SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)

15 ta' Lulju 2004 ( )

"Għajnuna mill-Istat – Kunċett ta' għajnuna – Kampanja pubbliċitarja kollettiva favur settur ekonomiku – Finanzjament permezz ta' kontribuzzjoni speċjali pagabbli mill-impriżi f'dan is-settur – Intervent ta' korp irregolat mid-dritt pubbliku"

Fil-kawża C-345/02,

li għandha bħala suġġett talba magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja taħt l-Artikolu 234 KE mill-Hoge Raad der Nederlanden (L-Olanda) u intiża sabiex, fil-kawża pendenti quddiem din il-qorti bejn

Pearle BV,

Hans Prijs Optiek Franchise BV,

Rinck Opticiens BV

u

Hoofdbedrijfschap Ambachten,

tinkiseb deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat KE (li, wara l-emendi, sar l-Artikolu 87(1) KE) u ta' l-Artikolu 93(3) tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 88(3) KE),

IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),

komposta minn P. Jann, President ta' l-Awla, A. Rosas, S. von Bahr, R. Silva de Lapuerta u K. Lenaerts (Relatur), Imħallfin,

Avukat Ġenerali: D. Ruiz-Jarabo Colomer,

Reġistratur: R. Grass,

wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati bil-miktub:

– għal Pearle BV, Hans Prijs Optiek Franchise BV u Rinck Opticiens BV, minn P. E. Mazel, advocaat,

– għal Hoofdbedrijfschap Ambachten, minn R. A. A. Duk, advocaat,

– għall-Gvern Olandiż, minn S. Terstal, bħala aġent,

– għall-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, minn J. Flett u H. van Vliet, bħala aġenti,

wara li rat ir-rapport għas-seduta,

wara li semgħet l-osservazzjonijiet orali tal-Gvern Olandiż, irrappreżentat minn H. G. Sevenster, bħala aġent, u tal-Kummissjoni, irrappreżentata minn H. van Vliet, fis-seduta tad-29 ta' Jannar 2004,

wara li semgħet il-konklużjonijiet ta' l-Avukat Ġenerali fis-seduta tal-11 ta' Marzu 2004,

tagħti l-preżenti

Sentenza

1 Permezz ta' sentenza tas-27 ta' Settembru 2002, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-30 ta' Settembru ta' wara, il-Hoge Raad der Nederlanden għamel, taħt l-Artikolu 234 KE, numru ta' domandi preliminari dwar l-interpretazzjoni ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat KE (li, wara l-emendi, sar l-Artikolu 87(1) KE) u ta' l-Artikolu 93(3) tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 88(3) KE).

2 Dawn id-domandi tqajmu fil-kuntest ta' proċedura dwar il-legalità ta' ħlasijiet imposti mill-Hoofdbedrijfschap Ambachten (iktar 'il quddiem l-"HBA") fuq il-membri tiegħu, fosthom ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, sabiex tiġi ffinanzjata kampanja pubbliċitarja kollettiva favur l-impriżi fis-settur ta' l-ottika.

Il-kuntest ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni Komunitarja

3 L-Artikolu 92(1) tat-Trattat jipprovdi li:

"Bla ħsara ta' kull deroga kontemplata f’dan it-Trattat, kull għajnuna, ta' kwalunkwe forma, mogħtija minn Stat Membru jew permezz ta’ riżorsi ta’ l-Istat, li twassal għal distorsjoni jew theddida ta' distorsjoni għall-kompetizzjoni billi tiffavorixxi ċerti impriżi jew ċerti produtturi għandha, safejn tolqot il-kummerċ bejn l-Istati Membri, tkun inkom[pa]tibbli mas-suq komuni."

4 L-Artikolu 93 tat-Trattat jipprovdi li:

"1. Il-Kummissjoni għandha teżamina kostantement ma' l-Istati Membri is-sistemi kollha ta’ għajnuna li jeżiżtu f’dawk l-Istati. Hija għandha tipproponi lil dawn ta' l-aħħar kull miżura xierqa meħtieġa għall-iżvilupp progressiv u għall-funzjonament tas-suq komuni.

2. Jekk, wara li ssejjaħ lill-partijiet interessati biex jissottomettu l-kummenti tagħhom, il-Kummissjoni ssib li miżura ta’ għajnuna mogħtija minn Stat, jew permezz tar-riżorsi ta’ Stat, m’hijiex kompatibbli mas-suq komuni skond l-Artikolu 92, jew li dik l-għajnuna tkun applikata b’mod inġust, hija għandha tieħu deċiżjoni li tirrikjedi lill-Istat interessat li jabolixxi dik l-għajnuna jew li jimmodifikaha fit-terminu preskritti mill-Kummissjoni.

[…]

3. Il-Kummissjoni għandha tiġi informata, fil-ħin biex tissottometti l-osservazzjonijiet tagħha, dwar kull proġett biex tiġi mogħtija jew biex tiġi modifikata għajnuna. Jekk tikkunsidra li proġett bħal dak ma jkunx kompatibbli mas-suq komuni skond it-termini ta’ l-Artikolu 87, hija għandha mingħajr dewmien tibda l-proċedura prevista fil-paragrafu qabel dan. L-Istat Membru interessat ma jistax idaħħal fis-seħħ il-proġetti proposti tiegħu qabel ma dik il-proċedura ikollha deċiżjoni finali."

5 Skond l-ewwel paragrafu tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tas-6 ta' Marzu 1996 dwar l-għajnuniet de minimis (ĠU C 68, p.9, iktar 'il quddiem il-"Komunikazzjoni de minimis"), "għalkemm kull għajnuna finanzjarja mogħtija mill-Istat lil impriża waħda twassal jew tista' twassal għal distorsjoni, ftit jew wisq importanti, fil-kompetizzjoni bejn din l-impriża u l-kompetituri tagħha li ma jibbenefikawx minn għajnuna bħal din, mhux kull għajnuna għandha effett apprezzabbli fuq il-kummerċ u l-kompetizzjoni bejn l-Istati Membri. Dan jgħodd b'mod partikolari għall-għajnuniet ta' ammont li ma jkunx kbir ħafna". [traduzzjoni mhux uffiċjali]

6 Skond it-tieni paragrafu tal-Komunikazzjoni de minimis, l-Artikolu 92(1) tat-Trattat jista' jitqies bħala inapplikabbli għall-għajnuniet ta' l-Istat li l-ammont tagħhom ma jaqbiżx ECU 100,000 (illum EUR 100,000) imħallas fuq perijodu ta' tliet snin li jibda jiddekorri minn meta tingħata l-ewwel għajnuna de minimis. Dan l-ammont japplika għall-kategoriji kollha ta' għajnuniet, irrispettivament mill-forma jew l-għan tagħhom, minbarra għall-għajnuniet għall-esportazzjoni li huma esklużi milli jibbenefikaw minn din ir-regola.

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali

Il-liġi Olandiża dwar l-organizzazzjoni professjonali

7 Il-Wet op de bedrijfsorganisatie (liġi Olandiża dwar l-organizzazzjoni professjonali, iktar 'il quddiem il-"WBO"), tas-27 ta' Jannar 1950, fil-verżjoni emendata tagħha fis-seħħ meta ġraw il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali, tirregola l-inkarigi, il-kompożizzjoni, il-metodi ta' ħidma, l-aspetti finanzjarji u s-sorveljanza ta' korpi professjonali li ngħatatilhom responsabbiltà personali għall-organizzazzjoni u l-iżvilupp tas-settur ta' attivitajiet tagħhom. Skond l-Artikolu 71 tal-WBO, dawn il-korpi għandhom jieħdu in kunsiderazzjoni l-interess ta' l-impriżi tas-settur ikkonċernat u ta' l-impjegati tagħhom, kif ukoll l-interess pubbliku ġenerali.

8 Skond l-Artikolu 73 tal-WBO, it-tmexxija tal-korpi professjonali għandha tkun komposta min-numru indaqs ta' rappreżentanti ta' organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lil min iħaddem u ta' dawk li jirrappreżentaw lill-impjegati.

9 Il-leġiżlatur Olandiż ta lil dawn il-korpi l-kompetenzi meħtieġa biex iwettqu l-inkarigi tagħhom. L-Artikolu 93 tal-WBO jipprovdi, b'mod partikolari, li t-tmexxija tagħhom tista', ħlief għal xi eċċezzjonijiet, tadotta r-regolamenti li jidhrilha meħtieġa għall-implementazzjoni ta' l-għanijiet imsemmija fl-Artikolu 71 ta' l-istess Liġi, kemm fl-interess ta' l-attività ta' l-impriżi fis-settur ekonomiku kkonċernat kif ukoll fl-interess tal-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-persunal ta' dawn l-impriżi. Dawn ir-regolamenti għandhom jiġu approvati mis-Sociaal-Economische Raad (Kunsill Soċjo-Ekonomiku) u, skond il-ħames paragrafu ta' l-Artikolu 93 tal-WBO, ma jistgħux ifixklu l-kompetizzjoni.

10 Skond l-Artikolu 126 tal-WBO, il-korpi professjonali jistgħu, sabiex jagħmlu tajjeb għall-ispejjeż tagħhom, jadottaw regolamenti li jimponu imposti fuq l-impriżi li jagħmlu parti mis-settur ta' attivitajiet ikkonċernat. L-imposti ġenerali jirrigwardaw il-funzjonament tal-korp professjonali bħala tali. L-"imposti obbligatorji b'destinazzjoni speċifika" jkollhom għanijiet speċifiċi.

Il-liġi Olandiża dwar ir-rikorsi amministrattivi fir-rigward ta' l-organizzazzjoni professjonali

11 Il-Wet houdende administratieve rechtspraak bedrijfsorganisatie (liġi Olandiża dwar ir-rikorsi amministrattivi fir-rigward ta' l-organizzazzjoni professjonali), tas-16 ta' Settembru 1954, fil-verżjoni emendata tagħha fis-seħħ meta ġraw il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali, tistabbilixxi l-proċeduri għal rikorsi amministrattivi disponibbli fir-rigward ta' organizzazzjoni professjonali.

12 Skond l-Artikoli 4 u 5 ta' din il-Liġi, l-persuni fiżiċi jew ġuridiċi li jintlaqtulhom direttament l-interessi tagħhom minn deċiżjoni ta' korp professjonali jistgħu jressqu rikors quddiem il-College van Beroep voor het bedrijfsleven (Tribunal Amministrattiv Ekonomiku rregolat mid-dritt Olandiż) jekk jidhrilhom li d-deċiżjoni hija kuntrarja għal leġiżlazzjoni ta' applikazzjoni ġenerali. L-Artikolu 33(1) ta' l-istess Liġi jipprovdi li r-rikors għandu jitressaq f'terminu ta' 30 jum li jibda jiddekorri mill-jum tal-komunikazzjoni jew ta' l-għoti tad-deċiżjoni jew ta' l-eżekuzzjoni ta' l-att.

13 Skond ir-regola fil-ġurisprudenza Olandiża dwar il-forza ġuridika formali, meta titressaq kawża dwar ħlas indebitu quddiem il-qorti ċivili, din il-qorti għandha tibda mill-prinċipju li d-deċiżjoni li abbażi tagħha kien sar il-ħlas hija konformi mad-dritt, kemm fir-rigward tal-metodu ta' adozzjoni tagħha kif ukoll fir-rigward tal-kontenut tagħha, jekk il-parti kkonċernata ma użatx rimedju amministrattiv li setgħet tuża.

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

14 Pearle BV, Hans Prijs Optiek franchise BV, Rinck Opticiens BV (iktar 'il quddiem ir-"rikorrenti fil-kawża prinċipali") huma kumpanniji stabbiliti fl-Olanda li jinnegozjaw materjal ta' l-ottika. F'din il-kapaċità, huma membri, taħt il-WBO, tal-HBA, korp professjonali rregolat mid-dritt pubbliku.

15 Fuq talba ta' assoċjazzjoni privata ta' ottiċi, in-Nederlandse Unie van Opticiens (iktar 'il quddiem in-"NUVO"), li kienu jagħmlu parti minnha dak iż-żmien ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali , l-HBA, l-ewwel darba fl-1988, imponiet fuq il-membri tagħha, bis-saħħa tar-regolament ibbażat fuq l-Artikolu 126 tal-WBO, "imposta obbligatorja b'destinazzjoni speċifika" intiża biex tiffinanzja kampanja pubbliċitarja kollettiva favur impriżi fis-settur ta' l-ottika. Sussegwentament, ġiet imposta imposta simili kull sena ta' l-inqas sal-1993.

16 L-imposta imposta b'dan il-mod fuq ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienet ta' NLG 850 għal kull stabbiliment. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma ressqux rikors amministrattiv kontra d-deċiżjonijiet dwar l-imposta, li kienu indirizzati lilhom mill-HBA.

17 Fid-29 ta' Marzu 1995, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqu lill-HBA quddiem ir-Rechtbank de 's-Gravenhage sabiex jiksbu l-annullament tar-regolamenti li stabbilixxew l-imposti obbligatorji b'destinazzjoni speċifika in kwistjoni u sabiex l-HBA jiġi kkundannat għall-ħlas lura ta' l-ammonti mħallsa indebitament abbażi ta' dawn ir-regolamenti.

18 Huma sostnew li s-servizzi mogħtija taħt il-kampanja pubbliċitarja kienu jammontaw għal miżuri ta' għajnuna, fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat, u li r-regolamenti tal-HBA li stabbilixxew il-ħlasijiet destinati għall-finanzjament ta' dawn l-għajnuniet kienu illegali minħabba li ma kinux ġew innotifikati lill-Kummissjoni kif jitlob l-Artikolu 93(3) tat-Trattat.

19 Permezz ta' deċiżjoni interlokutorja, il-qorti ta' prim'istanza laqgħat parzjalment l-argumenti tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Minħabba li din id-deċiżjoni ġiet annullata fl-appell, huma appellaw fuq punt ta' liġi quddiem il-Hoge Raad der Nederlanden.

20 F'dawn iċ-ċirkustanzi, il-Hoge Raad der Nederlanden iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:

"""1. Is-sistema in kwistjoni hawnhekk, li timponi imposti sabiex jiġu finanzjati kampanji pubbliċitarji kollettivi, għandha titqies bħala (parti minn) miżura ta' għajnuna fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) [tat-Trattat], u l-intenzjoni li tiġi implementata għandha tiġi nnotifikata lill-Kummissjoni abbażi ta' l-Artikolu 93(3) [tat-Trattat]? Dan japplika biss għall-organizzazzjoni u l-offerta ta' kampanji pubbliċitarji kollettivi jew ukoll għall-metodi ta' finanzjament tagħha, bħal regolament li jimponi imposti u/jew il-metodi ta' ħlas adottati fl-eżekuzzjoni ta' dan ta' l-aħħar? Ikun hemm differenza jekk il-kampanji pubbliċitarji kollettivi huma offerti lil (impriżi ta' l-)istess settur ekonomiku bħal dak li fuqu huma imposti d-dispożizzjonijiet dwar l-imposti in kwistjoni? Fil-każ ta' risposta fl-affermattiv, x'inhi din id-differenza? Huwa importanti li jiġi determinat jekk l-ispejjeż inkorsi mill-korp pubbliku humiex koperti kollha mill-imposti obbligatorji b'destinazzjoni speċifika li għandhom jitħallsu mill-impriżi li jibbenefikaw mis-servizz mogħti, b'tali mod li l-benefiċċju mogħti ma jinvolvi l-ebda spejjeż għall-Istat? Huwa importanti li jkun magħruf jekk il-benefiċċju tal-kampanji pubbliċitarji kollettivi jinqasamx b'mod ftit jew wisq uniformi fuq is-settur kollu u jekk kull stabbiliment fis-settur hux suppost jirċievi benefiċċju jew vantaġġ ftit jew wisq identiku minn dawn il-kampanji?

2. L-obbligu ta' notifika stabbilit fl-Artikolu 93(3) [tat-Trattat] japplika għal kull miżura ta' għajnuna jew għall-miżura ta' għajnuna li tikkorrispondi mad-deskrizzjoni ta' l-Artikolu 92(1) [tat-Trattat] biss? Sabiex jevita l-obbligu ta' notifika tiegħu, Stat Membru għandu diskrezzjoni biex jevalwa jekk miżura ta' għajnuna tissodisfax il-kundizzjonijiet ta' l-Artikolu 92(1) [tat-Trattat]? Jekk iva, liema? U din id-diskrezzjoni safejn temenda l-obbligu ta' notifika previst fl-Artikolu 93(3) [tat-Trattat]? Jew għandu jiġi konkluż li l-obbligu ta' notifika ma japplikax biss fil-każ fejn wieħed jista' raġonevolment iqis li l-miżura mhix għajnuna?

3. Jekk il-qorti nazzjonali […] tasal għall-konklużjoni li hemm miżura ta' għajnuna fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) [tat-Trattat], hija għandha tieħu in kunsiderazzjoni r-regola tad-de minimis kif stabbilita mill-Kummissjoni […] [fil-Komunikazzjoni de minimis] meta teżamina l-kwistjoni dwar jekk il-miżura għandhiex tiġi kkwalifikata bħala miżura ta' għajnuna li kien imissha ġiet nnotifikata skond l-Artikolu 93(3) [tat-Trattat]? Jekk iva, din ir-regola tad-de minimis għandha tapplika wkoll b'effett retroattiv fir-rigward ta' miżuri ta' għajnuna mogħtija qabel il-pubblikazzjoni tal-Komunikazzjoni u b'liema mod għandha din ir-regola tad-de minimis tiġi applikata fir-rigward ta' miżuri ta' għajnuna bħal kampanji pubbliċitarji kollettivi annwali li minnhom jibbenefika settur sħiħ?

4. Id-deċiżjoni fil-kawża C-39/94 (sentenza tal-11 ta' Lulju 1996, SFEI et, C-39/94, Ġabra p. I-3547) dwar l-effettività ta' l-Artikolu 93(3) [tat-Trattat] tfisser li l-qorti nazzjonali għandha tannulla kemm ir-regolamenti kif ukoll id-deċiżjonijiet dwar imposta meħuda abbażi ta' dawn ir-regolamenti u li hija għandha tikkundanna lill-korp pubbliku għall-ħlas lura ta' l-imposti, minkejja li r-regola fil-ġurisprudenza Olandiża dwar il-forza ġuridika formali […] tipprekludi li jsir dan? Huwa importanti, f'dan ir-rigward, li l-fatt tal-ħlas lura ta' l-imposti ma jannullax il-benefiċċju li s-settur ekonomiku u l-impriżi individwali rċevew mill-kampanji pubbliċitarji kollettivi? Id-dritt Komunitarju jippermetti li l-imposti obbligatorji b'destinazzjoni speċifika jew parti minnhom ma jitħallsux lura jekk il-qorti nazzjonali jidhrilha li s-settur ekonomiku jew l-impriżi meqjusa individwalment jirċievu benefiċċju li mhux raġonevoli fid-dawl tal-fatt li l-vantaġġ miksub mill-kampanji pubbliċitarji ma jistax jintradd lura in natura?

5. Jekk miżura ta' għajnuna ma tkunx innotifikata fuq il-bażi ta' l-Artikolu 93(3) [tat-Trattat], jista' korp pubbliku jinvoka r-regola msemmija iktar 'il fuq dwar il-forza ġuridika formali tad-deċiżjoni dwar imposta sabiex jevita l-obbligu tiegħu li jrodd lura l-ħlas, jekk il-persuna li lilha kienet indirizzata din id-deċiżjoni ma kinitx informata li l-miżura ta' għajnuna – li minnha tagħmel parti d-deċiżjoni dwar imposta – ma kinitx ġiet nnotifikata, la meta ġiet adottata u lanqas matul it-terminu li fih jista' jitressaq rikors amministrattiv? Ċittadin għandu d-dritt li jissupponi li l-Istat irrispetta l-obbligu ta' notifika tiegħu li jirriżulta mill-Artikolu 93(3) [tat-Trattat]?"

Fuq id-domandi preliminari

Osservazzjonijiet preliminari

21 Permezz ta' l-ewwel tliet domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti nazzjonali qiegħda sostanzjalment tistaqsi jekk il-finanzjament ta' kampanji pubbliċitarji mill-HBA favur impriżi tas-settur ta' l-ottika jistax jitqies bħala għajnuna mill-Istat fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat u jekk ir-regolamenti tal-HBA dwar imposti fuq il-membri tiegħu sabiex ikunu finanzjati dawn il-kampanji kellhomx – bħala elementi tas-sistema ta' għajnuna – jiġu nnotifikati lill-Kummissjoni skond l-Artikolu 93(3) tat-Trattat sakemm dan ikun meħtieġ fid-dawl tar-regola ta' de minimis. B'hekk din il-qorti tixtieq tikseb kjarifiki dwar il-kwistjoni dwar jekk l-imposti obbligatorji b'destinazzjoni speċifika imposti fuq ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali humiex, minħabba r-rabta diretta tagħhom mal-possibbiltà ta' għajnuniet mill-Istat mhux innotifikati, milqutin ukoll b'illegalità b'tali mod li, fil-prinċipju, għandhom ikunu s-suġġett ta' ħlas lura.

22 Ir-raba' u l-ħames domandi jikkonċernaw il-kwistjoni dwar jekk l-effettività ta' l-Artikolu 93(3) tat-Trattat tipprekludix l-applikazzjoni, f'każ bħal dak preżenti, tar-regola fil-ġurisprudenza Olandiża dwar il-forza ġuridika formali.

Fuq l-ewwel, it-tieni u t-tielet domandi

L-osservazzjonijiet sottomessi lill-Qorti tal-Ġustizzja

23 Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni jsostnu li l-finanzjament mill-HBA ta' kampanja pubbliċitarja favur l-impriżi fis-settur ta' l-ottika jammonta għal għajnuna mill-Istat fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat li kien imissha ġiet innotifikata lill-Kummissjoni skond l-Artikolu 93(3) tat-Trattat. Huma jispjegaw li l-kunċett ta' għajnuna msemmi fl-Artikolu 92(1) tat-Trattat jinkludi l-vantaġġi li jingħataw direttament mill-Istat kif ukoll dawk li jingħataw permezz ta' korp pubbliku jew privat, bħal ma huwa l-HBA, maħtur jew stabbilit minn dan l-Istat (sentenza tat-13 ta' Marzu 2001, PreussenElektra, C-379/98, Ġabra p. I-2099).

24 Miżura meħuda minn awtorità pubblika li tiffavorixxi ċerti impriżi jew ċerti prodotti ma titlifx il-karattru tagħha ta' għajnuna minħabba l-fatt li hija parzjalment jew totalment finanzjata minn kontribuzzjonijiet imposti mill-awtorità pubblika u mħallsa mill-impriżi kkonċernati (sentenzi tat-22 ta' Marzu 1977, Steinike & Weinlig, 78/76, Ġabra p. 595, u tal-11 ta' Novembru 1987, Franza vs Il-Kummissjoni, 259/85, Ġabra p. 4393, punt 23). Għalhekk, miżura tista' taqa' taħt l-Artikolu 92(1) tat-Trattat anki jekk kienet finanzjata kompletament permezz ta' kontribuzzjonijiet ta' dan it-tip.

25 Skond ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni, il-Gvern Olandiż kien imissu nnotifika lill-Kummissjoni l-informazzjoni kollha meħtieġa dwar is-sistema stabbilita. Din l-informazzjoni kellha tikkonċerna kemm l-organizzazzjoni tal-kampanja pubbliċitarja kif ukoll il-metodi ta' finanzjament (sentenza tal-25 ta' Ġunju 1970, Franza vs Il-Kummissjoni, 47/69, Ġabra p. 487).

26 Il-HBA jargumenta li l-kampanja pubbliċitarja kollettiva li huwa kien sostna ma tammontax għal għajnuna mill-Istat fis-sens tat-Trattat. Fil-fatt, meta l-awtoritajiet jimplementaw kampanja bħal din favur tip determinat ta' kummerċ, ta' snajja jew ta' industrija u meta jiffinanzjaw din l-azzjoni permezz tal-ħlas ta' imposta obbligatorja b'destinazzjoni speċifika mill-persuni interessati skond il-vantaġġ li jgawdu, l-element ta' finanzjament minn riżorsi ta' l-Istat ikun materjalment nieqes.

27 Skond il-Gvern Olandiż, regolament adottat minn korp irregolat mid-dritt pubbliku u li, fuq talba ta' assoċjazzjoni privata, jistabbilixxi ħlasijiet destinati għall-finanzjament ta' kampanja pubbliċitarja kollettiva, ma jammontax għal għajnuna mill-Istat fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat. Huwa jfakkar li, skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (sentenzi tas-16 ta' Mejju 2000, France vs Ladbroke Racing u l-Kummissjoni, C-83/98 P, Ġabra p. I-3271, u PreussenElektra, iċċitata iktar 'il fuq), huma biss il-vantaġġi ffinanzjati direttament jew indirettament minn riżorsi ta' l-Istat li għandhom jitqiesu bħala għajnuniet fis-sens tad-dispożizzjoni msemmija iktar 'il fuq. Il-Gvern Olandiż jenfasizza li, f'dan il-każ, jekk, minħabba l-kompetenzi legali tiegħu, l-HBA serva bħala strument sabiex jinġabru u jiġu allokati riżorsi ġġenerati favur għan stabbilit minn qabel miċ-ċirku professjonali, dan il-korp ma setax juża dawn ir-riżorsi b'mod liberu.

Ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja

28 Mill-Artikolu 93(3) tat-Trattat jirriżulta li l-Kummissjoni għandha tiġi informata dwar proġetti intiżi biex tingħata jew biex tiġi mmodifikata għajnuna. Jekk tikkunsidra li proġett bħal dan mhux kompatibbli mas-suq komuni, hija għandha mingħajr dewmien tibda l-proċedura prevista fl-Artikolu 93(2) tat-Trattat mingħajr ma l-Istat Membru interessat ikun jista' jdaħħal fis-seħħ il-miżuri proposti qabel ma din il-proċedura tkun waslet għal deċiżjoni finali.

29 Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, meta l-metodu ta' finanzjament ta' għajnuna, b'mod partikolari permezz ta' kontribuzzjonijiet obbligatorji, jagħmel parti integrali mill-miżura ta' għajnuna, l-eżami li tagħmel il-Kummissjoni ta' din l-għajnuna għandu neċessarjament jieħu in kunsiderazzjoni dan il-metodu ta' finanzjament (sentenzi tal-21 ta' Ottubru 2003, Van Calster et, C-261/01 u C-262/01, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 49, u tas-27 ta' Novembru 2003, Enirisorse, C-34/01 sa C-38/01, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 144).

30 F'każ bħal dan, in-notifika tal-miżura ta' għajnuna, prevista fl-Artikolu 93(3) tat-Trattat, għandha tkopri wkoll il-metodu ta' finanzjament tagħha sabiex il-Kummissjoni tkun tista' tagħmel l-eżami tagħha abbażi ta' informazzjoni sħiħa. Fin-nuqqas ta' dan, ma jistax jiġi eskluż li tiġi ddikjarata kompatibbli miżura li, li kieku l-Kummissjoni kellha għarfien tal-metodu ta' finanzjament tagħha, ma kinitx tiġi dikjarata kompatibbli (sentenza Van Calster et, iċċitata iktar 'il fuq, punt 50).

31 Huma l-qrati nazzjonali li għandhom iħarsu d-drittijiet taċ-ċittadini fil-każ ta' allegat nuqqas ta' rispett, mill-awtoritajiet nazzjonali, ta' l-obbligi li jirriżultaw għall-Istati Membri mill-Artikolu 93(3) tat-Trattat (ara, f'dan is-sens, is-sentenzi tal-21 ta' Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Syndicat national des négociants ete transformateurs de saumon, C-354/90, Ġabra p. I-5505, punt 12, u tas-16 ta' Diċembru 1992, Lornoy et, C-17/91, Ġabra p. I-6523, punt 30). Sabiex tkun f'pożizzjoni li tiddetermina jekk miżura ta' Stat kinitx ġiet stabbilita b'nuqqas ta' rispett għal din id-dispożizzjoni, qorti nazzjonali jista' jkollha tinterpreta l-kunċett ta' għajnuna li jinstab fl-Artikolu 92(1) tat-Trattat (ara sentenzi Steinike & Weinlig, iċċitata iktar 'il fuq, punt 14; tat-30 ta' Novembru 1993, Kirsammer-Hack, C-189/91, Ġabra p. I-6185, punt 14, u SFEI et, iċċitata iktar 'il fuq, punt 49). L-obbligu ta' notifika u l-projbizzjoni ta' implementazzjoni previsti fl-Artikolu 93(3) tat-Trattat jikkonċernaw fil-fatt il-proġetti intiżi biex tingħata jew biex tiġi modifikata għajnuna fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat.

32 Għandu jiġi wkoll mfakkar li, skond ġurisprudenza stabbilita, il-kwalifika ta' għajnuna tirrikjedi li l-kundizzjonijiet kollha msemmija fl-Artikolu 92(1) tat-Trattat ikunu sodisfatti (ara s-sentenzi tal-21 ta' Marzu 1990, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni, magħrufa bħala "Tubemeuse", C-142/87, Ġabra p. I-959, punt 25; ta' l-14 ta' Settembru 1994, Spanja vs Il-Kummissjoni, C-278/92 sa C-280/92, Ġabra p. I-4103, punt 20; tas-16 ta' Mejju 2002, Franza vs Il-Kummissjoni, C-482/99, Ġabra p. I-4397, punt 68, u ta' l-24 ta' Lulju 2003, Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg, C-280/00, Ġabra p. I-7747, punt 74).

33 L-Artikolu 92(1) tat-Trattat jistabbilixxi erba' kundizzjonijiet. Fl-ewwel lok, għandu jkun involut intervent ta' l-Istat jew intervent permezz ta' riżorsi ta' l-Istat. Fit-tieni lok, dan l-intervent għandu jkun ta' natura tali li jista' jolqot il-kummerċ bejn l-Istati Membri. Fit-tielet lok, l-intervent għandu jagħti vantaġġ lill-benefiċċjarju tiegħu. Fir-raba' lok, dan għandu jwassal għal distorsjoni jew theddida ta' distorsjoni għall-kompetizzjoni (sentenza Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg, iċċitata iktar 'il fuq, punt 75).

34 Fir-rigward ta' l-ewwel kundizzjoni, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li mhux meħtieġ li ssir distinzjoni bejn il-każijiet fejn l-għajnuna tingħata direttament mill-Istat u dawk fejn tingħata permezz ta' korp pubbliku jew privat, maħtur jew stabbilit minn dan l-Istat (sentenzi tas-7 ta' Ġunju 1988, Il-Greċja vs Il-Kummissjoni, 57/86, Ġabra p. 2855, punt 12; PreussenElektra, iċċitata iktar 'il fuq, punt 58, u ta' l-20 ta' Novembru 2003, GEMO, C-126/01, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 23).

35 Madankollu, sabiex vantaġġi jkunu jistgħu jiġu kkwalifikati bħala għajnuna fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat, huma għandhom, minn naħa, jingħataw direttament jew indirettament, permezz ta' riżorsi ta' l-Istat, u, min-naħa l-oħra, ikunu attribwibbli lill-Istat (sentenzi tal-21 ta' Marzu 1991, L-Italja vs Il-Kummissjoni, C-303/88, Ġabra p. I-1433, punt 11; tas-16 ta' Mejju 2002, Franza vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar 'il fuq, punt 24, u GEMO, iċċitata iktar 'il fuq, punt 24).

36 Anki jekk il-HBA huwa korp pubbliku, f'dan il-każ ma jidhirx illi l-kampanja pubbliċitarja kienet iffinanzjata minn mezzi mqiegħda għad-dispożizzjoni ta' l-awtoritajiet nazzjonali. Għall-kuntrarju, mis-sentenza tar-rinviju jirriżulta li l-fondi li ntużaw mill-HBA għall-finijiet tal-finanzjament tal-kampanja pubbliċitarja kkonċernata kienu nġabru mingħand il-membri tiegħu, li bbenefikaw mill-kampanja, permezz ta' ħlasijiet obbligatorji destinati għall-organizzazzjoni ta' din il-kampanja pubbliċitarja. Minħabba li l-ispejjeż inkorsi mill-korp pubbliku għall-finijiet ta' l-imsemmija kampanja kienu kkumpensati totalment bil-ħlasijiet imposti fuq l-impriżi li bbenefikaw minnha, l-intervent tal-HBA ma kienx intiż biex joħloq vantaġġ li jammonta għal piż addizzjonali fuq l-Istat jew fuq dan il-korp (ara, f'dan is-sens, is-sentenza tas-17 ta' Marzu 1993, Sloman Neptun, C-72/91 u C-73/91, Ġabra p. I-887, punt 21).

37 Barra minn hekk, mill-inkartament jirriżulta li l-inizjattiva biex tiġi organizzata u mwettqa l-kampanja pubbliċitarja kkonċernata oriġinat mingħand in-NUVO, assoċjazzjoni privata ta' ottiċi, u mhux mingħand il-HBA. Kif enfasizza l-Avukat Ġenerali fil-punt 76 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-HBA serva biss bħala strument biex jinġabru u jiġu allokati riżorsi ġġenerati favur għan purament kummerċjali stabbilit minn qabel miċ-ċirku professjonali kkonċernat u li ma kellu xejn x'jaqsam fil-kuntest ta' politika stabbilita mill-awtoritajiet Olandiżi.

38 B'hekk, din il-kawża tiddistingwi ruħha minn dik li wasslet għas-sentenza Steinike & Weinlig, iċċitata iktar 'il fuq. Fil-fatt, minn naħa, il-Fond in kwistjoni f'din l-aħħar kawża kien iffinanzjat kemm minn sussidji diretti ta' l-Istat u minn kontribuzzjonijiet ta' impriżi membri b'rata u bażi ta' kontribuzzjoni li kienu stabbiliti mil-liġi li waqqfet il-Fond. Min-naħa l-oħra, il-Fond ikkonċernat kien iservi ta' strument għall-implementazzjoni ta' politika stabbilita mill-Istat, jiġifieri l-promozzjoni ta' l-agrikoltura, tas-settur tal-foresti u ta' l-industrija ta' l-ikel nazzjonali. Bl-istess mod, fil-kawża li wasslet għas-sentenza tal-11 ta' Novembru 1987, Franza vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar 'il fuq, il-kumitat DEFI, li kien jirċievi d-dħul mit-taxxi parafiskali li kienu jinġabru bis-saħħa ta' digriet tal-Gvern Franċiż fuq il-provvisti ta' prodotti tessili fi Franza, kien jimplementa l-azzjonijiet deċiżi minn dan il-Gvern in sostenn tas-settur tat-tessili u tal-ħwejjeġ fi Franza.

39 Minn dan isegwi li l-ewwel kundizzjoni msemmija fl-Artikolu 92(1) tat-Trattat sabiex miżura tkun tista' tiġi kwalifikata bħala għajnuna mill-Istat mhijiex sodisfatta f'ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali.

40 B'konsegwenza ta' dan, minħabba li l-metodi ta' finanzjament tal-kampanja pubbliċitarja ma kinux jagħmlu parti integrali minn miżura ta' għajnuna fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat, ma kienx meħtieġ li dawn jiġu nnotifikati lill-Kummissjoni skond il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 93(3) tat-Trattat. F'dawn iċ-ċirkustanzi, m'hemmx bżonn li tingħata risposta speċifika għad-domanda tal-Hoge Raad der Nederlanden dwar l-effett tal-Komunikazzjoni de minimis fir-rigward ta' l-evalwazzjoni ta' jekk dan l-obbligu ta' notifika kienx rispettat.

41 Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għall-ewwel tliet domandi għandha tkun li l-Artikoli 92(1) u 93(3) tat-Trattat għandhom jiġu interpretati fis-sens li regolamenti adottati minn korp professjonali rregolat mid-dritt pubbliku għall-finijiet tal-finanzjament ta' kampanja pubbliċitarja organizzata favur il-membri tiegħu u deċiża minnhom, permezz ta' riżorsi miġbura minn dawn il-membri stess u destinati speċifikament għall-finanzjament ta' l-imsemmija kampanja, ma jammontawx għal parti integrali minn miżura ta' għajnuna fis-sens ta' dawn id-dispożizzjonijiet u ma kienx meħtieġ li jiġu nnotifikati minn qabel lill-Kummissjoni minħabba li ġie stabbilit li dan il-finanzjament sar permezz ta' riżorsi li dan il-korp professjonali rregolat mid-dritt pubbliku qatt ma kellu l-poter li juża kif irid.

Fuq ir-raba' u l-ħames domandi

42 Permezz tad-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda sostanzjalment tistaqsi jekk, f'ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, id-dritt Komunitarju jipprekludix l-applikazzjoni mill-qrati kompetenti tar-regola fil-ġurisprudenza Olandiża dwar il-forza ġuridika formali li twaqqaf lil dawn il-qrati milli jerġgħu jeżaminaw il-legalità tad-deċiżjonijiet tal-HBA li imponew ħlasijiet fuq ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fl-ipotesi fejn ir-regolamenti, li abbażi tagħhom ittieħdu dawn id-deċiżjonijiet, kienu ġew implementati bi ksur ta' l-Artikolu 93(3) tat-Trattat.

43 Madankollu, minħabba li mir-risposta għall-ewwel sat-tielet domanda jirriżulta li r-regolamenti tal-HBA li stabbilixxew il-ħlasijiet għall-finijiet tal-finanzjament tal-kampanja pubbliċitarja in kwistjoni ma jammontawx għal parti integrali minn miżura ta' għajnuna fis-sens ta' l-Artikolu 92(1) tat-Trattat u ma kellhomx bżonn jiġu nnotifikati minn qabel lill-Kummissjoni, għandu jiġi kkonstatat li l-premessa li fuqha huma bbażati dawn id-domandi mhijiex sodisfatta f'dan il-każ. Għaldaqstant, m'hemmx bżonn li tingħata risposta għal dawn id-domandi.

Fuq l-ispejjeż

44 L-ispejjeż sostnuti mill-Gvern Olandiż u mill-Kummissjoni, li ssottomettew osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, ma jistgħux jitħallsu lura. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta' kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż.

Għal dawn il-motivi,

IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),

fir-rigward tad-domandi magħmula lilha mill-Hoge Raad der Nederlanden permezz ta' sentenza tas-27 ta' Settembru, taqta' u tiddeċiedi li:

L-Artikolu 92(1) tat-Trattat KE (li, wara l-emendi, sar l-Artikolu 87(1) KE) u l-Artikolu 93(3) tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 88(3) KE) għandhom jiġu interpretati fis-sens li regolamenti adottati minn korp professjonali rregolat mid-dritt pubbliku għall-finijiet tal-finanzjament ta' kampanja pubbliċitarja organizzata favur il-membri tiegħu u deċiża minnhom, permezz ta' riżorsi miġbura minn dawn il-membri stess u destinati speċifikament għall-finanzjament ta' l-imsemmija kampanja, ma jammontawx għal parti integrali minn miżura ta' għajnuna fis-sens ta' dawn id-dispożizzjonijiet u ma kienx meħtieġ li jiġu nnotifikati minn qabel lill-Kummissjoni minħabba li ġie stabbilit li dan il-finanzjament sar permezz ta' riżorsi li dan il-korp professjonali rregolat mid-dritt pubbliku qatt ma kellu l-poter li juża kif irid.

Jann Rosas von Bahr

Silva de Lapuerta Lenaerts

Mogħtija fil-Qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu fil-15 ta' Lulju 2004.

R. Grass P. Jann