Kawżi T-117/07 u T-121/07

Areva et

vs

Il-Kummissjoni Ewropea

“Kompetizzjoni — Akkordji — Suq tal-proġetti li jirrigwardaw switchgear insulat bil-gass — Deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE — Drittijiet tad-difiża — Obbligu ta’ motivazzjoni — Imputabbiltà tal-aġir li jikkostitwixxi ksur — Tul tal-ksur — Multi — Responsabbiltà in solidum għall-ħlas tal-multa — Ċirkustanzi aggravanti — Rwol ta’ mexxej — Ċirkustanzi attenwanti — Kooperazzjoni”

Sommarju tas-sentenza

1. Kompetizzjoni — Regoli Komunitarji — Impriża — Kunċett — Unità ekonomika

(Artikolu 81(1) KE)

2. Kompetizzjoni — Regoli Komunitarji — Ksur — Imputazzjoni — Persuna ġuridika responsabbli għat-tmexxija tal-impriża matul il-ksur — Eċċezzjonijiet

(Artikolu 81(1) KE)

3. Kompetizzjoni — Regoli Komunitarji — Ksur imwettaq minn sussidjarja — Imputazzjoni lill-kumpannija parent fid-dawl tar-rabtiet ekonomiċi u ġuridiċi li jgħaqqduhom

(Artikolu 81(1) KE)

4. Atti tal-istituzzjonijiet — Motivazzjoni — Obbligu — Portata — Motiv ibbażat fuq nuqqas ta’ motivazzjoni jew motivazzjoni insuffiċjenti — Motiv ibbażat fuq l-ineżattezza tal-motivazzjoni — Distinzjoni

(Artikolu 253 KE)

5. Dritt Komunitarju — Prinċipji ġenerali tad-dritt — Nuqqas ta’ retroattività ta’ dispożizzjonijiet kriminali — Qasam ta’ applikazzjoni — Kompetizzjoni

(Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 15(4), u Nru 1/2003, Artikolu 23(5))

6. Kompetizzjoni — Akkordji — Ftehim bejn impriżi — Oneru tal-prova tal-Kummissjoni fir-rigward tat-tul tal-ksur

(Artikolu 81(1) KE; Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 15(2), u Nru 1/2003, Artikolu 23(3))

7. Kompetizzjoni — Proċedura amministrattiva — Preskrizzjoni fil-qasam tal-azzjonijiet — Bidu tad-dekorrenza

(Artikolu 81 KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53; Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikolu 25)

8. Atti tal-istituzzjonijiet — Motivazzjoni — Obbligu — Portata

(Artikolu 253 KE)

9. Kompetizzjoni — Multi — Responsabbiltà in solidum għall-ħlas — Kundizzjonijiet

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

10. Kompetizzjoni — Multi — Responsabbiltà in solidum għall-ħlas — Portata

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

11. Kompetizzjoni — Multi — Responsabbiltà in solidum għall-ħlas — Possibbiltà għal kull wieħed mid-debituri li jippreżenta rikors għal annullament kontra tali deċiżjoni

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

12. Kompetizzjoni — Regoli Komunitarji — Ksur — Imputazzjoni — Prinċipju ta’ individwalità tal-pieni — Portata

(Artikolu 81(1) KE)

13. Dritt Komunitarju — Prinċipji — Dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva — Rikonoxximent mill-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u affermazzjoni mill-ġdid mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea

(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47)

14. Kompetizzjoni — Prinċipji — Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata ksur — Stħarriġ ġudizzjarju effettiv tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni — Qorti indipendenti u imparzjali — Ġurisdizzjoni sħiħa

(Artikoli 81 KE, 229 KE u 230 KE; Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 17, u Nru 1/2003, Artikolu 31)

15. Kompetizzjoni — Regoli Komunitarji — Natura ta’ ordni pubbliku

(Artikolu 81 KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

16. Kompetizzjoni — Proċedura amministrattiva — Deċiżjoni li tikkonstata ksur u li timponi multa — Obbligu li jiġi osservat il-prinċipju ta’ kompetenzi ta’ attribuzzjoni

(Artikolu 5 KE u 81 KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53; Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 15(2), u Nru 1/2003, Artikoli 7(1) u 23(2))

17. Kompetizzjoni — Proċedura amministrattiva — Rispett tad-drittijiet tad-difiża — Dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet — Natura provviżorja — Rinunzja tal-ilmenti li jirriżultaw infondati fir-rigward ta’ ċerti kumpanniji li jagħtu lok għal deterjorament tal-pożizzjoni tal-kumpannija miżmuma bħala destinatarja tad-deċiżjoni kkontestata — Ammissibbiltà fid-dawl tal-eżerċizzju mill-kumpannija tad-dritt tagħha li tinstema’

(Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 19(1), u Nru 1/2003, Artikolu 27(1))

18. Kompetizzjoni — Multi — Ammont — Determinazzjoni — Kriterji — Gravità tal-ksur — Ċirkustanzi aggravanti — Rwol ta’ mexxej jew ta’ provokatur tal-ksur — Kunċett

(Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 15(2), u Nru 1/2003, Artikolu 23(2); Kommunikazzjoni tal-Kummissjoni 98/C 9/03, punti 2 u 3)

19. Kompetizzjoni — Multi — Ammont — Determinazzjoni — Kriterji — Gravità tal-ksur — Ċirkustanzi aggravanti — Rwol ta’ mexxej tal-ksur — Rwol imwettaq suċċessivament minn impriżi differenti u mill-kumpanniji li jmexxuhom

(Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 15(2), u Nru 1/2003, Artikolu 23(2); Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 98/C 9/03, punt 2)

20. Kompetizzjoni — Multi — Ammont — Setgħa diskrezzjonali tal-Kummissjoni — Stħarriġ ġudizzjarju — Ġurisdizzjoni sħiħa

(Artikolu 229 KE; Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 17, u Nru 1/2003, Artikolu 31)

21. Kompetizzjoni — Multi — Ammont — Determinazzjoni — Kriterji — Teħid inkunsiderazzjoni tad-dħul mill-bejgħ dinji magħmul matul l-aħħar sena sħiħa tal-ksur u relatat mal-prodotti u servizzi li jaqgħu taħt dan il-perijodu

(Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 15(2), u Nru 1/2003, Artikolu 23(2); Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 98/C 9/03, punt 1 A)

1. Fid-dritt tal-kompetizzjoni, il-kunċett ta’ impriża għandu jinftiehem li jindika unità ekonomika mill-perspettiva tas-suġġett tal-ksur inkwistjoni. Billi jipprojbixxi lill-impriżi, b’mod partikolari, milli jikkonkludu akkordji jew milli jipparteċipaw fi prattiki miftehma li jistgħu jkollhom inċidenza fuq il-kummerċ bejn Stati Membri u li jkollhom bħala għan jew bħala effett li jostakolaw, jirrestrinġu jew joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, l-Artikolu 81(1) KE jinkludi entitajiet ekonomiċi li kull waħda minnhom tikkonsisti f’organizzazzjoni unitarja ta’ elementi personali, tanġibbli u intanġibbli, li jfittxu għan ekonomiku speċifiku fuq medda ta’ żmien u li jistgħu jikkontribwixxu għat-twettiq ta’ ksur tat-tip imsemmi minn dawn id-dispożizzjonijiet.

(ara l-punt 63)

2. Fil-qasam tal-kompetizzjoni, skont il-prinċipju ta’ responsabbiltà personali, skont liema persuna għandha titqies responsabbli biss għall-atti li hija tikkommetti, bħala prinċipju, huwa obbligu tal-persuna li kienet tmexxi l-impriża fil-mument meta jkun twettaq il-ksur, li tirrispondi għal dan il-ksur, anki jekk, fil-ġurnata tal-adozzjoni tad-deċiżjoni li tikkonstata l-ksur, it-tmexxija tal-impriża tkun tqegħdet taħt ir-responsabbiltà ta’ persuna oħra.

F’ċerti ċirkustanzi eċċezzjonali, il-ġurisprudenza tammetti li jista’ jiġi dderogat mill-prinċipju tar-responsabbiltà personali b’applikazzjoni tal-kriterju tal-kontinwità ekonomika, li skontu ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni jista’ jiġi attribwit lis-suċċessur ekonomiku ta’ persuna ġuridika li huwa l-awtur tiegħu, anki meta din tal-aħħar tkun għadha teżisti fid-data tal-adozzjoni tad-deċiżjoni li tikkonstata l-imsemmi ksur, sabiex l-effettività ta’ dawn ir-regoli ma tiġix kompromessa minħabba l-bidla magħmula, b’mod partikolari, fil-forma ġuridika tal-kumpanniji kkonċernati.

Il-Kummissjoni għandha raġun li ma tapplikax il-kriterju msejjaħ “tal-kontinwità ekonomika” u li żżomm personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni tal-impriża fil-ksur lill-kumpannija parent li mexxiet direttament lil din l-impriża qabel ma ttrasferietha lil sussidjarji esklużivi jew kważi esklużivi, sa meta l-imsemmija sussidjarji u l-imsemmija impriża finalment ġew ittrasferiti lil grupp ieħor.

(ara l-punti 65, 66, 72, 78)

3. Fil-qasam tal-kompetizzjoni, bħala prinċipju, hija l-Kummissjoni li għandha tipprova li l-kumpannija parent effettivament eżerċitat influwenza determinanti fuq l-aġir tas-sussidjarja tagħha fis-suq, u dan abbażi ta’ numru ta’ elementi fattwali fosthom, b’mod partikolari, is-setgħa ta’ tmexxija eventwali eżerċitata mill-kumpannija parent fuq is-sussidjarja tagħha. Madankollu, il-Kummissjoni tista’ raġonevolment tassumi li sussidjarja li l-kapital tagħha huwa 100 % proprjetà tal-kumpannija parent tagħha tapplika, essenzjalment, l-istruzzjonijiet mogħtija lilha minnha u li din il-preżunzjoni ta’ responsabbiltà timplika li l-Kummissjoni ma hijiex marbuta tivverifika jekk il-kumpannija parent effettivament eżerċitatx din is-setgħa ta’ tmexxija fuq is-sussidjarja tagħha. Meta, fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, il-Kummissjoni tindika l-intenzjoni tagħha li żżomm lill-kumpannija parent bħala personalment responsabbli għal ksur imputabbli lis-sussidjarja tagħha billi tinvoka l-preżunzjoni ta’ responsabbiltà li tirriżulta miż-żamma tal-kapital kollu tas-sussidjarja mill-kumpannija parent tagħha, hija l-kumpannija parent li għandha l-intenzjoni tikkontesta r-responsabbiltà li hija għandha li tipproduċi matul il-proċedura amministrattiva jew, l-iktar tard, quddiem il-qorti tal-Unjoni, elementi suffiċjentement probanti biex taqleb il-preżunzjoni billi turi li, minkejja ż-żamma tal-kapital kollu tagħha mill-kumpannija parent tagħha, is-sussidjarja kienet tiddetermina b’mod realment awtonomu l-inizjattiva tagħha fis-suq.

Il-Kummissjoni għandha tkun f’pożizzjoni li tieħu inkunsiderazzjoni, fid-deċiżjoni li tikkonstata ksur, ir-risposti tal-impriżi kkonċernati għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. F’dan ir-rigward, hija għandha tkun f’pożizzjoni mhux biss li taċċetta jew tiċħad l-argumenti tal-impriżi kkonċernati, iżda wkoll li twettaq l-analiżi tagħha tal-fatti ppreżentati minnhom jew sabiex tabbanduna l-oġġezzjonijiet li jkunu rriżultaw infondati, jew sabiex tbiddel jew tissupplimenta, kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt, l-argumenti tagħha insostenn tal-oġġezzjonijiet li hija tibqa’ ssostni. Dan huwa l-każ meta d-deċiżjoni tal-Kummissjoni ma tkunx tistrieħ biss fuq il-preżunzjoni ta’ responsabbiltà li tirriżulta miż-żamma tal-kapital kollu tas-sussidjarji mill-kumpannija parent tagħhom, iżda wkoll mill-fatti prodotti matul il-proċedura amministrattiva u li juru li:

- fi ħdan grupp, l-organizzazzjoni operattiva kienet tieħu preċedenza fuq l-istruttura ġuridika u l-attivitajiet tal-proġetti implikati kienu diretti, fuq l-ogħla livell, mill-kumpannija parent u mill-predeċessuri tagħha,

- sitt membri tal-bord tad-diretturi tal-kumpanniji sussidjarji kienu, simultanjament jew konsekuttivament, membri tal-bord tad-diretturi tal-kumpanniji de facto tal-grupp, qabel it-trasferiment ulterjuri tagħhom lil grupp ġdid,

- il-ħatra mill-kumpannija parent ta’ membru ġdid fi ħdan il-bord tad-diretturi tas-sussidjarji tagħha attivi fis-settur inkwistjoni tissostanzja l-konklużjoni li tgħid li influwenza determinanti kienet ġiet eżerċitata minn tal-ewwel fuq tal-aħħar u

- fir-rigward tal-operazzjonijiet ta’ ristrutturar fi ħdan il-grupp, il-bidla fl-isem kummerċjali tas-sussidjarji attivi fis-settur inkwistjoni, li saret immedjatament wara t-trasferiment fi ħdan il-grupp, turi l-integrazzjoni tagħhom fil-grupp.

Bl-istess mod, il-Kummissjoni għandha raġun meta tqis li d-delega ta’ funzjonijiet ta’ natura kummerċjali ma setgħetx teħles lill-kumpannija parent mir-responsabbiltajiet tagħha, ġaladarba kif hija stess ammettiet, fi żmien il-ksur, hija kellha tapprova kull offerta għal proġetti li kienu jaqbżu ċertu limitu jew li kienu jinvolvu ċerti riskji sostanzjali għall-grupp.

(ara l-punti 86, 87, 91, 97, 116, 144)

4. Fir-rigward tal-obbligu ta’ motivazzjoni li għandha l-Kummissjoni, b’mod partikolari meta tadotta deċiżjoni li tikkonstata ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, għandha ssir distinzjoni bejn l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni jew fuq motivazzjoni insuffiċjenti, u dak ibbażat fuq l-ineżatezza tal‑motivazzjoni tad-deċiżjoni, minħabba żball fuq il-fatti jew fl-evalwazzjoni ġuridika. Dan l-aspett tal-aħħar jaqa’ fl-eżami tal-legalità fuq il-mertu tad-deċiżjoni u mhux tal-ksur tal-forom proċedurali sostanzjali u għalhekk ma jistax jikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 253 KE.

(ara l-punt 88)

5. Il-prinċipju ta’ nuqqas ta’ retroattività ta’ dispożizzjonijiet kriminali huwa prinċipju komuni għall-ordinamenti ġuridiċi kollha tal-Istati Membri, stabbilit ukoll mill-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem, u jagħmel parti sħiħa mill-prinċipji ġenerali tad-dritt li għandhom jiġu osservati mill-qorti tal-Unjoni. Anki jekk mill-Artikolu 15(4) tar-Regolament Nru 17 u mill-Artikolu 23(5) tar-Regolament Nru 1/2003 jirriżulta li d-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jimponu multi għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni ma humiex ta’ natura kriminali, xorta jibqa’ l-fatt li l-Kummissjoni għandha obbligu li tosserva l-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari dak tan-nuqqas ta’ retroattività, fil-proċedura amministrattiva kollha li tista’ twassal għal sanzjonijiet b’applikazzjoni tad-dritt tal-kompetizzjoni.

Din l-osservanza tirrikjedi li r-regoli ta’ imputazzjoni lil persuni, fiżiċi jew ġuridiċi, tal-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni jikkorrispondu għal dawk li ġew iffissati fiż-żmien meta twettaq il-ksur. Meta diversi persuni jistgħu jinżammu personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni fi ksur minn waħda u l-istess impriża, fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni, huma għandhom jiġu kkunsidrati bħala responsabbli in solidum għall-imsemmi ksur. Barra minn hekk, jistgħu jitqiesu responsabbli personalment u in solidum għall-parteċipazzjoni tal-istess impriża fi ksur, kemm il-persuna li taħt ir-responsabbiltà jew it-tmexxija tagħha tqegħdet direttament l-impriża fil-mument meta seħħ il-ksur kif ukoll il-persuna li, peress li kienet teżerċita effettivament setgħa ta’ kontroll fuq din l-impriża u kienet tiddetermina l-aġir tagħha fis-suq, kienet tmexxi indirettament lil din l-istess impriża fil-mument meta twettaq il-ksur.

(ara l-punti 131-134)

6. Fir-rigward tat-tul ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, il-prinċipju ta’ ċertezza legali jitlob li, fin-nuqqas ta’ provi li jistgħu jistabbilixxu direttament dan il-ksur, il-Kummissjoni għandha tinvoka, minn tal-inqas, provi li jirreferu għal fatti li huma suffiċjentement qrib ta’ xulxin fiż-żmien, b’mod li jista’ raġjonevolment jiġi aċċettat li l-ksur seħħ b’mod ininterrott bejn żewġ dati preċiżi. Fir-rigward tal-mezzi ta’ prova, huwa komuni li l-attivitajiet li jirriżultaw minn prattiki u minn ftehim antikompetittiv iseħħu b’mod klandestin, li l-laqgħat jinżammu b’mod sigriet, l-iktar spiss f’terzi pajjiżi, u li d‑dokumentazzjoni relatata titnaqqas kemm jista’ jkun. Anki jekk il-Kummissjoni tiskopri xi dokumenti li juru b’mod espliċitu li kien hemm kuntatt illegali bejn operaturi, bħall-minuti ta’ laqgħa, dawn is-soltu jkunu miktuba f’biċċiet u mifruxin, b’mod li spiss jirriżulta neċessarju li jiġu kkostitwiti mill-ġdid ċerti dettalji permezz ta’ deduzzjonijiet. Fil-parti l-kbira tal-każijiet, l-eżistenza ta’ prattika jew ta’ ftehim antikompetittiv ikollha tiġi dedotta minn ċertu numru ta’ koinċidenzi u ta’ indikazzjonijiet li, meta kkunsidrati flimkien, jistgħu jikkostitwixxu, fin-nuqqas ta’ spjegazzjoni oħra koerenti, il-prova ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni. Fil-kuntest ta’ ksur estiż fuq diversi snin, il-fatt li l-manifestazzjonijiet tal-akkordju jseħħu f’perijodi differenti, li jistgħu jiġu separati b’intervalli ftit jew wisq twal, ma jaffettwax l-eżistenza ta’ tali ftehim, sa fejn id-diversi azzjonijiet li jagħmlu parti minn dan il-ksur isegwu għan wieħed u jaqgħu fil-kuntest ta’ ksur ta’ natura unika u kontinwa.

Għalhekk, sa fejn, ikkunsidrati flimkien, ftehim kuntrarji għar-regoli tal-kompetizzjoni setgħu jipproduċu effetti bejn id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ wieħed minnhom u dik ta’ tmiem ta’ validità ta’ ftehim ieħor, il-Kummissjoni ġustament setgħet tikkunsidra li dan il-ftehim jikkostitwixxi indikazzjoni tal-fatt li l-ksur tkompla, b’mod ininterrott, matul il-perijodu kollu kkonċernat. B’hekk, il-provi ta’ manifestazzjonijiet ripetuti tal-ksur, kif ukoll l-għadd ta’ indikazzjonijiet, miġbura mill-Kummissjoni, dwar il-fatt li l-attivitajiet li għalihom l-impriża kkonċernata pparteċipat fil-kuntest tal-akkordju tkomplew matul il-perijodu kollu kkonċernat għandhom jitqiesu bħala prova suffiċjenti tal-fatt li l-akkordju tkompla b’mod ininterrott bejn id-dati kkunsidrati mid-deċiżjoni tal-Kummissjoni.

(ara l-punti 164-166, 176, 177)

7. Skont l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003, is-setgħa tal-Kummissjoni li tagħti sanzjoni minħabba ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea ssir preskritta wara ħames snin. It-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-ġurnata li fiha jkun seħħ il-ksur. Madankollu, fil-każ li l-ksur ikun kontinwu jew ripetut, il-preskrizzjoni tibda tiddekorri biss mill-ġurnata meta l-ksur ikun intemm.

(ara l-punt 188)

8. Il-Kummissjoni ma tistax tiġi akkużata li ma mmotivatx speċifikament id-deċiżjoni li timponi multa li għandha titħallas in solidum minn żewġ kumpanniji, fil-każ ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, fir-rigward tal-fatt li dawn ma kinux jiffurmaw iktar entità ekonomika waħda fil-ġurnata tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni, peress li, fl-opinjoni tagħha, din iċ-ċirkustanza ma kinitx tostakola d-deċiżjoni. Fil-fatt, il-Kummissjoni ma għandhiex l-obbligu li tinkludi, fid-deċiżjoni tagħha, motivazzjoni preċiża fir-rigward ta’ ċertu numru ta’ aspetti li jidhrulha manifestament barra mill-kuntest, neqsin minn sinjifikat jew kjarament sekondarji għall-evalwazzjoni tagħha.

(ara l-punt 200)

9. Il-ħlas in solidum tal-multi dovuti minħabba ksur tal-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE) huwa effett ġuridiku li jirriżulta, ipso jure, mid-dispożizzjonijiet sostantivi ta’ dawn l-artikoli.

Il-ħlas in solidum ta’ multa dovuta minħabba l-parteċipazzjoni ta’ impriża fi ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE jirriżulta mill-fatt li kull waħda mill-persuni kkonċernati tista’ tinżamm personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni tal-impriża fil-ksur. L-uniformità tal-aġir tal-impriża fis-suq tiġġustifika, għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dritt tal-kompetizzjoni, li l-kumpanniji jew, b’mod iktar ġenerali, is-suġġetti tad-dritt li jistgħu jinżammu personalment responsabbli, ikunu obbligati in solidum. Il-ħlas in solidum tal-multi imposti għal ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE, sa fejn dan jikkontribwixxi sabiex jiġi żgurat il-ħlas effettiv tal-imsemmija multi, jifforma parti mill-għan ta’ dissważjoni li huwa b’mod ġenerali mfittex mid-dritt tal-kompetizzjoni, u dan b’osservanza tal-prinċipju ne bis in idem, li huwa prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni, li huwa wkoll stabbilit mill-Artikolu 4 tal-protokoll Nru 7 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem, li jipprojbixxi li l-istess aġir ta’ impriża fis-suq jiġi ssanzjonat iktar minn darba għall-istess ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, permezz tas-suġġetti tad-dritt li jistgħu jinżammu personalment responsabbli għalih.

Il-fatt li r-responsabbiltajiet personali inkorsi minn numru ta’ kumpanniji minħabba l-parteċipazzjoni tal-istess impriża fi ksur ma humiex identiċi ma jostakolax il-fatt li dawn jingħataw multa li għandha titħallas in solidum, ladarba l-ħlas in solidum tal-multa jkopri biss il-perijodu tal-ksur li matulu huma kienu jifformaw unità ekonomika waħda u għaldaqstant kienu jikkostitwixxu impriża, fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni.

(ara l-punti 204-206)

10. Sa fejn il-motiv ibbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ ċertezza legali jista’ jiġi interpretat bħala eċċezzjoni ta’ illegalità indirizzata kontra r-regoli fil-qasam tal-ħlas in solidum tal-multi fil-każ ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, minħabba l-fatt li dawn ir-regoli huma sors ta’ inċertezza fir-rigward tal-ħlas tal-multa, fir-rigward tad-determinazzjoni tad-debitur li għandu l-obbligu li jħallas u fir-rigward tas-sitwazzjoni ġuridika tal-kodebituri in solidum, l-imsemmi motiv jitlob deċiżjoni dwar il-legalità nnifisha tas-sistema ta’ ħlas in solidum tal-multi fid-dritt tal-kompetizzjoni u sabiex jiġi vverifikat jekk id-drittijiet u l-obbligi li jirriżultaw minn dan jistgħux ikunu magħrufa b’mod suffiċjentement preċiż mill-kumpanniji ssanzjonati.

F’dan ir-rigward, bħall-kunċett ta’ “impriża”, fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni, li tagħha hija sempliċement effett ipso jure, il-kunċett ta’ “ħlas in solidum tal-multi” huwa kunċett awtonomu li għandu jiġi interpretat b’riferiment għall-għanijiet u għas-sistema tad-dritt tal-kompetizzjoni, li fiha hija tipparteċipa, u, jekk ikun il-każ, għall-prinċipji ġenerali li jirriżultaw mis-sistemi kollha ta’ dritt nazzjonali. Fin-nuqqas ta’ indikazzjoni kuntrarja fid-deċiżjoni li permezz tagħha l-Kummissjoni tagħti multa, li għandha titħallas in solidum, lil diversi kumpanniji minħabba aġir illegali ta’ impriża, din tattribwilhom responsabbiltà indaqs għall-imsemmi aġir. Barra minn hekk, il-kumpanniji kkundannati għall-ħlas in solidum ta’ multa għandhom l-obbligu li jħallsu multa waħda, li l-ammont tagħha hija kkalkolata b’riferiment għad-dħul mill-bejgħ tal-impriża inkwistjoni.

Minn dan jirriżulta li kull kumpannija għandha l-obbligu li tħallas il-multa kollha fir-rigward tal-Kummissjoni filwaqt li l-ħlas magħmul minn waħda mill-kumpanniji jeħles lill-kumpanniji kollha mill-obbligi fil-konfront tal-Kummissjoni. Il-kumpanniji li fuqhom tiġi imposta multa li għandha titħallas in solidum u li jinkorru, sakemm ma ssirx indikazzjoni kuntrarja fid-deċiżjoni li timponi l-multa, responsabbiltà indaqs għat-twettiq tal-ksur għandhom, bħala prinċipju, jikkontribwixxu f’partijiet indaqs għall-ħlas tal-multa imposta minħabba dan il-ksur. Konsegwentement, il-kumpannija li, wara li tkun ġiet eventwalment investigata mill-Kummissjoni, tħallas l-ammont kollu tal-multa tista’, abbażi tal-istess deċiżjoni tal-Kummissjoni, tipproċedi kontra l-kodebituri in solidum tagħha għall-irkupru tal-parti rispettiva tagħhom. Għalhekk, għalkemm id-deċiżjoni li fiha tkun ġiet imposta multa fuq diversi kumpanniji li għandha titħallas in solidum ma tippermettix li tiġi ddeterminata, a priori, liema minn dawn il-kumpanniji għandha effettivament tintalab tħallas l-ammont tal-multa lill-Kummissjoni, hija ma tipprekludix il-possibbiltà li kull waħda mill-kumpanniji tkun taf, mingħajr dubji, is-sehem tal-ammont tal-multa applikabbli għaliha u tipproċedi kontra l-kodebituri in solidum tagħha għall-irkupru tas-somom li hija kellha tħallas minbarra sehemha.

(ara l-punti 213, 215)

11. Il-ħlas in solidum tal-multi fid-dritt tal-kompetizzjoni ma jipprekludix id-dritt, għal kull waħda mill-kumpanniji ssanzjonati, li jippreżentaw rikors għal annullament tad-deċiżjoni li permezz tagħha l-Kummissjoni imponitilhom multa li kellha titħallas in solidum.

(ara l-punt 217)

12. Il-prinċipju tal-individwalità tal-pieni u tas-sanzjonijiet, li huwa applikabbli f’kull proċedura amministrattiva li tista’ tagħti lok għal sanzjonijiet skont id-dritt tal-kompetizzjoni, jimponi li persuna għandha tiġi ssanzjonata biss għall-fatti li hija tiġi akkużata bihom individwalment. Dan huwa l-każ meta żewġ kumpanniji jkunu ġew issanzjonati, minħabba l-parteċipazzjoni ta’ impriża fi ksur, għal fatti li bihom ġew akkużati individwalment mill-Kummissjoni, minħabba r-responsabbiltà tagħhom bħala mexxejja, diretti jew indiretti, ta’ din l-impriża.

(ara l-punti 219, 220)

13. Ir-rekwiżit ta’ stħarriġ ġudizzjarju jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, li jirriżulta mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri u li ġie wkoll stabbilit fl-Artikoli 6 u 13 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem. Barra minn hekk, id-dritt għal rimedju effettiv reġa’ ġie mtenni mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.

(ara l-punt 224)

14. Ir-rekwiżit ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv japplika, b’mod partikolari, għal kull deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata u tissanzjona ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni. Skont l-Artikolu 17 tar-Regolament Nru 17 u l-Artikolu 31 tar-Regolament Nru 1/2003, il-Qorti Ġenerali għandha tiddeċiedi b’ġurisdizzjoni sħiħa fis-sens tal-Artikolu 229 KE fuq l-azzjonijiet imressqa kontra d-deċiżjonijiet li bihom il-Kummissjoni tistabbilixxi jew tkun stabbiliet multa u din tista’ tħassar, tnaqqas jew iżżid il-multa imposta.

Fil-kuntest tar-rikorsi bbażati fuq l-Artikolu 230 KE, l-istħarriġ tal-legalità ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li timputa ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni lil persuni fiżiċi jew ġuridiċi billi, f’dan ir-rigward, timponilhom multa għandha tiġi kkunsidrata bħala stħarriġ ġudizzjarju effettiv ta’ din id-deċiżjoni. L-intensità tal-istħarriġ eżerċitat mill-qorti tal-Unjoni u, għaldaqstant, in-natura effettiva tar-rikorsi ppreżentati kontra d-deċiżjonijiet li permezz tagħhom il-Kummissjoni tikkonstata ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni u tiffissa multa għadhom imsaħħa bil-ġurisdizzjoni sħiħa mogħtija lill-Qorti Ġenerali f’dan il-qasam. Lil hinn mis-sempliċi stħarriġ tal-legalità, li jippermetti biss iċ-ċaħda tar-rikors għal annullament jew l-annullament tal-att ikkontestat, il-ġurisdizzjoni sħiħa li hija għandha tippermetti lill-qorti tal-Unjoni sabiex tirrevedi l-att ikkontestat, anki fin-nuqqas ta’ annullament, billi tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha ta’ fatt, sabiex tbiddel, pereżempju, l-ammont tal-multa imposta.

(ara l-punti 225-227)

15. L-Artikolu 81 KE u, b’analoġija, l-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE) jikkostitwixxu dispożizzjonijiet ta’ ordni pubbliku, indispensabbli sabiex jintlaħqu l-missjonijiet mogħtija lill-Komunità Ewropea u liż-ŻEE, b’tali mod li r-responsabbiltà u s-sanzjoni inkorsi mill-kumpanniji fil-każ ta’ ksur ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ma jistgħux jitħallew għad-dispożizzjoni arbitrarja ta’ dawn il-kumpanniji.

(ara l-punt 229)

16. Skont l-Artikolu 5 KE, il-Komunità Ewropea għandha taġixxi fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lilha u tal-għanijiet assenjati lilha mit-Trattat. B’hekk hija għandha biss kompetenzi ta’ attribuzzjoni.

Meta l-Kummissjoni tiftaħ proċedura bil-għan li tadotta deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea, hija għandha biss il-kompetenza, skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 jew tal-Artikolu 7(1) u tal-Artikolu 23(2) tar-Regolament Nru 1/2003, sabiex tikkonstata dan il-ksur u timponi multi fuq l-impriżi li, b’mod intenzjonali jew b’negliġenza, ipparteċipaw fih. Il-Kummissjoni ma tistax tiddelega lil terzi s-setgħat mogħtija lilha bid-dispożizzjonijiet iċċitati iktar ’il fuq mingħajr ma tmur kontra l-prinċipju ta’ kompetenzi ta’ attribuzzjoni.

Ma jistax jiġi kkunsidrat li, f’każ partikolari, il-Kummissjoni ddelegat lil qorti nazzjonali jew lil korp ta’ arbitraġġ parti mis-setgħat mogħtija lilha sabiex tikkonstata u tissanzjona tali ksur, ġaladarba l-Kummissjoni ddeterminat, fid-deċiżjoni adottata f’dan l-istess każ, is-sehem ta’ responsabbiltà rispettiva ta’ żewġ kumpanniji distinti fil-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur ikkonstatat u, għaldaqstant, is-sehem rispettiv tagħhom fil-multa li għaliha huma marbuta in solidum fil-konfront tal-Kummissjoni.

(ara l-punti 233, 234, 236)

17. Id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tikkostitwixxi dokument preparatorju li l-kunsiderazzjonijiet ta’ fatt u ta’ liġi li jkun fiha huma ta’ natura purament provviżorja. Għal din ir-raġuni, il-Kummissjoni tista’, u saħansitra għandha, tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi li jirriżultaw mill-proċedura amministrattiva sabiex, b’mod partikolari, tirrinunzja dawk l-ilmenti li jkunu rriżultaw li huma infondati. Peress li kumpannija ssanzjonata għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni kienet f’pożizzjoni li ssostni utilment il-fehma tagħha dwar ir-rinunzja mill-Kummissjoni, fid-deċiżjoni kkontestata, ta’ lment li din tal-aħħar kienet preċedentement ikkunsidrat kontra kumpanniji oħra, sabiex iżżommhom responsabbli in solidum, flimkien mal-ewwel kumpannija, għall-parteċipazzjoni ta’ impriża waħda u unika fi ksur, qabel l-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni, id-drittijiet tad-difiża ta’ din l-ewwel impriża ma nkisrux minħabba n-nuqqas ta’ qbil bejn id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u d-deċiżjoni kkontestata.

(ara l-punti 248, 249, 262)

18. Ir-rwol ta’ mexxej prinċipali interpretat minn impriża jew minn numru ta’ impriżi fil-kuntest ta’ akkordju għandu jittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-kalkolu tal-ammont tal-multa, sa fejn l-impriżi li kellhom it-tali rwol għandhom ikollhom responsabbiltà partikolari meta mqabbla mal-impriżi l-oħra. Sabiex tiġi kkwalifikata bħala mexxej ta’ akkordju, impriża għandha tkun irrappreżentat qawwa li tagħti spinta sinjifikattiva lill-akkordju jew tkun refgħet responsabbiltà partikolari u konkreta fil-funzjonament tiegħu. Dan huwa l-każ meta impriża tkun interpretat rwol ta’ mexxej billi assumiet il-funzjonijiet ta’ “segretarju Ewropew” tal-akkordju, liema funzjonijiet jagħtuha r-rwol ta’ mexxej prinċipali fil-koordinazzjoni tal-akkordju u, fi kwalunkwe każ, fil-funzjonament konkret tiegħu, u, b’mod iktar partikolari meta l-imsemmi “segretarju Ewropew” kien il-punt ta’ kuntatt bejn il-membri tal-akkordju u kellu rwol kruċjali fil-funzjonament konkret ta’ dan tal-aħħar, peress li kien jiffaċilita l-iskambju ta’ informazzjoni fi ħdan l-akkordju, kien jiċċentralizza, jikkumpila u jiskambja informazzjoni essenzjali għall-funzjonament tiegħu mal-membri l-oħra tal-akkordju u, b’mod partikolari, l-informazzjoni li tikkonċerna ċerti proġetti partikolarment importanti, peress li kien jorganizza u jiżgura servizzi ta’ segreterija għal-laqgħat ta’ ħidma u peress li kien, okkażjonalment, ibiddel il-kodiċi intiżi sabiex dawn il-laqgħat jew dawn il-kuntatti ma jiġux skoperti.

(ara l-punti 280, 283, 287)

19. Fil-qasam tal-kompetizzjoni, fil-każ ta’ ksur għal żmien twil li matulu diversi impriżi, taħt it-tmexxija ta’ kumpanniji differenti, kellhom suċċessivament, għal perijodi stabbiliti, ir-rwol ta’ mexxej tal-ksur, il-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità jirrikjedu li jiġi impost fuq kumpanniji li mexxew impriża jew numru ta’ impriżi li kellhom, taħt it-tmexxija tagħhom, ir-rwol ta’ mexxej tal-ksur żieda differenti mill-ammont bażiku tal-multa tagħhom meta l-perijodu li matulu l-imsemmija impriża jew impriżi kellhom, taħt it-tmexxija tagħhom, dan ir-rwol ikun essenzjalment differenti. Ir-rwol ta’ mexxej jikkonċerna l-funzjonament tal-akkordju u li, bil-kontra tar-rwol ta’ provokatur tal-ksur, jidħol neċessarjament f’ċertu tul ta’ żmien. B’hekk, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li kumpannija li mexxiet waħda mill-impriżi li pparteċipaw fl-akkordju tista’ tiġi imputata r-rwol ta’ mexxej prinċipali interpretat minn din tal-aħħar fil-funzjonament tal-akkordju matul mhux iktar minn ftit ’il fuq minn kwart tal-perijodu tal-ksur, filwaqt li kumpannija oħra, li mexxiet impriża oħra li pparteċipat fil-ksur, tista’ tiġi imputata r-rwol ta’ mexxej prinċipali interpretat minn din tal-aħħar fil-funzjonament tal-akkordju matul kważi tliet kwarti tal-imsemmi perijodu.

B’hekk, il-Kummissjoni kisret il-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità billi imponiet żieda identika għall-ammont bażiku tal-multa lil kumpanniji li, permezz tal-impriżi li huma kienu jmexxu, kellhom ir-rwol ta’ mexxej tal-akkordju, filwaqt li l-perijodi li matulhom l-impriża jew l-impriżi inkwistjoni eżerċitaw, taħt it-tmexxija tagħhom, il-funzjonijiet ta’ mexxej tal-akkordju kienu sostanzjalment differenti.

Min-naħa l-oħra, li kieku kellu jitqies li l-Kummissjoni għamlet applikazzjoni illegali tal-kriterji relatati mal-kwalifika ta’ mexxej tal-ksur, billi ma kkunsidratx din il-kwalifika kontra impriża, minkejja r-rwol sinjifikattiv tal-imsemmija impriża fi ħdan l-akkordju, tali illegalità, imwettqa favur ħaddieħor, ma tiġġustifikax li jintlaqgħu dawn l-ilmenti bbażati fuq in-nuqqas ta’ osservanza tal-prinċipju ta’ trattament ugwali jew ta’ nondiskriminazzjoni.

(ara l-punti 307, 308, 311, 312)

20. Il-ġurisdizzjoni sħiħa mogħtija lill-qorti tal-Unjoni permezz tal-Artikolu 17 tar-Regolament Nru 17 u l-Artikolu 31 tar-Regolament Nru 1/2003 tippermettilha, lil hinn mis-sempliċi stħarriġ ta’ legalità tas-sanzjoni, sabiex tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha għal dik tal-Kummissjoni u, b’konsegwenza ta’ dan, tħassar, tnaqqas jew iżżid il-multa imposta meta l-kwistjoni tal-ammont ta’ din il-multa tiġi sottomessa għall-evalwazzjoni tagħha. Fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, għandu jiġi żgurat li ż-żieda marbuta mar-rwol ta’ mexxej tal-ksur li kellha l-impriża kkonċernata tiġi ffissata fuq livell li jiggarantixxi l-karattru dissważiv tagħha.

(ara l-punti 318, 319)

21. Fil-każ tal-impożizzjoni ta’ multi fuq numru ta’ kumpanniji għall-parteċipazzjoni ta’ impriżi, taħt it-tmexxija tagħhom, minħabba ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni u d-determinazzjoni tal-ammonti rispettivi tagħhom, il-Kummissjoni ma tevitax il-metodu ta’ kalkolu msemmi fil-Linji ta’ gwida dwar il-metodi tal-kalkoli tal-multi mposti skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 u l-Artikolu 65(5) tat-Trattat KEFA, ma teċċedix il-qafas legali tas-sanzjonijiet iddefinit mill-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 17 u mill-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 1/2003 u ma tiksirx il-prinċipju ta’ proporzjonalità, billi ddeċidiet li tirreferi, bħala prinċipju, għad-dħul mill-bejgħ dinji relatat mal-proġetti inkriminati mwettqa minn kull impriża matul l-aħħar sena kompleta tal-ksur, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tad-daqs u tas-setgħa ekonomika ta’ kull impriża fil-mument tal-ksur. B’mod iktar partikolari, dan huwa l-każ meta l-Kummissjoni tqis li, fir-rigward tal-karattru dinji tal-akkordju, għandu jittieħed bħala bażi ta’ paragun tal-importanza relattiva ta’ kull impriża s-sehem tad-dħul mill-bejgħ dinji relatat mal-proġetti li jaqgħu taħt dan l-akkordju, liema sehem huwa dak miżmum minn kull impriża matul l-aħħar sena sħiħa tal-parteċipazzjoni tal-impriża fil-ksur ikkonstatat, fejn din il-bażi ta’ paragun hija tali li tirrifletti fedelment il-kapaċità ta’ kull impriża li tippreġudika serjament lill-operaturi l-oħra fit-territorju taż-Żona Ekonomika Ewropea u li tipprovdi indikazzjoni tal-kontribut tagħha għall-effikaċja tal-akkordju kollu kemm hu jew, bil-kontra, tal-instabbiltà li kienet tirrenja fi ħdan l-akkordju li kieku hija ma pparteċipatx fl-istess akkordju.

(ara l-punti 360, 362)

SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (It-Tieni Awla)

3 ta’ Marzu 2011( )

“Kompetizzjoni – Akkordji – Suq tal-proġetti li jirrigwardaw switchgear insulat bil-gass – Deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE – Drittijiet tad-difiża – Obbligu ta’ motivazzjoni – Imputabbiltà tal-aġir li jikkostitwixxi ksur – Tul tal-ksur – Multi – Responsabbiltà in solidum għall-ħlas tal-multa – Ċirkustanzi aggravanti – Rwol ta’ mexxej – Ċirkustanzi attenwanti – Kooperazzjoni”

Fil-Kawżi T‑117/07 u T‑121/07,

Areva, kumpannija pubblika b’responsabbiltà limitata, stabbilita f’Pariġi (Franza),

Areva T & D Holding SA, stabbilita f’Pariġi,

Areva T & D SA, stabbilita f’Pariġi,

Areva T & D AG, stabbilita f’Oberentfelden (l-Isvizzera),

irrappreżentati minn A. Schild u J.‑M. Cot, avukati,

Alstom, kumpannija pubblika b’responsabbiltà limitata, stabbilita f’Levallois‑Perret (Franza), inizjalment irrappreżentata minn J. Derenne, avukat, W. Broere, solicitor, A. Müller‑Rappard u C. Guirado, avukati, sussegwentement minn Derenne u Müller‑Rappard, avukati,

rikorrenti,

vs

Il-Kummissjoni Ewropea, inizjalment irrappreżentata minn X. Lewis u F. Arbault, sussegwentement minn M. Lewis, u finalment minn V. Bottka u N. Von Lingen, bħala aġenti,

konvenuta,

li għandha bħala suġġett rikorsi, b’mod prinċipali, għall-annullament parzjali tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2006) 6762 finali tal 24 ta’ Jannar 2007, dwar proċedura skont l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/F/38.899 – Switchgear insulat bil-gass), kif ukoll, sussidjarjament, talba għal tnaqqis tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti,

IL-QORTI ĠENERALI (It-Tieni Awla),

komposta minn I. Pelikánová (Relatur), President, K. Jürimäe u S. Soldevila Fragoso, Imħallfin,

Reġistratur: C. Kristensen, Amministratur,

wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-24 ta’ Marzu 2009,

tagħti l-preżenti

Sentenza

Il-fatti li wasslu għall-kawża

1 Il-fatti li wasslu għall-kawża jirriżultaw essenzjalment mill-konstatazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2006) 6762 finali tal 24 ta’ Jannar 2007, dwar proċedura skont l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/F/38.899 – Switchgear insulat bil-gass), (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”). Sa fejn dawn il-fatti ma ġewx ikkontestati, jew, minn tal-inqas, ma ġewx validament ikkontestati mill-partijiet, huma għandhom jiġu kkunsidrati bħala stabbiliti għall-finijiet ta’ din il-kawża.

Il-prodott ikkonċernat

2 Is-switchgear insulat bil-gass (iktar ’il quddiem “SIG”) jintuża sabiex jiġi kkontrollat il-fluss ta’ enerġija fis-sistemi ta’ distribuzzjoni tal-elettriku. Dan huwa tagħmir tqil tal-elettriku, li jintuża bħala komponent ewlieni għal substations għall-ġenerazzjoni tal-elettriku (turnkey).

3 Is-substations huma ċentri awżiljarji tal-elettriku li jaqilbu l-kurrent elettriku. Minbarra t-transformer, l-elementi kostituttivi ta’ substations huma s-sistemi ta’ kontroll, ir-relays, il-batteriji, l-istrumenti għall-iċċarġjar u s-switchgear. Il-funzjoni tas-switchgear hija li tipproteġi t-transformer minn surcharge u/jew li jiżola ċ-ċirkwit u t-transformer difettuż.

4 Is-switchgears jistgħu jkunu insulati bil-gass, insulati bl-arja jew insulati ibridament, meta jgħaqqdu ż-żewġ tekniki preċedenti. Is-SIG jinbiegħu fid-dinja kollha bħala parti integrali minn substations tal-elettriku (turnkey) jew bħala partijiet individwali qabel ma jiġu integrati f’tali substations. Huma jirrappreżentaw madwar 30 sa 60 % tal-prezz totali ta’ dawn is-substations.

5 Id-deċiżjoni kkontestata tikkonċerna l-proġetti ta’ SIG b’tensjoni elettrika li tammonta għal 72.5 kV (iktar ’il quddiem il-“proġetti ta’ SIG”), li jinkludu s-SIG bħala prodotti individwali, inklużi s-servizzi kollha relatati (trasport, installazzjoni, testijiet, iżolament, etc.), u s-substations tal-elettriku (turnkey) li jinvolvu s-SIG, li jinkludu s-SIG u l-komponenti l-oħra tas-substation, bħat-transformers u s-servizzi kollha relatati (trasport, mogħdija tal-kejbils, installazzjoni, iżolament, etc.).

Impriżi inkwistjoni

6 Alstom (li qabel kien jisimha Alsthom), kumpannija pubblika b’responsabbiltà limitata li l-bord ta’ diretturi tagħha huwa rregolat mil-liġi Franċiża, hija l-kumpannija parent ta’ grupp ta’ kumpanniji (iktar ’il quddiem il-“grupp Alstom”). Matul il-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sat-8 ta’ Jannar 2004, il-grupp Alstom kien attiv fil-qasam tat-trażmissjoni u tad-distribuzzjoni tal-elettriku (iktar ’il quddiem is-“settur tat-T & D”) u, b’mod partikolari, fil-qasam ta’ SIG.

7 L-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG fi ħdan il-grupp Alstom tmexxew, fi Franza, minn Alsthom SA (France) sal-1989, data li fiha din ingħatat l-isem ġdid ta’ GEC Alsthom SA, li kienet 100 % proprjetà ta’ GEC Alsthom NV. Fis-16 ta’ Novembru 1992, ġiet ikkostitwita Kléber Eylau SA u l-attivitajiet Franċiżi fil-qasam ta’ SIG ġew attribwiti lilha permezz ta’ ftehim li daħal fis-seħħ fis-7 ta’ Diċembru 1992. Kléber Eylau kienet 99.76 % proprjetà ta’ GEC Alsthom SA u 0.04 % proprjetà ta’ Étoile Kléber. F’Ġunju 1993, Kléber Eylau saret GEC Alsthom T&D SA, li, f’Ġunju 1998, saret min-naħa tagħha Alstom T & D SA. Din tal-aħħar kienet 100 % proprjetà ta’ Alstom Holdings (France), li kienet, hija stess, 100 % proprjetà ta’ Alstom.

8 Minn Jannar 1986, l-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG tal-grupp Alstom żvolġew b’mod parallel fl-Isvizzera u fi Franza, meta Sprecher Energie AG saret sussidjarja 100 % proprjetà ta’ Alsthom. F’Novembru 1993, Sprecher Energie saret GEC Alsthom T & D AG, li, f’Lulju 1997, saret GEC Alsthom AG u, f’Ġunju 1998, Alstom AG [iktar ’il quddiem “Alstom (Suisse)”]. Fit-22 ta’ Diċembru 2000, din tal-aħħar ġiet akkwistata minn Alstom Power (Schweiz) AG. L-entità l-ġdida ġiet imsemmija Alstom (Schweiz) AG. F’Novembru 2002, entità legali ġdida inħolqot fi ħdan il-grupp Alstom, li lilha ġew ittrasferiti l-attivitajiet fis-settur tat-T & D fl-Isvizzera. Inizjalment imsemmija Alstom (Schweiz) Services AG, din l-entità l-ġdida sussegwentement ingħatat l-isem ġdid ta’ Alstom T & D AG.

9 L-attivitajiet kollha tal-grupp Alstom fis-settur tat-T & D ġew ittrasferiti, fit-8 ta’ Jannar 2004, lill-grupp li tiegħu Areva, kumpannija pubblika b’responsabbiltà limitata li l-bord ta’ tmexxija u l-bord ta’ dixxiplina tagħha huma rregolati mil-liġi Franċiża, hija l-kumpannija parent (iktar ’il quddiem il-“grupp Areva”). Għall-perijodu mid-9 ta’ Jannar sal-11 ta’ Mejju 2004, l-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG tal-grupp Areva tmexxew minn Areva T & D SA u minn Areva T & D AG, sussidjarji 100 % proprjetà ta’ Areva T & D Holding SA, li min-naħa tagħha hija 100 % proprjetà ta’ Areva (iktar ’il quddiem, ikkunsidrati flimkien, il-“kumpanniji tal-grupp Areva”).

Proċedura amministrattiva

10 Fit 3 ta’ Marzu 2004, ABB Ltd indikat lill-Kummissjoni bl-eżistenza ta’ prattiki antikompetittivi fil-qasam tas-SIG u ressqet talba orali għal immunità minn multi, skont l-avviż tal-Kummissjoni, tad-19 ta’ Frar 2002, dwar l-immunità minn multi u tnaqqis f’multi f’każijiet ta’ kartell (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 155, iktar ’il quddiem il-“komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni”).

11 Il-prattiki allegati minn ABB kienu jikkonsistu f’koordinazzjoni fuq livell dinji tal-bejgħ ta’ proġetti ta’ SIG, li timplika tqassim tas-swieq, l-allokazzjoni ta’ kwoti u ż-żamma ta’ ishma rispettivi, l-allokazjoni ta’ proġetti ta’ SIG lill-produtturi indikati għal dan l-iskop u l-manipulazzjoni tal-proċedura ta’ sejħa għal offerti (bid rigging) bil-għan li l-kuntratti jiġu allokati lil dawn il-produtturi, l-iffissar tal-prezzijiet permezz ta’ arranġamenti kumplessi dwar il-proġetti ta’ SIG li ma ġewx allokati, it-terminazzjoni ta’ ftehim ta’ liċenzji ma’ kumpanniji li ma kinux membri tal-kartell u skambju ta’ informazzjoni kummerċjali sensittiva.

12 It-talba orali għal immunità minn multi mressqa minn ABB ġiet ikkompletata, b’mod speċifiku fis-7 ta’ Mejju 2004, permezz ta’ osservazzjonijiet orali u dokumenti probatorji. Fil 25 ta’ April 2004, il-Kummissjoni tat immunità taħt kundizzjonijiet lil ABB.

13 Abbażi tad-dikjarazzjonijiet ta’ ABB, il-Kummissjoni fetħet investigazzjoni u wettqet, fil-11 u fit-12 ta’ Mejju 2004, spezzjonjiet fil-postijiet ta’ numru ta’ kumpanniji attivi fis-settur tas-SIG.

14 Bejn l-14 u l-25 ta’ Mejju 2004, il-grupp Areva kkoopera mal-Kummissjoni u pprovdielha, bis-saħħa tal-komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni, diversi dokumenti probatorji kif ukoll informazzjonijiet.

15 Fl-4 ta’ Ottubru 2004, ABB wieġbet għal talba għal informazzjoni tal-Kummissjoni.

16 Fis-6 ta’ Frar 2006, il-Kummissjoni bagħtet talba għal informazzjoni lil Alstom, li għaliha din tal-aħħar wieġbet permezz ta’ ittra tal-24 ta’ Frar 2006.

17 Fl-20 ta’ April 2006, il-Kummissjoni adottat dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, li, minbarra Alstom u l-kumpanniji tal-grupp Areva, ġiet innotifikata lil ABB, lil Fuji Electric Holdings Co., Ltd u lil Fuji Electric Systems Co., Ltd (iktar ’il quddiem, ikkunsidrati flimkien, il-“kumpanniji tal-grupp Fuji”), lil Hitachi u lil Hitachi Europe Ltd (iktar ’il quddiem, ikkunsidrati flimkien, il-“kumpanniji tal-grupp Hitachi”), lil Japan AE Power Systems Corp. (iktar ’il quddiem “JAEPS”), lil Mitsubishi Electric System Corp. (iktar ’il quddiem “Melco”), lil Nuova Magrini Galileo SpA, lil Schneider Electric SA (iktar ’il quddiem “Schneider”), lil Siemens AG, lil Toshiba Corp. kif ukoll lil ħames kumpanniji tal-grupp li tiegħu VA Technologie AG kienet il-kumpannija parent (iktar ’il quddiem il-“grupp VA Tech”), li jinkludi lil VA Technologie nnifisha.

18 Fil-5 ta’ Mejju 2006, Alstom setgħet tikkonsulta d-dikjarazzjonijiet orali magħmula mill-kumpanniji l-oħra involuti, skont il-komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni.

19 Fit-30 ta’ Ġunju 2006, Alstom u l-kumpanniji tal-grupp Areva bagħtu lill-Kummissjoni, fit-terminu mogħti, l-osservazzjonijiet rispettivi tagħhom bi tweġiba għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. B’anness għat-tweġiba tagħha għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, Alstom ippreżentat numru ta’ dokumenti interni għall-grupp Alstom, li għalihom kien meħtieġ trattament kunfidenzjali fil-konfront ta’ kull terz minbarra l-Kummissjoni. Bl-istess mod, ABB, il-kumpanniji tal-grupp Fuji, Hitachi u JAEPS, Melco, Schneider, Siemens AG Österreich, Siemens u Toshiba wieġbu, bil-miktub, għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet fit-termini mogħtija.

20 Permezz ta’ ittra tat-12 ta’ Lulju 2006, il-kumpanniji tal-grupp Fuji kkooperaw mal-Kummissjoni u pprovdewlha, skont il-komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni, diversi dokumenti probatorji kif ukoll informazzjonijiet.

21 Fl-14 ta’ Lulju 2006, ABB bagħtet lill-Kummissjoni “tweġiba supplementari għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet”.

22 Il-Kummissjoni pproċediet għas-smigħ tal-kumpanniji li lilhom intbagħtet id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, fit-18 u d-19 ta’ Lulju 2006.

23 Fil-25 ta’ Awwissu 2006, il-Kummissjoni qegħdet għad-dispożizzjoni tal-partijiet fil-kawża, għall-kummenti tagħhom, siltiet tal-verżjoni mhux kunfidenzjali tat-tweġiba tal-kumpanniji tal-grupp Fuji għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, it-talba skont il-komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni tal-kumpanniji tal-grupp Fuji tat-12 ta’ Lulju 2006 (ara l-punt 20 iktar ’il fuq), it-tweġiba supplementari ta’ ABB għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u dokumenti supplementari. Alstom ippreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fuq dawn id-dokumenti fil-15 ta’ Settembru 2006, filwaqt li pprovdiet dikjarazzjoni ta’ wieħed mill-impjegati tagħha, is-Sur S li kellu għarfien dirett tal-fatti kontenzjużi.

24 Fl-20 ta’ Settembru 2006, il-Kummissjoni bagħtet talba għal informazzjoni lill-kumpanniji tal-grupp Areva, li għaliha dawn tal-aħħar wieġbu, fis-6 ta’ Ottubru 2006, billi pproduċew bosta dokumenti relatati mal-organizzazzjoni mill-ġdid tal-attivitajiet fis-settur tat-T & D fi ħdan il-grupp Alstom bil-għan li jsir it-trasferiment minn grupp għal ieħor msemmi fil-punt 9 iktar ’il fuq.

25 Fl-14 ta’ Novembru 2006, il-Kummissjoni kkomunikat, bl-Ingliż, lil Alstom, il-pożizzjoni tagħha fuq id-dokumenti supplementari msemmija fil-punt 23 iktar ’il fuq u, wara talba f’dan is-sens ta’ Alstom, tas-17 ta’ Novembru 2006, ikkomunikatilha, bil-Franċiż, din il-pożizzjoni fit-22 ta’ Novembru 2006. Fis-27 ta’ Novembru 2006, Alstom ippreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fir-rigward ta’ din il-pożizzjoni.

26 Fl-4 ta’ Diċembru 2006, Alstom bagħtet lill-Kummissjoni ittra dwar id-determinazzjoni tal-persuni ġuridiċi kkonċernati bil-fatti kontenzjużi. Din l-ittra kienet tinkludi, b’mod partikolari, bosta dijagrammi li juru l-operazzjonijiet differenti ta’ ristrutturar tal-attivitajiet fis-settur tat-T & D fi ħdan il-grupp Alstom.

Id-deċiżjoni kkontestata

27 Fl-24 ta’ Jannar 2007, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kkontestata, li tinsab ippubblikata fil-qosor fil-Ġurnal Uffiċjali tal-10 ta’ Jannar 2008 (ĠU C 5, p. 7). Din ġiet innotifikata lil Alstom u lill-kumpanniji tal-grupp Areva fit-8 ta’ Frar 2007.

28 Minbarra lil Alstom u lill-kumpanniji tal-grupp Areva, id-deċiżjoni kkontestata kienet tindirizza lil ABB, lill-kumpanniji tal-grupp Fuji, lill-kumpanniji tal-grupp Hitachi, lil JAEPS, lil Melco, lil Nuova Magrini Galileo, lil Schneider, lil Siemens, Siemens AG Österreich, lil Siemens Transmission & Distribution Ltd (iktar ’il quddiem “Reyrolle”), lil Siemens Transmission & Distribution SA, lil Toshiba u lil VA Tech Transmission & Distribution GmbH & Co. KEG.

29 Fil-premessi 113 sa 123 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat li l-impriżi differenti li pparteċipaw fl-akkordju kienu kkoordinaw l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG fuq livell dinji, bl-eċċezzjoni ta’ ċerti swieq, skont regoli miftiehma, bil-għan b’mod partikolari li jżommu kwoti li jirriflettu fil-parti l-kbira s-sehem storiku stmat tagħhom. Hija ppreċiżat li l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG twettqet abbażi ta’ kwota konġunta “Ġappuniża” u ta’ kwota konġunta “Ewropea” li kellha mbagħad tinqasam bejn il-produtturi Ġappuniżi u l-produtturi Ewropej rispettivament. Ftehim iffirmat fi Vjenna fil-15 ta’ April 1988 (iktar ’il quddiem il-“ftehim GQ”) kien jistabbilixxi regoli li jippermettu l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG kemm lill-produtturi Ġappuniżi, kif ukoll lill-produtturi Ewropej, u l-attribuzzjoni tal-valur tagħhom fuq il-kwota korrispondenti. Barra minn dan, fil-premessi 124 sa 132 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ppreċiżat li l-impriżi differenti li pparteċipaw fl-akkordju kienu kkonkludew arranġament mhux bil-miktub (iktar ’il quddiem l-“arranġament komuni”), li bis-saħħa tiegħu l-proġetti ta’ SIG fil-Ġappun, minn naħa, u fil-pajjiżi Ewropej membri tal-akkodrju, min-naħa l-oħra, indikati konġuntment bħala l-“pajjiżi kostrutturi” tal-proġetti ta’ SIG, kienu rriżervati rispettivament għall-membri Ġappuniżi u għall-membri Ewropej tal-kartell. Il-proġetti ta’ SIG fil-“pajjiżi kostrutturi” ma kinux suġġetti għal skambju ta’ informazzjoni bejn iż-żewġ gruppi u ma kinux attribwiti fuq il-kwoti rispettivi.

30 Il-ftehim GQ kien jinkludi wkoll regoli dwar l-iskambju tal-informazzjoni neċessarja għat-tħaddim tal-kartell bejn iż-żewġ gruppi ta’ produtturi, li kien żgurat b’mod partikolari mis-segretarji tal-imsemmija gruppi, dwar il-manipulazzjoni tas-sejħa għal offerti kkonċernati u dwar l-iffissar tal-prezzijiet għal proġetti ta’ SIG li ma setgħux jiġu allokati. Skont it-termini tal-anness 2 tiegħu, il-ftehim GQ kien japplika għad-dinja kollha, bl-eċċezzjoni tal-Istati Uniti, tal-Kanada, tal-Ġappun u ta’ 17-il pajjiż tal-Ewropa tal-Punent. Barra minn dan, bis-saħħa tal-arranġament komuni, il-proġetti ta’ SIG fil-pajjiżi Ewropej minbarra l-“pajjiżi kostrutturi” kienu wkoll irriżervati għall-grupp Ewropew, il-produtturi Ġappuniżi kienu obbligati li ma jressqux offerti għall-proġetti ta’ SIG fl-Ewropa.

31 Skont il-Kummissjoni, it-tqassim ta’ proġetti ta’ SIG bejn il-produtturi Ewropej kien immexxi minn ftehim ukoll iffirmat fi Vjenna fil-15 ta’ April 1988, u intitolat “E Group Operation Agreement for GQ Agreement” (Ftehim tal-grupp E għall-implementazzjoni tal-ftehim GQ) (iktar ’il quddiem il-“ftehim EQ”). Hija indikat li l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG fl-Ewropa kienet issegwi l-istess regoli u proċeduri li jirregolaw l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG f’pajjiżi oħra. B’mod partikolari, il-proġetti ta’ SIG fl-Ewropa kellhom ukoll jiġu nnotifikati, elenkati, allokati, arranġati jew kellhom jingħataw limitu ta’ prezz minimu.

32 Fil-premessa 142 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat li, fil-ftehim GQ u fil-ftehim EQ, kif ukoll għall-finijiet tal-organizzazzjoni u tal-funzjonament tal-akkordju, il-membri differenti tal-akkordju kienu identifikati permezz ta’ kodiċi, kompost minn ċifri għall-membri Ewropej u minn ittri għall-membri Ġappuniżi. Sa minn Lulju tal-2002, il-kodiċi inizjali ġew sostitwiti b’numri.

33 Fl-Artikolu 1(b) tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat li Alstom kienet kisret l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Ftehim ŻEE”) billi pparteċipat f’numru ta’ akkordji u ta’ prattiki miftihema fis-settur ta’ proġetti ta’ SIG fiż-ŻEE għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sat-8 ta’ Jannar 2004. Fl-Artikolu 1(c), (d), (e) u (f), tad-deċiżjoni kkontestata, hija kkonstatat ukoll dan il-ksur doppju fir-rigward ta’ Areva u Areva T & D Holding għall-perijodu mid-9 ta’ Jannar sal-11 ta’ Mejju 2004, Areva T & D AG għall-perijodu mit-22 ta’ Diċembru 2003 sal-11 ta’ Mejju 2004, u Areva T & D SA għall-perijodu mis-7 ta’ Diċembru 1992 sal-11 ta’ Mejju 2004.

34 Għall-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata, ġiet imposta fuq Alstom, fl-Artikolu 2(b) u (c), tad-deċiżjoni kkontestata, multa individwali li tammonta għal EUR 11 475 000, kif ukoll multa ta’ EUR 53 550 000, pagabbli in solidum ma’ Areva T & D SA.

35 Għall-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata, ġiet imposta fuq Areva T & D SA, fl-Artikolu 2(c), tad-deċiżjoni kkontestata, multa li tammonta għal EUR 53 550 000, pagabbli in solidum ma’ Alstom, u, minbarra dan l-ammont, EUR 25 500 000 pagabbli in solidum ma’ Areva, Areva T & D Holding u Areva T & D AG.

Proċedura u t-talbiet tal-partijiet

36 Permezz ta’ atti ppreżentati fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit-18 ta’ April 2007, il-kumpanniji tal-grupp Areva u Alstom ippreżentaw dawn ir-rikorsi, li ġew irreġistrati rispettivament taħt ir-referenzi T‑117/07 u T‑121/07.

37 Fuq rapport tal-Imħallef Relatur, il-Qorti Ġenerali (It-Tieni Awla) iddeċidiet li tiftaħ il-proċedura orali fil-Kawżi T‑117/07 u T‑121/07.

38 Wara li l-partijiet instemgħu fuq dan il-punt, permezz ta’ digriet tat-12 ta’ Marzu 2009, il-President tat-Tieni Awla tal-Qorti Ġenerali għaqqad il-Kawżi T‑117/07 u T‑121/07 għall-finijiet tal-proċedura orali, skont l-Artikolu 50 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali. Barra minn hekk, huwa ta trattament kunfidenzjali fir-rigward tad-dokumenti annessi mat-tweġiba ta’ Alstom għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet (ara l-punt 19 iktar ’il fuq), iddepożitati fl-atti tal-proċess fil-Kawża T‑121/07.

39 It-trattazzjoni tal-partijiet u r-risposti tagħhom għad-domandi tal-Qorti Ġenerali nstemgħu matul is-seduta tal-24 ta’ Marzu 2009. Ir-rikorrenti kkonfermaw li l-motivi u l-ilmenti tagħhom ibbażati fuq il-ksur tal-Artikolu 81 KE kellhom ukoll jiġu interpretati bħala li jikkonċernaw l-Artikolu 53 tal-Ftehim taż-ŻEE. Il-Kummissjoni adottat pożizzjoni fis-sens li r-responsabbiltà in solidum għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni titqies li hija responsabbiltà f’partijiet indaqs meta d-dispożittiv tad-deċiżjoni li tikkonstata din ir-responsabbiltà ma tispeċifikax dan. Min-naħa l-oħra, ir-rikorrenti kkontestaw li jista’ jkun hemm tali preżunzjoni. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ssostni li, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tar-rwol ta’ mexxej ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kriterji kollha, inkluż it-tul tal-eżerċizzju ta’ dan ir-rwol ta’ mexxej u l-intensità ta’ dan l-eżerċizzju. Dawn l-osservazzjonijiet ingħataw fil-minuti tas-seduta. Fl-osservazzjonijiet finali tagħhom, il-kumpanniji tal-grupp Areva lmentaw l-iżball materjali li kien jikkonsisti f’li jiġi kkunsidrat li Areva T & D AG hija l-istess kumpannija bħal Alstom T & D, fejn l-isem tal-kumpannija biss kien tbiddel.

40 Permezz ta’ ittri ddepożitati fir-Reġistru fid-29 u t-30 ta’ April 2009, Alstom u l-kumpanniji tal-grupp Areva rispettivament għamlu ċerti osservazzjonijiet fuq il-kontenut tal-minuti tas-seduta fir-rigward tat-tweġibiet mogħtija mill-Kummissjoni għall-mistoqsijiet magħmula mill-Qorti Ġenerali fuq is-sistema tar-responsabbiltà in solidum għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni.

41 Permezz ta’ digriet tal-Qorti Ġenerali tat-3 ta’ Ġunju 2009, infetħet mill-ġdid il-proċedura orali. Skont l-Artikolu 7(2) tal-istruzzjonijiet lir-Reġistratur tal-Qorti Ġenerali, il-President tat-Tieni Awla tal-Qorti Ġenerali ddeċieda li jiddepożita fil-proċess l-ittri sottomessi fid-29 u t-30 ta’ April 2009.

42 Permezz ta’ ittra rreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit-18 ta’ Ġunju 2009, il-Kummissjoni ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fir-rigward ta’ dawn l-ittri. F’dan il-kuntest, hija sostniet li, meta hija timponi multa, li għandha titħallas in solidum, fuq numru ta’ kumpanniji, mingħajr speċifikazzjoni jew indikazzjoni oħra fid-dispożittiv tad-deċiżjoni tagħha, hija ma għandhiex l-intenzjoni li tirregola l-kwistjoni tal-kontribuzzjoni fir-rigward tal-ħlas ta’ din il-multa fir-relazzjonijiet bejn il-kodebituri differenti.

43 Permezz ta’ deċiżjoni tal-1 ta’ Lulju 2009, il-President tat-Tieni Awla tal-Qorti Ġenerali ċaħad it-talbiet għal emenda tal-minuti tas-seduta, wara li wettaq il-verifiki ta’ użu fir-rigward tal-portata eżatta tat-tweġibiet orali mogħtija mill-Kummissjoni matul l-imsemmija seduta.

44 Alstom titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tannulla l-Artikolu 1(b) u l-Artikolu 2(b) u (c) tad-deċiżjoni kkontestata;

– sussidjarjament, tnaqqas sostanzjalment il-multa imposta fuqha fl-Artikolu 2(b) u (c) tad-deċiżjoni kkontestata;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

45 Il-kumpanniji tal-grupp Areva jitolbu li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tannulla l-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn, minn naħa, hija tattribwixxi lil Areva T & D SA u lil Alstom ir-responsabbiltà in solidum għall-ksur għall-perijodu mis-7 ta’ Diċembru 1992 sat-8 ta’ Jannar 2004 u, min-naħa l-oħra, tattribwilhom ir-responsabbiltà in solidum għall-ksur għall-perijodu mid-9 ta’ Jannar sal-11 ta’ Mejju 2004;

– sussidjarjament, tannulla jew tnaqqas sostanzjalment l-ammont tal-multa li ġiet imposta fuqhom fl-Artikolu 2(c) tad-deċiżjoni kkontestata;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

46 Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tiċħad ir-rikorsi bħala infondati;

– tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.

Id-dritt

47 Peress li dawn il-kawżi huma konnessi minħabba s-suġġett tagħhom u peress li l-partijiet instemgħu fuq dan il-punt, il-Qorti Ġenerali tqis li hemm lok li dawn jingħaqdu għall-finijiet tas-sentenza, skont l-Artikolu 50 tar-Regoli tal-Proċedura.

48 Ir-rikorsi huma intiżi, b’mod prinċipali, għall-annullament tal-Artikolu 1(b), (c), (d), (e) u (f), tad-deċiżjoni kkontestata, b’mod prinċipali jew sussidjarju, għall-annullament tal-Artikolu 2(b) u (c), tad-deċiżjoni kkontestata u, sussidjarjament, għar-reviżjoni tal-Artikolu 2(b) u (c) tad-deċiżjoni kkontestata.

49 Qabel kollox, għandhom jiġu eżaminati t-talbiet għal annullament tal-Artikolu 1(b), (c), (d), (e) u (f) tad-deċiżjoni kkontestata. Sussegwentement, għandhom jiġu eżaminati, sa fejn ikun meħtieġ, it-talbiet għal annullament tal-Artikolu 2(b) u (c) tad-deċiżjoni kkontestata. Fl-aħħar nett, għandhom jiġu eżaminati, jekk ikun il-każ, it-talbiet għal reviżjoni tal-Artikolu 2(b) u (c) tad-deċiżjoni kkontestata.

50 Insostenn tat-talbiet tagħhom fil-Kawża T‑117/07, il-kumpanniji tal-grupp Areva jqajmu seba’ motivi. L-ewwel motiv huwa bbażat fuq il-ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni previst fl-Artikolu 253 KE. It-tieni motiv jikkonċerna, essenzjalment, ksur tar-regoli ta’ imputazzjoni tal-ksur li jirriżultaw mill-Artikolu 81(1) KE u mill-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE kif ukoll minn ksur tal-prinċipji ġenerali ta’ ċertezza legali u ta’ nuqqas ta’ retroatttività. It-tielet motiv huwa bbażat, essenzjalment, fuq ksur tar-regoli ta’ imputazzjoni tal-ksur li jirriżultaw mill-Artikolu 81(1) KE u mill-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE. Ir-raba’ motiv jikkonċerna, essenzjalment, ksur tar-regoli ta’ imputazzjoni tal-ksur u ħlas in solidum tal-multi li jirriżultaw mill-Artikolu 81(1) KE u mill-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE, għal ksur tal-Artikolu 7 KE kif ukoll għal ksur tal-prinċipji ġenerali ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità, ta’ ċertezza legali, ta’ nuqqas ta’ retroattività u ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva. Il-ħames motiv huwa bbażat fuq ksur tar-regoli ta’ ħlas in solidum tal-multi u li jirriżultaw mill-Artikolu 81(1) KE u mill-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE. Is-sitt motiv huwa bbażat, essenzjalment, fuq ksur tal-Artikolu 23(2)(a) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003, tas-16 Diċembru 2002, fuq l-implementazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 [KE] u 82 [KE] tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205), u tal-punt 2 tal-Linji ta’ gwida dwar il-metodi tal-kalkoli tal-multi mposti skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 u l-Artikolu 65(5) [KEFA] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 171, iktar ’il quddiem il-“Linji gwida”), fuq żball ta’ evalwazzjoni kif ukoll fuq ksur tal-prinċipji ġenerali ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità. Fl-aħħar nett, is-seba’ motiv huwa bbażat, essenzjalment, fuq żball ta’ evalwazzjoni u fuq ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE kif ukoll tal-komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni.

51 Insostenn tat-talbiet tagħha fil-Kawża T‑121/07, Alstom tqajjem tmien motivi. L-ewwel motiv huwa bbażat fuq il-ksur tad-dritt għal rikors effettiv. It-tieni motiv jikkonċerna, essenzjalment, ksur tar-regoli tal-ħlas in solidum tal-multi li jirriżultaw mill-Artikolu 81 KE u mill-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE, ksur tal-prinċipji ġenerali ta’ ċertezza legali u ta’ individwalità tal-pieni kif ukoll ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni. It-tielet motiv huwa bbażat fuq ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni li jirriżultaw mill-Artikolu 253 KE. Ir-raba’ motiv jikkonċerna, b’mod prinċipali, ksur tar-regoli ta’ imputazzjoni tal-ksur li jirriżultaw mill-Artikolu 81 KE u mill-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE kif ukoll żball ta’ liġi u, sussidjarjament, ksur tal-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003. Il-ħames motiv jikkonċerna, essenzjalment, żball ta’ evalwazzjoni, ksur tal-Linji gwida, ksur tal-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità kif ukoll ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni. Is-sitt motiv huwa bbażat, essenzjalment, fuq ksur tar-regoli ta’ prova tal-kontinwità ta’ ksur li jirriżulta mill-Artikolu 23(3) tar-Regolament Nru 1/2003 u tal-Artikolu 15(2) tar-Regolament tal-Kunsill Nru 17, tas-6 ta’ Frar 1962, l-ewwel Regolament li jimplementa l-Artikoli [81 KE] u [82 KE], kif emendat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 8, Vol. 1, p. 3), kif ukoll ksur tal-prinċipju ta’ ċertezza legali. Is-seba’ motiv huwa bbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ osservanza tad-drittijiet tad-difiża u tal-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 1/2003. It-tmien motiv jikkonċerna, essenzjalment, ksur tal-Linji gwida u, sussidjarjament, ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.

52 Sa fejn uħud mill-motivi mqajjma mir-rikorrenti huma simili, dawn ser jiġu ttrattati flimkien fl-interess ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.

Fuq il-kundizzjonijiet għal annullament tal-Artikolu 1(b), (c), (d), (e) u (f), tad-deċiżjoni kkontestata

53 Huma diretti kontra l-Artikolu 1(b), (c), (d), (e) u (f) tad-deċiżjoni kkontestata l-motivi jew ilmenti tar-rikors intiżi sabiex jikkontestaw il-konstatazzjoni tal-Kummissjoni li tgħid li l-kumpanniji tal-grupp Areva u Alstom kisru l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE minħabba l-parteċipazzjoni tagħhom f’numru ta’ akkordji u ta’ prattiki miftiehma fiż-ŻEE matul il-perijodi msemmija f’dan l-artikolu (ara l-punt 33 iktar ’il fuq).

54 Fil-Kawża T‑117/07, it-talbiet għal annullament tal-Artikolu 1(c), (d), (e) u (f) tad-deċiżjoni kkontestata huma ssostanzjati bil-motivi jew ilmenti, imqajma fir-rikors, li jqiegħdu inkwistjoni l-evalwazzjonijiet tal-Kummissjoni li jgħidu li Areva T & D SA – għall-perijodu mis-7 ta’ Diċembru 1992 sal-11 ta’ Mejju 2004, Areva T & D AG – għall-perijodu mit-22 ta’ Diċembru 2003 sal-11 ta’ Mejju 2004, u Areva kif ukoll Areva T & D Holding SA – għall-perijodu mid-9 ta’ Jannar sal-11 ta’ Mejju 2004, huma meqjusa personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni fil-fergħa ta’ attività tagħhom fil-qasam ta’ SIG jew għall-parteċipazzjoni tas-sussidjarji tagħhom f’numru ta’ akkordji u ta’ prattiki miftiehma fiż-ŻEE (it-tieni, it-tielet, ir-raba’ u l-ħames motivi) jew li jeċċepixxu ksur ta’ forom sostanzjali li seta’ kellu riperkussjonijiet fuq l-imsemmija evalwazzjonijiet (l-ewwel motiv).

55 Fil-Kawża T‑121/07, it-talbiet għal annullament tal-Artikolu 1(b) tad-deċiżjoni kkontestata huma ssostanzjati bil-motivi jew ilmenti, imqajma fir-rikors, li jqiegħdu inkwistjoni l-evalwazzjonijiet tal-Kummissjoni li jgħidu li Alstom għandha tkun meqjusa personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni tal-fergħat ta’ attività tagħha fil-qasam ta’ SIG jew għall-parteċipazzjoni tas-sussidjarji tagħha f’numru ta’ akkordji u ta’ prattiki miftiehma fiż-ŻEE għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sat-8 ta’ Jannar 2004 (ir-raba’ u s-sitt motivi) jew li jqajmu ksur ta’ forom sostanzjali li seta’ kellu riperkussjonijiet fuq dawn l-evalwazzjonijiet (it-tielet u s-seba’ motivi).

Osservazzjonijiet preliminari

56 Mill-motivi jew mill-ilmenti mqajma fir-rikorsi jirriżulta li l-kumpanniji tal-grupp Areva, minn naħa, u Alstom, min-naħa l-oħra, isostnu argumentazzjonijiet dijametralment opposti fir-rigward tal-imputazzjoni tal-ksur, għall-perijodu kollu jew parti minnu mill-15 ta’ April 1988 sal-11 ta’ Mejju 2004.

57 Alstom issostni, essenzjalment, li r-responsabbiltà personali li hija kienet qed tinkorri minħabba l-parteċipazzjoni tal-fergħa ta’ attività tagħha fil-qasam ta’ SIG fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sat-8 ta’ Jannar 2004 ġiet ittrasferita lil Alstom T & D SA u lil Alstom T & D AG, wara operazzjonijiet ta’ ristrutturar tal-attivitajiet fis-settur tat-T & D fi ħdan il-grupp tagħha. Barra minn hekk, hija ssostni li ebda responsabbiltà personali ma tista’ tiġi imputata lilha minħabba l-parteċipazzjoni tal-imsemmija sussidjarji fil-ksur għall-perijodi rispettivament mis-7 ta’ Diċembru 1992 sat-8 ta’ Jannar 2004 u mit-22 ta’ Diċembru 2003 sat-8 ta’ Jannar 2004, sa fejn Alstom T & D SA u Alstom T & D AG, li lilhom ġew ittrasferiti l-imsemmija attivitajiet, jiddeterminaw b’mod awtonomu l-aġir tagħhom fis-suq. Fl-aħħar nett, Alstom issostni li r-responsabbiltà personali imputata lilha minħabba l-parteċipazzjoni tal-fergħa ta’ attività tagħha fil-qasam ta’ SIG, ta’ Alstom T & D SA u ta’ Alstom T & D AG fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April sat-8 ta’ Jannar 2004 ġiet ittrasferita, flimkien mal-imsemmija fergħa ta’ attività u l-imsemmija sussidjarji (li sussegwentement saru Areva T & D SA u Areva T & D AG), lill-kumpanniji tal-grupp Areva, fil-kuntest ta’ operazzjoni ta’ trasferiment minn grupp għal ieħor tal-attivitajiet fis-settur tat-T & D.

58 Min-naħa l-oħra, il-kumpanniji tal-grupp Areva jsostnu li ma tista’ tiġi imputata ebda responsabbiltà personali lilhom minħabba l-parteċipazzjoni tal-kumpanniji tal-grupp Alstom fil-ksur rispettivament għall-perijodi mis-7 ta’ Diċembru 1992 sat-8 ta’ Jannar 2004 u mit-22 ta’ Diċembru 2003 sat-8 ta’ Jannar 2004, sa fejn l-aġir fis-suq min-naħa ta’ Alstom T & D SA u ta’ Alstom T & D AG, li lilhom ġew ittrasferiti l-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG, kienet iddeterminata minn Alstom. Min-naħa l-oħra, Areva u Areva T & D Holding SA isostnu li ma tista’ tiġi attribwita ebda responsabbiltà personali lilhom għall-parteċipazzjoni tas-sussidjarji tagħhom fil-ksur għall-perijodu mid-9 ta’ Jannar sal-11 ta’ Mejju 2004, sa fejn Areva T & D SA u Areva T & D AG, li lilhom ġew ittrasferiti l-imsemmija attivitajiet, kienu jiddeterminaw b’mod awtonomu l-aġir tagħhom fis-suq.

59 Għandu jiġi osservat li, fl-argumenti bil-miktub tagħhom, ir-rikorrenti jibbażaw ruħhom fuq il-fatt li Areva T & D SA u Areva T & D AG huma biss ismijiet ġodda ta’ kumpanniji li ngħataw lil Alstom T & D SA u lil Alstom T & D AG wara t-trasferiment tagħhom lill-grupp Areva li sar fit-8 ta’ Jannar 2004. F’dan ir-rigward, l-allegazzjonijiet ifformulati mill-kumpanniji tal-grupp Areva fl-osservazzjonijiet finali tagħhom fis-seduta, li jgħidu li l-Kummissjoni wettqet żball materjali billi kkunsidrat li Areva T & D AG kienet l-istess kumpannija bħal Alstom T & D AG, ma jistgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni. Fil-fatt, sa fejn dawn l-allegazzjonijiet jikkonċernaw motiv ibbażat fuq l-argument li d-deċiżjoni kkontestata hija vvizzjata bi żball ta’ fatt fuq dan il-punt, għandu jitfakkar li, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 48(2) tar-Regoli tal-Proċedura, huwa pprojbit li jiġu ppreżentati motivi ġodda fil-mori ta’ kawża, ħlief jekk dawn il-motivi jkunu bbażati fuq punti ta’ fatt u ta’ liġi li żvelaw ruħhom matul il-proċedura. Sa fejn, f’dan il-każ, il-kumpanniji tal-grupp Areva ma wrewx l-elementi essenzjali ta’ fatt li fuqhom jibbaża ruħu l-motiv-il ġdid tagħhom, u sa fejn ma allegatx a fortiori li dawn l-elementi żvelaw ruħhom matul il-proċedura, hemm lok li jiġu miċħuda l-allegazzjonijiet tagħhom, imsemmija iktar ’il fuq, bħala inamissibbli. B’hekk, hemm lok li jiġi kkunsidrat, fil-Kawżi T‑117/07 u T‑121/07, li Alstom T & D AG u Areva T & D AG jindikaw, b’ismijiet tal-kumpanniji differenti tagħhom, persuna ġuridika waħda u unika.

Fuq it-trasferiment lil Areva T & D SA u lil Areva T & D AG tar-responsabbiltà personali inkorsa minn Alstom minħabba l-parteċipazzjoni tal-fergħa ta’ attività tagħha fil-qasam ta’ SIG fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992

– L-argumenti tal-partijiet

60 Fil-kuntest tat-tieni parti tar-raba’ motiv tagħha, li tikkonċerna żball ta’ liġi, Alstom tilmenta lill-Kummissjoni talli, fid-deċiżjoni kkontestata, ma ttrasferietx lil Areva T & D SA u lil Areva T & D AG, ir-responsabbiltà personali li hija inkorriet minħabba l-parteċipazzjoni ta’ parti mis-“settur T & D” tagħha fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992.

61 Skont Alstom, il-Kummissjoni wettqet żball ta’ liġi fl-applikazzjoni tar-regoli ta’ imputazzjoni ta’ ksur fl-Artikolu 81 KE u fl-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE billi ma applikatx, fir-relazzjonijiet tagħha mas-sussidjarji antiki tagħha attivi fis-settur tat-T & D, il-kriterju msejjaħ “tal-kontinwità ekonomika”, hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Jannar 2004, Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P u C‑219/00 P, Ġabra p. I‑123, punti 356 sa 359, u sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2006, Jungbunzlauer vs Il-Kummissjoni, T‑43/02, Ġabra p. II‑3435, punt 132), u billi żammitha personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni ta’ parti mis-“settur T & D” fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992, mingħajr ma ħadet inkunsiderazzjoni l-fatt li din l-impriża kienet ġiet ittrasferita lis-sussidjarji antiki tagħha attivi fis-settur tat-T & D, wara operazzjonijiet ta’ ristrutturar fi ħdan il-grupp Alstom. Hija tqis, essenzjalment, li, għalkemm is-“settur T&D” tal-grupp Alstom ma kellux personalità ġuridika qabel is-7 ta’ Diċembru 1992, il-kostituzzjoni, f’din id-data, ta’ sussidjarja speċifikament inkarigata minn dan is-settur, barra mill-Isvizzera, jiġifieri Kléber Eylau (ulterjorment imsemmija Alstom T & D SA, sussegwentement Areva T & D SA), kienet tippermetti lill-Kummissjoni tidentifika, fil-ġurnata tal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, persuna ġuridika li lilha l-impriża li pparteċipat fil-ksur kienet ġiet ittrasferita u li lilha l-imsemmi ksur seta’ b’hekk jiġi imputat. Raġunament analogu jista’ jiġi applikat fir-rigward tat-trasferiment, fit-22 ta’ Diċembru 2003, tal-attivitajiet fis-settur tat-T & D fl-Isvizzera tal-grupp Alstom lil Alstom (Schweiz) Services AG (ulterjorment imsemmija Alstom T & D AG, sussegwentement Areva T & D AG).

62 Il-Kummissjoni tikkonfuta l-argumenti żviluppati minn Alstom u titlob li dan il-motiv jiġi miċħud.

– Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali

63 Fid-dritt tal-kompetizzjoni, il-kunċett ta’ impriża għandu jinftiehem li jindika unità ekonomika mill-perspettiva tas-suġġett tal-ksur inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Lulju 1984, Hydrotherm Gerätebau, 170/83, Ġabra p. 2999, punt 11; sentenzi tal-Qorti Ġenerali tad-29 ta’ Ġunju 2000, DSG vs Il‑Kummissjoni, T‑234/95, Ġabra p. II‑2603, punt 124, u tal-15 ta’ Settembru 2005, DaimlerChrysler vs Il‑Kummissjoni, T‑325/01, Ġabra p. II‑3319, punt 85). Billi jipprojbixxi lill-impriżi, b’mod partikolari, milli jikkonkludu akkordji jew milli jipparteċipaw fi prattiki mifhiema li jistgħu jkollhom inċidenza fuq il-kummerċ bejn Stati Membri u li jkollhom bħala għan jew bħala effett li jostakolaw, jirrestrinġu jew joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, l-Artikolu 81(1) KE jinkludi entitajiet ekonomiċi li kull waħda minnhom tikkonsisti f’organizzazzjoni unitarja ta’ elementi personali, tanġibbli u intanġibbli, li jfittxu għan ekonomiku speċifiku fuq medda ta’ żmien u li jistgħu jikkontribwixxu għat-twettiq ta’ ksur tat-tip imsemmi minn dawn id-dispożizzjonijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali tas-17 ta’ Diċembru 1991, Enichem Anic vs Il‑Kummissjoni, T‑6/89, Ġabra p. II‑1623, punt 235, u tal-10 ta’ Marzu 1992, Shell vs Il‑Kummissjoni, T‑11/89, Ġabra p. II‑757, punt 311).

64 Għall-finijiet tal-applikazzjoni u l-eżekuzzjonijiet tagħhom, id-deċiżjonijiet adottati taħt l-Artikolu 81 KE għandhom madankollu jkunu indirizzati lil entitajiet li għandhom personalità ġuridika (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-20 ta’ April 1999, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, imsejħa “PVC II”, T‑305/94 sa T‑307/94, T‑313/94 sa T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 u T‑335/94, Ġabra. p. II‑931, punt 978, u tat-12 ta’ Diċembru 2007, Akzo Nobel et vs Il‑Kummissjoni, T‑112/05, Ġabra p. II‑5049, punt 59). B’hekk, meta l-Kummissjoni tadotta deċiżjoni taħt l-Artikolu 81(1) KE, hija għandha tidentifika l-persuna jew il-persuni, fiżiċi jew ġuridiċi, li jistgħu jitqiesu responsabbli għall-aġir tal-impriża inkwistjoni u li jistgħu jiġu ssanzjonati f’dan ir-rigward, u li lilhom tiġi indirizzata d-deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Hydrotherm Gerätebau, punt 63 iktar ’il fuq, punt 11).

65 Skont il-prinċipju ta’ responsabbiltà personali (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Lulju 1972, ICI vs Il‑Kummissjoni, 48/69, Ġabra p. 619, punti 131 sa 141; tat-8 ta’ Lulju 1999, Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni, C‑49/92 P, Ġabra p. I‑4125, punt 78, u tal-11 ta’ Diċembru 2007, ETI et, C‑280/06, Ġabra p. I‑10893, punt 39; ara, ukoll, il-konklużjonijet tal-Avukat Ġenerali Kokott għas-sentenza ETI et, iċċitata iktar ’il fuq, Ġabra p. I‑10892, punti 71 et seq.), skont liema persuna għandha titqies responsabbli biss għall-atti li hija tikkommetti (konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cosmas għas-sentenza Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni, iċċitata iktar ’il fuq, Ġabra p. I‑4130, punt 74), bħala prinċipju, huwa obbligu tal-persuna li kienet tmexxi l-impriża fil-mument meta jkun twettaq il-ksur, li tirrispondi għal dan il-ksur, anki jekk, fil-ġurnata tal-adozzjoni tad-deċiżjoni li tikkonstata l-ksur, it-tmexxija tal-impriża tkun tqegħdet taħt ir-responsabbiltà ta’ persuna oħra (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-16 ta’ Novembru 2000, SCA Holding vs Il‑Kummissjoni, C‑297/98 P, Ġabra p. I‑10101, punt 27, u Stora Kopparbergs Bergslags vs Il‑Kummissjoni, C‑286/98 P, Ġabra p. I‑9925, punt 37; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-16 ta’ Novembru 2000, Cascades vs Il‑Kummissjoni, C‑279/98 P, Ġabra p. I‑9693, punt 79).

66 F’ċerti ċirkustanzi eċċezzjonali, il-ġurisprudenza tammetti li jista’ jiġi dderogat mill-prinċipju tar-responsabbiltà personali b’applikazzjoni tal-kriterju msejjaħ “tal-kontinwità ekonomika”, li skontu ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni jista’ jiġi attribwit lis-suċċessur ekonomiku ta’ persuna ġuridika li huwa l-awtur tiegħu, anki meta din tal-aħħar tkun għadha teżisti fid-data tal-adozzjoni tad-deċiżjoni li tikkonstata l-imsemmi ksur, sabiex l-effettività ta’ dawn ir-regoli ma tiġix kompromessa minħabba l-bidla magħmula, b’mod partikolari, fil-forma ġuridika tal-kumpanniji kkonċernati (sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-20 ta’ Marzu 2002, HFB et vs Il‑Kummissjoni, T‑9/99, Ġabra p. II‑1487, punti 105 u 106).

67 Fis-sentenza Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni, punt 61 iktar ’il fuq (punti 356 sa 359), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Qorti Ġenerali ma kinitx wettqet żball billi kkunsidrat li l-Kummissjoni kellha raġun, fil-kuntest ta’ trasferiment minn grupp għal ieħor ta’ impriżi, li żżomm lill-kumpannija konċessjonarja bħala responsabbli għall-ksur imwettaq mill-impriża, qabel it-trasferiment tagħha, u dan meta l-kumpannija li kienet qed tittrasferixxi kompliet teżisti legalment. Sabiex b’hekk teskludi ruħha mis-soluzzjoni ddefinita fil-punt 145 tas-sentenza tagħha Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni, punt 65 iktar ’il fuq, li tgħid li l-kriterju msejjaħ “tal-kontitnwità ekonomika” jista’ japplika biss fil-każ fejn il-persuna ġuridika responsabbli mill-operat tal-impriża tkun waqfet teżisti legalment wara t-twettiq tal-ksur, il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha fuq iċ-ċirkustanza li l-kumpannija li kienet qed tittrasferixxi kienet ittrasferiet l-attivitajiet ekonomiċi kollha tagħha lill-kumpannija konċessjonarja filwaqt li żammet rabta strutturali ma’ din tal-aħħar, li fiha kienet tipposjedi 50 % tal-ishma.

68 Fis-sentenza Jungbunzlauer vs Il‑Kummissjoni, punt 61 iktar ’il fuq (punti 132 u 133), il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, b’riferiment għas-sentenza Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni, punt 61 iktar ’il fuq, li l-fatt li kumpannija tkompli teżisti bħala entità legali ma jeskludix, skont id-dritt tal-kompetizzjoni, li jista’ jkun hemm trasferiment ta’ parti mill-attivitajiet tagħha, li jikkostitwixxu impriża, fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni, lil kumpannija oħra, li ssir responsabbli għall-ksur imwettaq mill-imsemmija impriża. B’hekk, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Kummissjoni ma kinitx wettqet żball billi kkunsidrat, fil-kuntest ta’ trasferiment minn grupp għall-ieħor ta’ impriża, li l-ksur imwettaq, qabel it-trasferiment, minn din l-impriża kellu jiġi imputat lill-kumpannija konċessjonarja, minkejja li l-kumpannija li kienet qed tittrasferixxi kompliet teżisti legalment. F’dan il-każ, għalkemm il-kumpannija li kienet qed tittrasferixxi kienet żammet l-attività ta’ produzzjoni marbuta mal-impriża inkwistjoni, hija kienet b’mod partikolari ttrasferiet it-tmexxija jew l-amministrazzjoni ta’ din l-impriża lill-kumpannija konċessjonarja, li setgħet, f’dan il-kuntest, titqies bħala s-suċċessur ekonomiku tal-kumpannija li kienet qed tittrasferixxi.

69 Fil-punti 38 sa 42 tas-sentenza ETI et, punt 65 iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja ġġustifikat il-kriterju msejjaħ “tal-kontinwità ekonomika” bil-ħtieġa li tiżgura effett dissważiv fuq is-sanzjoni tal-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni. B’riferiment għas-sentenza Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni, punt 61 iktar ’il fuq, il-Kummissjoni indikat, fil-punti 48 sa 51 tas-sentenza, li tali implementazzjoni tas-sanzjoni hija ammissibbli u ma tikkuntrastax mal-prinċipju tar-responsabbiltà personali, anki jekk l-entità li tkun wettqet il-ksur tkun għadha teżisti fil-mument fejn l-entità li lilha hija ttrasferiet l-attivitajiet ekonomiċi tagħha hija ssanzjonata, meta dawn iż-żewġ entitajiet kienu taħt il-kontroll tal-istess persuna meta dawn ikollhom, fid-dawl tar-rabtiet stretti li jgħaqqduhom mill-aspett ekonomiku u organizzattiv, applikaw fil-biċċa l-kbira l-istess direttivi kummerċjali. Hija ddeċidiet ukoll li l-Artikoli 81 KE et seq għandhom jiġu interpretati fis-sens li, fil-każ ta’ entitajiet suġġetti għall-istess awtorità pubblika, meta aġir li jikkostitwixxi l-istess ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni ġie implementat minn entità u sussegwent tkompla sat-tmiem tiegħu minn entità oħra li tkun issuċċediet lill-ewwel waħda, li ma tkunx waqfet teżisti, din it-tieni entità tista’ tiġi ssanzjonata għall-ksur fl-intier tiegħu jekk jiġi stabbilit li dawn iż-żewġ entitajiet kienu suġġetti għall-awtorità pubblika kkonċernata.

70 Il-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq hija applikabbli, b’analoġija, għall-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE.

71 F’dan il-każ, qabel kollox, għandha tiġi identifikata l-“impriża”, fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni, li pparteċipat fil-ksur imputat lil Alstom, fl-Artikolu 1(b) tad-deċiżjoni kkontestata. Mid-deskrizzjoni magħmula fil-premessi 5 sa 87 tad-deċiżjoni kkontestata, dwar is-“settur ikkonċernat mill-proċeduri” u fil-premessi 16 sa 22 tad-deċiżjoni kkontestata, dwar l-“impriżi kkonċernati mill-proċeduri”, jirriżulta li l-impriża inkwistjoni tikkorrispondi għall-organizzazzjoni unitarja tal-elementi personali, materjali u immaterjali li, inizjalment fi ħdan il-grupp Alstom u, wara t-trasferiment minn grupp għal ieħor li sar fit-8 ta’ Jannar 2004 (ara l-punt 9 iktar ’il fuq), fi ħdan il-grupp Areva, kienet topera l-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG (iktar ’il quddiem l-“impriża kkonċernata”). B’hekk, Alstom b’mod żbaljat tallega li l-impriża kkonċernata hija kkostitwita mis-“settur T & D” tal-grupp Alstom jew, b’mod iktar wiesa’, mill-attivitajiet kollha li, fi żmien il-fatti, ikkontribwew għall-attivitajiet ta’ dan is-settur.

72 Mill-premessi 357 u 358 tad-deċiżjoni kkontestata jirriżulta wkoll li, sabiex il-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992 tiġi imputata lil Alstom, il-Kummissjoni osservat li, qabel is-7 ta’ Diċembru 1992, l-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG fi ħdan il-grupp Alstom kienu direttament eżerċitati minn Alsthom SA, u sussegwentement minn GEC Alsthom SA, u mhux mill-predeċessuri ta’ Areva T & D SA u ta’ Areva T & D AG. Hija osservat ukoll li, qabel Diċembru 2002, l-attivitajiet fis-settur tat-T & D fl-Isvizzera tal-grupp Alstom kienu ġew eżerċitati minn Sprecher Energie (akkwistata minn Alsthom SA f’Jannar 1986), li saret Alstom AG (Suisse). Wara li kkonstatat li l-entitajiet ġuridiċi kkonċernati kienu għadhom jeżistu fi ħdan il-grupp Alstom taħt ismijiet differenti, il-Kummissjoni kkunsidrat li Alstom, bħala kumpannija parent 100 % proprjetarja ta’ dawn l-entitajiet differenti, kienet responsabbli fir-rigward tal-attivitajiet tagħhom qabel ma ġew ikkostitwiti l-predeċessuri ta’ Areva T & D SA u ta’ Areva T & D AG. Il-Kummissjoni assumiet minn dan li Areva T & D SA u Areva T & D AG ma kellhomx jitqiesu responsabbli mill-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu inkwistjoni, bħala suċċessuri legali u ekonomiċi, anki jekk l-attivitajiet tas-settur tat-T & D tal-grupp Alstom sussegwentement ġew ittrasferiti lill-predeċessuri rispettivi tagħhom.

73 Alstom ma tinvoka ebda motiv jew ilment speċifiku fuq il-mertu tad-deċiżjoni kkontestata li jimputalha l-parteċipazzjoni fil-ksur tal-impriża kkonċernata għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992, abbażi tal-motivazzjoni li, fi żmien il-fatti, hija mexxiet l-imsemmija impriża permezz ta’ sussidjarji esklużivi jew kważi esklużivi. Fil-fatt, hija ssostni sempliċement li r-responsabbiltà li hija kellha, f’dan ir-rigward, ġiet ittrasferitia lil Areva T & D SA u lil Areva T & D AG, skont kriterju msejjaħ “tal-kontinwità ekonomika” li jirriżulta mis-sentenzi Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni u Jungbunzlauer vs Il-Kummissjoni, punt 61 iktar ’il fuq.

74 Qabel kollox, għandu jiġi speċifikat li l-premessa 339 tad-deċiżjoni kkontestata, li għaliha tirreferi l-premessa 357, ma tistax tiġi kkunsidrata li tagħti sostenn lid-deċiżjoni tal-Kummissjoni li ma tittrasferix lil Areva T & D SA u lil T & D AG r-responsabbiltà għall-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992. Fil-fatt, il-premessa 339 tad-deċiżjoni kkontestata tikkonċerna l-possibbiltà, fir-rigward tal-prinċipji li jirriżultaw fil-punti 356 sa 359 tas-sentenza Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni u fil-punt 132 tas-sentenza Jungbunzlauer vs Il‑Kummissjoni, punt 61 iktar ’il fuq, ta’ trasferiment ta’ responsabbiltà bejn il-kumpanniji tal-istess grupp skont il-kriterju msejjaħ “tal-kontinwità ekonomika”. Fiha l-Kummissjoni tindika li l-fatt li kumpannija żżomm il-personalità ġuridika tagħha, wara li tkun ittrasferiet parti mill-attivitajiet tagħha lil kumpannija oħra tal-istess grupp, ma tipprekludihiex milli żżomm lit-tieni kumpannija bħala responsabbli mill-ksur imwettaq mill-ewwel kumpannija. B’hekk ir-riferiment għall-premessa 339 tad-deċiżjoni kkontestata, li ssir fil-premessa 357 tagħha, ma jistax jittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-fondatezza tan-nuqqas ta’ trasferiment lil Areva T & D SA u lil Areva T & D AG tar-responsabbiltà tal-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata mill-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992.

75 Fir-risposta fil-Kawża T‑121/07, il-Kummissjoni ssostni li, fid-deċiżjoni kkontestata, hija żammet ruħha mal-applikazzjoni tar-regoli li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ responsabbiltà personali (ara l-punt 65 iktar ’il fuq). Fil-fatt, mill-premessi 357 u 358 tad-deċiżjoni kkontestata, li l-kontenut tagħhom huwa spjegat fil-punt 72 iktar ’il fuq, jirriżulta li l-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992 huwa imputat lil Alstom minħabba li, fi żmien il-fatti, kienet hi li mexxiet l-impriża permezz ta’ sussidjarji esklużivi jew kważi-esklużivi, u li għadhom jeżistu fi ħdan il-grupp Alstom.

76 Għalhekk, jeħtieġ li tiġi mwieġba d-domanda dwar jekk, bħal ma tallega Alstom, ir-responsabbiltà tal-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992 għandhiex tiġi ttrasferita lil Areva T & D SA u lil Areva T & D AG minħabba li l-impriża kkonċernata ġiet ittrasferita lill-predeċessuri rispettivi tagħhom, jiġifieri Kléber Eylau u Alstom (Schweiz) Services, minn GEC Alsthom SA, fis-7 ta’ Diċembru 1992, u minn Alstom AG (Suisse), fit-22 ta’ Diċembru 2003.

77 F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li l-argument li qed tiddefendi Alstom iwassal sabiex Areva T & D SA u Areva T & D AG jwieġbu għal ksur personalment imputabbli lil GEC Alsthom SA u lil Alstom AG (Suisse), li, fi ħdan il-grupp Alstom, kienu, fi żmien il-fatti, sussidjarji esklużivi jew kważi-esklużivi ta’ Alstom jew tal-predeċessuri tagħha.

78 F’sitwazzjoni tali, il-kriterju msejjaħ “tal-kontinwità ekonomika” jiġi madankollu applikat biss sa fejn l-impriża kkonċernata ma tinsabx iktar taħt ir-responsabbiltà jew it-tmexxija ta’ Alstom wara operazzjonijiet ta’ ristrutturar fi ħdan il-grupp Alstom li saru fis-7 ta’ Diċembru 1992 u fit-22 ta’ Diċembru 2003. Fl-ipoteżi fejn, min-naħa l-oħra, Alstom qatt ma waqfet, permezz tas-sussidjarji esklużivi jew kważi-esklużivi tagħha, milli tmexxi l-impriża kkonċernata sa ma sar it-trasferiment minn grupp għal ieħor fit-8 ta’ Jannar 2004, hija tibqa’ personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sas-6 ta’ Diċembru 1992 u l-Kummissjoni ma wettqitx żball ta’ liġi billi ma applikatx, fir-relazzjonijiet bejn Alstom u s-sussidjarji tagħha attivi fis-settur tat-T & D, il-kriterju msejjaħ “tal-kontinwità ekonomika”, fid-dawl tal-operazzjonijiet ta’ ristrutturar minn grupp għal ieħor imsemmija iktar ’il fuq (ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mischo għas-sentenza tas-16 ta’ Novembru 2000, SCA Holding vs Il‑Kummissjoni, punt 65 iktar ’il fuq, Ġabra p. I‑10104, punt 26).

79 Għal dawn ir-raġunijiet kollha, jidher opportun, qabel ma tingħata deċiżjoni fuq dan l-ilment, li jiġu mwieġba l-motivi jew l-ilmenti diretti kontra l-imputazzjoni lil Alstom, fl-Artikolu 1(b) tad-deċiżjoni kkontestata, tal-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mis-7 ta’ Diċembru 1992 sat-8 ta’ Jannar 2004, fil-kapaċità tagħha bħala kumpannija parent 100 % proprjetarja ta’ Alstom T & D SA u ta’ Alstom T & D AG.

Fuq ir-responsabbiltà personali ta’ Alstom minħabba l-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mis-7 ta’ Diċembru 1992 sat-8 ta’ Jannar 2004, fil-kapaċità tagħha bħala kumpannija parent 100 % proprjetarja ta’ Alstom T & D SA u ta’ Alstom T & D AG

– L-argumenti tal-partijiet

80 Permezz tal-ewwel parti tar-raba’ motiv tagħha, ibbażata fuq ksur tar-regoli ta’ imputazzjoni tal-ksur fl-Artikolu 81 KE u fl-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE, Alstom tilmenta lill-Kummissjoni talli, fid-deċiżjoni kkontestata, imputatilha r-responsabbiltà għall-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mis-7 ta’ Diċembru 1992 sat-8 ta’ Jannar 2004, fil-kapaċità tagħha bħala kumpannija parent 100 % proprjetarja ta’ Alstom T & D SA u ta’ Alstom T & D AG.

81 Permezz tat-tielet motiv tagħha, Alstom tilmenta lill-Kummissjoni talli kisret tal-Artikolu 253 KE billi ma mmotivatx, suffiċjentement skont il-liġi, il-fatt li l-ksur ġie imputat lilha fil-kapaċità tagħha bħala kumpannija parent 100 % proprjetarja ta’ Alstom T & D SA u ta’ Alstom T & D AG, fid-dawl tal-elementi li hija kienet ipprovdiet matul il-proċedura amministrattiva. Matul is-seduta, hija invokat ukoll, f’dan ir-rigward, ksur tal-prinċipju tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża u tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs għall-partijiet f’kawża quddiem il-qorti tal-Unjoni.

82 Fil-kuntest tas-seba’ motiv tagħha, Alstom tallega ksur tal-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża u tal-Artikolu 27(1) tar-Regolament Nru 1/2003, minħabba l-fatt li sabiex timputalha r-responsabbiltà għall-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mis-7 ta’ Diċembru 1992 sat-8 ta’ Jannar 2004, fil-kapaċità tagħha bħala kumpannija parent 100 % proprjetarja ta’ Alstom T & D SA u ta’ Alstom T & D AG, il-Kummissjoni kkunsidrat kontriha, fid-deċiżjoni kkontestata, ċerti elementi fattwali trażmessi mill-kumpanniji tal-grupp Areva, mingħajr ma indikatilha minn qabel li dawn l-elementi setgħu jiġu kkunsidrati kontriha u mingħajr ma ppermettitilha ssostni l-pożizzjoni tagħha. L-istess jgħodd għall-elementi, imsemmija fil-premessi 351 u 354 tad-deċiżjoni kkontestata, dwar il-kundanna ta’ Alsthom SA, waħda mill-predeċessuri tagħha, permezz ta’ deċiżjoni tal-Conseil de la concurrence français tal-1 ta’ Marzu 1988 u l-okkupazzjoni, simultanja jew konsekuttiva, minn sitt membri tal-bord ta’ diretturi ta’ Alstom T & D SA, ta’ postijiet ta’ tmexxija fi ħdanha.

83 Il-Kummissjoni tikkonfuta l-argumenti ta’ Alstom u titlob għaċ-ċaħda tal-motivi jew tal-ilmenti msemmija iktar ’il fuq.

– Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali

84 Għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dritt tal-kompetizzjoni, is-separazzjoni formali bejn żewġ kumpanniji li tirriżulta mill-personalità ġuridika distinta tagħhom, ma hijiex determinanti, peress li dak li huwa deċiżiv huwa l-unità jew le, tal-aġir tagħhom fis-suq (ara, f’dan is-sens, is-sentenza ICI vs Il‑Kummissjoni, punt 65 iktar ’il fuq, punt 140). Għalhekk jista’ jkun neċessarju li jiġi stabbilit jekk żewġ kumpanniji li għandhom personalitajiet ġuridiċi distinti jifformawx jew jaqgħux taħt l-istess impriża jew entità ekonomika waħda meqjusa li għandha mġiba unika fis-suq (sentenza DaimlerChrysler vs Il‑Kummissjoni, punt 63 iktar ’il fuq, punt 85).

85 B’hekk, skont ġurisprudenza stabbilta, il-fatt li sussidjarja għandha personalità ġuridika distinta ma huwiex biżżejjed biex tiġi eżskluża l-possibbiltà li l-aġir tagħha jiġi attribwit lill-kumpannija parent, b’mod partikolari ladarba s-sussidjarja ma tiddeterminax b’mod awtonomu l-aġir tagħha fis-suq, iżda tapplika essenzjalment l-istruzzjonijiet mogħtija lilha mill-kumpannija parent (sentenza ICI vs Il‑Kummissjoni, punt 65 iktar ’il fuq, punti 132 u 133, u sentenza PVC II, punt 64 iktar ’il fuq, punt 960). Meta s-sussidjarja ma tgawdix minn awtonomija reali fid-determinazzjoni tal-inizjattiva tagħha fis-suq, il-projbizzjonijiet mogħtija mill-Artikolu 81(1) KE jistgħu jiġu kkunsidrati bħala mhux applikabbli fir-relazzjonijiet bejnha u l-kumpannija parent tagħha, li magħha hija tifforma unità ekonomika (sentenza ICI vs Il‑Kummissjoni, punt 65 iktar ’il fuq, punt 134; sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-12 ta’ Jannar 1995, Viho vs Il‑Kummissjoni, T‑102/92, Ġabra p. II‑17, punt 51).

86 F’dan il-kuntest, bħala prinċipju, hija l-Kummissjoni li għandha tipprova li l-kumpannija parent effettivament eżerċitat influwenza determinanti fuq l-aġir tas-sussidjarja tagħha fis-suq, u dan abbażi ta’ numru ta’ elementi fattwali fosthom, b’mod partikolari, is-setgħa ta’ tmexxija eventwali eżerċitata mill-kumpannija parent fuq is-sussidjarja tagħha (ara s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2006, Avebe vs Il‑Kummissjoni, T‑314/01, Ġabra p. II‑3085, punt 136, u l-ġurisprudenza ċċitata). Madankollu, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja u tal-Qorti Ġenerali jirriżulta li l-Kummissjoni tista’ raġonevolment tassumi li sussidjarja li l-kapital tagħha huwa 100 % proprjetà tal-kumpannija parent tagħha tapplika, essenzjalment, l-istruzzjonijiet mogħtija lilha minnha u li din il-preżunzjoni ta’ responsabbiltà timplika li l-Kummissjoni ma hijiex marbuta tivverifika jekk il-kumpannija parent effettivament eżerċitatx din is-setgħa ta’ tmexxija fuq is-sussidjarja tagħha. Meta, fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, il-Kummissjoni tindika l-intenzjoni tagħha li żżomm lill-kumpannija parent bħala personalment responsabbli għal ksur imputabbli lis-sussidjarja tagħha billi tinvoka l-preżunzjoni ta’ responsabbiltà li tirriżulta miż-żamma tal-kapital kollu tas-sussidjarja mill-kumpannija parent tagħha, hija l-kumpannija parent li għandha l-intenzjoni tikkontesta r-responsabbiltà li hija għandha li tipproduċi matul il-proċedura amministrattiva jew, l-iktar tard, quddiem il-qorti tal-Unjoni, elementi suffiċjentement probanti biex taqleb il-preżunzjoni billi turi li, minkejja ż-żamma tal-kapital kollu tagħha mill-kumpannija parent tagħha, is-sussidjarja kienet tiddetermina b’mod realment awtonomu l-inizjattiva tagħha fis-suq (ara s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2006, Akzo Nobel vs Il‑Kummissjoni, T‑330/01, Ġabra p. II‑3389, punti 82 u 83, u l-ġurisprudenza ċċitata).

87 Il-Kummissjoni għandha tkun f’pożizzjoni li tieħu inkunsiderazzjoni, fid-deċiżjoni li tikkonstata ksur, ir-risposti tal-impriżi kkonċernati għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. F’dan ir-rigward, hija għandha tkun f’pożizzjoni mhux biss li taċċetta jew tiċħad l-argumenti tal-impriżi kkonċernati, iżda wkoll li twettaq l-analiżi tagħha tal-fatti ppreżentati minnhom jew sabiex tabbanduna l-oġġezzjonijiet li jkunu rriżultaw infondati, jew sabiex tbiddel jew tissupplementa, kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt, l-argumenti tagħha insostenn tal-oġġezzjonijiet li hija tibqa’ ssostni (sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-15 ta’ Marzu 2006, BASF vs Il‑Kummissjoni, T‑15/02, Ġabra p. II‑497, punt 93; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Lulju 1970, ACF Chemiefarma vs Il‑Kummissjoni, 41/69, Ġabra p. 661, punti 91 u 92; tas-16 ta’ Diċembru 1975, Suiker Unie et vs Il‑Kummissjoni, 40/73 sa 48/73, 50/73, 54/73 sa 56/73, 111/73, 113/73 u 114/73, Ġabra p. 1663, punti 437 u 438, u tad-29 ta’ Ottubru 1980, van Landewyck et vs Il‑Kummissjoni, 209/78 sa 215/78 u 218/78, Ġabra p. 3125, punt 68).

88 Fir-rigward tal-obbligu ta’ motivazzjoni li għandha l-Kummissjoni, b’mod partikolari meta tadotta deċiżjoni li tikkonstata ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita ferm, għandha ssir distinzjoni bejn l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni jew fuq motivazzjoni insuffiċjenti, u dak ibbażat fuq l-ineżatezza tal‑motivazzjoni tad-deċiżjoni (minħabba żball fuq il-fatti jew fl‑evalwazzjoni ġuridika). Dan l-aspett tal-aħħar jaqa’ fl-eżami tal-legalità fuq il‑mertu tad-deċiżjoni u mhux tal-ksur tal-forom proċedurali sostanzjali u għalhekk ma jistax jikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 253 KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-2 ta’ April 1998, Il‑Kummissjoni vs Sytraval u Brink’s France, C‑367/95 P, Ġabra p. I‑1719, punti 67 u 72; tat-30 ta’ Marzu 2000, VBA vs Florimex et, C‑265/97 P, Ġabra p. I‑2061, punt 114, u tat-2 ta’ Ottubru 2003, International Power et vs NALOO, C‑172/01 P, C‑175/01 P, C‑176/01 P u C‑180/01 P, Ġabra p. I‑11421, punt 145; sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-7 ta’ Novembru 1997, Cipeke vs Il‑Kummissjoni, T‑84/96, Ġabra p. II‑2081, punt 47). Bħala forma sostanzjali, il-motivazzjoni rikjesta mill-Artikolu 253 KE għandha tiġi adattata għan-natura tal-att inkwistjoni u għandha turi b’mod ċar u inekwivoku r-raġunament tal-istituzzjoni, awtriċi tal-att, b’mod li tippermetti lill-partijiet ikkonċernati jsiru jafu l-ġustifikazzjonijiet tal-miżura meħuda u lill-qorti kompetenti sabiex teżerċita l-istħarriġ tagħha (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Settembru 2003, Volkswagen vs Il‑Kummissjoni, C‑338/00 P, Ġabra p. I‑9189, punt 124). Għalkemm, skont l-Artikolu 253 KE, il-Kummissjoni għandha l-obbligu li ssemmi l-punti ta’ fatt u ta’ liġi li fuqhom tiddependi l-ġustifikazzjoni tad-deċiżjoni u l-kunsiderazzjonijiet ġuridiċi li wassluha sabiex tadottaha, din id-dispożizzjoni ma tirrikjedix li hija tiddiskuti l-punti kollha ta’ fatt u ta’ liġi li ġew ittrattati matul il-proċedura amministrattiva (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-17 ta’ Jannar 1984, VBVB u VBBB vs Il‑Kummissjoni, 43/82 u 63/82, Ġabra p. 19, punt 22; tal-11 ta’ Lulju 1989, Belasco et vs Il‑Kummissjoni, 246/86, Ġabra p. 2117, punt 55, u Volkswagen vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 127). Ir-rekwiżit ta’ motivazzjoni għandu jiġi evalwat abbażi taċ-ċirkustanzi tal-każ, b’mod partikolari tal-kontenut tal-att, tan-natura tal-motivi invokati u tal-interess li d-destinatarji tal-att jew kull persuna oħra kkonċernata direttament u individwalment mill-att jista’ jkollha li tirċievi spjegazzjonijiet (ara s-sentenza Il‑Kummissjoni vs Sytraval u Brink’s France, iċċitata iktar ’il fuq, punt 63, u l-ġurisprudenza ċċitata).

89 Il-ġurisprudenza msemmija preċedentement hija applikabbli, b’analoġija, għad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jikkonstataw ksur tal-Artikolu 53(1) tal-Ftehim ŻEE.

90 F’dan il-każ, fil-paragrafu 331 u 337 tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, il-Kummissjoni indikat l-intenzjoni tagħha li żżomm lil Alstom bħala responsabbli, in solidum ma’ Areva T & D SA u Areva T & D AG, għall-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sat-8 ta’ Jannar 2004, billi tistrieħ fuq il-preżunzjoni ta’ responsabbiltà li tirriżulta miż-żamma tal-kapital kollu tas-sussidjarji mill-kumpannija parent tagħhom (ara l-punt 86 iktar ’il fuq).

91 Mill-premessi 335, 348 sa 356 u 358 tad-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li, sabiex Alstom tinżamm responsabbli, in solidum ma’ Areva T & D SA, għall-parteċipazzjoni tal-impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mis-7 ta’ Diċembru 1992 sat-8 ta’ Jannar 2004, il-Kummissjoni finalment straħet mhux biss fuq il-preżunzjoni ta’ responsabbiltà li tirriżulta miż-żamma tal-kapital kollu tas-sussidjarji mill-kumpannija parent tagħhom, iżda wkoll fuq elementi fattwali prodotti matul il-proċedura amministrattiva. B’hekk il-Kummissjoni għamlet referenza, fil-premessa 351 tad-deċiżjoni kkontestata, għal deċiżjoni tal-Conseil de la concurrence français tal-1 ta’ Marzu 1988, li timponi multa fuq Alsthom taħt il-liġi Franċiża tal-kompetizzjoni għal prattiki ta’ tbagħbis tal-offerti li jikkonċernaw ukoll materjal elettriku (transformers ta’ vultaġġ medju). Hija għamlet ukoll referenza, fil-premessa 353 tad-deċiżjoni kkontestata, għall-elementi nnifishom ipprovduti minn Altsom, intiżi sabiex jipprovaw li, fi ħdan il-grupp Alstom, l-organizzazzjoni operattiva kellha preċedenza fuq l-istruttura ġuridika u li, l-istess bħas-settur tat-T & D, l-attivitajiet ta’ proġetti ta’ SIG kienu mmexxija, fuq l-ogħla livell, minn Alstom u l-predeċessuri tagħha. Fl-aħħar nett, hija għamlet referenza għall-premessi 354 u 355 tad-deċiżjoni kkontestata, għall-elementi pprovduti mill-kumpanniji tal-grupp Areva, li kienu jippermettu li jiġu identifikati sitt membri tal-bord tad-diretturi ta’ Alstom T & D SA li kienu, simultanjament jew konsekutivament, membri tal-bord tad-diretturi tal-“kumpanniji prinċipali” tal-grupp Alstom, qabel Jannar 2004, jew li kienu saħansitra okkupaw il-pożizzjoni ta’ direttur ġenerali.

92 Alstom ma tikkontestax l-evalwazzjonijiet ta’ fatt, li jinsabu fid-deċiżjoni kkontestata, li jgħidu li Alstom T & D SA u Alstom T & D AG kienu sussidjarji 100 % proprjetà