SENTENZA TAL-QORTI TAL-PRIM’ISTANZA (Il-Ħames Awla Estiża)

6 ta’ Ġunju 2002 ( )

“Kompetizzjoni ─ Regolament (KEE) Nru 4064/89 ─ Deċiżjoni li tiddikjara konċentrazzjoni inkompatibbli mas-suq komuni ─ Rikors għal annullament ─ Suq rilevanti ─ Kunċett ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva ─ Prova”

Fil-Kawża T-342/99,

Airtours plc, irrappreżentata minn J. Swift, QC, u R. Anderson, barrister, M. Nicholson, J. Holland u A. Gomes da Silva, solicitors, b’indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,

rikorrenti

vs

Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, irrappreżentata minn R. Lyal, bħala aġent, b’indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,

konvenuta

li għandha bħala suġġett talba għall-annullament tad-Deċiżjoni C (1999) 3022 finali tal-Kummissjoni tat-22 ta’ Settembru 1999 li tiddikjara konċentrazzjoni inkompatibbli mas-suq komuni u mal-Ftehim ŻEE (Każ IV/M.1524 – Airtours/First Choice), ippubblikata bin-numru 2000/276/KE (ĠU 2000, L 93, p. 1),

IL-QORTI TAL-PRIM’ISTANZA

TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ (Il-Ħames Awla Estiża),

komposta minn P. Lindh, President ta’ l-Awla, R. García-Valdecasas, J. D. Cooke, M. Vilaras, N. J. Forwood, Imħallfin,

Reġistratur: J. Palacio González, Amministratur,

wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-11 ta’ Ottubru 2001,

tagħti l-preżenti

Sentenza

Fatti u proċedura

1 Fid-29 ta’ April 1999, Airtours plc, kumpannija Britannika, li topera prinċipalment bħala operatriċi tat-turs u fornitriċi ta’ vaganzi kollox inkluż, ħabbret l-intenzjoni tagħha li takkwista l-kapital kollu ta’ waħda mill-kompetituri tagħha, l-aġenzija tal-vjaġġi Britannika First Choice plc.

2 Fl-istess jum, Airtours innotifikat lill-Kummissjoni dan l-abbozz ta’ konċentrazzjoni b’mod konformi ma’ l-Artikolu 4 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4064/89 tal-21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-kontroll ta’ konċentrazzjonijiet bejn impriżi (ĠU L 395, p. 1, rettifika fil-ĠU 1990, L 257, p. 13), emendat l-aħħar bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1310/97 tat-30 ta’ Ġunju 1997 (ĠU L 180, p. 1) (iktar ’il quddiem, ir-“Regolament Nru 4064/89”).

3 B’deċiżjoni tat-3 ta’ Ġunju 1999, il-Kummissjoni stabbilixxiet li l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni kienet toħloq dubji serji dwar il-kompatibbiltà tagħha mas-suq komuni u ddeċidiet li tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni, b’mod konformi mal-Artikolu 6(1)(ċ) tar-Regolament Nru 4064/89.

4 Fid-9 ta’ Lulju 1999, il-Kummissjoni bagħtet lir-rikorrenti dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, b’mod konformi ma’ l-Artikolu 18 tar-Regolament Nru 4064/89, fejn hija tat ir-raġunijiet għalfejn fil-fehma tagħha, prima facie, l-operazzjoni prevista kienet ser toħloq pożizzjoni dominanti kollettiva fis-suq Britanniku tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet barranin fil-qrib. Ir-rikorrenti rrispondiet għal din id-dikjarazzjoni ta’ l-oġġezzjonijiet fil-25 ta’ Lulju 1999.

5 Saret seduta quddiem l-Uffiċjal tas-Smiegħ tal-Kummissjoni fit-28 u d-29 ta’ Lulju 1999, b’mod konformi ma’ l-Artikoli 14, 15 u 16 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 447/98 ta’ l-1 Marzu 1998 dwar in-notifiki, perijodi ta’ żmien u smiegħ tal-partijiet li hemm provduti fir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4064/89 dwar il-kontroll ta’ konċentrazzjonijiet bejn l-impriżi (ĠU L 61, p. 1).

6 Fis-7 ta’ Settembru 1999, ir-rikorrenti pproponiet serje ta’ impenji, b’mod konformi ma’ l-Artikolu 8(2) tar-Regolament Nru 4064/89, biex tirrimedja għall-problemi ta’ kompetizzjoni identifikati.

7 Il-kumitat konsultattiv dwar konċentrazzjonijiet bejn impriżi ltaqa’ fid-9 ta’ Settembru 1999 u ta l-opinjoni tiegħu dwar l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni u l-impenji proposti mir-rikorrenti.

8 Fil-15 ta’ Settembru 1999 saret laqgħa fil-preżenza ta’ rappreżentanti tar-rikorrenti u tal-Kummissjoni, u sussegwentement ir-rikorrenti ssottomettiet proposta definittiva ta’ impenji riveduti.

9 B’deċiżjoni tat-22 ta’ Settembru 1999 (Każ IV/M.1524 – Airtours/First Choice) (Deċiżjoni C (1999) 3022 finali, ippubblikata bin-numru 2000/276/KE (ĠU 2000, L 93, p. 1, iktar ’il quddiem, id-“Deċiżjoni”), il-Kummissjoni ddikjarat l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni inkompatibbli mas-suq komuni u mal-funzjonament taż-Żona Ekonomika Ewropea, abbażi tal-Artikolu 8(3) tar-Regolament Nru 4064/89, peress li din kienet toħloq pożizzjoni dominanti kollettiva fis-suq Britanniku tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet barranin fil-qrib, li għandu jkollha l-effett li tostakola l-kompetizzjoni b’mod sinjifikattiv fis-suq komuni. Fid-Deċiżjoni l-Kummissjoni ppreċiżat li l-impenji proposti minn Airtours fis-7 ta’ Settembru 1999 ma kinux suffiċjenti biex jevitaw il-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva u li l-impenji ppreżentati fil-15 ta’ Settembru 1999 ingħataw tard wisq biex ikunu jistgħu jiġu kkunsidrati f’dan l-istadju tal-proċedura.

Proċedura u t-talbiet tal-partijiet

10 Fit-2 ta’ Diċembru 1999, ir-rikorrenti ressqet dan ir-rikors.

11 Fuq rapport ta’ l-Imħallef Relatur, il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li tiftaħ il-proċedura orali u, fil-kuntest ta’ miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, ir-rikorrenti u l-Kummissjoni ġew mistiedna jippreżentaw diversi dokumenti u jirrispondu bil-miktub għal serje ta’ domandi.

12 B’ittri tal-Kummissjoni tas-27 ta’ Lulju 2001 u tat-3 ta’ Awwissu 2001, u b’ittra tar-rikorrenti tal-31 ta’ Awwissu 2001, il-partijiet ikkonformaw ruħhom mal-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura meħuda mill-Qorti tal-Prim’Istanza.

13 It-trattazzjonijiet u r-risposti tal-partijiet għad-domandi li sarulhom mill-Qorti tal-Prim’Istanza nstemgħu fis-seduta tal-11 ta’ Ottubru 2001.

14 Ir-rikorrenti titlob li l-Qorti tal-Prim’Istanza jogħġobha:

– tannulla d-Deċiżjoni;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

15 Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Prim’Istanza jogħġobha:

– tiċħad ir-rikors;

– tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.

Fuq il-mertu

16 Ir-rikorrenti tinvoka erba’ motivi in sostenn tar-rikors tagħha. L-ewwel motiv huwa bbażat fuq l-eżistenza ta’ żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni fid-definizzjoni tas-suq ta’ prodotti rilevanti u ksur ta’ l-Artikolu 253 KE. It-tieni motiv huwa bbażat fuq ksur ta’ l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 4064/89 u tal-prinċipju ta’ ċertezza legali inkwantu l-Kummissjoni eżaminat dan il-każ billi applikat kunċett ġdid u żbaljat ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, kif ukoll ksur ta’ l-Artikolu 253 KE. It-tielet motiv huwa bbażat fuq ksur ta’ l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 4064/89 inkwantu l-Kummissjoni kkonstatat li l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni nnotifikata kellha toħloq pożizzjoni dominanti kollettiva, kif ukoll ksur ta’ l-Artikolu 253 KE. Ir-raba’ motiv huwa bbażat fuq ksur ta’ l-Artikolu 8(2) tar-Regolament Nru 4064/89 u ksur tal-prinċipju tal-proporzjonalità inkwantu l-Kummissjoni ma aċċettatx l-impenji proposti minnha.

Fuq l-ewwel motiv, li huwa bbażat fuq definizzjoni żbaljata tas-suq tal-prodotti in kwistjoni u ksur ta’ l-Artikolu 253 KE





A – Deċiżjoni

17 Fir-rigward tad-definizzjoni tas-suq ta’ prodotti in kwistjoni fl-attività ta’ organizzazzjoni ta’ vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin għall-konsumaturi Britanniċi, li hija l-unika waħda kkontestata mir-rikorrenti, id-Deċiżjoni tiddistingwi bejn żewġ swieq distinti, dak tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet imbiegħda (iktar ’il quddiem, il-“vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda”) u dak tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet fil-qrib (iktar ’il quddiem, il-“vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib”). F’dan ir-rigward, huwa ppreċiżat fid-Deċiżjoni li s-settur ta’ l-ivvjaġġar jikkunsidra bħala destinazzjonijiet imbiegħda d-destinazzjonijiet kollha fejn il-ħin tat-titjira bi tluq mir-Renju Unit jaqbeż nettament it-tliet sigħat, ħlief għat-titjiriet lejn il-gżejjer tal-lvant tal-Mediterran jew lejn il-Gżejjer Kanarji, li jistgħu jdumu sa madwar erba’ sigħat. Għaldaqstant, id-destinazzjonijiet kollha ta’ vaganzi fl-Ewropa (fuq il-kontinent u fil-gżejjer) u fl-Afrika ta’ Fuq jaqgħu taħt il-kategorija ta’ “destinazzjonijiet fil-qrib”, għall-kuntrarju tad-destinazzjonijiet li jinsabu, pereżempju, fil-Karibew, fl-Amerka jew fix-Xlokk ta’ l-Ażja, li titjiriet lejhom huma ferm itwal (id-doppju jew iktar b’mod ġenerali) (premessi 10 sa 13 tad-Deċiżjoni).

18 Fil-premessi 16 sa 28, id-Deċiżjoni tesponi r-raġunijiet li wasslu lill-Kummissjoni biex tikkunsidra li d-differenzi bejn il-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda u dawk lejn destinazzjonijiet fil-qrib huma iktar notevoli, mill-aspett ta’ kompetizzjoni, mis-similaritajiet tagħhom, b’mod li huwa ġġustifikat li jitqiesu bħala swieq distinti għall-finijiet ta’ l-evalwazzjoni tal-konċentrazzjoni nnotifikata. Ir-raġunijiet tagħha huma dawn:

a) minn naħa, is-sostitwibbiltà limitata bejn it-titjiriet fit-tul u dawk fil-qrib għal-linji ta’ l-ajru (u b’hekk għall-operaturi tat-turs integrati vertikalment), fid-dawl tal-possibbiltà baxxa li jintużaw l-istess ajruplani għad-destinazzjonijiet fil-qrib u għad-destinazzjonijiet imbiegħda, ta’ l-ispejjeż operattivi ta’ l-ajruplani l-kbar meta mqabbla ma’ dawk ta’ l-ajruplani iżgħar, u tad-diffikultajiet li l-linji ta’ l-ajru li jikru l-ajruplani (charter airlines) (inklużi dawk tal-partijiet) iridu jegħlbu jekk huma jipprovaw “jorganizzaw mill-ġdid b’mod sostanzjali l-flotta [tagħhom] bejn kapaċitajiet ta’ titjiriet fit-tul u fil-qrib”, jiġifieri: in-neċessità li jagħmlu investimenti kapitali, iż-żmien meħtieġ biex ikun jista’ jsir dan u d-diffikultà li jinkrew ajruplani għal żmien qasir inkwantu l-kumpanniji li jikru l-ajruplani (inklużi dawk tal-partijiet) huma s-sidien tal-biċċa l-kbira ta’ l-ajruplani tagħhom jew jikruhom għal żmien relattivament twil (kirja ta’ ħames snin hija n-norma) sabiex inaqqsu l-ispejjeż, iżommu l-kwalità u jkomplu jiżguraw il-kontinwità tal-provvista (premessi 16 sa 18 tad-Deċiżjoni);

b) min-naħa l-oħra, il-fatt li, f’għajnejn il-konsumatur finali, jeżistu numru ta’ differenzi sinjifikattivi bejn il-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet barranin fil-qrib u dawk lejn destinazzjonijiet imbiegħda:

– fl-ewwel lok, f’termini ta’ immaġni jew ta’ kunċett tal-vaganzi: il-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda jidhru iktar eżotiċi u b’hekk jappellaw għal persuni mhux miżżewġa u koppji mingħajr tfal; il-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib, bħad-destinazzjonijiet Mediterranji, iktar jinteressaw lill-familji (premessa 20 tad-Deċiżjoni);

– fit-tieni lok, fir-rigward taż-żmien tas-sena magħżul għall-vaganzi: il-vaganzi f’destinazzjonijiet imbiegħda huma inqas adattati għall-ħtiġijiet tal-konsumaturi Britanniċi li jivjaġġaw mal-familja, li fil-biċċa l-kbira jieħdu vaganzi kollox inkluż f’pajjiż barrani matul l-istaġun tas-sajf (bejn wieħed u ieħor, minn nofs Lulju sal-aħħar ta’ Awwissu), billi dan iż-żmien jaħbat mal-vaganzji ta’ l-iskola (u, f’ċerti reġjuni, mad-dati tal-għeluq ta’ l-impriżi) (premessa 20 tad-Deċiżjoni);

– fit-tielet lok, fir-rigward tat-tul tal-ħin tal-vjaġġ: meta l-ħin tat-titjira jkun twil ħafna, dan jista’ jiskoraġġixxi lil ċerti konsumaturi milli jagħżlu vaganzi f’destinazzjoni mbiegħda, anki jekk ikunu paragunabbli, minn aspetti oħrajn, u minflok jagħżlu vaganzi lejn destinazzjoni fil-qrib, pereżempju mill-perspettiva ta’ temp, sitwazzjoni, prezz, viża, ħtiġijiet mediċi, eċċ. (premessa 21 tad-Deċiżjoni);

– fir-raba’ lok, fir-rigward tan-nuqqas ta’ sostitwibbiltà fuq il-livell ta’ prezzijiet bejn destinazzjonijiet fil-qrib u destinazzjonijiet imbiegħda: il-prezzijiet huma sostanzjalment ogħla għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda u hemm biss konverġenza limitata bejn il-prezzijiet ta’ dawn il-vaganzi u dawk tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib ta’ tip paragunabbli. Għalkemm il-prezzijiet taż-żewġ tipi ta’ vaganzi, b’mod partikolari f’ċerti żminijiet tas-sena (pereżempju, meta t-temp ikun ħażin), jistgħu xi kultant ikunu identiċi jew qrib xulxin, din il-koinċidenza ferm limitata mhijiex biżżejjed biex tirrestrinġi l-prezzijiet fis-suq kollu tad-destinazzjonijiet fil-qrib, peress li l-vaganzi lejn id-destinazzjonijiet imbiegħda kkonċernati jitqiesu bħala sostituti effettivi biss minn proporzjon ferm żgħir ta’ klijenti (premessi 22 sa 26 tad-Deċiżjoni).

B – Fuq id-definizzjoni tas-suq ta’ prodotti in kwistjoni

19 Fuq bażi preliminari, għandu jiġi rrilevat li, fir-rigward ta’ l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 4064/89, kif previst f’din il-kawża, id-definizzjoni adegwata tas-suq in kwistjoni hija kundizzjoni neċessarja u preliminari għall-evalwazzjoni ta’ l-effetti fuq il-kompetizzjoni tal-konċentrazzjoni ta’ impriżi nnotifikata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-31 ta’ Marzu 1998, Franza et vs Il-Kummissjoni, magħrufa bħala “Kali & Salz”, C-68/94 u C-30/95, Ġabra p. I-1375, punt 143).

20 Is-suq tal-prodotti kkonċernati mill-operazzjoni b’hekk għandu jiġi ddefinit waqt li jiġi kkunsidrat il-kuntest ekonomiku kollu, b’mod li tkun tista’ tiġi evalwata l-qawwa ekonomika effettiva ta’ l-impriża jew ta’ l-impriżi in kwistjoni, u għal dan il-għan, għandhom jiġu ddefiniti minn qabel il-prodotti li, mingħajr mhuma sostitwibbli għal prodotti oħrajn, huma suffiċjentement interskambjabbli mal-prodotti li huma joffru, mhux biss skond il-karatteristiċi tagħhom stess, iżda wkoll skond il-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni u ta’ l-istruttura tad-domanda u l-provvista fis-suq (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Novembru 1996, Tetra Pak vs Il-Kummissjoni, C-333/94 P, Ġabra p. I-5951, punti 10 u 13, u s-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tas-6 ta’ Ottubru 1994, Tetra Pak vs Il-Kummissjoni, T-83/91, Ġabra p. II-755, punt 63).

21 Ir-rikorrenti tikkontesta d-definizzjoni tas-suq ta’ prodotti in kwistjoni adottata fid-Deċiżjoni. Minflok ma llimitat is-suq rilevanti għal dak tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet barranin fil-qrib, il-Kummissjoni kien imissha ddefinietu bħala dak iffurmat mill-vaganzi kollha kollox inkluż lejn pajjiżi barranin, inklużi l-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet imbiegħda. Ir-rikorrenti tallega li l-Kummissjoni warrbet il-prassi preċedenti dwar id-definizzjoni tas-suq tal-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin u ssostni li hija ma evalwatx korrettament s-sostitwibbiltà tad-domanda u s-sostitwibbiltà tal-provvista. Hija tgħid li dan ir-raġunament difettuż għandu l-konsegwenza li d-Deċiżjoni hija vvizzjata minn żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni li minnhom jirriżulta żball ta’ liġi.

22 Fir-rigward ta’ l-argument tal-Kummissjoni li jgħid li mhemmx sostitwibbiltà fid-domanda bejn il-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda u dawk lejn destinazzjonijiet fil-qrib, ir-rikorrenti ssostni li l-argumenti tal-Kummissjoni li jikkonċernaw, minn naħa, il-karatteristiċi differenti tal-prodott u, min-naħa l-oħra, id-differenzi fil-prezzijiet medji tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda u lejn destinazzjonijiet fil-qrib, huma żbaljati.

23 Hija tirreferi, fl-ewwel lok, għall-karatteristiċi tal-prodott u tikkontesta l-affermazzjonijiet tal-Kummissjoni li jgħidu li l-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda huma iktar eżotiċi, inqas konvenjenti għall-familji u jinvolvu titjiriet itwal. B’hekk, destinazzjonijiet fil-qrib bħat-Turkija jew l-Afrika ta’ Fuq huma iktar “eżotiċi” minn destinazzjonijiet imbiegħda, bħal Florida u r-Repubblika Dominikana, li huma iktar destinazzjonijiet għall-“familja”. Fir-rigward tat-tul tal-vjaġġ sal-post ta’ akkomodazzjoni, dan jista’ jkun ta’ l-istess tul kemm għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib kif ukoll għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda, inkwantu l-fattur importanti huwa l-ħin tal-vjaġġ totali, li jinkludi ċ-check in u t-trasferimenti u mhux il-ħin tat-titjira stricto sensu. Finalment, ir-rikorrenti ssostni li l-varjetà ta’ tipi ta’ vaganzi offruti mill-operaturi tat-turs sabiex jittieħdu in kunsiderazzjoni l-istili ta’ ħajja differenti (pereżempju, familja jew le) u d-diversità fil-preferenzi (b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda t-tip ta’ akkomodazzjoni, ta’ ikel, ta’ attivitajiet u interessi, eċċ.) teżisti kemm fi ħdan is-settur tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda kif ukoll f’dak tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib.

24 Fit-tieni lok, fir-rigward tad-differenzi bejn il-prezzijiet tal-vaganzi, ir-rikorrenti ssostni li mhuwiex rilevanti li jiġi rrilevat li l-prezzijiet medji tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda jaqbżu dawk tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib meta, bħal f’din il-kawża, il-prodotti huma ferm differenzjati. Ir-rikorrenti tinvoka wkoll l-eżistenza ta’ konverġenza fil-prezzijiet bejn iż-żewġ tipi ta’ vaganzi, għaliex ċerti titjiriet lejn destinazzjonijiet fil-qrib jinsabu fl-istess medda ta’ prezzijiet bħal ċerti titjiriet lejn destinazzjonijiet imbiegħda.

25 Il-Qorti tal-Prim’Istanza tikkonstata li mill-atti tal-proċess jirriżulta li l-Kummissjoni kkunsidrat il-preferenzi tal-konsumaturi, it-tul medju tat-titjiriet, il-livelli tal-prezzijiet medji u l-fatt li l-possibbiltà li jkun hemm bdil bejn il-flotot ta’ l-ajru użati għal kull tip ta’ destinazzjoni kienet limitata, meta kkonkludiet li l-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib jappartjenu għal suq distint minn dak li għalih jappartjenu l-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda. Madankollu, il-Kummissjoni waslet għal din il-konklużjoni mingħajr ma kkontestat li l-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet barranin imbiegħda huma dejjem iktar imfittxija mill-konsumaturi, u mingħajr ma kkontestat li l-istudji tas-suq invokati mir-rikorrenti fir-risposta tagħha għad-dikjarazzjoni ta’ l-oġġezzjonijiet (ara British National Travel Survey, 1998, volum 4, u The 1998 Holiday Market, u Mintel, “Holidays: The booking procedure, 1997”) li juru t-tendenza tal-Britanniċi li jwessgħu l-orizzont ġeografiku tal-vaganzi tagħhom, b’mod partikolari lejn in-naħa l-oħra ta’ l-Atlantiku. Hija lanqas ma kkontestat il-fatt, minn naħa, li parti sostanzjali (36 %) tal-vjaġġaturi li marru fuq vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib matul l-aħħar ħames snin ħadu wkoll vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda matul l-istess perijodu u, min-naħa l-oħra, li għal numru ferm ikbar ta’ persuni li jmorru fuq vaganza (62 %) huwa probabbli “ħafna” jew “pjuttost” probabbli li jagħmlu dan fil-ħames snin li ġejjin, kif semmiet ir-rikorrenti fit-tabella 2.4 tar-risposta tagħha għad-dikjarazzjoni ta’ l-oġġezzjonijiet.

26 Għaldaqstant għandu jiġi eżaminat jekk il-Kummissjoni wettqitx żball manifest ta’ evalwazzjoni meta kkonstatat li l-imsemmija elementi jiġġustifikaw definizzjoni restrittiva tas-suq tal-prodott in kwistjoni, li teskludi l-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda, li hija kkunsidrat li l-possibbiltà ta’ bdil bejn dawn u l-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib, ma kinitx suffiċjenti.

27 Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-ħin medju tat-titjiriet, il-Kummissjoni enfasizzat, mingħajr ma ġiet ikkontestata fuq dan il-punt mir-rikorrenti, id-differenza sostanzjali bejn it-tul medju tat-titjiriet lejn id-destinazzjonijiet imbiegħda, li huwa ta’ iktar minn tmien sigħat, u dak tat-titjiriet lejn destinazzjonijiet fil-qrib, li huwa ta’ inqas minn tliet sigħat (mir-Renju Unit, it-titjiriet lejn il-gżejjer tal-Lvant tal-Mediterran u lejn il-gżejjer Kanarji jistgħu jdumu sa madwar erba’ sigħat). Ir-rikorrenti targumenta li l-fattur li huwa effettivament importanti, f’għajnejn il-konsumaturi, mhuwiex it-tul tat-titjira, iżda t-tul totali tat-trasferiment mill-belt ta’ oriġini sal-lukanda tad-destinazzjoni. Madankollu, hija ma tistax tuża dan l-argument biex tirrelativizza d-differenza inkontestabbli li teżisti bejn it-tul medju tat-titjiriet, jiġifieri tliet sigħat bħala medja għat-titjiriet lejn destinazzjonijiet fil-qrib u tmien sigħat bħala medja għat-titjiriet lejn destinazzjonijiet imbiegħda, peress li fil-verità anki l-ħin tat-trasferiment mill-ajruport sal-lukanda jista’ jvarja, u dan irrispettivament mid-destinazzjoni.

28 Fit-tieni lok, għal dak li jirrigwarda l-importanza li għandha tingħata lill-prezzijiet li bihom jinbiegħu ż-żewġ tipi ta’ vaganzi u l-impatt tagħhom fuq il-konsumaturi, il-Kummissjoni kienet tal-fehma li d-differenzi bejn il-prezz medju tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda u dak għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib huma tali li jiġġustifikaw id-definizzjoni ta’ swieq distinti. Għandu jiġi rrilevat, f’dan ir-rigward, li l-Kummissjoni tammetti li hemm ċertu grad ta’ konverġenza bejn il-prezzijiet ta’ dawn iż-żewġ tipi ta’ vaganzi. Madankollu, hija ssostni li din il-konverġenza mhijiex biżżejjed biex dawn iż-żewġ prodotti jkunu jistgħu jitqiesu bħala sostitwibbli jew biex il-prezz ta’ wieħed ikollu effett fuq il-prezz ta’ l-ieħor.

29 Fil-premessa 23 tad-Deċiżjoni l-Kummissjoni ssemmi r-raġunijiet għalfejn hija qieset li ma teżistix sostitwibbiltà fuq il-livell tal-prezzijiet bejn iż-żewġ tipi ta’ vaganzi. Hija tikkunsidra li l-prezzijiet proposti lill-konsumatur huma sostanzjalment ogħla għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda skond l-informazzjoni mogħtija mir-rikorrenti fl-Anness 1 a) tar-risposta tad-29 ta’ Ġunju 1999 għat-talba għal informazzjoni tal-Kummissjoni.

30 B’hekk, fl-ewwel lok, il-Kummissjoni kkonstatat li teżisti differenza ta’ iktar minn 100 % bejn il-“prezz tal-katalgu” medju tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda għas-sajf tal-1998 u dak tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib. Hija kkunsidrat ukoll il-kwistjoni billi qabblet vaganzi kollox inkluż simili (erbatax-il lejl, tliet stilel, ikel mhux inkluż) fi Florida u fi Spanja, u kkonstatat li dawn tal-aħħar bħala medja jiswew kważi n-nofs ta’ l-ewwel. Paragun analogu bejn Florida u l-Greċja jew il-Gżejjer Kanarji ta riżultati bejn wieħed u ieħor simili (jiġifieri differenza ta’ madwar 30 sa 40 % għal akkomodazzjoni bl-ikel). Id-Deċiżjoni tagħti eżempji dettaljati ta’ paraguni tal-prezz fir-rigward ta’ ċerti destinazzjonijiet turistiċi fil-qrib u fil-bogħod proposti fil-brochures ta’ Airtours, li juru differenzi sostanzjali fil-prezzijiet bejn iż-żewġ tipi ta’ destinazzjonijiet.

31 Ir-rikorrenti tikkontesta r-rilevanza tal-prezzijiet medji bħala elementi ta’ paragun ta’ l-effetti tal-prezz fuq id-deċiżjonijiet tal-konsumaturi fir-rigward ta’ prodotti li jistgħu jiġu ddifferenzjati b’mod ċar. Hija ssostni li l-fattur sinjifikattiv biex jiġi ddeterminat is-suq tal-prodott in kwistjoni huwa l-aġir tal-“klijenti marġinali” u l-fatt jekk dawn ikunux disposti li jissotitwixxu vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda għal vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib li kieku l-prezz ta’ dawn ta’ l-aħħar kellu jogħla. Il-Kummissjoni tammetti li l-prezzijiet medji ma jirriflettux neċessarjament il-prezzijiet marġinali, iżda hija tqis li, meta d-differenzi jkunu, bħal f’din il-kawża, daqstant sostanzjali, mhuwiex wisq probabbli li teżisti medda suffiċjenti ta’ vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda li hija realment paragunabbli, bi prezzijiet suffiċjentement qrib xulxin, biex il-prezzijiet tagħhom ikunu jistgħu jaffettwaw dawk tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib, inkwantu l-vaganzi lejn id-destinazzjonijiet imbiegħda kkonċernati ma jistgħux jitqiesu bħala sostituti effettivi ħlief għal proporzjon ferm żgħir ta’ klijenti.

32 Għaldaqstant għandu jiġi eżaminat jekk il-Kummissjoni kkommettietx żball manifest ta’ evalwazzjoni dwar l-importanza tal-marġni, jiġifieri dwar in-numru ta’ klijenti li huma lesti li jirreaġixxu f’każ ta’ żieda fil-prezzijiet tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib billi jixtru vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda, meta mqabbla mat-totalità tal-klijenti ta’ l-operaturi tat-turs li normalment dejjem jixtru vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib.

33 F’dan ir-rigward, għandu preliminarjament jiġi rrilevat li l-partijiet jaqblu li l-konsumaturi Britanniċi tal-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin huma ġeneralment ferm sensittivi għall-prezzijiet ta’ dawn il-prodotti.

34 L-argument tal-Kummissjoni jinsab fil-premessa 24 tad-Deċiżjoni, fejn hija ammettiet li “il-prezzijiet tal-vaganzi lejn ċerti destinazzjonijiet imbiegħda, b’mod partikolari f’ċerti żminijiet tas-sena (pereżempju, meta t-temp ikun ġeneralment ħażin), jistgħu kultant ikunu identiċi jew qrib dawk tal-vaganzi ta’ kwalità għolja lejn destinazzjonijiet fil-qrib (l-aqwa żmien tas-sajf, akkomodazzjoni ta’ kwalità aħjar)”. Sussegwentement, hija madankollu qalet li “wieħed ma jistax jistenna li din il-koinċidenza ferm limitata tkun suffiċjenti biex taffetwa l-prezzijiet tas-suq kollu tad-destinazzjonijiet fil-qrib, inkwantu l-vaganzi lejn id-destinazzjonijiet imbiegħda kkonċernati ma jitqisux bħala sostituti effettivi kemm mill-perspettiva ta’ prezz kif ukoll għal raġunijiet oħrajn ħlief minn proporzjon ferm żgħir ta’ klijenti”.

35 Insostenn ta’ din l-evalwazjzoni, il-Kummissjoni enfasizzat fil-premessa 25 tad-Deċiżjoni li ebda waħda mid-destinazzjonijiet imbiegħda ċċitati mir-rikorrenti fir-risposta tagħha għad-dikjarazzjoni ta’ l-oġġezzjonijiet (tabella 2.6) biex tikkorrobora l-opinjoni tagħha dwar il-konverġenza tal-prezzijiet ma tinsab fl-istess medda ta’ prezzijiet bħal dik li hija kienet ipprovdiet qabel.

36 Fil-fatt, mill-eżami ta’ l-annessi 1 (a) u 2 ta’ l-ittra tar-rikorrenti tad-29 ta’ Ġunju 1999 li tirrispondi t-talbiet għal informazzjoni tal-Kummissjoni tal-15 u tal-21 ta’ Ġunju 1999 (dokumenti ppreżentati mill-Kummissjoni fil-kuntest tal-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, ara l-anness 6 b/7 b ta’ l-ewwel preżentata ta’ dokumenti mill-Kummissjoni), jirriżulta li l-Kummissjoni ġustament affermat li d-differenzi bejn il-prezzijiet medji huma sinjifikattivi, speċjalment jekk jitqabblu fi ħdan l-istess staġun (is-sajf jew ix-xitwa). L-anness 1 a) effettivament juri li għall-istaġuni tas-sajf 1996, 1997 u 1998, il-prezzijiet medji f’lira sterlina (GBP) fil-ġimgħa għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib kienu, rispettivament, ta’ GBP 354, 378 u 369, filwaqt li ċ-ċifri li jikkorrispondu għall-prezzijiet tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda kienu, rispettivament, ta’ GBP 676, 757 u 781.

37 Barra minn hekk, l-eżami ta’ dawn id-dokumenti jikkonferma l-fondatezza tal-evalwazzjoni tal-Kummissjoni li tinsab fil-premessa 25 tad-Deċiżjoni. Effettivament, mill-anness 2 ta’ l-ittra tar-rikorrenti tad-29 ta’ Ġunju 1999 jirriżulta li, għad-destinazzjonijiet fil-qrib, ir-rikorrenti kienet indikat li vaganzi tipiċi, pereżempju, ġimgħa f’lukandi bi tliet stilel, half-board, f’Majorka, f’Lulju jew f’Awwissu 2000, kienu jiswew GBP 485. Madankollu, dawn iċ-ċifri huma notevolment inqas miċ-ċifri li jinsabu fit-tabella 2.6, tal-paġna 21 tar-risposta għad-dikjarazzjoni ta’ l-oġġezzjonijiet li tissemma fid-Deċiżjoni fil-premessa 25. Huma biss il-prezzijiet tal-vaganzi proposti għax-xahar ta’ Diċembru 1999 lejn il-Ġamajka (GBP 699), il-Messiku (GBP 649) u Sri Lanka (GBP 699) li joqorbu lejn iċ-ċifri medji tad-destinazzjonijiet fil-qrib validi għall-perijodu tas-sajf 2000.

38 Bl-istess mod, id-dokumenti ppreżentati mir-rikorrenti jimmilitaw favur l-argument tal-Kummissjoni. Effettivament, kif huwa miktub fil-premessa 26 tad-Deċiżjoni, jirriżulta li fl-avviż pubbliċitarju tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet imbiegħda offruti minn BA Holidays, li ġie ppreżentat mir-rikorrenti matul is-seduta (ara l-premessa 26 tad-Deċiżjoni, nota ta’ qiegħ il-paġna nru 23), erba’ destinazzjonijiet huma offruti bi prezzijiet ferm kompetittivi: Barbados (GBP 399), Tobago (GBP 499), Grenada (GBP 529) u Santa Luċija (GBP 799). Madankollu, kif tenfasizza l-Kummissjoni, il-prezz ta’ Santa Luċija biss jinkludi l-ikel, waqt li l-prezzijiet l-oħrajn jinkludu biss l-akkomodazzjoni u t-titjira. Barra minn hekk, dawn huma prezzijiet ta’ l-istaġun meta d-domanda tkun baxxa (low season), validi għax-xhur ta’ Settembru u Ottubru 1999.

39 Għandu jingħad ukoll li, fir-risposta tagħha tad-29 ta’ Ġunju 1999 għad-domandi tal-Kummissjoni tal-15 u tal-21 ta’ Ġunju 1999, ir-rikorrenti tat bħala eżempju ta’ prodott tipiku li hija toffri vaganzi fis-sajf, f’Majorka, f’lukanda bi tliet stilel, bi spiża approssimattiva ta’ GBP 485, minbarra s-suppliment tat-titjira.

40 Barra minn hekk, ir-rikorrenti ammettiet matul is-seduta li hija tippubblika katalgu għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib distint minn dak li hija tippubblika għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda.

41 F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-argument tal-Kummissjoni li jgħid li parti żgħira biss tal-klijenti ta’ l-operaturi tat-turs ewlenin Britanniċi jikkunsidraw li l-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda huma sostitwibbli f’termini ta’ valur għall-flus għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib ma jistax jitqies li huwa manifestament żbaljat.

42 Din il-konklużjoni ma tistax tiġi invalidata mill-argumenti l-oħrajn invokati mir-rikorrenti.

43 Din targumenta li studji li saru fi ħdan is-settur konċernat jikkunsidraw il-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda bħala parti mill-kurrent ewlieni. Hija tiċċita, b’mod partikolari, il-pubblikazzjoni “Holidays: The Booking procedure” ta’ Mintel, fejn jingħad hekk: “Il-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda daħlu fis-suq tal-vaganzi prinċipali. Inkwantu dan huwa bbażat fuq xewqa li wieħed jivjaġġa iktar il-bogħod u biex jara d-dinja l-barra mill-Ewropa, il-fattur tal-prezz bilfors sar element prinċipali fl-għażla tal-konsumatur.” Barra minn hekk, il-Kummissjoni kien imissha ħadet in kunsiderazzjoni x-xhieda ta’ operaturi tat-turs terzi miksuba matul l-investigazzjoni tagħha, li wkoll tenfasizza l-importanza dejjem akbar tas-sostituzzjoni bejn vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda u dawk lejn destinazzjonijiet fil-qrib.

44 Madankollu, fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża, fir-rigward tad-definizzjoni tas-suq, il-fatt li l-Kummissjoni ma tatx importanza deċiżiva la lill-iżviluppi fil-gosti tal-konsumaturi, la lill-importanza dejjem akbar tas-sostituzzjoni tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda, bħal Florida u r-Repubblika Dominikana, għall-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib, u lanqas, finalment, lit-tkabbir tas-suq tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet imbiegħda matul dawn l-aħħar snin, mhuwiex biżżejjed biex wieħed jikkonkludi li l-Kummissjoni marret lil hinn mil-limiti tas-setgħa diskrezzjonali tagħha meta kkonkludiet li l-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet fil-qrib ma jaqgħux taħt l-istess suq ta’ prodotti bħall-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet imbiegħda.

45 Fit-tielet lok, fir-rigward ta’ l-argument tar-rikorrenti dwar is-sostitwibbiltà min-naħa tal-provvista u l-possibbiltà ta’ bdil bejn l-ajruplani użati għat-titjiriet qosra u fit-tul, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata talli kkunsidrat li l-konstatazzjoni li tgħid li ċerti ajruplani b’iktar minn użu wieħed, bħall-Boeing 757, jistgħu sa ċertu grad jintużaw kemm għad-destinazzjonijiet imbiegħda kif ukoll għad-destinazzjonijiet fil-qrib mhijiex suffiċjentement determinanti, meta jitqiesu elementi oħrajn ikkonstatati dwar is-sostitwibbiltà tal-prodott mill-perspettiva tad-domanda, biex tkun tista’ tasal għal definizzjoni iktar wiesgħa tas-suq. F’dan ir-rigward, għandha ssir referenza, kif għamlet ir-rikorrenti stess, għall-punt 13 tal-komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar id-definizzjoni tas-suq in kwistjoni għall-finijiet tad-dritt Komunitarju tal-kompetizzjoni (ĠU 1997, C 372, p. 5), li jgħid:

“Minn perspettiva ekonomika, għal definizzjoni tas-suq in kwistjoni s-sostituzzjoni min-naħa tad-domanda hija l-fattur ta’ dixxiplina l-iktar immedjat u effikaċi fil-konfront tal-fornituri ta’ prodott partikolari, b’mod partikolari għal dak li jirrigwarda d-deċiżjonijiet tagħhom dwar l-iffissar tal-prezzijiet.”

46 Finalment, ir-rikorrenti ma tistax tinvoka nuqqas ta’ motivazzjoni fir-rigward tad-definizzjoni tas-suq in kwistjoni.

47 Il-Kummissjoni ddedikat parti importanti tad-Deċiżjoni (premessi 5 sa 28) biex tispjega r-raġunijiet għalfejn hija kkunsidrat li s-suq in kwistjoni huwa llimitat għal dak tal-vaganzi lejn destinazzjonijiet fil-qrib. Id-Deċiżjoni b’hekk turi, b’mod ċar u inekwivoku, ir-raġunament tal-Kummissjoni dwar id-definizzjoni tas-suq in kwistjoni, b’tali mod li l-Qorti Komunitarja tista’ teżerċita l-istħarriġ ġudizzjarju tagħha filwaqt li tippermetti lill-partijiet ikkonċernati li jkunu jafu l-ġustifikazzjonijiet tal-miżura meħuda sabiex ikunu jistgħu jiddefendu d-drittijiet tagħhom (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Frar 1990, Delacre et vs Il-Kummissjoni, C-350/88, Ġabra p. I-395, punt 15).

48 B’hekk isegwi li l-ewwel motiv għandu jinċaħad bħala infondat.

Fuq it-tieni motiv, li huwa bbażat fuq ksur ta’ l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 4064/89, ksur tal-prinċipju ta’ ċertezza legali u ksur ta’ l-Artikolu 253 KE inkwantu l-Kummissjoni allegatament eżaminat din il-kawża b’referenza għal kunċett żbaljat ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva

49 Ir-rikorrenti takkuża lill-Kummissjoni li applikat, għall-finijiet tad-Deċiżjoni, kunċett ta’ “pożizzjoni dominanti kollettiva” ġdid u żbaljat, espost b’mod ġenerali fil-premessi 51 sa 56 tad-Deċiżjoni, u b’hekk warrbet il-prassi deċiżjonali preċedenti tagħha, il-ġurisprudenza Komunitarja u l-prinċipji ekonomiċi li jagħmlu sens, waqt li kisret l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 4064/89. Billi aġixxiet b’dan il-mod, il-Kummissjoni b’hekk kisret il-prinċipju ta’ ċertezza legali u l-Artikolu 253 KE inkwantu d-Deċiżjoni hija vvizzjata b’nuqqas ta’ motivazzjoni.

50 Il-Kummissjoni tiċħad li ħadet approċċ ġdid u ssostni li hija applikat il-kriterju ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva li hija kienet diġà użat f’kawżi preċedenti u li kien ġie approvat mill-Qorti tal-Prim’Istanza fis-sentenza tagħha tal-25 ta’ Marzu 1999, Gencor vs Il-Kummissjoni (T-102/96, Ġabra p. II-753).

51 Għandu jiġi enfasizzat li l-premessi hawn fuq imsemmija tad-Deċiżjoni (51 sa 56) jinsabu fil-parti VA tad-Deċiżjoni, fejn il-Kummissjoni ssemmi, unikament fuq bażi introduttorja u fil-qosor, ir-raġunijiet għalfejn hija kkonkludiet li l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni nnotifikata kienet ser twassal għall-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti u fejn hija tagħti risposta ġenerali għal osservazzjonijiet imressqa mir-rikorrenti matul il-proċedura amministrattiva dwar ċerti elementi karatteristiċi ta’ sitwazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva.

52 F’dan il-kapitolu introduttorju ta’ l-analiżi ġuridika tal-konċentrazzjoni nnotifikata, il-Kummissjoni sempliċement tindika l-punti ewlenin ta’ l-evalwazzjonijiet tagħha dwar l-effetti ta’ l-operazzjoni, li jiġu spjegati u elaborati fid-dettall sussegwentement fil-premessi 57 sa 180 tad-Deċiżjoni.

53 Peress li d-Deċiżjoni tikkostitwixxi att ta’ applikazzjoni ta’ l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 4064/89 għal operazzjoni ta’ konċentrazzjoni partikolari, il-Qorti tal-Prim’Istanza, fl-istħarriġ tal-legalità ta’ tali deċiżjoni, għandha tillimita ruħha għall-pożizzjoni meħuda mill-Kummissjoni fir-rigward ta’ l-operazzjoni nnotifikata, jiġifieri għandha teżamina l-mod kif id-dritt ġie applikat għall-fatti u tiddeċiedi dwar il-fondatezza ta’ l-evalwazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-effetti tal-konċentrazzjoni nnotifikata fuq il-kompetizzjoni. F’din il-kawża, l-evalwazzjonijiet partikolari dwar l-impatt ta’ l-operazzjoni fuq il-kompetizzjoni li wasslu lill-Kummissjoni biex tistabbilixxi li l-konċentrazzjoni kellha tiġi pprojbita huma esposti u elaborati fil-premessi 57 sa 180 tad-Deċiżjoni u huma kkontestati mir-rikorrenti fil-kuntest tat-tielet motiv tagħha.

54 Għaldaqstant għandha tiġi eżaminata fl-ewwel lok il-fondatezza ta’ l-argumenti mressqa mir-rikorrenti fil-kuntest tat-tielet motiv u, b’dan il-mod, li jiġu kkunsidrati l-argumenti tagħha dwar l-evalwazzjonijiet ġenerali tal-Kummissjoni li jinsabu fil-premessi 51 sa 56 tad-Deċiżjoni.

Fuq it-tielet motiv, li huwa bbażat fuq, minn naħa, ksur ta’ l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 4064/89 inkwantu l-Kummissjoni kkonstatat li l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni nnotifikata kellha toħloq pożizzjoni dominanti kollettiva u, min-naħa l-oħra, ksur ta’ l-Artikolu 253 KE

55 Permezz ta’ dan il-motiv, ir-rikorrenti trid turi li l-Kummissjoni wettqet żball ta’ evalwazzjoni meta ddeċidiet li l-operazzjoni prevista kellha tiġi pprojbita. Hija ssostni li d-Deċiżjoni ma turix, suffiċjentement għall-finijiet tal-liġi, li r-riżultat ta’ l-operazzjoni kien ser ikun il-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva li tista’ tostakola l-kompetizzjoni b’mod sinjifikattiv fis-suq in kwistjoni. Hija ssostni li billi pprojbixxiet l-operazzjoni, il-Kummissjoni b’hekk kisret l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 4064/89.

A – Kunsiderazzjonijiet ġenerali

56 Skond l-Artikolu 2(2) tar-Regolament Nru 4064/89, konċentrazzjoni li ma toħloqx jew li ma ssaħħaħx pożizzjoni dominanti li jkollha l-effett li tostakola b’mod sinjifikattiv kompetizzjoni effettiva fis-suq komuni jew f’xi parti sostanzjali tiegħu għandha tiġi ddikjarata kompatibbli mas-suq komuni.

57 Skond l-Artikolu 2(3) tar-Regolament, konċentrazzjoni li toħloq jew issaħħaħ pożizzjoni dominanti li jkollha l-effett li tostakola b’mod sinjifikattiv il-kompetizzjoni effettiva fis-suq komuni jew f’xi parti sostanzjali tiegħu għandha tiġi ddikjarata inkompatibbli mas-suq komuni.

58 Meta, fil-kuntest ta’ l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 4064/89, il-Kummissjoni teżamina jekk teżistix pożizzjoni dominanti kollettiva, hija għandha tiddetermina jekk il-ħolqien jew it-tisħiħ ta’ tali pożizzjoni, li tkun ta’ natura tali li tostakola b’mod sinjifikattiv u permanenti l-kompetizzjoni effettiva li teżisti fis-suq, humiex il-konsegwenza diretta u immedjata tal-konċentrazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gencor vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 94). Fin-nuqqas ta’ bidla sostanzjali fil-kompetizzjoni attwali, l-operazzjoni għandha tkun awtorizzata (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Prim’Istanza tad-19 ta’ Mejju 1994, Air France vs Il-Kummissjoni, T-2/93, Ġabra p. II-323, punti 78 u 79, u Gencor vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punti 170, 180 u 193).

59 Mill-ġurisprudenza jirriżulta li, “[f]il-kuntest ta’ l-evalwazzjoni tagħha ta’ l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, il-Kummissjoni hija [...] obbligata li tivverifika, abbażi ta’ analiżi prospettiva tas-suq rilevanti, jekk l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni in kwistjoni hijiex ser twassal għal sitwazzjoni fejn kompetizzjoni effettiva fis-suq rilevanti ser tkun ostakolata b’mod sinjifikattiv mill-impriżi involuti fil-konċentrazzjoni u fejn impriża jew impriżi terzi jkollhom, flimkien, b’mod partikolari minħabba fatturi li jagħtu lok għall-konnessjoni bejniethom, is-setgħa li jadottaw politika komuni fis-suq u jaġixxu kunsiderevolment b’mod indipendenti mill-kompetituri l-oħra, mill-klijenti tagħhom u, finalment, mill-konsumaturi” (sentenzi Kali & Salz, iċċitata iktar ’il fuq, punt 221, u Gencor vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 163).

60 Il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li “mhemm l-ebda raġuni f’termini legali jew ekonomiċi sabiex mill-kunċett ta’ rabta ekonomika tiġi eskluża r-relazzjoni ta’ interdependenza li teżisti bejn il-membri ta’ oligopolija stretta li fi ħdana, f’suq li għandu karatteristiċi xierqa, b’mod partikolari f’termini ta’ konċentrazzjoni ta’ suq, ta’ trasparenza u ta’ omoġeneità tal-prodott, huma jkunu f’pożizzjoni li jantiċipaw l-imġiba ta’ xulxin u għaldaqstant iħossu l-ħtieġa li jallinijaw l-imġiba tagħhom fis-suq, b’mod partikolari b’tali mod li jkabbru kemm jista’ jkun il-profitti konġunti tagħhom billi jirrestrinġu l-produzzjoni bl-iskop li jgħollu l-prezzijiet. Fil-fatt, f’dan il-kuntest, kull operatur jaf li azzjoni kompettittiva ħafna min-naħa tiegħu bl-iskop li jkabbar is-sehem tas-suq tiegħu (per eżempju tnaqqis fil-prezzijiet) ser tipprovoka azzjoni identika min-naħa ta’ l-oħrajn, b’tali mod li ma jakkwista l-ebda beneffiċċju mill-inizjattiva tiegħu. Għaldaqstant, l-operaturi kollha jkunu affettwati minn tnaqqis fil-livelli tal-prezzijiet.” (Sentenza Gencor vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 276.)

61 Sitwazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva li tostakola b’mod sinjifikattiv il-kompetizzjoni effettiva fis-suq komuni jew f’parti sostanzjali minnu b’hekk tista’ sseħħ wara konċentrazzjoni meta, fid-dawl tal-karatteristiċi nfushom tas-suq in kwistjoni u tal-bidla fl-istruttura tiegħu li għandu jġib miegħu t-twettiq ta’ l-operazzjoni, dan ikollu r-riżultat li, filwaqt li jsir konxju tal-interessi komuni, kull membru ta’ l-oligopolija dominanti jikkunsidra li huwa possibbli, ekonomikament razzjonali u b’hekk preferibbli li tiġi adottata, fuq tul ta’ żmien, azzjoni komuni fis-suq bil-għan li jbiegħ bi prezzijiet ogħla minn dawk kompetittivi, mingħajr ma jkun meħtieġ li jikkonkludi ftehim jew li jirrikorri għal prattika miftiehma fis-sens ta’ l-Artikolu 81 KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gencor vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 277), u dan mingħajr ma l-kompetituri attwali jew potenzjali, jew inkella l-klijenti u l-konsumaturi, ikunu jistgħu jirreaġixxu b’mod effettiv.

62 Kif targumenta r-rikorrenti u kif ammettiet il-Kummissjoni fir-risposta tagħha, tliet kundizzjonijiet huma meħtieġa sabiex tkun tista’ tinħoloq sitwazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva hekk iddefinita:

– fl-ewwel lok, kull membru ta’ l-oligopolija dominanti għandu jkun jista’ jsir jaf bl-aġir tal-membri l-oħrajn, sabiex jivverifika jekk huma jadottawx l-istess linja ta’ azzjoni jew le. Kif tammetti espressament il-Kummissjoni, mhuwiex suffiċjenti li kull membru ta’ l-oligopolija dominanti jkun konxju li kulħadd jista’ jibbenefika minn aġir interdipendenti fis-suq, iżda għandu jkollu wkoll mezz biex ikun jaf jekk l-operaturi l-oħrajn jadottawx l-istess strateġija u jekk iżommuhiex. It-trasparenza fis-suq għandha, għaldaqstant, tkun suffiċjenti biex tippermetti lil kull membru ta’ l-oligopolija dominanti jkun jaf, b’mod suffiċjentement preċiż u immedjat, l-iżvilupp ta’ l-aġir fis-suq ta’ kull wieħed mill-membri l-oħrajn;

– fit-tieni lok, huwa neċessarju li s-sitwazzjoni ta’ koordinazzjoni taċita tkun tista’ tinżamm fit-tul, jiġifieri jrid ikun hemm inċentiv biex wieħed ma jiddevjax mil-linja ta’ komportament komuni fis-suq. Kif tosserva l-Kummissjoni, huwa biss jekk il-membri kollha ta’ l-oligopolija dominanti jżommu komportament parallel li huma jistgħu jibbenefikaw. Din il-kundizzjoni b’hekk tħaddan il-kunċett ta’ ritaljazzjoni fil-każ li l-komportament jiddevja mil-linja ta’ azzjoni komuni. Il-partijiet jaqblu f’dan ir-rigward li biex sitwazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva tkun vijabbli, jeħtieġ li jkun hemm biżżejjed fatturi dissważivi biex jiġi żgurat għal-żmien twil l-inċentiv sabiex ma jkunx hemm devjazzjoni mil-linja ta’ komportament komuni, li jfisser li jeħtieġ li kull membru ta’ l-oligopolija dominanti jkun jaf li azzjoni kompetittiva ħafna min-naħa tiegħu intiża biex iżżid is-sehem tiegħu fis-suq ser tipprovoka azzjoni identika min-naħa ta’ l-oħrajn, b’mod li huwa ma jikseb ebda vantaġġ mill-inizjattiva tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Gencor vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 276);

– fit-tielet lok, biex tintwera, suffiċjentement għall-finijiet tal-liġi, l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, il-Kummissjoni għandha tistabbilixxi wkoll li r-reazzjoni prevedibbli tal-kompetituri attwali u potenzjali kif ukoll tal-konsumaturi ma tpoġġix f’dubju r-riżultati mistennija mil-linja ta’ azzjoni komuni.

63 L-analiżi prospettiva li l-Kummissjoni hija msejħa biex tagħmel fil-kuntest tal-investigazzjoni ta’ konċentrazzjonijiet, fir-rigward ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, teħtieġ eżami bir-reqqa b’mod partikolari taċ-ċirkustanzi li, skond kull każ, jirriżultaw li huma rilevanti għall-finijiet ta’ l-evalwazzjoni ta’ l-effetti ta’ l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni fuq il-kompetizzjoni fis-suq ta’ referenza (sentenza Kali & Salz, iċċitata iktar ’il fuq, punt 222). Effettivament, kif enfasizzat il-Kummissjoni stess fil-punt 104 tad-Deċiżjoni tagħha tal-20 ta’ Mejju 1998, Price Waterhouse/Coopers & Lybrand (Każ IV/M.1016) (ĠU 1999, L 50, p. 27), mis-sentenza Kali & Salz jirriżulta wkoll li, meta l-Kummissjoni jidhrilha li operazzjoni għandha tiġi pprojbita peress li tkun ser toħloq sitwazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, hija għandha tipproduċi provi sodi. Dawn il-provi għandhom jikkonċernaw, b’mod partikolari, l-elementi li għandhom rwol importanti fl-evalwazzjoni tal-possibbiltà ta’ ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, bħan-nuqqas ta’ kompetizzjoni effettiva bejn l-operaturi allegatament membri ta’ l-oligopolija dominanti u d-dgħjufija tal-pressjoni kompetittiva li tista’ eventwalment tiġi eżerċitata mill-operaturi l-oħrajn.

64 Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li r-regoli bażiċi tar-Regolament Nru 4064/89, u b’mod partikolari l-Artikolu 2 tiegħu, jagħtu lill-Kummissjoni ċerta setgħa diskrezzjonali, b’mod partikolari fir-rigward ta’ l-evalwazzjonijiet ta’ natura ekonomika, u li, għaldaqstant, l-istħarriġ mill-qorti Komunitarja ta’ l-eżerċizzju ta’ tali setgħa, li huwa essenzjali fid-definizzjoni tar-regoli dwar il-konċentrazzjonijiet, għandu jsir fid-dawl tal-marġni ta’ evalwazzjoni li fuqhom huma msejsa r-regoli ta’ natura ekonomika li jagħmlu parti mir-regoli dwar il-konċentrazzjonijiet (sentenzi Kali & Salz, iċċitata iktar ’il fuq, punti 223 u 224, u Gencor vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punti 164 u 165).

65 Huwa b’hekk fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq li għandha tiġi eżaminata l-fondatezza ta’ l-ilmenti invokati mir-rikorrenti bil-għan li jiġi pprovat li l-Kummissjoni kkommettiet żball ta’ evalwazzjoni meta kkonstatat li l-kundizzjonijiet jew l-elementi karatteristiċi ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva jkunu sodisfatti jekk l-operazzjoni nnotifikata tkun awtorizzata.

B – Deċiżjoni

66 Id-Deċiżjoni tiddistingwi (ara l-premessi 72 u 75) bejn żewġ tipi ta’ atturi fis-suq in kwistjoni, l-operaturi l-kbar tat-turs, minn naħa, u l-operaturi sekondarji jew operaturi żgħar tat-turs, min-naħa l-oħra:

– l-operaturi l-kbar tat-turs huma kkaratterizzati mid-daqs relattivament sostanzjali tagħhom, sehem tas-suq ta’ iktar minn 10 % (skond l-informazzjoni tal-Kummissjoni, Thomson għandha 27 % tal-bejgħ, Airtours 21 %, Thomas Cook 20 % u First Choice 11 %, jiġifieri flimkien 79 %; skond l-informazzjoni ta’ Airtours, Thomson għandha 30.7 % tal-bejgħ, Thomas Cook 20.4 %, Airtours 19.4 % u First Choice 15 %, jew total ta’ 85.5 %), u mill-fatt li huma kollha integrati kemm upstream (operat ta’ linji ta’ l-ajru li jikru l-ajruplani) u downstream (aġenziji tal-vjaġġi);

– l-operaturi sekondarji huma ta’ daqs iżgħar, ebda wieħed minnhom m’għandu iktar minn 5 % tas-suq, u ġeneralment ma jkollhomx kumpanniji li jikru l-ajruplani tagħhom jew aġenziji tal-vjaġġi tagħhom. Minbarra Cosmos (li hija eċċezzjoni għan-nuqqas ta’ integrazzjoni vertikali tal-operaturi sekondarji, inkwantu hija konnessa ma’ Monarch, waħda mill-kumpanniji ewlenin li jikru l-ajruplani fir-Renju Unit), Manos u Kosmar, li huma l-ħames, is-sitt u s-seba’ operaturi tat-turs u li għandhom rispettivament 2.9 %, 1.7 % u 1.7 % tal-bejgħ, jeżistu mijiet ta’ operaturi żgħar tat-turs kompetituri, li ħadd minnhom m’għandu iktar minn 1 % tal-bejgħ.

67 Mid-Deċiżjoni (ara s-sinteżi ta’ l-evalwazzjoni tal-Kummissjoni fil-premessi 168 sa 172 tad-Deċiżjoni) jirriżulta li l-Kummissjoni kkunsidrat li t-twettiq ta’ l-operazzjoni prevista kienet ser toħloq pożizzjoni dominanti fis-suq Brittaniku tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet barranin fil-qrib, li kien ser ikollha l-konsegwenza li tostakola l-kompetizzjoni b’mod sinjifikattiv fis-suq komuni, fis-sens ta’ l-Artikolu 2(3) tar-Regolament Nru 4064/89 għal dawn ir-raġunijiet:

– It-twettiq ta’ l-operazzjoni prevista għandu jelimina l-kompetizzjoni bejn it-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal wara l-konċentrazzjoni (l-amalgamazzjoni Airtours/First Choice, Thomson u Thomas Cook); dawn ma jibqgħalhomx inċentiv biex jikkompetu minħabba l-karatteristiċi strutturali u l-mod kif jaħdem is-suq, li jiddependi mid-deċiżjonijiet meħuda dwar il-kapaċità, u minħabba l-grad għoli ta’ konċentrazzjoni (80 % għat-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal jekk isseħħ l-operazzjoni) (Deċiżjoni, premessa 169);

– l-operazzjoni għandha ssaħħaħ il-grad ta’ trasparenza u ta’ interdipendenza li diġà teżisti, b’tali mod li t-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal ikollhom kull interess li jadottaw aġir parallel fir-rigward tad-determinazzjoni tan-numru ta’ vaganzi kollox inkluż mqiegħda fis-suq, billi jnaqqsu l-kapaċità ’l isfel minn dak li jkun jeħtieġ l-iżvilupp tas-suq (Deċiżjoni, premessa 170);

– l-eżami tal-kompetizzjoni mgħoddija jsaħħaħ din il-konklużjoni, inkwantu juri li s-suq in kwistjoni diġà kien jippreżenta ċerta tendenza ta’ dominanza kollettiva (Deċiżjoni, premessi 128 sa 138);

– jeżistu fatturi ta’ dissważjoni jew possibbiltajiet ta’ ritaljazzjoni marbuta mal-fatt li jekk wieħed mit-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal jiddeċiedi li ma jirrestrinġix il-kapaċità tiegħu, jeżisti r-riskju li t-tnejn l-oħrajn jagħmlu l-istess, li jwassal għal “sitwazzjoni ta’ provvista eċċessiva” b’konsegwenzi finanzjarji serji għal kull operatur (Deċiżjoni, premessa 170);

– l-operaturi ż-żgħar tat-turs jew dawk li jkunu għadhom ġodda fis-suq, jiġifieri l-kompetituri attwali u potenzjali, jiġu emarġinati saħansitra iktar mit-twettiq ta’ l-operazzjoni, peress li jitilfu lil First Choice kemm bħala fornitriċi ta’ postijiet fuq l-ajruplani kif ukoll bħala kanal ta’ distribuzzjoni potenzjali; fi kwalunkwe każ, dawn l-operaturi ma jkollhomx il-possibbiltà li jikkumpensaw għal restrizzjonijiet eventwali li t-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal jistgħu jimplementaw fuq il-kapaċità (Deċiżjoni, premessa 171).

68 Għal dak li jirrigwarda l-effetti ta’ l-operazzjoni fuq il-kompetizzjoni effettiva, il-Kummissjoni kienet tal-fehma li l-fatt li tiġi llimitata l-kapaċità globali mqiegħda fis-suq għandu jkollu l-effett li dan ta’ l-aħħar jingħalaq waqt li jkun hemm żieda fil-prezzijiet u fil-profitti tal-membri ta’ l-oligopolija dominanti (ara, b’mod partikolari, il-premessi 56 u 168 in fine tad-Deċiżjoni).

C – Fuq l-allegati żbalji ta’ evalwazzjoni mwettqa mill-Kummissjoni

69 Ir-rikorrenti targumenta li, għall-kuntrarju ta’ dak li tallega l-Kummissjoni, l-elementi adottati fid-Deċiżjoni minn din ta’ l-aħħar biex tikkaratterizza s-sitwazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva ma kinux jeżistu fil-mument tan-notifika u li m’għandhomx iseħħu jekk l-operazzjoni titwettaq.

70 B’mod iktar speċifiku, ir-rikorrenti ssostni, fl-ewwel lok, li l-Kummissjoni ma wrietx, suffiċjentement għall-finijiet tal-liġi, li, fid-dawl tal-karatteristiċi tas-suq in kwistjoni, it-twettiq ta’ l-operazzjoni jinċentiva lit-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal biex ma jikkompetux iktar bejniethom.

71 Fit-tieni lok, hija targumenta li anki jekk wieħed jassumi li tali inċentiv jista’ jeżisti, in-nuqqas ta’ fatturi ta’ dissważjoni jew ta’ possibbiltajiet ta’ ritaljazzjoni adegwati jostakola l-ħolqien ta’ l-allegata oligopolija dominanti.

72 Fit-tielet lok, u fi kwalunkwe każ, l-operaturi ż-żgħar tat-turs u l-operaturi l-ġodda fis-suq, jiġifieri l-kompetituri attwali u potenzjali, kieku jikkontestaw l-eventwali restrizzjonijiet tal-kapaċità implementati u l-konsumaturi jirreaġixxu konsegwentement, b’mod li t-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal ma jkollhomx, b’effett tal-konċentrazzjoni, is-setgħa li jaġixxu flimkien sa grad notevoli indipendentement mill-kompetituri l-oħrajn u mill-konsumaturi.

73 Finalment, ir-rikorrenti ssostni li l-Kummissjoni wettqet żball ta’ evalwazzjoni fil-mod kif evalwat l-impatt ta’ l-operazzjoni fuq il-kompetizzjoni fi ħdan is-suq in kwistjoni.

1. Osservazzjonijiet preliminari

74 Ir-rikorrenti ssostni, fuq bażi preliminari, li t-tendenza naturali ta’ l-operaturi tas-suq in kwistjoni li jiddeterminaw b’mod prudenti l-kapaċità tagħhom ma waqqfithomx fil-passat milli jikkompetu u li mhemmx raġunijiet biex wieħed jemmen li t-twettiq ta’ l-operazzjoni prevista ser twassal għall-eliminazzjoni ta’ din il-kompetizzjoni minħabba l-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva tat-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal.

75 Id-Deċiżjoni hija partikolarment ambigwa f’dak li jirrigwarda l-kwalifikazzjoni tas-sitwazzjoni kompetittiva li kienet teżisti fil-mument tan-notifika. Huwa madankollu paċifiku li l-Kummissjoni kkonkludiet li t-twettiq ta’ l-operazzjoni prevista għandu joħloq, u mhux isaħħaħ, pożizzjoni dominanti fis-suq (Deċiżjoni, premessa 194). Il-Kummissjoni kkonfermat fir-risposta tagħha li hija mhux qed tallega li fil-mument tan-notifika kienet teżisti sitwazzjoni ta’ oligopolija dominanti u li l-kwistjoni hija dwar il-ħolqien, u mhux it-tisħiħ, ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva. Hija ma tikkontestax li l-operaturi ewlenin tat-turs ġġudikaw li ma kienx possibbli jew profittabbli, qabel it-twettiq ta’ l-operazzjoni prevista, li jillimitaw il-kapaċità tagħhom bil-għan li jżidu l-prezzijiet u d-dħul tagħhom.

76 Minn dan jirriżulta li l-eżami tal-Qorti tal-Prim’Istanza għandu, f’din il-kawża, jieħu bħala punt ta’ tluq sitwazzjoni fejn, skond il-Kummissjoni stess, l-erba’ operaturi l-kbar tat-turs m’għandhomx is-setgħa li jadottaw l-istess linja ta’ azzjoni fis-suq u b’hekk ma jippreżentawx ruħhom bħala entità waħda fil-konfront tal-kompetituri tagħhom, tas-sħab kummerċjali tagħhom u tal-konsumaturi, u fejn għaldaqstant m’għandhomx is-setgħat inerenti f’pożizzjoni dominanti kollettiva.

77 F’dawn iċ-ċirkustanzi, hija l-Kummissjoni li għandha tipprova li, fid-dawl tal-karatteristiċi tas-suq ta’ l-organizzazzjoni ta’ vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet fil-qrib għall-Britanniċi u fid-dawl tal-operazzjoni nnotifikata, l-awtorizzazzjoni tagħha kienet ser twassal għall-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva li tirrestrinġi l-kompetizzjoni, peress li Airtours/First Choice, Thomson u Thomas Cook kienu ser ikollhom is-setgħa, li qabel ma kellhomx, li jadottaw l-istess linja ta’ azzjoni fis-suq billi jiffissaw il-kapaċità tagħhom taħt il-livell li normalment ikun il-każ f’suq kompetittiv, li huwa diġà kkaratterizzat minn ċerta prudenza fir-rigward tal-kapaċità.

78 Għaldaqstant huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet preċedenti li għandhom jiġu eżaminati l-ilmenti u l-argumenti mressqa mir-rikorrenti f’din il-kawża.

2. Fuq il-konklużjoni li tgħid li t-twettiq ta’ l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni jinċentiva lit-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal biex ma jikkompetux bejniethom

79 Ir-rikorrenti targumenta li l-konklużjoni li tgħid li t-twettiq ta’ l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni jinċentiva lit-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal biex ma jkomplux jikkompetu bejniethom hija żbaljata, peress li l-Kummissjoni, minn naħa, ma qisitx, kif hija kellha tagħmel, il-kompetizzjoni li teżisti bejn l-operaturi ewlenin tat-turs fil-mument tan-notifika u, min-naħa l-oħra, ikkommettiet żbalji fl-evalwazzjoni tagħha tal-karatteristiċi tas-suq li ntużaw bħala indizji biex jiġi stabbilit li kellha tinħoloq pożizzjoni dominanti kollettiva, dawn l-indizji kienu, b’mod partikolari, l-iżviluppi li seħħew u li huma prevedibbli fid-domanda, il-volatilità tagħha u l-grad ta’ trasparenza li jeżisti fis-suq.

a) Fuq l-evalwazzjoni tal-kompetizzjoni li teżisti bejn l-aġenziji ewlenin tal-vjaġġi

80 Ir-rikorrenti targumenta li l-analiżi tal-kompetizzjoni li kienet teżisti qabel in-notifika (imsejħa “kompetizzjoni mgħoddija”) għandha rwol fundamentali f’din il-kawża, inkwantu l-inċentivi ewlenin invokati mill-Kummissjoni, jiġifieri l-eżistenza ta’ allegati riġiditajiet fir-rigward tal-kapaċità, huma inerenti għall-funzjonament normali tas-suq, li jikkonċernaw il-professjoni kollha u mhumiex influwenzati mit-twettiq ta’ l-operazzjoni prevista. Hija ssostni li s-suq in kwistjoni ffunzjona, matul dawn l-aħħar snin, b’mod kompetittiv u tikkontesta l-affermazzjoni tal-Kummissjoni li tgħid li dan diġà kellu tendenza ta’ dominanza kollettiva. B’mod partikolari, hija tikkritika l-mod ta’ kif il-Kummissjoni ħadet in kunsiderazzjoni l-allegata eżistenza ta’ tendenza għad-dominanza kollettiva saħansitra qabel ma ġew eżaminati t-twettiq ta’ l-operazzjoni prevista u l-volatilità ta’ l-ishma tas-suq storiċi.

81 Il-Kummissjoni targumenta li l-mod kif kien jiffunzjona s-suq qabel u l-eżistenza, fl-imgħoddi, ta’ kompetizzjoni mhumiex elementi importanti, inkwantu d-Deċiżjoni hija bbażata fuq il-konstatazzjoni li l-operazzjoni prevista għandha toħloq pożizzjoni dominanti kollettiva, jiġifieri tbiddel il-kundizzjonijiet tas-suq b’tali mod li l-inċentivi u l-aġir eżaminati fl-imgħoddi ma jibqgħux jikkostitwixxu punti ta’ referenza rilevanti biex tiġi ddeterminata r-reazzjoni ta’ l-operaturi fis-sitwazzjoni l-ġdida tas-suq. Għaldaqstant, hija targumenta li l-kwistjoni essenzjali hija jekk l-operazzjoni prevista għandhiex timmodifika l-kundizzjonijiet attwali tas-suq b’tali mod li l-operatauri ewlenin ma jibqgħux jaġixxu bħal ma kienu jaġixxu fl-imgħoddi. B’hekk, ma jsegwix li għaliex is-suq kien kompetittiv b’erba’ operaturi kbar tat-turs, dan ser ikompli jkun hekk jekk dawn ma jkunux iktar minn tlieta. Il-Kummissjoni madankollu tikkontesta l-argumenti tar-rikorrenti intiżi biex juru li kien hemm u ser ikompli jkun hemm kompetizzjoni b’saħħitha bejn l-operaturi ewlenin.

82 Il-Qorti tal-Prim’Istanza madankollu tirrileva li, fir-rigward ta’ allegata pożizzjoni dominanti kollettiva, waħda mill-kwistjonijiet li l-Kummissjoni hija obbligata li teżamina hija jekk l-operazzjoni ta’ konċentrazzjoni li tkun ġiet innotifikata lilha tikkostitwixxix ostakolu sinjifikattiv għall-kompetizzjoni effettiva fis-suq in kwistjoni (sentenzi Kali & Salz, iċċitata iktar ’il fuq, punt 221, u Gencor vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 163). Fin-nuqqas ta’ bidla importanti fil-livell ta’ kompetizzjoni li kien jeżisti qabel, l-operazzjoni għandha tiġi awtorizzata, għaliex m’għandhiex effetti restrittivi fuq il-kompetizzjoni (ara l-punt 58 iktar ’il fuq). Minn dan isegwi li l-grad ta’ kompetizzjoni eżistenti fis-suq in kwistjoni fil-mument tan-notifika ta’ l-operazzjoni huwa ċirkustanza determinanti sabiex tikkaratterizza l-eventwali ħolqien ta’ sitwazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva fil-kuntest ta’ l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 4064/89.

83 Kif argumentat ir-rikorrenti, l-analiżi, f’din il-kawża, tal-kompetizzjoni eżistenti qabel in-notifika hija partikolarment importanti, peress li l-iskop tal-koordinazzjoni taċita li, skond il-Kummissjoni, aktarx li sseħħ wara l-konċentrazzjoni, hija restrizzjoni tal-kapaċità, mqiegħda fis-suq mit-tliet operaturi tat-turs integrati li jifdal, li tmur lil hinn mill-prudenza naturali fl-ippjanar tal-kapaċità tagħhom, li l-Kummissjoni stess tikkunsidra li hija inerenti fil-funzjonament normali tas-suq.

i) Fuq l-allegata eżistenza ta’ tendenza ta’ dominanza kollettiva qabel it-twettiq ta’ l-operazzjoni prevista

84 Għandu jiġi kkonstatat, fl-ewwel lok, li għalkemm il-Kummissjoni ddedikat parti tad-Deċiżjoni għall-eżami tal-“[is]truttura tal-kompetizzjoni fl-imgħoddi” (premessi 128 sa 138), minn analiżi dettaljata tal-punti ta’ din il-parti jirriżulta li, fir-realtà, il-Kummissjoni ma tiddeċidix dwar id-daqs tal-kompetizzjoni eżistenti f’dan is-suq. Hija tillimita ruħha li tesponi (premessi 128 sa 138) serje ta’ ċirkustanzi jew elementi li seħħew f’dan is-suq matul is-snin ta’ qabel in-notifika biex tikkonkludi (Deċiżjoni, premessa 138) li “diversi elementi jindikaw li f’dan is-settur diġà teżisti tendenza ta’ dominanza kollettiva, b’mod partikolari fir-rigward ta’ l-iffissar tal-kapaċitajiet”. Iżda mkien f’din is-silta tad-Deċiżjoni ma jissemma l-eventwali tnaqqis fil-grad ta’ kompetizzjoni qabel in-notifika.

– Fuq il-fatt li l-operaturi l-kbar tat-turs jadottaw approċċ prudenti fir-rigward ta’ l-ippjanar tal-kapaċità u jikkunsidraw b’mod partikolari l-estimi tal-kompetituri ewlenin

85 Fil-premessi 135 u 136 tad-Deċiżjoni, il-Kummissjoni tesponi li l-operaturi l-kbar tat-turs jadottaw approċċ prudenti fir-rigward ta’ l-ippjanar tal-kapaċitajiet u b’mod partikolari jikkunsidraw l-estimi tal-kompetituri ewlenin (id-Deċiżjoni tiċċita, fil-premessa 136, ċerti dikjarazzjonijiet li saru mid-diriġenti ta’ l-operaturi l-kbar tat-turs Britanniċi integrati li juru din il-prudenza fl-ippjanar). Fil-premessa preċedenti (135), id-Deċiżjoni tirrakkonta episodju, li seħħ matul is-sajf tal-1995, li skond il-Kummissjoni juri l-konsegwenza ta’ provvista eċċessiva fis-suq: matul il-perijodu ta’ l-ippjanar tal-1994, l-operaturi tal-vjaġġi ssopravalutaw id-domanda għall-istaġun tas-sajf tal-1995 u sabu ruħhom b’kapaċitajiet mhux mibjugħa li huma kellhom ineħħu permezz ta’ skontijiet sostanzjali, li wassalhom għal telf kunsiderevoli.

86 Ir-rikorrenti ssostni li l-operaturi l-kbar tat-turs ma jistgħux jiġu kkritikati talli adottaw approċċ prudenti fl-ippjanar tal-kapaċità, billi b’mod partikolari jagħtu każ ta’ l-estimi tal-pjanijiet ta’ l-operaturi ewlenin tat-turs l-oħrajn, għaliex il-qorti Komunitarja rrikonoxxiet li l-kundizzjoni ta’ indipendenza ma ċċaħħadx lill-operaturi ekonomiċi mid-dritt li jadattaw ruħhom b’mod intelliġenti għall-komportament eżistenti u previst tal-kompetituri tagħhom (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-16 ta’ Diċembru 1975, Suiker Unie et vs Il-Kummissjoni, 40/73 sa 48/73, 50/73, 54/73 sa 56/73, 111/73, 113/73 u 114/73, Ġabra p. 1663, punti 173 u 174). Hija tikkunsidra li din il-prudenza mhijiex inkompatibbli ma aggressività kompetittiva kbira biex iżżomm jew iżżid l-ishma tagħha tas-suq għad-detriment tal-kompetituri ewlenin tagħha. F’dan ir-rigward, ir-rikorrenti tiċċita d-dikjarazzjonijiet ta’ l-operaturi tat-turs ewlenin li jiddeskrivu l-ambizzjonijiet tagħhom ta’ tkabbir.

87 Il-Kummissjoni targumenta li l-intenzjonijiet attribwiti lill-operaturi ewlenin tat-turs mir-rikorrenti jirriflettu s-sitwazzjoni qabel l-operazzjoni prevista u b’hekk jirreferu għal ċirkustanzi differenti. Hija ma tallegax li preċedentement kienet teżisti sitwazzjoni ta’ oligopolija dominanti. Barra minn hekk, it-“tkabbir aggressiv” li għalih jirreferu ċerti dikjarazzjonijiet kien imwettaq, fl-imgħoddi, u għandu jinkiseb fil-futur, permezz ta’ akkwisti. Finalment, Thomas Cook indikat lill-Kummissjoni li l-preokkupazzjoni ewlenija tagħha ma kinitx id-daqs, iżda l-profittabbiltà (Deċiżjoni, premessa 131).

88 Għandu jiġi mfakkar li d-Deċiżjoni tirrikonoxxi f’diversi postijiet li din it-tendenza naturali għall-prudenza fl-ippjanar tal-kapaċità tikkostitwixxi waħda mill-karatteristiċi partikolari tas-suq in kwistjoni fl-istat attwali tiegħu, fejn mhemmx pożizzjoni dominanti kollettiva li tirrestrinġi l-kompetizzjoni, u li din taffettwa lill-operaturi kollha u mhux biss lill-operaturi l-kbar tat-turs, anki jekk dawn ta’ l-aħħar huma iktar partikolarment ikkonċernati (ara l-premessi 60 sa 66, 97 u 136 tad-Deċiżjoni). B’hekk, fil-premessa 97 tad-Deċiżjoni, il-Kummissjoni tafferma li “[i]l-volatilità tad-domanda teżiġi b’mod partikolari li tiġi llimitata l-kapaċità ppjanata u li din sussegwentement tiżdied jekk jirriżulta li d-domanda tkun partikolarment b’saħħitha [u li l-]fornituri b’hekk ikunu qed jipproteġu ruħhom kontra tnaqqis f’daqqa fid-domanda” u, fil-premessa 136, li “[l-]operaturi l-kbar jadottaw approċċ prudenti fir-rigward ta’ l-ippjanar tal-kapaċitajiet u b’mod partikolari jikkunsidraw l-estimi tal-kompetituri ewlenin tagħhom”.

89 F’dawn iċ-ċirkustanzi, u peress li l-Kummissjoni ma kkontestatx in-natura kompetittiva tas-suq in kwistjoni qabel in-notifika, b’mod partikolari matul il-kriżi tal-1995, l-episodju li seħħ f’dik is-sena, li jingħata importanza kbira fid-Deċiżjoni, ma jistax jikkostitwixxi, fih innifsu, indizju li f’dan is-settur diġà kienet teżisti tendenza ta’ dominanza kollettiva. Il-fatt li, matul il-perijodu ta’ l-ippjanar tal-1994, l-operaturi ħadu żball fil-kalkoli tagħhom u rreġistraw telf sostanzjali wara li ssopravalutaw id-domanda għall-istaġun tas-sajf tal-1995 jista’ jitqies biss bħala eżempju tar-riskji inerenti f’dan is-suq, li l-funzjonament ferm partikolari tiegħu huwa spjegat fil-premessi 59 sa 66 tad-Deċiżjoni.

90 Għalkemm huwa minnu li mid-dikjarazzjonijiet iċċitati fil-premessa 136 tad-Deċiżjoni jirriżulta li d-diriġenti ta’ l-operaturi l-kbar tat-turs huma konxji mir-riskji inerenti fl-adozzjoni ta’ strateġiji ta’ espansjoni fis-suq in kwistjoni, b’mod partikolari grazzi għal-lezzjonijiet li tgħallmu mill-episodju tal-1995 u mill-fatt li ċ-ċavetta tal-profittabbiltà tinsab fl-adattament tal-kapaċità għad-domanda (ara l-premessa 60 tad-Deċiżjoni), dawn id-dikjarazzjonijiet ma jinkludu lanqas ħjiel ta’ indizju ta’ nuqqas ta’ kompetizzjoni bejn l-operaturi ewlenin tat-turs.

91 Finalment, għall-kuntrarju ta’ dak li tallega l-Kummissjoni (ara l-premessi 137 u 138 tad-Deċiżjoni), il-fatt li, sa ċertu punt (30 sa 40 % tal-kapital), l-istess investituri istituzzjonali jinsabu f’Airtours, First Choice u Thomson, ma jistax jitqies bħala element li jindika li f’dan is-settur diġà kienet teżisti tendenza ta’ dominanza kollettiva. F’dan ir-rigward huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat li, kif irrikonoxxiet il-Kummissjoni stess fir-risposta tagħha (punt 73), fid-Deċiżjoni mhuwiex allegat li l-grupp ta’ azzjonisti istituzzjonali jirrappreżenta unità waħda omoġenja li tippermetti li jiġu kkontrollati dawn il-kumpanniji kkwotati fil-borża jew li tipprovdi mekkaniżmu ta’ skambju ta’ informazzjoni bejn it-tliet impriżi. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma tistax issostni li dawn l-azzjonisti jirrappreżentaw element addizzjonali favorevoli għal ġestjoni prudenti tal-kapaċitajiet, mingħajr ma tkun eżaminat sa liema punt dawn l-azzjonisti jintervjenu fil-ġestjoni tal-kumpanniji in kwistjoni. Finalment, anki jekk wieħed jippreżumi li ġiet stabbilita kapaċità ta’ influwenza fuq il-ġestjoni ta’ l-impriżi, peress li t-tħassib ta’ l-azzjonisti istituzzjonali komuni fir-rigward tat-tkabbir u, b’hekk, tal-kapaċità, sempliċement jirriflettu karatteristika inerenti tas-suq in kwistjoni, il-Kummissjoni xorta waħda jkun għad fadlilha tistabbilixxi li l-preżenza ta’ tali investituri istituzzjonali fil-kapital ta’ tlieta mill-erba’ operaturi ewlenin tat-turs tikkostitwixxi element li jindika li diġà teżisti tendenza ta’ dominanza kollettiva.

92 Minn dak li ntqal hawn fuq jirriżulta li, peress li ma kkontestatx in-natura kompetittiva ta’ dan is-suq, il-Kummissjoni ma setgħetx tikkunsidra l-prudenza fl-ippjanar tal-kapaċitajiet li tikkaratterizza s-suq f’kundizzjonijiet normali bħala indikazzjoni tal-fondatezza ta’ l-argument tagħha li jgħid li f’dan is-settur diġà kienet teżisti tendenza ta’ dominanza kollettiva.

– Fuq l-evalwazzjoni tal-movimenti ta’ integrazzjoni orizzontali u vertikali li jikkaratterizzaw is-suq wara l-pubblikazzjoni tar-rapport tal-Monopolies and Mergers Commission

93 Ir-rikorrenti targumenta li l-Monopolies and Mergers Commission tar-Renju Unit, waħda mill-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tar-Renju Unit (iktar ’il quddiem, l-“MMC”), eżaminat il-kompetizzjoni li kienet teżisti fl-1997 fis-suq inkwistjoni u intavolat rapport imsejjaħ ‛Foreign package holidays: a report on the supply in the UK of tour operators’ services and travel agents’ services in relation to foreign package holidays’ (iktar ’il quddiem, ir-“rapport tal-MMC”). Hija targumenta li l-MMC ikkonkludiet f’dan ir-rapport li s-sitwazzjoni f’dan is-suq kienet suffiċjentement kompetittiva.

94 Il-Kummissjoni ssostni li s-sitwazzjoni tas-suq inbidlet b’mod kunsiderevoli wara l-adozzjoni tar-rapport tal-MMC fl-1997, mhux biss minħabba ż-żieda fl-integrazzjoni vertikali ta’ l-operaturi ewlenin tat-turs, kif tallega r-rikorrenti, iżda wkoll minħabba l-konċentrazzjoni orizzontali sinjifikattiva li seħħet.

95 Fil-premessi 128 sa 134 tad-Deċiżjoni, il-Kummissjoni tiċċita, bħala indizju ta’ tendenza ta’ dominanza kollettiva, il-movimenti ta’ integrazzjoni orizzontali u vertikali li kkaratterizzaw is-settur Britanniku tal-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin f’dawn l-aħħar snin u li ġew aċċellerati wara l-pubblikazzjoni tar-rapport tal-MMC f’Diċembru 1997, b’mod partikolari minħabba l-fatt li għadd ta’ operaturi ta’ daqs medju ġew akkwistati mill-erba’ operaturi l-kbar tat-turs.

96 Il-Qorti tal-Prim’Istanza tirrileva, madankollu, li minn eżami bir-reqqa ta’ dawn il-movimenti jirriżulta li l-akkwisti ta’ l-operaturi tat-turs, ta’ linji ta’ l-ajru u ta’ aġenziji tal-vjaġġi mill-operaturi tat-turs ewlenin, li jissemmew fil-premessa 134 tad-Deċiżjoni, ma wasslux għal bidliet maġġuri fis-suq, b’tali mod li jinvalidaw, fl-1999, il-konklużjonijiet li għalihom waslet l-MMC fit-tmiem tal-1997 dwar il-kompetizzjoni f’dan is-suq, u li, għaldaqstant, dawn l-akkwisti ma jistgħux jitqiesu bħala indizju ta’ l-eżistenza ta’ tendenza ta’ dominanza kollettiva.

97 Effettivament, fl-ewwel lok, għandu jiġi kkonstatat li, kif irrilevat ir-rikorrenti, l-MMC kienet tal-fehma fir-rapport tagħha ppubblikat fl-1997 li s-settur tal-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin kien settur dinamiku, fejn il-kompetizzjoni kienet akkanita u fejn l-ostakli għad-dħul ma kinux sinjifikattivi. Hija waslet għal din il-konklużjoni wara li għamlet studju partikolarment dettaljat (iktar minn 300 paġna) tas-sitwazzjoni u tal-funzjonament tas-settur tal-vjaġġi, li sar matul investigazzjoni ta’ tnax-il xahar abbażi ta’ għadd kbir ta’ informazzjoni u opinjonijiet mill-partijiet kollha preżenti fis-settur tal-vaganzi f’pajjiżi barranin mibjugħa fir-Renju Unit. Sabiex tħejji r-rapport tagħha, l-MMC ikkummissjonat erba’ studji tas-suq minn konsulenti esterni u r-rapport ġie ffinalizzat f’Novembru 1997, jiġifieri sena u nofs biss qabel ma l-Kummissjoni eżaminat dan is-suq fil-kuntest ta’ l-operazzjoni nnotifikata.

98 B’mod iktar speċifiku, fil-punt 1.6 tar-rapport tagħha, l-MMC qalet dan li ġej:

“Is-settur tal-vjaġġi kien altru milli statiku f’dawn l-aħħar għaxar snin u l-istampa tkompli tinbidel, b’tendenza lejn iktar integrazzjoni vertikali. Mill-parteċipanti ewlenin kollha deskritti fl-inkjesta tagħna tal-1986 dwar il-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin, Thomson biss żammet pożizzjoni prominenti. Ġbarna numru kbir ta’ provi li juru li l-kompetizzjoni fis-settur hija b’saħħitha u ġeneralment aħna naqblu ma’ dan l-argument. Għalkemm il-konċentrazzjoni żdiedet matul dawn l-aħħar ħames snin, din ma tinsabx f’livell partikolarment għoli. Il-profitti kkunsidrati fuq bażi annwali mhumiex eċċessivi. L-atturi jmorru u jiġu. M’hemmx ostakli sinjifikattivi għad-dħul fis-suq ta’ l-operaturi tal-vjaġġi jew ta’ l-operaturi tat-turs.”

99 Il-Kummissjoni ma kkontestatx din l-analiżi fid-Deċiżjoni, minkejja li hija kemm-il darba ċċitat evalwazzjonijiet li saru mill-MMC f’dan ir-rapport fir-rigward ta’ kwistjonijiet oħrajn (premessi 9, 11, 47, 70, 76, 81, 114, 115, 123, 128, 129, 131, 133 u 134 tad-Deċiżjoni). Minn dan isegwi li hija mhux qed tikkontesta l-konklużjonijiet tal-MMC dwar id-deskrizzjoni ta’ dan is-suq, fl-1997, bħala suq b’kompetizzjoni b’saħħitha.

100 Il-Kummissjoni madankollu targumenta (Deċiżjoni, premessa 123) li l-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni f’dan is-suq inbidlu b’mod sostanzjali wara l-1997, b’mod partikolari minħabba ż-żieda fil-konċentrazzjoni u l-integrazzjoni vertikali li seħħew fih, kif ġie espost fil-premessa 134 tad-Deċiżjoni. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ssostni li l-eliminazzjoni ta’ l-operaturi ta’ daqs medju tirrappreżenta bidla essenzjali fl-istruttura tal-kompetizzjoni u żżid il-possibbiltajiet ta’ komportament parallel mill-operaturi ewlenin tat-turs.

101 Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li l-movimenti ta’ integrazzjoni orizzontali u vertikali li seħħew fis-settur Britanniku tal-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin wara l-pubblikazzjoni tar-rapport tal-MMC huma inqas importanti milli tallega l-Kummissjoni.

102 Effettivament, għal dak li jirrigwarda l-integrazzjoni orizzontali, mill-atti tal-proċess (paġna 33a tan-notifika ta’ l-operazzjoni lill-Kummissjoni, fl-anness 5 tar-rikors, punt 4.18 tar-rapport tal-1997 tal-MMC u l-premessa 72 tad-Deċiżjoni) jirriżulta li l-iżvilupp, bejn l-1996 u l-1999, fl-ishma tas-suq ta’ Thomson, ta’ Airtours u ta’ First Choice ma jippermettix li jiġi identifikat tisħiħ sostanzjali ta’ l-ishma tagħhom fis-suq tad-distanzi qosra. Skond il-grafika li tiddeskrivi l-iżviluppi fl-ishma tas-suq ta’ l-operaturi tat-turs, id-destinazzjonijiet kollha inklużi, il-bejgħ tal-vaganzi kollox inkluż f’pajjiżi barranin ta’ Thomson, li kienu jirrappreżentaw 25 % tal-bejgħ ta’ vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin fl-1996 ma kinux jirrappreżentaw iktar minn 22 % fl-1998, waqt li dawk ta’ Airtours kienu jirrappreżentaw 16 % kemm fl-1996 u kif ukoll fl-1998 u dawk ta’ First Choice naqsu minn 10 % fl-1996 għal 9 % fl-1998. L-ewwel tliet operaturi tat-turs attivi fl-1997 b’hekk jirrappreżentaw 51 % tal-bejgħ ta’ vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin fl-1996 u 47 % fl-1998. Din l-evalwazzjoni hija kkoroborata mill-eżami tad-dejta dwar id-destinazzjonijiet fil-qrib biss. Effettivament, mill-punt 4.18 tar-rapport tal-MMC jirriżulta li, fl-1997, l-MMC kienet eżaminat ukoll l-ishma tas-suq ta’ l-operaturi tat-turs integrati skond id-definizzjoni stretta tas-suq tal-prodott adottata fid-Deċiżjoni, għaliex l-interess li s-suq jiġi eżaminat ukoll skond tali definizzjoni kien ġie argumentat dak iż-żmien minn Thomas Cook. Minn eżami komparattiv taċ-ċifri ta’ l-ishma tas-suq fl-1996 (li jinsabu fil-punt 4.18 tar-rapport tal-MMC) u fl-1998 (li jinsabu fil-premessa 72 tad-Deċiżjoni) jirriżulta li Thomson għaddiet minn 33 għal 30 jew 27 %, skond is-sorsi, li Airtours għaddiet minn 20 għal 19 jew 21 %, skond is-sorsi, u li First Choice għaddiet minn 12 għal 15 jew 11 %, skond is-sorsi. Thomas Cook biss kellha żieda sostanzjali fl-ishma tas-suq, billi żdiedet minn 6 għal 20 %.

103 Minn dan jirriżulta li l-element essenzjali tal-konċentrazzjoni li seħħet fis-settur tal-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin wara l-1997 huwa l-fatt li Thomas Cook, li fi ftit snin żviluppa minn operatur żgħir għal operatur tat-turs kbir wara diversi operazzjonijiet ta’ tkabbir estern (akkwist f’Ġunju 1996 ta’ Sunworld, akkwisti fl-1998 ta’ Flying Colors, li kienet tirrappreżenta 3 % tas-settur tal-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin, u ta’ Carlson/Inspirations, li kienet tirrappreżenta bejn 1 sa 3 % tas-settur) (rapport tal-MMC, tabella 4.1, p. 76; Deċiżjoni, premessi 131 u 134). Permezz ta’ dan it-tkabbir, Thomas Cook deher, fl-1998, bħala r-raba’ l-akbar operatur tat-turs, integrat vertikalment u, b’hekk, f’pożizzjoni aħjar biex jikkompeti kontra l-operaturi tat-turs l-oħrajn integrati. Din iċ-ċirkustanza ma tistax tiġi interpretata bħala fattur li juri nuqqas ta’ kompetizzjoni fis-suq.

104 Bl-eċċezzjoni tal-każ ta’ Thomas Cook, l-akkwisti ta’ l-operaturi tat-turs li għalihom tirreferi d-Deċiżjoni fil-premessa 134 jikkonċernaw essenzjalment ix-xiri ta’ operaturi ta’ daqs żgħir li ma żidux b’mod sinjifikattiv is-sehem tas-suq ta’ l-operaturi ewlenin tat-turs fis-settur tal-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin. Għaldaqstant, l-eliminazzjoni ta’ l-operaturi ta’ daqs medju li, skond il-Kummissjoni, kienet tirrappreżenta bidla essenzjali fl-istruttura tal-kompetizzjoni li żiedet il-possibiltajiet ta’ komportament parallel ta’ l-operaturi ewlenin tat-turs, tista’ tiġi spjegata mill-fatt li feġġ operatur tal-vjaġġi kbir ġdid, Thomas Cook, b’ishma tas-suq li żdiedu minn 6 għal 20 %.

105 Għal dak li jirrigwarda t-tisħiħ tal-grad ta’ integrazzjoni vertikali ta’ l-operaturi l-kbar tat-turs, li allegatament seħħ ukoll wara l-1997, u li kien jikkostitwixxi wkoll, skond il-Kummissjoni, indizju tat-tendenza ta’ dominanza kollettiva fis-settur (Deċiżjoni, premessa 138), għandu jiġi kkonstatat li d-Deċiżjoni mhijiex koerenti f’dan ir-rigward, għaliex hija msejsa, fl-istess ħin, fuq l-idea li l-politika ta’ integrazzjoni vertikali hija neċessarja biex wieħed jikkompeti ma’ l-operaturi l-kbar tat-turs. B’hekk, fil-premessa 132 tad-Deċiżjoni, il-Kummissjoni tirrileva li First Choice, fl-1998, adottat politika ta’ integrazzjoni vertikali fid-distribuzzjoni bil-għan li tipproteġi ruħha kontra l-prattiki kummerċjali tal-operaturi l-kbar tat-turs oħrajn, biex ma jkollhiex iktar għalfejn tħallashom kummissjonijiet u biex tikseb informazzjoni aħjar dwar it-tendenzi tas-suq. Fir-realtà, din il-ħtieġa ta’ integrazzjoni vertikali tikkostitwixxi wieħed mill-elementi fundamentali tal-konklużjoni tal-Kummissjoni, li kienet tal-fehma li kellha tirriżulta pożizzjoni dominanti kollettiva f’dan il-każ, b’mod partikolari peress li l-konċentrazzjoni kellha telimina lil First Choice bħala kompetitriċi fit-tliet livelli li jikkostitwixxu l-katina tad-distribuzzjoni (premessa 168 tad-Deċiżjoni).

106 Isegwi li fid-Deċiżjoni l-Kummissjoni stess tammetti li t-tisħiħ tal-grad ta’ integrazzjoni vertikali jikkostitwixxi element favur il-kompetizzjoni, inkwantu jżid l-effikaċja rispettiva u jillimita l-interdipendenza ta’ l-operaturi l-kbar tat-turs, li jagħtu prijorità lill-mezzi ta’ distribuzzjoni tagħhom fuq dawk ta’ l-operaturi ewlenin l-oħrajn. Il-konstatazzjoni ta’ dan il-fenomenu ta’ integrazzjoni vertikali wara l-pubblikazzjoni tar-rapport tal-MMC fl-1997 b’hekk ma jistax jikkostitwixxi, fl-istess ħin, indizju tat-tendenza ta’ dominanza kollettiva. Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li fir-rapport tagħha l-MMC analizzat ukoll it-tendenza dejjem akbar ta’ integrazzjoni vertikali u stmat li din tikkostitwixxi fenomenu li jista’ jistimula l-kompetizzjoni daqs kemm jista’ jrażżanha (ara l-punt 2.193 tar-rapport tal-MMC). B’mod partikolari, l-MMC ikkonkludiet li l-effetti antikompetittivi ta’ l-integrazzjoni vertikali kienu dgħajfa, fl-1997, meta jitqies il-livell ta’ konċentrazzjoni tas-settur.

107 Minn dan jirriżulta li l-Kummissjoni kkonstatat b’mod żbaljat li l-movimenti ta’ integrazzjoni orizzontali u vertikali li seħħew wara l-pubblikazzjoni tar-rapport tal-MMC fl-1997 kienu jeżiġu li jitwarrbu l-evalwazzjonijiet li din ta’ l-aħħar għamlet dwar il-grad ta’ kompetizzjoni li jikkaratterizza s-suq in kwistjoni.

108 Minn dak li ntqal hawn fuq jirriżulta li l-Kummissjoni kienet żbaljata meta fil-premessa 138 tad-Deċiżjoni kkonkludiet li l-elementi esposti fil-premessi 128 sa 137 tagħha “jindikaw li f’dan is-settur kienet diġà teżisti tendenza ta’ dominanza kollettiva, b’mod speċjali fir-rigward ta’ l-iffissar tal-kapaċitajiet”.

ii) Fuq l-evalwazzjoni tal-volatilità ta’ l-ishma storiċi tas-suq

109 Ir-rikorrenti sussegwentement tinvoka, bħala prova ta’ l-eżistenza ta’ suq kompetittiv, il-fatt li fl-imgħoddi l-ishma tas-suq ta’ l-operaturi ewlenin tat-turs kienu volatili, dinamiċi u varjabbli.

110 Skond il-Kummissjoni, ebda volatilità ta’ dan it-tip ma ġiet osservata reċentement fis-suq in kwistjoni. Hija tenfasizza li l-bidliet fl-ishma tas-suq ta’ l-operaturi l-kbar tat-turs msemmija mir-rikorrenti jirriżultaw mill-akkwisti li huma għamlu u li għalhekk mhumiex il-konsegwenza tal-prestazzjoni tagħhom fis-suq. Jekk dawn l-akkwisti ma jiġux ikkunsidrati, l-ishma tas-suq ta’ l-operaturi ewlenin ftit li xejn varjaw matul dawn l-aħħar snin, u dan jindika li t-tkabbir intern huwa diffiċli (Deċiżjoni, premessa 128 u nota ta’ qiegħ il-paġna 86).

111 Għandu jiġi rrilevat li, fil-kuntest tal-identifikazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, l-istabbiltà tal-ishma tas-suq storiċi tikkostitwixxi element favorevoli għall-iżvilupp ta’ kollużjoni taċita, inkwantu din tiffaċilità d-diviżjoni tas-suq minflok kompetizzjoni qalila, fejn kull operatur jirreferi għall-parti tas-suq li huwa kellu storikament biex jiffissa l-produzzjoni tiegħu bi proporzjon magħha.

112 F’din il-kawża, il-konstatazzjoni tal-Kummissjoni li tgħid li l-iżvilupp fl-ishma tas-suq ta’ Thomson, ta’ Airtours, ta’ Thomas Cook u ta’ First Choice baqa’ stabbli matul dawn l-aħħar ħames snin hija bbażata fuq il-premessa li t-tkabbir estern m’għandux jittieħed in kunsiderazzjoni. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li, meta l-bidliet fit-tqassim ta’ l-ishma tas-suq jirriżultaw prinċipalment mill-akkwist ta’ kompetituri, il-“kwoti” li għandhom jiġu attribwiti jistgħu jiġu ddeterminati billi jingħaddu flimkien l-ishma tas-suq tax-xerrej u dawk tal-kumpannija akkwistata u li, għaldaqstant, ma tqumx il-problema ta’ operaturi li jfittxu li jallinjaw is-sehem tagħhom tas-suq mal-massimi miksuba fil-passat.

113 Madankollu, l-esklużjoni tat-tkabbir estern fid-determinazzjoni tal-volatilità tal-ishma tas-suq mhijiex iġġustifikata fiċ-ċirkustanzi tal-kawża, inkwantu, fis-suq in kwistjoni, id-daqs u l-grad ta’ integrazzjoni vertikali ta’ l-impriżi jikkostitwixxu fatturi ta’ kompetizzjoni importanti (ara, b’mod partikolari, il-premessi 73, 75, 77, 78, 99, 100, 114 u 115 tad-Deċiżjoni). Effettivament, f’tali ċirkustanzi, l-għadd kbir ta’ akkwisti li l-operaturi l-kbar tat-turs wettqu fl-imgħoddi, kemm qabel kif ukoll wara l-pubblikazzjoni tar-rapport tal-MMC, jista’ jiġi interpretat bħala sinjal ta’ kompetizzjoni importanti bejn dawn l-operaturi, li jimmultiplikaw l-akkwisti tagħhom biex jevitaw li jitħallew l-art mill-kompetituri ewlenin tagħhom f’oqsma essenzjali sabiex ikunu jistgħu jibbenefikaw bis-sħiħ mill-ekonomiji ta’ l-iskala.

114 Barra minn hekk, il-premessa li t-tkabbir estern ma jittiħidx in kunsiderazzjoni hija kkonfutata f’din il-kawża minn diversi rimarki li l-Kummissjoni stess għamlet fid-Deċiżjoni, li jissuġġerixxu, għall-kuntrarju ta’ dak li hija ssostni fir-risposta tagħha, li operazzjoni ta’ akkwist imwettqa minn wieħed mill-operaturi l-kbar tat-turs ma ssarrafx, f’għajnejn l-operaturi l-kbar tat-turs l-oħrajn, f’addizzjoni aritmetika ta’ l-ishma tas-suq ta’ l-akkwirent u dawk tal-kumpannija akkwistata, iżda twassal għal reazzjoni kompetittiva min-naħa tagħhom.

115 Id-Deċiżjoni b’hekk tirrileva, fil-premessa 137, li “[m]eta sar ċar li Airtours kienet qed tipprova tieħu l-kontroll ta’ First Choice f’April ta’ dik is-sena, kien biżżejjed li Thomson tħabbar l-intenzjoni tagħha li tiddefendi s-sehem tagħha tas-suq biex l-ishma tagħha naqsu b’9 % dakinhar stess, minħabba ‛biża’ li l-kumpannija kienet ser tibda gwerra tal-prezzijiet’, u dan ġiegħel lid-diretturi ta’ Thomson biex jagħmlu sforzi kunsiderevoli biex jikkonvinċu lill-investituri istituzzjonali li dik it-tħabbira kienet ġiet interpretata b’mod ħażin u li hija ma kellha ebda intenzjoni li żżid kapaċitajiet ġodda fis-suq, iżda biss li takkwista l-pożizzjonijiet abbandunati minn Airtours/First Choice wara l-amalgamazzjoni tagħhom.”

116 Bl-istess mod, fil-premessa 145 id-Deċiżjoni tindika li “jidher li hemm qbil komuni fis-settur li kull konċentrazzjoni ssarraf fi tnaqqis temporanju fis-sehem tas-suq tal-protagonisti, billi ċerti klijenti u fornituri jitilqu lil dawn ta’ l-aħħar minħabba t-tneħħija tad-duplikazzjoni fil-programmi tagħhom”. Dawn l-antiċipazzjonijiet huma kkonfermati mill-eżami tad-dokumenti ppreżentati mir-rikorrenti dwar l-iżvilupp ta’ l-ishma tas-suq storiċi (anness 6 tar-replika, paġna 2, ara wkoll it-tabella dwar l-iżviluppi tas-sehem tas-suq ta’ l-operaturi tat-turs, paġna 8 tar-rikors). B’hekk, wara l-akkwist fl-1989 ta’ Horizon minn Thomson, is-sehem fis-suq ta’ l-amalgamazzjoni l-ġdida kellu jkun ta’ 32 % (25 % għal Thomson u 7 % għal Horizon), filwaqt li niżel malajr għal madwar 25 %.

117 Għandu jiġi kkonstatat li mill-analiżi ta’ l-informazzjoni li tinsab fil-proċess jirriżulta li, hekk kif argumentat ir-rikorrenti mingħajr kontestazzjoni min-naħa tal-Kummissjoni, l-ishma tas-suq ta’ l-operaturi ewlenin tat-turs għal dak li jirrigwarda l-vaganzi kollox inkluż lejn pajjiżi barranin, inkluż it-tkabbir estern, ivarjaw b’mod kunsiderevoli. It-tabella ta’ l-ishma tas-suq ta’ l-operaturi tat-turs ippreżentata fil-formola tan-notifika (riprodotta f’paġna 8 tar-rikors) mir-rikorrenti tippermetti li dan jiġi kkonstatat. B’hekk, fl-1990, is-sehem tas-suq ta’ Thomson kien ta’ 21.81 %, dak ta’ First Choice kien ta’ 5.82 %, dak ta’ Airtours kien ta’ 4.27 % u dak ta’ Thomas Cook kien ta’ 2.13 %. Fl-1994, is-sehem tas-suq ta’ Thomson kien ta’ 23.13 %, dak ta’ Airtours kien ta’ 15.52 %, dak ta’ First Choice kien ta’ 5.88 % u dak ta’ Thomas Cook kien ta’ 2.41 %. Sussegwentement, fl-1998, is-sehem tas-suq ta’ Thomson kien ta’ 19.28 %, dak ta’ Airtours kien ta’ 14.26 %, dak ta’ First Choice kien ta’ 7.47 % u dak ta’ Thomas Cook kien ta’ 11.38 %.

118 B’hekk isegwi li l-Kummissjoni kienet żbaljata meta kkunsidrat li l-ishma tas-suq li jirriżultaw mill-akkwisti ma kellhomx jittieħdu in kunsiderazzjoni u meta hija, sussegwentement, stmat li l-iżvilupp ta’ l-ishma tas-suq tal-operaturi ewlenin tat-turs kien baqa’ stabbli matul l-aħħar snin.

119 Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-kompetizzjoni eżistenti fis-suq in kwistjoni għandu jingħad ukoll li r-rikorrenti allegat, mingħajr ma ġiet ikkontestata mill-Kummissjoni, li l-prestazzjonijiet ta’ l-operaturi ewlenin tat-turs jistgħu jkunu differenti fl-istess staġun (b’telliefa u rebbieħa) u jistgħu, barra minn hekk, ivarjaw minn staġun għall-ieħor. Din iċ-ċirkustanza għandha tiġi interpretata bħala indizju li s-suq huwa kompetittiv u timmilita, għaldaqstant, kontra l-eżistenza ta’ eventwali pożizzjoni dominanti kollettiva.

iii) Konklużjoni dwar l-evalwazzjoni tal-kompetizzjoni li teżisti bejn l-operaturi ewlenin tat-turs

120 Minn dak li ntqal hawn fuq jirriżulta li l-Kummissjoni kkommettiet żbalji ta’ evalwazzjoni fl-analiżi tagħha tal-kompetizzjoni li kienet teżisti fis-suq in kwistjoni qabel in-notifika. Minn naħa, hija ma pprovatx, suffiċjentement għall-finijiet tal-liġi, l-evalwazzjoni tagħha li fis-settur diġà kienet teżisti tendenza ta’ dominanza kollettiva u, b’hekk, ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni, b’mod partikolari għal dak li jirrigwarda l-iffissar tal-kapaċitajiet. Min-naħa l-oħra, hija ma kkunsidratx, kif hija kellha tagħmel, il-fatt li fl-imgħoddi l-ishma tas-suq ta’ l-operaturi ewlenin tat-turs kienu volatili u li dik il-volatilità hija indizju ta’ l-eżistenza ta’ suq kompetittiv.

b) Fuq l-evalwazzjoni ta’ l-iżviluppi li seħħew u li huma prevedibbli fid-domanda, il-volatilità tagħha u l-grad ta’ trasparenza li jeżisti fis-suq,

121 F’parti intitolata “Karatteristiċi tas-suq (oligopolija dominanti)” (premessi 87 sa 127) id-Deċiżjoni tesponi serje ta’ karatteristiċi li, skond il-Kummissjoni, jagħmlu s-suq in kwistjoni favorevoli għall-ħolqien ta’ oligopolija dominanti. Dawn jikkonsistu, b’mod partikolari, fl-omoġeneità tal-prodott, fit-tkabbir dgħajjef tad-domanda, fis-sensittività baxxa tad-domanda għall-prezz, fl-istrutturi ta’ spejjeż simili fi ħdan il-fornituri ewlenin, fil-livell għoli ta’ trasparenza, fl-interdipendenza u fir-rabtiet kummerċjali li jeżistu bejn il-fornituri ewlenin, fl-ostakli sostanzjali għall-aċċess għas-suq u fis-saħħa ta’ xiri dgħajfa tal-konsumaturi. Skond id-Deċiżjoni (punt 87), dawn il-karatteristiċi diġà jeżistu u ser ikomplu jeżistu jekk l-operazzjoni prevista titwettaq.

122 Ir-rikorrenti tikkontesta l-evalwazzjonijiet li wasslu lill-Kummissjoni biex tikkunsidra li dawn il-karatteristiċi kienu diġà jeżistu fis-suq in kwistjoni u li dawn kienu jagħmluh favorevoli għall-ħolqien ta’ oligopolija dominanti f’każ li titwettaq l-operazzjoni prevista. Hija targumenta b’mod partikolari li r-rata ta’ tkabbir tad-domanda u l-grad tagħha ta’ volatilità fis-suq in kwistjoni, kif ukoll il-grad ta’ trasparenza li jeżisti fis-suq, jikkostitwixxu, f’din il-kawża, elementi li, għall-kuntrarju ta’ dak li tallega l-Kummissjoni, jagħmlu iktar diffiċli l-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva.

i) Fuq l-evalwazzjonijiet dwar it-tkabbir dgħajjef tad-domanda

123 Ir-rikorrenti targumenta, essenzjalment, li l-Kummissjoni kkommettiet żball ta’ evalwazzjoni meta stmat li t-tkabbir tad-domanda huwa globalment dgħajjef, filwaqt li l-informazzjoni kkomunikata fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva u l-fatt li t-tkabbir tad-domanda huwa iktar rapidu minn dak tal-prodott gross domestiku juru l-kuntrarju.

124 Fil-premessi 92 u 93 tad-Deċiżjoni, il-Kummissjoni tippreżenta l-evalwazzjonijiet tagħha dwar il-livell ta’ tkabbir tad-domanda fis-suq in kwistjoni.

125 Fil-premessa 92, il-Kummissjoni tafferma li “[s]tudju li sar dan l-aħħar għal aġenzija tal-vjaġġi, li jissemma f’risposta għal talba għal informazzjoni tal-Kummissjoni, [...] juri [...] li r-rata ta’ tkabbir annwali medja hija globalment dgħajfa (3 sa 4 % għad-deċennju)”. Jingħad ukoll li “t-tkabbir tad-domanda matul is-sentejn li ġejjin għandu jkun qrib iż-żero skond diversi estimi tas-settur, iżda sussegwentement huwa mistenni ċertu rkupru”.

126 Sussegwentement, fil-premessa 93, il-Kummissjoni tiddikjara, “[f]uq il-bażi ta’ l-investigazzjoni tagħha f’din il-kawża”, li hija waslet għall-konklużjoni li “t-tkabbir globali tad-domanda fis-suq tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet fil-qrib ser jibqa’ moderat, kif kien fis-snin 90”. Finalment, bħala konklużjoni, il-Kummissjoni “tqis li t-tkabbir tas-suq aktarx li mhux ser jistimula l-kompetizzjoni fil-futur prevedibbli”.

127 Il-Qorti tal-Prim’Istanza tikkonstata li l-evalwazzjonijiet tal-Kummissjoni madankollu huma bbażati fuq evalwazzjoni inkompleta u żbaljata ta’ l-informazzjoni li ntbagħtitilha fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva.

128 Fl-ewwel lok, għandu jiġi rrilevat li, b’risposta għal miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura li permezz tagħha l-Qorti tal-Prim’Istanza talbitha tippreżenta l-istudju li għalih hija tirreferi fil-premessa 92 tad-Deċiżjoni, il-Kummissjoni ppreċiżat li hija qatt ma kellha għad-dispożizzjoni tagħha dan l-istudju kollu matul il-proċedura amministrattiva u li hija tista’ tikkomunika lill-Qorti tal-Prim’Istanza biss silta minnu, li kienet ġiet annessa minn operatur tat-turs f’risposta għal talba għal informazzjoni. Din is-silta tikkonsisti f’paġna waħda biss ta’ dokument bit-titolu “Forecasting Holiday Demand” imħejji minn Ogilvy & Mather f’data mhux magħrufa.

129 Skond din is-silta: “[I]s-suq Brittaniku tal-vaganzi lejn pajjiżi barranin żdied bil-kbir matul dawn l-aħħar 20 sena. Skond il-British National Travel Survey, il-Brittaniċi ħadu madwar 30 miljun vaganza f’pajjiżi barranin (ta’ iktar minn 4 iljieli), jiġifieri iktar mit-triplu taċ-ċifri tal-1978. Fl-aħħar għaxar snin, is-suq żdied b’medja ta’ 3.7 % fis-sena.” Is-silta tippreċiża wkoll, fir-rigward tal-volatilità tad-domanda, li “[g]ħalkemm it-tkabbir sottostanti tas-suq kien persistenti, ir-rata ta’ tkabbir annwali kienet ftit li xejn kostanti. Rati ta’ tkabbir annwali ta’ 10 % jew iktar ġew segwiti rapidament bi tnaqqis sostanzali”; li “[i]d-domanda għall-vaganzi mhux biss talli hija iktar volatili mill-prodott gross domestiku u mil-livelli ta’ l-ispejjeż fit-tul tal-konsumaturi, iżda talli effettivament lanqas ma tikkoinċidi maċ-ċiklu ekonomiku (pereżempju, is-suq żdied b’iktar minn 10 % matul ir-riċessjoni tal-1980 u l-1981)”; kif ukoll li “l-volatilità tad-domanda tagħmel il-previżjoni tad-domanda ferm problematika.”

130 Minn sempliċi analiżi ta’ dan id-dokument jirriżulta li l-Kummissjoni interpretatu b’mod żbaljat. Fil-fatt, fil-premessa 92 tad-Deċiżjoni, hija tindika li “[l]-istudju jinnota wkoll [it also noted] li r-rata ta’ tkabbir annwali medja hija globalment dgħajfa”, filwaqt li ebda indikazzjoni f’dan is-sens ma tinsab fis-silta kkomunikata lill-Qorti tal-Prim’Istanza. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni injorat l-enfasi li l-awtur tas-silta għamel dwar iż-żieda kbira fil-bejgħ ta’ vaganzi f’pajjiżi barranin matul dawn l-aħħar 20 sena. Minn dan isegwi li l-Kummissjoni interpretat dan id-dokument mingħajr ma rrispettat il-kontenut litterali u l-portata teleoloġika tiegħu, filwaqt li fl-istess ħin iddeċidiet li tużah bħala dokument essenzjali fl-evalwazzjoni tagħha fejn qalet li r-rata ta’ tkabbir ta’ dan is-suq kienet moderata fis-snin 90 u li ser tibqa’ hekk (Deċiżjoni, premessa 93).

131 Fit-tieni lok, minn dawn is-siltiet tad-Deċiżjoni (premessi 92 u 93) jirriżulta li l-Kummissjoni ma ħaditx in kunsiderazzjoni r-rati ta’ tkabbir tad-domanda matul is-sentejn ta’ qabel in-notifika, l-1997 u l-1998, li rriżulta, għaldaqstant, li huma punti ta’ referenza importanti inkwantu l-effetti ta’ l-episodju tal-1995 kienu diġà ġew assimilati mis-suq. Mill-informazzjoni li tinsab fil-volum 4 tar-rapport tal-1998 tal-British National Travel Survey (datat Frar 1999), li ġie kkomunikat fl-anness 9 tal-formola ta’ notifika tar-rikorrenti, jirriżulta li s-settur tal-vaganzi f’pajjiżi barranin kiber b’rata qawwija matul id-deċennju kollu u, b’hekk, ukoll matul l-aħħar snin. Fil-fatt, mill-kontenut tal-paġna 113 (u tat-tabella li tinsab fil-paġna 112) jirriżulta li n-numru ta’ tluq għal vaganzi f’pajjiżi barranin żdied minn 21 miljun fl-1989 għal 29.25 miljun fl-1998 (jew żieda ta’ iktar minn 39.2 % għall-aħħar deċennju). Wara l-kriżi tal-1995, li minħabba fiha n-numru ta’ żjariet f’pajjiżi barranin naqas minn 26 miljun fl-1995 għal 23.25 miljun fl-1996 (jew tnaqqis ta’ kważi 10.5 %), in-numru ta’ żjariet f’pajjiżi barranin żdied minn 23.25 għal 27.25 miljun fl-1997 (jew żieda ta’ iktar minn 17.2 %) u minn 27.25 għal 29.25 miljun fl-1998 (jew żieda ta’ iktar minn 7.3 %). Fir-rigward ta’ din l-aħħar sena, jintqal espressament li din tikkonsisti f’żieda reali u mhux f’differenza dovuta għall-prattika abitwali li ċ-ċifri jittieħdu sal-eqreb numru sħiħ meta l-bidliet bejn sena u oħra jkunu minimi. Iċ-ċirkustanza li din l-informazzjoni tirrigwarda wkoll il-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet imbiegħda ma tikkonfutax il-valur probatorju tagħha fir-rigward tat-tendenza ta’ żieda sostnuta, inkwantu dan it-tip ta’ vaganzi rrappreżenta biss wieħed minn ħamsa mit-total f’dawn l-aħħar snin (ara p. 116 tar- rapport tal-British National Travel Survey).

132 Il-Kummissjoni injorat din l-informazzjoni fl-estimi tagħha tal-livell ta’ tkabbir tas-suq in kwistjoni; min-naħa l-oħra, hija rreferiet għat-tendenza għas-sentejn li ġejjin, hekk kif enfasizzat fil-premessa 92 tad-Deċiżjoni li “[i]t-tkabbir tad-domanda matul is-sentejn li ġejjin għandu jkun qrib iż-żero skond diversi estimi tas-settur, iżda sussegwentement huwa mistenni ċertu rkupru”. Meta, matul is-seduta, il-Kummissjoni ġiet mistoqsija dwar dan il-punt hija wieġbet li din l-evalwazzjoni kienet ibbażata fuq studju ekonometriku li ġie ppreżentat matul il-proċedura amministrattiva b’risposta għal talba għal informazzjoni. Għandu jiġi osservat li la l-awturi ta’ dan l-istudju ekonometriku, la n-natura tiegħu, u lanqas il-kuntest li fih sar ma ssemmew fid-Deċiżjoni. Għandu jingħad ukoll, finalment, li din l-istima ta’ rata ta’ tkabbir qrib iż-żero hija kkontradetta fil-punt segwenti tad-Deċiżjoni (premessa 93) fejn il-Kummissjoni stess “tammetti li s-suq tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet fil-qrib għandu jkompli jiżviluppa” u li “[j]ista’ jkun li dan saħansitra jikber b’rata ftit iktar mgħaġġla mill-PGD ġenerali wara żieda fil-ħin liberu u żieda fil-livell ta’ ġid ġenerali”.

133 Minn dak li ntqal hawn fuq jirriżulta li l-Kummissjoni interpretat b’mod żbaljat din l-informazzjoni dwar it-tkabbir tad-domanda li hija kellha għad-dispożizzjoni tagħha, billi hija injorat il-fatt li dan is-suq kien ikkaratterizzat minn tendenza netta ta’ tkabbir kunsiderevoli matul l-aħħar deċennju b’mod ġenerali, minkejja n-natura volatili tad-domanda minn sena għall-oħra, u li d-domanda żdiedet b’ritmu iktar mgħaġġel matul dawn l-aħħar snin b’mod partikolari. F’dan il-kuntest ta’ tkabbir, u billi ma ppreżentatx provi iktar preċiżi biex tistabbilixxi li t-tendenza ta’ tkabbir kellha tinqaleb fis-snin li ġejjin, il-Kummissjoni ma setgħetx tikkonkludi li l-iżviluppi tas-suq kienu kkaratterizzati minn tkabbir dgħajjef, li jikkostitwixxi, f’din il-kawża, element ta’ tali natura li jista’ jiffaċilita l-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva mit-tliet operaturi l-kbar tat-turs li jifdal.

ii) Fuq l-evalwazzjonijiet dwar il-volatilità tad-domanda

134 Ir-rikorrenti ssostni li l-volatilità tad-domanda tagħmel iktar diffiċli l-prova ta’ l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva inkwantu din iżżid ma’ l-“istorbju” fis-suq billi tagħmel iktar diffiċli d-distinzjoni bejn varjazzjonijiet tad-domanda kkawżati mill-volatilità tas-suq u żidiet fil-kapaċità kkawżati minn devjazzjonijiet mil-linja ta’ azzjoni komuni. Din l-impossibbiltà li ssir distinzjoni bejn iż-żewġ tipi ta’ avvenimenti timplika b’mod ċar li kwalunkwe tentattiv ta’ kollużjoni jkun instabbli.

135 Fid-Deċiżjoni l-Kummissjoni tammetti li ċerta volatilità fid-domanda teżisti f’dan is-suq (Deċiżjoni, premessi 92 u 95). Madankollu, hija targumenta (Deċiżjoni, premessa 97) li f’din il-kawża, l-imsemmija volatilità ma tipprekludix il-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, iżda li għall-kuntrarju, “[din] tagħmel is-suq iktar favorevoli għal dan, għaliex dan il-fenomenu, assoċjat mal-fatt li huwa eħfef li tiżdied il-kapaċità milli li titnaqqas, jfisser, għall-operaturi l-kbar tat-turs, li huwa loġiku li tiġi adottata attitudni prudenti fir-rigward tal-kapaċità”. Hija tgħid ukoll li “[i]l-volatilità tad-domanda teżiġi b’mod partikolari li tiġi llimitata l-kapaċità ppjanata u li din sussegwentement tiżdied jekk jirriżulta li d-domanda tkun partikolarment b’saħħitha” u li “[i]l-fornituri b’hekk ikunu qed jipproteġu ruħhom kontra tnaqqis f’daqqa fid-domanda”.

136 Fi kwalunkwe każ, fil-premessi 94 sa 96 tad-Deċiżjoni, il-Kummissjoni tikkontesta l-argumenti li r-rikorrenti ressqet matul il-proċedura amministrattiva dwar il-volatilità tad-domanda u l-kawżi tagħha, li huma marbuta mal-prodott gross domestiku, l-iżvilupp fil-gosti tal-klijenti u l-varjabbiltà ta’ l-ispejjeż (l-effett tal-linji ta’ l-ajru low-cost). Il-Kummissjoni ssostni wkoll (premessa 95) li “l-operaturi tat-turs kollha huma esposti għar-riskji taċ-ċiklu ekonomiku u jridu jintegraw l-iżvilupp makro-ekonomiku fil-previżjonijiet tagħhom”. B’hekk huwa probabbli li l-operaturi tat-turs kollha jagħmlu l-istess analiżi ta’ l-iżviluppi tas-suq.

137 Il-Kummissjoni tammetti (Deċiżjoni, premessa 96 u noti ta’ qiegħ il-paġna 73 u 74) li ċerti xokkijiet eżoġeni, bħall-attakki terroristiċi kontra turisti fl-Eġittu u fit-Turkija, jistgħu jfixklu l-ippjanar ta’ l-operaturi tat-turs, iżda hija tirrifjuta, madankollu, li teħodhom in kunsiderazzjoni bħala element li jista’ jagħmel iktar diffiċli l-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, minħabba li tali avvenimenti, li huma ta’ natura eċċezzjonali, mhumiex partikolari għas-suq tal-vaganzi kollox inkluż lejn destinazzjonijiet fil-qrib, iżda jistgħu jseħħu fi kwalunkwe suq.

138 Finalment, il-Kummissjoni tirrikonoxxi li r-rimarki tar-rikorrenti dwar id-diffikultà li din il-volatilità timplika għall-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva jikkorrispondu mat-teorija ekonomika, iżda tiddikjara li dawn mhumiex rilevanti f’din il-kawża. Skond il-Kummissjoni, peress li huwa iktar faċli li tiżdied il-kapaċità milli li tiġi ristretta, l-operaturi għandhom tendenza li jkunu prudenti sabiex jipproteġu ruħhom kontra kwalunkwe volatilità eventwali. Barra minn hekk, huwa faċli li ssir distinzjoni bejn tnaqqis fid-domanda u żieda fil-kapaċità ta’ operatur ieħor, għaliex l-aġir ta’ dan ta’ l-aħħar jista’ jiġi osservat direttament.

139 Għandu jiġi rrilevat fl-ewwel lok li, kif tirrikonoxxi l-Kummissjoni, it-teorija ekonomika tikkunsidra li l-volatilità tad-domanda tagħmel iktar diffiċli l-ħolqien ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva. Għall-kuntrarju, domanda stabbli u li b’hekk tippreżenta volatilità baxxa tikkostitwixxi element rilevanti għall-finijiet tal-identifikazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, inkwantu din tiffaċilita l-iskoperta ta’ devjazzjonijiet minn linja ta’ azzjoni komuni (jiġifieri inganni) billi tippermetti li ssir distinzjoni bejn adattazzjonijiet fil-kapaċità intiżi bħala risposta għal żieda jew tnaqqis f’suq volatili.

140 F’din il-kawża, il-Kummissjoni tammetti li s-suq in kwistjoni huwa kkaratterizzat minn ċertu grad ta’ volatilità fid-domanda (Deċiżjoni, premessi 92, 95 u 97). Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li diver