni dwar it-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha, ma jistax jitqies li dan il-ftehim jippreġudika, minn dan l-aspett, l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

7. Is-SĠI ma taffettwax il-missjoni tal-qrati nazzjonali li jiżguraw l-applikazzjoni effettiva tad-dritt tal-Unjoni

165. It-Taqsima F tal-Kapitolu Tmienja taċ-CETA tintroduċi mekkaniżmu li jista’ jiġi deskritt bħala “kważi ġudizzjarju”, li minn ċerti aspetti baqa’ jżomm karatteristiċi tar-regoli applikabbli fil-qasam tal-arbitraġġ dwar l-investimenti u li huwa essenzjalment intiż li jirriżolvi tilwim dwar l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet stess tal-ftehim internazzjonali inkwistjoni. Barra minn hekk, sa fejn jikkostitwixxi mod alternattiv ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim fil-qasam tal-protezzjoni tal-investimenti, li jikkonċerna l-applikazzjoni taċ-CETA, dan il-mekkaniżmu ma jaffettwax il-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istati Membri dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, u lanqas ma jaffettwa l-possibbiltà, jew l-obbligu, ta’ dawn il-qrati li jagħmlu rinviju għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja u l-ġurisdizzjoni ta’ din tal-aħħar li tagħti risposti għad-domandi magħmula mill-imsemmija qrati ( 133 ).

166. Għalkemm, bħal fil-każ tal-Qorti għall-privattivi Ewropej u għall-privattivi Komunitarji li kienet is-suġġett tal-Opinjoni 1/09, ma jaqax fil-qafas istituzzjonali u ġudizzjarju tal-Unjoni, it-Tribunal ma huwiex qiegħed jingħata, għall-kuntrarju ta’ dak li kien il-każ għal din il-qorti fir-rigward ta’ numru kbir ta’ azzjonijiet imressqa minn individwi fil-qasam tal-privattivi Komunitarji ( 134 ), ġurisdizzjoni esklużiva sabiex jiddeċiedi dwar l-azzjonijiet imressqa minn investituri barranin fil-qasam tal-protezzjoni tal-investimenti u lanqas sabiex jinterpreta u japplika d-dritt tal-Unjoni f’dan il-qasam.

167. Kif indikat ġustament il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet tagħha, it-Tribunal taċ-CETA ma għandux il-missjoni li japplika d-dritt intern tal-Unjoni, iżda li japplika biss id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim. Iċ-CETA joħloq protezzjonijie