KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI

SZPUNAR

ippreżentati fit‑30 ta’ Settembru 2021 ( 1 )

Kawża C‑389/20

CJ

vs

Tesorería General de la Seguridad Social (TGSS)

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Juzgado de lo Contencioso‑Administrativo no 2 de Vigo (il-Qorti Amministrattiva Provinċjali Nru 2 ta’ Vigo, Spanja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ugwaljanza fit-trattament bejn irġiel u nisa fil-qasam tas-sigurtà soċjali – Direttiva 79/7/KEE – Artikolu 4(1) – Projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess – Impjegati domestiċi – Protezzjoni kontra r-riskju ta’ qgħad – Esklużjoni – Żvantaġġ partikolari għall-ħaddiema nisa – Għanijiet leġittimi ta’ politika soċjali – Proporzjonalità”

I. Introduzzjoni

1. Kif diġà ddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja, “id-dritt li wieħed ma jkunx iddiskriminat minħabba s-sess tiegħu jikkostitwixxi wieħed mid-drittijiet fundamentali tal-persuna umana, li tiegħu l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiżgura r-rispett” ( 2 ).

2. Permezz ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 2 de Vigo (il-Qorti Amministrattiva Provinċjali Nru 2 ta’ Vigo, Spanja) tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi li jirrigwardaw, b’mod partikolari, l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7/KEE ( 3 ), fil-kuntest ta’ dispożizzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-benefiċċji tal-qgħad huma esklużi mill-benefiċċji mogħtija minn skema legali ta’ sigurtà soċjali lil kategorija sħiħa ta’ ħaddiema. F’dan il-każ, hija l-attività tal-impjegati domestiċi, grupp li fil-maġġoranza kbira tiegħu huwa magħmul minn persuni tas-sess femminil, li hija fil-qalba tad-domandi tal-qorti tar-rinviju.

3. Teżisti hawnhekk diskriminazzjoni indiretta, ipprojbita mid-Direttiva 79/7? Din hija l-mistoqsija li ser nipprova nwieġeb f’dawn il-konklużjonijiet.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal‑Unjoni

1. Id-Direttiva 79/7

4. It-tieni premessa tad-Direttiva 79/7 tistabbilixxi: “Billi l-prinċipju tat-trattament ugwali fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali għandu jiġi implimentat l-ewwelnett fl-iskemi statutorji li jipprovdu protezzjoni kontra l-perikli ta’ mard, invalidità, anzjanità, disgrazzji fuq ix-xogħol, mard ikkawżat mit-tip ta’ xogħol u qgħad, u fl-assistenza soċjali sakemm hija ntenzjonata li żżid ma’ jew tieħu l-post ta’ l-iskemi msemmija aktar ’il fuq;”

5. L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva jipprevedi: “L-għan ta’ din id-Direttiva huwa l-implimentazzjoni progressiva, fil-qasam tas-sigurtà soċjali u l-elementi l-oħra ta’ protezzjoni soċjali pprovduti fl-Artikolu 3, tal-prinċipju tat-trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali, minn issa ’il quddiem imsejjaħ ‘il-prinċipju tat-trattament ugwali’”.

6. L-Artikolu 3(1) tal-imsemmija direttiva jipprovdi: “Din id-Direttiva għandha tgħodd għal: a) l-iskemi statutorji li jipprovdu protezzjoni kontra r-riskji li ġejjin: […] – qgħad; […]”

7. L-Artikolu 4(1) tal-istess direttiva jistabbilixxi: “Il-prinċipju tat-trattament ugwali jfisser li m’għandu jkun hemm ebda diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess kemm direttament, jew indirettament speċjalment b’riferenza għall-istat maritali jew tal-familja f’dak li għandu x’jaqsam ma’: – l-għan ta’ l-iskemi u l-kondizzjonijiet ta’ l-aċċess għalihom, – l-obbligu li wieħed jikkontribwixxi u l-kalkolu tal-kontribuzzjonijiet, […]”

2. Id-Direttiva 2006/54/KE

8. L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2006/54/KE ( 4 ), intitolat “Għan”, jipprevedi: “L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li jiġi żgurat li jkun implimentat il-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol. Għal dan il-għan, hi fiha dispożizzjonijiet biex jiġi implimentat il-prinċipju ta’ trattament ugwali f’relazzjoni ma’: a) l-aċċess għall-impjiegi, inkluża l-promozzjoni, u t-taħriġ vokazzjonali; b) il-kondizzjonijiet tax-xogħol, inkluża l-paga; ċ) l-iskemi okkupazzjonali ta’ sigurtà soċjali. […]”

9. L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu: “Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin: […] f) ‘skemi okkupazzjonali ta’ sigurtà soċjali’: skemi li mhumiex regolati mid-Direttiva [79/7] li l-għan tagħhom huwa li jipprovdu lill-ħaddiema, kemm jekk impjegati u kemm jekk jaħdmu għal rashom, f’impriża jew fi grupp ta’ impriżi, f’qasam ta’ attività ekonomika, settur jew grupp ta’ setturi tax-xogħol b’benefiċċji maħsuba biex iżidu l-benefiċċji pprovduti minn skemi statutorji ta’ sigurtà soċjali jew biex jissostitwixxuhom, kemm jekk is-sħubija fi skemi ta’ din ix-xorta tkun obbligatorja u kemm jekk tkun b’għażla.”

B. Id-dritt Spanjol

1. Il-LGSS

10. L-Artikolu 251 tal-Ley General de la Seguridad Social (il-Liġi Ġenerali dwar is-Sigurtà Soċjali), fil-verżjoni kkonsolidata tagħha approvata permezz tar-Real Decreto Legislativo 8/2015 por el que se aprueba el texto refundido de la Ley General de la Seguridad Social (id-Digriet Irjali Leġiżlattiv Nru 8/2015 dwar l-approvazzjoni tat-test rivedut tal-Liġi Ġenerali dwar is-Sigurtà Soċjali), tat‑30 ta’ Ottubru 2015 ( 5 ) (iktar ’il quddiem il-“LGSS”), intitolat “Azzjoni protettiva”, jipprovdi: “Il-ħaddiema li jaqgħu taħt is-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi għandhom id-dritt għall-benefiċċji ta’ sigurtà soċjali skont il-modalitajiet u l-kundizzjonijiet stabbiliti f’din l-iskema ġenerali tas-sigurtà soċjali, bil-partikolaritajiet li ġejjin: […] d) L-azzjoni protettiva tas-Sistema Speċjali għall-Impjegati Domestiċi ma għandhiex tinkludi dik li tikkorrispondi mal-qgħad.”

11. L-Artikolu 264 tal-LGSS, intitolat “Persuni protetti”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu: “Huma koperti mill-protezzjoni kontra l-qgħad, bil-kundizzjoni li jipprevedu li jikkontribwixxu f’dan ir-rigward: a) il-ħaddiema impjegati li jaqgħu taħt l-iskema ġenerali tas-sigurtà soċjali; b) il-ħaddiema impjegati li jaqgħu taħt l-iskemi speċjali tas-sigurtà soċjali li jkopru dan ir-riskju, bil-partikolaritajiet stabbiliti permezz ta’ leġiżlazzjoni; […]”

2. Id-Digriet Irjali 625/1985

12. L-Artikolu 19 tar-Real Decreto 625/1985, por el que se desarrolla la Ley 31/1984, de 2 de agosto, de Protección por Desempleo (id-Digriet Irjali Nru 625/1985 dwar l-applikazzjoni tal-Liġi Nru 31/1984, tat‑2 ta’ Awwissu 1984, dwar il-Protezzjoni kontra l-Qgħad), tat‑2 ta’ April 1985 ( 6 ), intitolat “Kontribuzzjoni”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu: “Għandhom jikkontribwixxu fir-rigward tar-riskju ta’ qgħad l-impriżi u l-ħaddiema kollha li jaqgħu taħt l-iskema ġenerali u l-iskemi speċjali tas-sigurtà soċjali li joffru protezzjoni kontra dan ir-riskju. Il-bażi tal-kontribuzzjoni fir-rigward tar-riskju ta’ qgħad hija l-istess bħal dik prevista għall-inċidenti u għall-mard ikkaġunati mix-xogħol.”

III. Il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

13. CJ hija impjegata domestika u taħdem għal persuna li timpjega, li hija persuna fiżika. Sa mix-xahar ta’ Jannar 2011, hija kienet affiljata mas-sistema speċjali tas-sigurtà soċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi (iktar ’il quddiem is-“sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi”).

14. Fit‑8 ta’ Novembru 2019, CJ għamlet talba lit-Tesorería General de la Seguridad Social (it-Teżorerija Ġenerali tas-Sigurtà Soċjali, iktar ’il quddiem, it-“TGSS”) sabiex tikkontribwixxi fir-rigward tal-protezzjoni kontra r-riskju ta’ qgħad sabiex tikseb id-dritt għall-benefiċċji. Din it-talba kienet akkumpanjata mill-kunsens bil-miktub tal-persuna li timpjegaha li tħallas il-kontribuzzjoni mitluba.

15. Permezz ta’ deċiżjoni tat‑13 ta’ Novembru 2019, it-TGSS ċaħdet din it-talba għar-raġuni li peress li CJ kienet affiljata mas-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi, il-possibbiltà li tikkontribwixxi għal din is-sistema fid-dawl li tikseb protezzjoni kontra r-riskju ta’ qgħad kienet espressament eskluża mill-Artikolu 251(d) tal-LGSS. Din id-deċiżjoni kienet ikkonfermata mit-TGSS permezz tad-deċiżjoni tagħha tad‑19 ta’ Diċembru 2019, meħuda wara appell ippreżentat minn CJ.

16. Fil‑5 ta’ Ġunju 2020, CJ ippreżentat appell kontra t-tieni deċiżjoni tat-TGSS quddiem il-Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 2 de Vigo (il-Qorti Amministrattiva Provinċjali Nru 2 ta’ Vigo), billi argumentat, essenzjalment, li din id-dispożizzjoni nazzjonali (iktar ’il quddiem id-“dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali”) tqiegħed lill-impjegati domestiċi f’sitwazzjoni ta’ deprivazzjoni soċjali meta l-impjieg tagħhom jiġi tterminat għal raġunijiet li ma humiex imputabbli lilhom. Din is-sitwazzjoni tirriżulta mill-impossibbiltà li wieħed jaċċedi, mhux biss għall-benefiċċju tal-qgħad, iżda wkoll għal għajnuniet soċjali oħra suġġetti għall-iskadenza tad-dritt għal dan il-benefiċċju.

17. Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Juzgado de lo Contencioso‑Administrativo no 2 de Vigo (il-Qorti Amministrattiva Provinċjali Nru 2 ta’ Vigo), iddeċidiet, permezz ta’ deċiżjoni tad‑29 ta’ Lulju 2020, li waslet ir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl‑14 ta’ Awwissu 2020, li tissospendi l-proċedura u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin: “1) L-Artikolu 4(1) tad-[Direttiva 79/7], dwar ugwaljanza fit-trattament li jipprekludi kull diskriminazzjoni fuq il-bażi ta’ sess, kemm dik diretta kif ukoll dik indiretta, f’dak li għandu x’jaqsam mal-obbligu li wieħed iħallas il-kontribuzzjonijiet soċjali, u l-Artikolu 5(b) tad-[Direttiva 2006/54], li jsemmi l-istess projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni diretta jew indiretta fuq il-bażi ta’ sess, fl-ambitu tal-applikazzjoni tal-iskemi soċjali u l-kundizzjonijiet ta’ aċċess għal dawn tal-aħħar kif ukoll l-obbligu ta’ kontribuzzjoni u l-kalkolu tal-kontribuzzjonijiet, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 251(d) LGSS [li skontha] ‘d) L-azzjoni protettiva tas-Sistema Speċjali għall-Impjegati Domestiċi ma għandhiex tinkludi dik li tikkorrispondi mal-qagħad.’? 2) Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għad-domanda preċedenti, il-kunċett legali msemmi għandu jitqies li jirrigwarda eżempju ta’ diskriminazzjoni pprojbita, konformement mal-Artikolu 9(1)(e) u/jew (k) tad-Direttiva 2006/54, sa fejn id-destinatarji kważi esklużivi tad-dispożizzjoni inkwistjoni, l-Artikolu 251(d) LGSS huma nisa?”

18. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mit-TGSS, mill-Gvern Spanjol kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet orali f’isem CJ, TGSS, il-Gvern Spanjol kif ukoll il-Kummissjoni waqt is-seduta li nżammet fit‑30 ta’ Ġunju 2021.

IV. Analiżi

A. Fuq l-ammissibbiltà

19. Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, it-TGSS u l-Gvern Spanjol jikkontestaw l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari u tad-domandi li hija tinkludi.

20. Qabelxejn, it-TGSS targumenta li l-kawża prinċipali hija artifiċjali fis-sens li CJ adixxiet lill-qorti tar-rinviju abbażi ta’ motivi foloz. Fil-fatt, il-kawża ma tirrigwardax allegat dritt li jitħallsu kontribuzzjonijiet, iżda r-rikonoxximent tad-dritt ta’ siġurtà soċjali għall-benefiċċji tal-qgħad.

21. Imbagħad, it-TGSS u l-Gvern Spanjol isostnu li dan ir-rikonoxximent jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-qrati soċjali u li, għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju bħala qorti amministrattiva, ma għandhiex ġurisdizzjoni f’din it-tilwima. Għalhekk, skont dan il-gvern, ma teżisti ebda rabta bejn is-soluzzjoni ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari u dik tal-kawża prinċipali.

22. It-TGSS issostni wkoll, li f’każ li l-kawża prinċipali tirrigwarda effettivament ir-rikonoxximent ta’ dritt li jitħallsu kontribuzzjonijiet, l-interpretazzjoni tad-Direttiva 79/7 ma tkunx neċessarja sabiex tippermetti lill-qorti tar-rinviju tiddeċiedi dwar din it-talba. Fil-fatt, il-kwistjoni tal-portata tal-azzjoni protettiva tas-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi tkun differenti minn dik tal-finanzjament ta’ din is-sistema.

23. Fl-aħħar nett, mingħajr ma jqajjem espressament l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, il-Gvern Spanjol jiddikjara li d-Direttiva 79/7 ma tapplikax għat-tilwima fil-kawża prinċipali. Barra minn hekk, huwa jsostni li d-domandi preliminari għandhom jiġu ddikjarati inammissibbli sa fejn dawn jirrigwardaw id-Direttiva 2006/54. Mingħajr ma tqajjem formalment eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, il-Kummissjoni wkoll tirrileva li din l-aħħar direttiva ma tapplikax għal din il-kawża.

24. Bl-eċċezzjoni għal dak relattiv għad-Direttiva 2006/54, nikkunsidra li dawn l-argumenti għandhom jiġu miċħuda.

25. Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-allegazzjoni li l-kawża prinċipali hija artifiċjali u d-domandi preliminari ipotetiċi, għandu jitfakkar li d-domandi preliminari dwar id-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza ( 7 ).

26. Il-qorti tar-rinviju tindika li din it-tilwima tirrigwarda r-rikonoxximent, lill-impjegati domestiċi, tad-dritt ta’ sigurtà soċjali għall-benefiċċji tal-qgħad. Fil-fatt, permezz tar-rikors tagħha, CJ tikkontesta ċ-ċaħda tat-TGSS ta’ talba għall-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet sabiex jiġi kopert ir-riskju ta’ qgħad mhux bħala eżerċizzju ta’ allegat dritt li jitħallsu kontribuzzjonijiet, iżda sabiex jinkiseb id-dritt għall-benefiċċji tal-qgħad. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li din iċ-ċaħda hija bbażata fuq deċiżjoni ta’ politika leġiżlattiva li tikkonsisti fir-rifjut lill-impjegati domestiċi tal-possibbiltà li jaċċedu għall-benefiċċji soċjali tal-qgħad ( 8 ). Għalhekk, skont il-qorti tar-rinviju, peress li l-Artikolu 251(d) tal-LGSS, li jimplimenta din id-deċiżjoni, japplika għal grupp ta’ ħaddiema li jaqgħu fis-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi kompost kważi esklużivament minn nisa, din id-dispożizzjoni tista’, għal dak li jirrigwarda l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ skema legali ta’ sigurtà soċjali, tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess, ipprojbita mid-Direttiva 79/7.

27. Peress li d-deċiżjoni tar-rinviju tinkludi ħafna dettalji dwar ir-rilevanza tad-domandi magħmula, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax, fil-fehma tiegħi, tiċħad it-talba għal deċiżjoni preliminari għar-raġuni li jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mal-għan tal-kawża prinċipali ( 9 ).

28. Fit-tieni lok, l-allegazzjoni li skont ir-regoli tad-dritt nazzjonali, il-qorti tar-rinviju ma għandhiex ġurisdizzjoni f’din it-tilwima, peress li din tirrigwarda r-rikonoxximent tad-dritt ta’ sigurtà soċjali għall-benefiċċji tal-qgħad, u taqa’ għalhekk fil-ġurisdizzjoni tal-qrati soċjali, ma tistax tkun suffiċjenti sabiex twassal għall-inammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari, peress li ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tikkontesta l-evalwazzjoni, tal-qorti tar-rinviju dwar ir-regoli nazzjonali ta’ organizzazzjoni u ta’ proċeduri ġudizzjarji ( 10 ). Fil-fatt, hija għandha tillimita ruħha għad-deċiżjoni tar-rinviju maħruġa minn qorti ta’ Stat Membru, sakemm din ma tkunx ġiet irrevokata fil-kuntest tar-rimedji li jistgħu jkunu previsti mid-dritt nazzjonali ( 11 ). F’dan ir-rigward, infakkar li għal dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha bħala prinċipju tibbaża ruħha fuq il-klassifikazzjonijiet li jirriżultaw mid-deċiżjoni tar-rinviju, peress li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dritt intern ta’ Stat Membru ( 12 ).

29. Fit-tielet u l-aħħar lok, fir-rigward tal-argument li d-domandi preliminari ma humiex ammissibbli, ibbażat fuq il-preżunt nuqqas ta’ applikabbiltà tad-Direttivi 79/7 u 2006/54 għall-kawża prinċipali, għandu jiġi kkonstatat li, sa fejn din it-tilwima tirrigwarda, kif tindika l-qorti tar-rinviju, l-eżistenza ta’ allegata diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess, id-Direttiva 79/7 tapplika għall-kawża prinċipali. Fil-fatt, din id-diskriminazzjoni tirrigwarda l-kamp ta’ applikazzjoni tal-iskema legali ta’ sigurtà soċjali Spanjola li tiżgura protezzjoni kontra, b’mod partikolari, ir-riskju ta’ qgħad.

30. Mill-banda l-oħra, id-Direttiva 2006/54 ma tapplikax f’dan il-każ. Fil-fatt, mill-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva jirriżulta li hija intiża sabiex tiżgura l-implimentazzjoni tal-prinċipju tal-ugwaljanza tal-opportunitajiet u tal-ugwaljanza fit-trattament bejn l-irġiel u n-nisa fil-qasam ta’ impjiegi u xogħol, u tinkludi dispożizzjonijiet intiżi sabiex jimplimentaw dan il-prinċipju għal dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet tax-xogħol, inklużi r-remunerazzjonijiet. Fil-kunċetti ta’ “kundizzjonijiet tax-xogħol” u “remunerazzjonijiet”, wieħed ma jistax jinkludi l-iskemi jew il-benefiċċji ta’ sigurtà soċjali, bħall-benefiċċju tal-qgħad, irregolati direttament mil-liġi bl-esklużjoni ta’ kwalunkwe element ta’ ftehim fi ħdan l-impriża jew it-taqsima professjonali kkonċernata u applikabbli b’mod vinkolanti għal kategoriji ġenerali ta’ ħaddiema ( 13 ). Barra minn hekk, mill-qari tal-punt (ċ) tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 flimkien mal-Artikolu 2(1)(f) tal-imsemmija direttiva jirriżulta li din ma tapplikax għall-iskemi legali, iżda għall-iskemi professjonali ta’ sigurtà soċjali.

31. Fid-dawl ta’ dawn l-osservazzjonijiet, inqis li t-tieni domanda preliminari għandha tiġi miċħuda bħala inammissibbli. Madankollu, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li din it-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli.

B. Fuq il-mertu

1. Ir-riformulazzjoni tal-ewwel domanda preliminari

32. Għar-raġunijiet esposti fil-punt 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi biss għall-ewwel domanda preliminari, wara li tiġi rriformulata.

33. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja hija essenzjalment mistoqsija dwar jekk l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li teskludi l-benefiċċji tal-qgħad mill-benefiċċji mogħtija minn skema legali ta’ sigurtà soċjali għall-impjegati domestiċi, meta jiġi kkonstatat li dawn l-impjegati huma kważi esklużivament nisa.

34. Sabiex tiġi proposta risposta utli għal din id-domanda, ser neżamina, fl-ewwel lok, jekk id-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 79/7 (Taqsima 2). Jekk jidher li l-benefiċċji tal-qgħad jaqgħu taħt din id-direttiva, ser neżamina, fit-tieni lok, jekk l-esklużjoni ta’ dawn il-benefiċċji minn dawk mogħtija mis-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi prevista fl-Artikolu 251(d) tal-LGSS tikkostitwixxix, kif tissuġġerixxi l-qorti tar-rinviju, diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess, ipprojbita minn din id-direttiva (Taqsima 3).

2. Id-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 79/7?

35. Fid-dawl tal-iżviluppi magħmula fil-kuntest tal-analiżi tal-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari, ser nittratta din il-kwistjoni fil-qosor.

36. Fl-ewwel lok, nirrileva li permezz tar-rikors tagħha, CJ tikkontesta ċ-ċaħda mit-TGSS tat-talba tagħha għall-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet sabiex tkopri r-riskju ta’ qgħad bil-għan li tikseb id-dritt għall-benefiċċji tal-qgħad. Fit-tieni lok, irrid nenfasizza li dawn il-benefiċċji jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni sostantiv tad-Direttiva 79/7 sa fejn dawn jaqgħu fil-kuntest ta’ skema legali ta’ protezzjoni kontra wieħed mir-riskji elenkati fl-Artikolu 3(1)(a) ta’ din id-direttiva ( 14 ).

37. Għalhekk, nikkunsidra li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni sostantiv tad-Direttiva 79/7.

3. L-esklużjoni tal-benefiċċji tal-qgħad mill-benefiċċji mogħtija mis-sistema speċjali tas‑sigurtà soċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi prevista mid-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess fis-sens tad-Direttiva 79/7?

38. Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 251(d) tal-LGSS mad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, il-grupp ta’ ħaddiema li jaqa’ taħt is-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi huwa kkostitwit kważi esklużivament minn persuni tas-sess femminil. Għalhekk, din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess sa fejn tirrifjuta lin-nisa li jaqgħu f’dan il-grupp il-possibbiltà li jaċċedu għall-benefiċċju soċjali tal-qgħad, billi tipprekludihom milli jħallsu kontribuzzjonijiet sabiex ikopru dan ir-riskju.

39. Il-partijiet fil-kawża prinċipali u l-partijiet ikkonċernati ma jaqblux dwar jekk teżistix tali diskriminazzjoni indiretta fir-rigward tal-impjegati domestiċi. Il-Gvern Spanjol isostni li d-differenza fit-trattament li tikkonsisti fl-esklużjoni tal-protezzjoni kontra r-riskju tal-qgħad mis-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess. It-TGSS ma tiċħadx l-eżistenza ta’ tali diskriminazzjoni, iżda tikkunsidraha ġġustifikata u ssostni li d-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija proporzjonata ( 15 ). Fir-rigward tal-Kummissjoni, hija targumenta li din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi manifestament diskriminazzjoni indiretta u għandha dubji kemm fuq ċerti raġunijiet ta’ ġustifikazzjoni kif ukoll dwar il-proporzjonalità.

40. Sabiex jiġi ddeterminat jekk id-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxix diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess fis-sens tad-Direttiva 79/7, ser nindirizza, qabelxejn, il-kwistjoni dwar jekk, fil-fatt, din id-dispożizzjoni tistabbilixxix inugwaljanza fit-trattament ibbażata fuq is-sess. Imbagħad, ser neżamina jekk tali inugwaljanza tistax tiġi oġġettivament iġġustifikata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 79/7 u, fl-aħħar nett, jekk ikun il-każ, jekk din hijiex proporzjonata.

a) Id-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistabbilixxi inugwaljanza fit-trattament ibbażata fuq is-sess?

41. Qabel kollox, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet diversi drabi li, fl-eżerċizzju tal-kompetenza tagħhom li jorganizzaw is-sistemi ta’ sigurtà soċjali tagħhom u li jiddeterminaw, fl-assenza ta’ armonizzazzjoni fuq livell tal-Unjoni, il-kundizzjonijiet ta’ għoti ta’ benefiċċji fil-qasam tas-sigurtà soċjali, l-Istati Membri għandhom josservaw id-dritt tal-Unjoni ( 16 ).

42. Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 79/7, din hija intiża għall-implimentazzjoni progressiva, fil-qasam tas-sigurtà soċjali u tal-elementi ta’ protezzjoni soċjali previsti fl-Artikolu 3, tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament bejn irġiel u nisa fil-qasam tas-sigurtà soċjali ( 17 ). L-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva jispeċifika li “[i]l-prinċipju tat-trattament ugwali jfisser li m’għandu jkun hemm ebda diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess kemm direttament, jew indirettament speċjalment […] f’dak li għandu x’jaqsam ma’: l-għan ta’ l-iskemi u l-kondizzjonijiet ta’ l-aċċess għalihom”.

43. Għalhekk, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7 li timplimenta l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni bbażata fuq is-sess fil-qasam ta’ sigurtà soċjali, għandu jiġi osservat mill-Istati Membri meta dawn jeżerċitaw il-kompetenza tagħhom fil-qasam tas-sigurtà soċjali, u b’mod partikolari, tal-benefiċċji tal-qgħad.

1) Fuq l-argument tal-Gvern Spanjol dwar l-assenza ta’ komparabbiltà tas-sitwazzjonijiet

44. Qabelxejn infakkar li skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, diskriminazzjoni tikkonsisti fl-applikazzjoni ta’ regoli differenti għal sitwazzjonijiet komparabbli jew fl-applikazzjoni tal-istess regola għal sitwazzjonijiet differenti ( 18 ). F’dan ir-rigward, għandu jiġi speċifikat li għall-finijiet tal-għanijiet tad-dritt soċjali tal-Unjoni, il-kunċett ta’ “diskriminazzjoni indiretta” huwa qabel kollox marbut mat-trattament differenti ta’ sitwazzjonijiet komparabbli ( 19 ).

45. Il-Gvern Spanjol iqis, billi jibbaża ruħu fuq is-sentenza MB (Bidla fil-ġeneru u pensjoni tal-irtirar) ( 20 ), li s-sitwazzjoni tal-impjegati domestiċi ma hijiex komparabbli għal dik ta’ ħaddiema oħra tal-iskema ġenerali, u għaldaqstant, ma teżisti ebda diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess.

46. Dan l-argument ma jikkonvinċinix. Mhux biss hemm lok li jiġi kkonstatat li ż-żewġ sitwazzjonijiet ikkonċernati huma komparabbli mill-perspettiva tad-drittijiet għall-benefiċċji tal-qgħad, iżda talli, billi jirreferi għal dik is-sentenza, il-Gvern Spanjol, donnu jħawwad il-kunċetti ta’ “diskriminazzjoni diretta” u “diskriminazzjoni indiretta” ( 21 ).

47. Irrid infakkar li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni diretta, iżda diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess, fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7. Għall-kuntrarju tal-kawża li tat lok għas-sentenza MB (Bidla fil-ġeneru u pensjoni tal-irtirar) ( 22 ), minn din id-deċiżjoni għal rinviju jirriżulta li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija fformulata b’mod newtrali. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tapplika mingħajr distinzjoni għall-impjegati domestiċi ta’ sess wieħed jew ieħor, u għalhekk, ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni diretta bbażata fuq is-sess li tista’ tiġi kkontestata mill-assenza ta’ komparabbiltà tas-sitwazzjoni tal-impjegati domestiċi ma’ dik ta’ ħaddiema oħrajn ( 23 ).

48. Għaldaqstant, l-argument tal-Gvern Spanjol għandu jiġi miċħud.

2) Fuq l-eżistenza ta’ żvantaġġ partikolari għall-persuni ta’ sess meta mqabbla ma’ persuni tas-sess l-ieħor

49. Il-Gvern Spanjol isostni li d-differenza fit-trattament stabbilita mill-klawżola ta’ esklużjoni ma twassalx għal preġudizzju għall-ħaddiema kkonċernati ( 24 ).

50. Madankollu, għandu jitfakkar li kif ikkunsidrat minn parti mill-kummentarji, l-eżistenza ta’ preġudizzju ma huwiex kundizzjoni għall-eżistenza tad-diskriminazzjoni indiretta. Għalhekk, anki jekk preġudizzju jista’ ħafna drabi jkun l-indizju ta’ diskriminazzjoni, il-kunċett ta’ “diskriminazzjoni” ma jimplikax, fih innifsu, l-eżistenza tiegħu ( 25 ). Għalhekk, il-kwistjoni hija dwar jekk miżura nazzjonali partikolari jistax ikollha “effett dannuż jew differenti” fuq persuni li jappartjenu lil grupp meta mqabbla mal-effett li hija għandha fuq il-persuni li jappartjenu lil grupp ieħor ( 26 ).

51. Għalhekk, naħseb li l-Gvern Spanjol ried jgħid li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tistabbilixxix żvantaġġ partikolari għall-impjegati domestiċi.

52. Jiena ma naqbilx ma’ dan l-argument. Għall-kuntrarju, inqis li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistabbilixxi żvantaġġ partikolari għall-impjegati domestiċi, kif ser nargumenta fil-kunsiderazzjonijiet li ġejjin.

53. Fl-ewwel lok, nirrileva li d-Direttiva 79/7 ma tiddefinixxix il-kunċett ta’ “diskriminazzjoni indiretta” ( 27 ). Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dan il-kunċett għandu, fil-kuntest ta’ din id-direttiva, jinftiehem bl-istess mod bħal fil-kuntest tad-Direttiva 2006/54. Din tal-aħħar tiddefinixxi, fl-Artikolu 2(1)(b) tagħha, il-kunċett ta’ “diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq is-sess” bħala s-“sitwazzjoni li fiha dispożizzjoni, kriterju jew prattika li tkun tidher newtrali tpoġġi fi żvantaġġ b’mod partikolari lil persuni ta’ sess meta mqabbla ma’ persuni tas-sess l-ieħor” ( 28 ). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-eżistenza ta’ tali żvantaġġ partikolari tista’ tiġi stabbilita, b’mod partikolari, jekk jiġi pprovat li leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali taffettwa b’mod negattiv proporzjon sinjifikattivament ikbar ta’ persuni ta’ sess meta mqabbla mal-persuni tas-sess l-ieħor ( 29 ).

54. F’dan ir-rigward, infakkar li l-kwistjoni dwar jekk l-użu ta’ kriterju formalment newtrali jikkostitwixxix diskriminazzjoni indiretta tiddependi fuq iċ-ċirkustanzi fattwali tal-każ ( 30 ). Għalhekk, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, fid-dawl ta’ dawn iċ-ċirkustanzi, jekk id-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistax tiġi kklassifikata bħala “miżura indirettament diskriminatorja” fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7.

55. F’dan il-kuntest, id-data statistika tgawdi rwol fundamentali fil-konstatazzjoni tal-eżistenza ta’ żvantaġġ reali għal persuni ta’ sess meta mqabbla mal-persuni tas-sess l-ieħor. Madankollu, hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa l-affidabbiltà ta’ din id-data u jekk tistax tittieħed inkunsiderazzjoni ( 31 ). Jekk hija tqis li perċentwali ogħla ta’ nisa milli ta’ rġiel huwa kkonċernat mill-klawżola ta’ esklużjoni prevista mid-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, din tal-aħħar tkun tikkostitwixxi inugwaljanza fit-trattament għall-kuntrarju tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7.

56. Fit-tieni lok, f’dan il-każ, donnu ma jirriżultax, la mid-deċiżjoni tar-rinviju u lanqas mill-informazzjoni ppreżentata waqt is-seduta, li ma hemmx data statistika. Minkejja li d-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tistabbilixxix distinzjoni bejn il-persuni taż-żewġ sessi, l-istatistika pprovduta mill-qorti tar-rinviju tindika madankollu li, fi ħdan il-grupp tal-impjegati domestiċi, in-nisa huma żvantaġġati fi proporzjon enormi. Din il-qorti tindika li din id-data bl-ebda mod ma kienet ikkontestata mit-TGSS u li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija ta’ żvantaġġ għall-impjegati domestiċi ( 32 ).

57. Sabiex tiġi evalwata din id-data, infakkar li minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta, minn naħa, li hija l-qorti nazzjonali li għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-ħaddiema kollha suġġetti għal-leġiżlazzjoni nazzjonali li minnha toriġina d-differenza fit-trattament u, min-naħa l-oħra, li l-aħjar metodu ta’ paragun jikkonsisti fit-tqabbil tal-proporzjonijiet rispettivi tal-ħaddiema li huma u li ma humiex affettwati mill-allegata differenza fit-trattament fi ħdan il-ħaddiema rġiel li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni u l-istess proporzjonijiet fi ħdan il-ħaddiema nisa li jaqgħu fiha ( 33 ).

58. Jekk wieħed japplika dan il-metodu f’din il-kawża, minn naħa, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss l-affiljati mal-iskema speċjali tas-sigurtà soċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi, iżda wkoll il-ħaddiema kollha suġġetti għall-iskema ġenerali tas-sigurtà soċjali Spanjola, inkluż dawk li jaqgħu taħt sistemi speċjali, li fi ħdanha huma integrati l-imsemmija affiljati, peress li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkontribwixxi sabiex tiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni personali tal-benefiċċji applikabbli għall-affiljati kollha tal-iskema ġenerali, jiġifieri l-benefiċċji tal-qgħad ( 34 ).

59. F’dan ir-rigward, mill-Artikolu 264(1) tal-LGSS jirriżulta li l-ħaddiema impjegati kollha suġġetti għall-iskema ġenerali tas-sigurtà soċjali għandhom, bħala prinċipju, dritt għall-benefiċċji tal-qgħad. Fil-fatt, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta, it-TGSS spjegat li, fid-data tal‑31 ta’ Mejju 2021, fi Spanja, 15872720 ħaddiem impjegat kien jaqa’ taħt din l-iskema ġenerali. Fi ħdan dan il-grupp, il-proporzjon ta’ rġiel u nisa kien ftit jew wisq simili, jiġifieri 51.04 % u 48.96 % rispettivament ( 35 ), u 14259 814-il ħaddiem li jħallas kontribuzzjoni fir-rigward tal-qgħad filwaqt li 1612906 ħaddiem ma jħallasx kontribuzzjoni.

60. Min-naħa l-oħra, it-TGSS speċifikat waqt is-seduta li, għal dak li jirrigwarda is-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi, li fiha kienu jaqgħu, fl-istess data, 384175 ħaddiem impjegat, il-proporzjon ta’ rġiel u nisa kien differenti ħafna. B’mod iktar preċiż, il-qorti ta-rinviju tindika li n-nisa jirrappreżentaw kważi 100 % tal-ħaddiema li jaqgħu taħt din is-sistema. F’dan ir-rigward, it-TGSS indikat ukoll waqt is-seduta, fir-rigward tad-data relattiva għal din l-istess data, li l-grupp ta’ impjegati domestiċi kien irrappreżentat minn 17171 raġel u 366991 mara. Minn din id-data jirriżulta li, fid-data kkonċernata, dan il-grupp kien kompost 95.53 % minn nisa.

61. L-istatistika ppreżentata quddiem il-qorti tar-rinviju u kkonfermata mit-TGSS waqt is-seduta turi li l-klawżola ta’ esklużjoni fil-kawża prinċipali taffettwa b’mod negattiv proporzjon kunsiderevolment ikbar ta’ impjegati domestiċi tas-sess femminil milli tas-sess maskil.

62. Għalhekk, jiena tal-opinjoni li jekk il-qorti tar-rinviju, abbażi tad-data statistika li ser neżamina u, jekk ikun il-każ, ta’ elementi oħra rilevanti, tasal għall-konklużjoni li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija partikolarment ta’ żvantaġġ għall-impjegati domestiċi tas-sess femminil, ikun hemm lok li jiġi kkunsidrat li din id-dispożizzjoni tmur kontra l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7, sakemm ma tkunx iġġustifikata minn fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess ( 36 ).

63. Għaldaqstant, issa għandha tiġi analizzata l-kwistjoni dwar jekk l-inugwaljanza fit-trattament stabbilita mid-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali għad-detriment tal-impjegati domestiċi tas-sess femminil tistax tkun oġġettivament iġġustifikata fid-dawl tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7 ( 37 ).

b) L-inugwaljanza fit-trattament stabbilita mid-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ tkun oġġettivament iġġustifikata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 79/7?

64. Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, it-TGSS u l-Gvern Spanjol jargumentaw, b’mod partikolari, li d-differenza fit-trattament fir-rigward tal-impjegati domestiċi hija ġġustifikata minn għanijiet ibbażati fuq il-karatteristiċi speċifiċi ta’ din il-kategorija ta’ impjegati u mill-istatus tal-persuni li jimpjegawhom, kif ukoll minn għanijiet ta’ protezzjoni tal-ħaddiema, tas-salvagwardja tal-livell ta’ impjieg f’dan is-settur u tal-ġlieda kontra x-xogħol illegali u l-frodi.

65. Tqum għalhekk il-kwistjoni dwar jekk dawn il-motivi humiex oġġettivi u mhux relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dan ikun il-każ b’mod partikolari jekk il-mezzi magħżula jikkorrispondu għal għan leġittimu ta’ politika soċjali, ikunu adatti sabiex jilħqu l-għan imfittex mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni u jkunu meħtieġa għal dan il-għan ( 38 ). Barra minn hekk, tali mezzi ma jistgħux jiġu kkunsidrati li huma xierqa sabiex jiżguraw l-għan invokat ħlief jekk dawn jirrispondu verament għar-rieda li dan l-għan jintlaħaq u jekk dawn jiġu implimentati b’mod koerenti u sistematiku ( 39 ).

1) Fuq il-verifika tal-leġittimità tal-għan ta’ politika soċjali li għalih tirrispondi l-klawżola ta’ esklużjoni prevista mid-dispożizzjoni fil-kawża prinċipali

66. Fl-ewwel lok, infakkar li l-għanijiet ta’ politika soċjali huma ġeneralment ikkunsidrati mill-Qorti tal-Ġustizzja bħala għanijiet ta’ interess ġenerali leġittimi. Il-protezzjoni kontra r-riskju tal-qgħad tifforma parti integrali mill-politika soċjali li taqa’ taħt il-kompetenza tal-Istati Membri.

67. B’mod partikolari, fil-kuntest tal-ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u x-xogħol, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-promozzjoni tar-reklutaġġ tikkostitwixxi b’mod inkontestabbli għan leġittimu ta’ politika soċjali ( 40 ). B’mod partikolari, fir-rigward tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7, il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat bħala motiv oġġettiv ta’ ġustifikazzjoni, fir-rigward tal-aċċess għal skema legali ta’ assigurazzjoni kontra l-qgħad, il-ġlieda kontra ż-żieda ta’ impjiegi illegali u manuvri ta’ evażjoni ( 41 ).

68. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja kultant aċċettat li l-Istati Membri għandhom “setgħa diskrezzjonali raġonevoli” għal dak li jirrigwarda n-natura tal-miżuri ta’ protezzjoni soċjali u l-modalitajiet konkreti tat-twettiq tagħhom ( 42 ), filwaqt li fid-deċiżjonijiet iktar reċenti tagħha, hija indikat li dawn għandhom “marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa” ( 43 ). B’mod partikolari, fil-kuntest tad-diskriminazzjonijiet indiretti bbażati fuq is-sess, fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fl-għażla tal-miżuri li jistgħu jwettqu l-għanijiet tal-politika soċjali u tal-impjieg tagħhom, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ ( 44 ).

69. Għandu jiġi rrilevat li din il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kienet l-oġġett ta’ kritiki min-naħa tal-kummentarji, li jikkritikaw din il-bidla fl-approċċ ( 45 ). Għaldaqstant, nenfasizza li, irrispettivament mill-fatt li l-enfasi qiegħed fuq in-natura “raġonevoli” jew “wiesgħa” tal-marġni ta’ diskrezzjoni tal-Istati Membri fl-għażla tal-miżuri li jistgħu jwettqu l-għanijiet tal-politika soċjali tagħhom, madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dan il-marġni ta’ diskrezzjoni ma jistax ikollu l-effett li jħalli mingħajr sustanza l-implimentazzjoni ta’ prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni bħal dak tal-ugwaljanza fit-trattament ( 46 ).

70. F’dan il-kuntest, infakkar li sabiex differenza fit-trattament ma tkunx tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta, hija għandha tkun iġġustifikata minn fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess ( 47 ). Huwa minnu li, kif diġà indikajt ( 48 ), il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li dan huwa partikolarment il-każ jekk il-mezzi magħżula jikkorrispondu għal għan leġittimu tal-politika soċjali tal-Istat Membru li l-leġiżlazzjoni tiegħu hija inkwistjoni, ikunu xierqa sabiex jilħqu l-għan imfittex minnha u jkunu neċessarji għal dan il-għan ( 49 ). Għalhekk, minn naħa, huwa l-Istat Membru li għandu jipprova li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni tikkorrispondi għal għan leġittimu u li dan tal-aħħar ma huwiex relatat ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, u, min-naħa l-oħra, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk, u sa fejn, id-dispożizzjoni leġiżlattiva kkonċernata hijiex iġġustifikata minn tali fattur oġġettiv, filwaqt li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti indikazzjonijiet, misluta mill-proċess tal-kawża prinċipali kif ukoll mill-osservazzjonijiet bil-miktub u orali li jkunu ġew ippreżentati quddiemha, ta’ natura li jippermettu lill-qorti nazzjonali tasal għal deċiżjoni ( 50 ).

71. Fir-rigward tal-identifikazzjoni tal-għanijiet imfittxija mis-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi, wieħed ma jistax jikkontesta li l-motivi mressqa mill-Gvern Spanjol u mit-TGSS relattivi għall-promozzjoni tar-reklutaġġ u għas-salvagwardja tal-livell tal-impjieg, kif ukoll għall-protezzjoni tal-ħaddiema, għall-ġlieda kontra ix-xogħol illegali u għall-frodi soċjali, jikkostitwixxu għanijiet leġittimi ta’ politika soċjali. Madankollu, għandu jitfakkar li, fil-kuntest ta’ diskriminazzjoni indiretta, il-ġustifikazzjoni oġġettiva ma tistax tikkonsisti biss fl-elenku ta’ serje ta’ għanijiet ta’ politika soċjali li mal-ewwel daqqa t’għajn jidhru leġittimi: dawn l-għanijiet ma għandhomx ikunu relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess ( 51 ). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat diversi drabi li sempliċi affermazzjonijiet ġenerali ma humiex suffiċjenti sabiex juru li l-għan ta’ regola nazzjonali ma huwiex relatat ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess ( 52 ). Għalhekk, għandha tiġi vverifikata wkoll in-natura oġġettivament mhux relatata ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess tal-motivi ta’ politika soċjali allegati mill-Gvern Spanjol u mit-TGSS.

2) Fuq il-verifika tan-natura oġġettivament mhux relatata ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess tal-motivi invokati

72. Għal dak li jirrigwarda l-għan ta’ ġustifikazzjoni bbażat fuq karatteristiċi tal-industrija tal-impjegati domestiċi u tas-salvagwardja tal-livell tal-impjieg, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Spanjol isostni, minn naħa, li l-industrija tal-impjegati domestiċi hija tradizzjonalment sensittiva għall-piż li jistgħu jwasslu għalih l-obbligi amministrattivi u l-ispejjeż tal-impjieg tas-sigurtà soċjali għall-persuni li jimpjegaw (kapijiet ta’ familja) u l-impjegati u, min-naħa l-oħra, li dan huwa settur li storikament kellu rata għolja ta’ impjieg. Dan jiġġustifika l-esklużjoni mill-kopertura ta’ riskju bħal dak tal-qgħad, li jkollu effett inqas fuq dan il-grupp ta’ ħaddiema.

73. Bħala ġustifikazzjoni possibbli għal-limitazzjoni tal-azzjoni protettiva tas-sigurtà soċjali fir-rigward tal-impjegati domestiċi, it-TGSS invokat l-istatus differenti tal-persuni li jimpjegawhom, li ma humiex imprendituri li joperaw unità ta’ produzzjoni klassika, iżda kapijiet ta’ familja fid-dar ( 53 ). Barra minn hekk, it-TGSS tenfasizza, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, li sa fejn l-attività ta’ dawn l-impjegati teħtieġ ftit kwalifiki u hija għalhekk ġeneralment imħallsa salarju minimu, jista’ jkun “iktar konvenjenti” għal dawn il-ħaddiema li jaċċedu għall-protezzjoni kontra r-riskju ta’ qgħad milli jkomplu jipprovdu s-servizzi tagħhom, jew li jalternaw bejn perijodi ta’ xogħol effettiv u mistrieħ billi jużaw l-assigurazzjoni għall-qgħad, b’effett ta’ inċentiv għall-frodi.

74. Fir-rigward tal-għan ta’ ġustifikazzjoni bbażat fuq il-ġlieda kontra x-xogħol illegali u l-frodi, il-Gvern Spanjol isostni, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li l-esklużjoni mis-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi tal-protezzjoni kontra r-riskju ta’ qgħad hija ġġustifikata mill-għan leġittimu li jiġu evitati piżijiet u spejjeż soċjali li jaggravaw il-problema tax-xogħol illegali, u għalhekk, il-vulnerabbiltà ta’ dawn l-impjegati. Barra minn hekk, l-ispeċifikazzjonijiet tar-relazzjoni tax-xogħol tal-impjegati domestiċi jwasslu għal diffikultajiet addizzjonali waqt il-verifika ta’ ċerti kundizzjonijiet essenzjali għall-aċċess għall-benefiċċju tal-qgħad, bħan-natura involontarja tat-tmiem tax-xogħol jew id-diffikultà li jsiru kontrolli u spezzjonijiet sabiex tiġi vverifikata l-eżistenza ta’ sitwazzjonijiet ta’ inkompatibbiltà jew ta’ frodi, minħabba l-invjolabbiltà tad-dar tal-persuni li jimpjegaw, li huwa l-post tax-xogħol ta’ dawn l-impjegati.

75. F’dan il-kuntest, il-Gvern Spanjol u t-TGSS jindikaw li l-eventwali inklużjoni tal-protezzjoni kontra r-riskju ta’ qgħad f’din is-sistema speċjali tfisser neċessarjament żieda fil-kontribuzzjonijiet, li jista’ jimplika żieda tax-xogħol illegali, mingħajr affiljazzjoni u ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali, bl-effett ta’ inqas protezzjoni għall-impjegati li jaqgħu fl-imsemmija sistema.

76. Kif indikajt fil-punt 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dawn l-għanijiet ta’ politika soċjali, li ser neżamina flimkien, huma, bħala prinċipju, għanijiet leġittimi ( 54 ). Madankollu, irrid nammetti li għandi dubji dwar in-natura nondiskriminatorja ta’ dawn l-għanijiet, u dan għar-raġunijiet li ġejjin.

77. Fl-ewwel lok, huwa suffiċjenti li jiġi rrilevat li s-sistemi ta’ sigurtà soċjali huma ħafna drabi bbażati fuq mudell ta’ familja li fih il-persuna tas-sess maskil, li lilha tingħata awtomatikament il-kwalità ta’ kap tal-familja, hija kkunsidrata bħala dik li taħdem u ssostni l-piżijiet kollha marbuta mad-dar tagħha ( 55 ). Għal din ir-raġuni, għandu jiġi eżaminat, waqt l-eżami tal-“ġustifikazzjoni oġġettiva”, jekk ċerti għanijiet ta’ politika soċjali invokati sabiex jiġġustifikaw id-differenza fit-trattament ta’ persuni tas-sess femminil humiex ankrati fi rwoli sterjotipiċi jew sterjotipi tal-ġeneru li jistgħu jwasslu għal diskriminazzjonijiet indiretti jew sistematiċi ( 56 ). Dan il-mudell, li fih jippersistu l-isterjotipi fir-rigward tar-rwol tal-irġiel u tan-nisa fis-soċjetà ( 57 ), ma għadux jikkorrispondix għar-realtà tas-soċjetà fl-Ewropa. Fil-fatt, illum in-nisa qegħdin jidħlu fis-suq tax-xogħol fil-livelli kollha, il-pożizzjoni tal-ommijiet u tal-missirijiet hija komparabbli għal dak li jirrigwardaw ir-rwol tal-ġenituri u l-edukazzjoni tat-tfal ( 58 ), u hemm forom ġodda ta’ strutturi familjari, b’mod partikolari l-familji b’ġenitur wieħed, li ma jikkorrispondux għall-mudell klassiku tal-familja.

78. Fit-tieni lok, kif sostnew il-kummentarji, perċezzjoni tal-ugwaljanza bejn il-persuni taż-żewġ sessi li tikkonsolida l-mudell tradizzjonali tal-ispeċjalizzazzjoni tar-rwoli maskili u femminili għandha l-effett, minn naħa, li tinjora s-segregazzjoni professjonali u s-sitwazzjoni sfavorevoli tal-persuni tas-sess femminil fis-suq tax-xogħol, “billi tawtorizza iż-żamma ta’ inugwaljanzi bejn il-ħaddiema tipiċi u atipiċi fis-sistemi ta’ sigurtà soċjali” ( 59 ). Min-naħa l-oħra, “il-persuni li ma jadottawx il-mudell tradizzjonali ta’ attività professjonali, u b’mod partikolari l-ħaddiema ‘atipiċi’, huma mbagħad meqjusa bħala ekonomikament dipendenti fuq ħaddiem ‘tipiku’” ( 60 ). Tali perċezzjoni tal-ugwaljanza tilleġittima ż-żamma u l-iżvilupp ta’ forom multipli ta’ ‘familjarizzazzjoni tad-drittijiet’” ( 61 ).

79. F’dan il-kuntest, nistgħu naċċettaw li l-għanijiet eżaminati ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess?

80. Fil-fehma tiegħi, le.

81. L-ewwel, il-motivi bbażati fuq il-karatteristiċi tal-impjegati domestiċi (ħaddiema bi ftit kwalifiki u mħallsa salarju minimu) jew fuq dawk tal-persuni li jimpjegawhom (kap ta’ familja) donnhom huma pjuttost ibbażati fuq sterjotipi tal-ġeneru, u għalhekk, diffiċilment mhux relatati ma’ diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess ( 62 ). It-TGSS tiddikjara li, kieku l-impjegati domestiċi kienu protetti mir-riskju ta’ qgħad, kien ikun “iktar konvenjenti” għal dawn il-ħaddiema li “jalternaw perijodi ta’ xogħol effettiv u mistrieħ billi jużaw l-assigurazzjoni għall-qgħad, b’effett ta’ inċentiv għall-frodi”. Kieku dan l-effett kien ipprovat fid-dawl ta’ dawn il-karatteristiċi, allura loġikament, il-ħaddiema kollha bi ftit kwalifiki u mħallsa salarju minimu fis-suq tax-xogħol li jaqgħu f’setturi oħra kien ikollhom jiġu esklużi wkoll mill-benefiċċju tal-qgħad. Madankollu, dan ma huwiex il-każ ( 63 ). Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, ma teżistix rabta bejn il-motivi ta’ ġustifikazzjoni invokati mit-TGSS u l-esklużjoni tal-impjegati domestiċi mill-benefiċċji tal-qgħad permezz tad-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

82. It-tieni, il-Gvern Spanjol jiġġustifika din l-esklużjoni bil-għan tas-salvagwardja tal-livell tal-impjieg tal-kategorija tal-attività tal-impjegati domestiċi, billi jirreferi, minn naħa, għall-effett żgħir li jkollu l-qgħad fuq dan il-grupp ta’ ħaddiema, ikkostitwit fil-maġġoranza tiegħu minn persuni tas-sess femminil, u min-naħa l-oħra, għall-fatt li, fil-fehma tiegħu, l-eventwali inklużjoni tal-protezzjoni kontra l-qgħad fis-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi twassal neċessarjament għal żieda fil-kontribuzzjonijiet, u għalhekk, għal żieda tax-xogħol illegali. Madankollu, fil-fehma tiegħi, din l-esklużjoni twassal għat-tisħiħ tal-perċezzjoni soċjali tradizzjonali tar-rwoli billi tippermetti, fost oħrajn, mhux biss l-isfruttar tal-pożizzjoni strutturalment iktar dgħajfa tal-persuni li jidħlu fis-settur tal-impjegati domestiċi, iżda wkoll it-tnaqqis tal-valur tax-xogħol tal-impjegati ta’ dan is-settur ( 64 ), li għall-kuntrarju, għandu jiġi rrikonoxxut u mogħti valur mis-soċjetà.

83. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, inqis li l-għanijiet invokati mill-Gvern Spanjol u mit-TGSS, relattivi għas-salvagwardja tal-livell tal-impjieg fis-settur tal-impjegati domestiċi u għall-karatteristiċi ta’ dan is-settur jew għall-ġlieda kontra x-xogħol illegali, ma jistgħux ikunu mhux relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, u għalhekk, ma jistgħux jiġġustifikaw diskriminazzjoni għad-detriment tal-persuni tas-sess femminil.

84. Madankollu, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li l-klawżola ta’ esklużjoni prevista mid-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkorrispondi għal għanijiet leġittimi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, ser neżamina l-kwistjoni dwar jekk din il-klawżola hijiex xierqa sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija mid-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali u hijiex neċessarja għal dan il-għan ( 65 ).

c) Id-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija proporzjonata?

1) Fuq l-adegwatezza u n-neċessità

85. Kif indikat il-Qorti tal-Ġustizzja, ma jidhirx irraġonevoli li l-awtoritajiet nazzjonali ta’ Stat Membru jqisu li miżura konkreta tista’ tkun xierqa u neċessarja sabiex jintlaħqu l-għanijiet allegati għall-finijiet tal-protezzjoni soċjali tal-ħaddiema ( 66 ). Madankollu, miżura bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li teskludi ċerta kategorija ta’ ħaddiema, f’dan il-każ l-impjegati domestiċi, mill-benefiċċji tal-qgħad, tista’ tiġi kkunsidrata bħala xierqa u neċessarja?

86. Infakkar li mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li sempliċi affermazzjonijiet ġenerali li jirrigwardaw l-adegwatezza ta’ miżura partikolari sabiex tissalvagwardja l-impjieg u l-ġlieda kontra x-xogħol illegali, ma humiex biżżejjed sabiex jintwera li l-għan tad-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma huwiex relatat ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, u lanqas ma jikkostitwixxu elementi li jippermettu raġonevolment li jitqies li l-mezzi magħżula kienu xierqa għat-twettiq ta’ dan il-għan ( 67 ).

87. Tqum għalhekk il-kwistjoni dwar jekk il-klawżola ta’ esklużjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistax tiġi kkunsidrata bħala miżura xierqa sabiex tiżgura dawn l-għanijiet ta’ politika soċjali ( 68 ). Għalhekk, din il-klawżola għandha tirrispondi verament għar-rieda li dan l-għan jintlaħaq u għandha tiġi implimentata b’mod koerenti u sistematiku ( 69 ).

88. Minn naħa, għandi dubji għal dak li jirrigwarda l-kapaċità tal-klawżola kkonċernata li tilħaq l-għanijiet leġittimi invokati, u dan għar-raġunijiet esposti fil-punti 77 sa 82 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

89. Min-naħa l-oħra, fir-rigward tar-rekwiżit relattiv għall-implimentazzjoni koerenti u sistematika ta’ din il-klawżola, inqis li l-qorti tar-rinviju tista’ tivverifika l-aspetti li ġejjin.

90. Fl-ewwel lok, għandu jiġi nnotat li mill-osservazzjonijiet orali ta’ CJ jirriżulta li l-unika kategorija ta’ ħaddiema eskluża mill-protezzjoni kontra l-qgħad hija dik tal-impjegati domestiċi.

91. F’dan ir-rigward, waqt is-seduta t-TGSS indikat li mill-protezzjoni kontra r-riskju ta’ qgħad huma esklużi l-persuni li jaqgħu f’kategoriji ta’ attivitajiet oħra, li fi ħdanhom il-proporzjon tal-persuni ta’ sess jew ieħor huwa simili, bħall-parteċipanti fi programmi ta’ taħriġ u l-membri parlamentari. Hija enfasizzat ukoll li l-persuni li jaqgħu f’ċerti gruppi ma jħallsux kontribuzzjoni fir-rigward tal-qgħad, bħall-amministraturi u/jew id-diretturi ta’ kumpanniji kummerċjali, professjonali jew assimilati kif ukoll il-ministri tar-reliġjon, huma, fil-parti l-kbira tagħhom, irġiel. Għal raġunijiet evidenti, l-eżempji mogħtija ma humiex rilevanti ( 70 ).

92. Fit-tieni lok, mill-osservazzjonijiet tal-Gvern Spanjol jirriżulta li s-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi tkopri r-riskji professjonali relattivi għall-inċidenti u għall-mard ikkaġunati mix-xogħol. Għalhekk, għandu jiġi vverifikat jekk ir-riskju ta’ frodi jew id-diffikultà li jsiru kontrolli humiex effettivament ikbar fir-rigward tal-benefiċċji tal-qgħad, esklużi għall-impjegati domestiċi, milli fir-rigward tal-benefiċċji oħra rrikonoxxuti lil dawn l-impjegati ( 71 ).

93. Fit-tielet lok, naqbel mal-opinjoni tal-Kummissjoni li għandha tiġi eżaminata s-severità tal-miżura magħżula għall-ġlieda kontra x-xogħol illegali u l-frodi. Fil-fatt, nosserva li l-esklużjoni assoluta ta’ kategorija ta’ ħaddiema, bħall-impjegati domestiċi, mill-protezzjoni kontra r-riskju ta’ qgħad, bħala miżura ta’ “protezzjoni soċjali”, ma tidhirx ta’ benefiċċju għal dawn il-ħaddiema. Għalhekk, ma nistax nara kif klawżola ta’ esklużjoni, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li allegatament tiġġieled kontra x-xogħol illegali, iżda li donnha taggrava s-sitwazzjoni ta’ deprivazzjoni soċjali ta’ din il-kategorija ta’ ħaddiema, tista’ tiġi kkunsidrata bħala koerenti. Dan ma huwiex l-istess għal miżura li tiġġieled kontra x-xogħol illegali intiża sabiex tikkontrolla l-kisba frawdolenti tal-benefiċċji tal-qgħad, li tkun koerenti mal-għan ta’ protezzjoni soċjali tal-impjegati domestiċi u ma tippenalizzax lill-impjegati domestiċi ( 72 ).

94. Fir-raba’ lok, fir-rigward, b’mod partikolari, tar-rabta li stabbilixxiet it-TGSS bejn iż-żieda tal-kontribuzzjonijiet u x-xogħol illegali ( 73 ), mill-osservazzjonijiet bil-miktub jirriżulta li l-ħolqien tas-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi u mdaħħla fl-iskema ġenerali fl-2012 ( 74 ) wasslet, għall-kuntrarju, għal żieda kunsiderevoli tal-affiljazzjonijiet ta’ dawn il-ħaddiema ( 75 ), u wriet għalhekk, ix-xogħol illegali preċedenti ( 76 ). Għalhekk, wieħed ma jistax jikkonstata l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn iż-żieda tal-kontribuzzjonijiet u x-xogħol illegali.

95. Fil-ħames lok, tqum il-kwistjoni dwar jekk il-fatt li l-post tax-xogħol huwa d-dar tal-persuna li timpjega jiġġustifikax il-miżura ta’ esklużjoni inkwistjoni. Għalhekk, huwa rilevanti li jiġi vverifikat kemm hija importanti l-influwenza tal-post tax-xogħol għal tali għażla. Fil-fatt, kif jista’ l-fatt li l-provvista tas-servizz seħħet fid-dar tal-persuna li timpjega jwassal għall-esklużjoni tal-benefiċċji tal-qgħad mill-benefiċċji mogħtija lill-impjegati domestiċi, iżda ma jwassalx għall-esklużjoni ta’ benefiċċji soċjali oħra li minnhom jibbenefikaw dawn l-impjegati, bħal dawk relattivi għall-inċidenti jew għall-mard ikkaġunati mix-xogħol?

96. F’din il-linja, fir-rigward tal-aspett sistematiku, il-qorti tar-rinviju tista’ tivverifika wkoll jekk, fir-rigward tal-benefiċċji tal-qgħad, il-post tax-xogħol għandux l-istess influwenza fuq is-sitwazzjoni ta’ ħaddiema oħra li l-post tax-xogħol tagħhom huwa wkoll id-dar tal-persuna li timpjegahom (ġardinara, sewwieqa privati, eċċ.) jew id-dar tagħhom stess (ħaddiema li jaħdmu għal rashom) bħal dik fuq is-sitwazzjoni tal-impjegati domestiċi ( 77 ). F’dan ir-rigward, tqum ukoll il-kwistjoni dwar liema huma r-rekwiżiti relattivi għall-ispezzjoni ta’ dar u ta’ impriża ( 78 ).

97. Fl-aħħar nett, fis-sitt u l-aħħar lok, tista’ tkun rilevanti l-kwistjoni dwar jekk jeżistux benefiċċji soċjali oħra rrikonoxxuti lill-impjegati domestiċi li jistgħu jikkumpensaw l-assenza ta’ protezzjoni mir-riskju tal-qgħad ( 79 ). Dwar dan il-punt, waqt is-seduta CJ argumentat, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, li mhux biss ma jeżistix benefiċċju ieħor li jista’ jikkumpensa l-assenza ta’ protezzjoni minn dan ir-riskju, iżda, barra minn hekk, talli l-esklużjoni minn din il-protezzjoni twassal sabiex iċċaħħad lill-impjegati domestiċi milli jgawdu minn benefiċċji oħra, bħal dak tal-inkapaċità permanenti ( 80 ).

98. F’dan ir-rigward, il-Gvern Spanjol u t-TGSS jargumentaw li reċentement ġiet stabbilita allowance eċċezzjonali għal assenza ta’ attività ( 81 ) għall-benefiċċju tal-affiljati tas-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi li, minħabba l-kriżi sanitarja pprovokata mill-pandemija tal-Covid‑19, raw l-attività tagħhom tonqos jew tispiċċa. Madankollu, għandu jiġi nnotat li din l-allowance eċċezzjonali hija temporanja. Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, it-TGSS tindika hija stess li l-imsemmija allowance “tibqa’ fis-seħħ għal xahar (mid-data tal-bidu tad-dritt), żmien li jista’ jiġi estiż għal perijodi ta’ xahar bl-adozzjoni ta’ digriet liġi rjali”.

99. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena tal-fehma li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tidhirx li hija xierqa sabiex tiżgura l-għanijiet tal-ġlieda kontra x-xogħol illegali u l-frodi kif ukoll is-salvagwardja tal-impjieg, peress li din id-dispożizzjoni donnha la tirrispondi verament għar-rieda li jintlaħqu dawn l-għanijiet u lanqas hija implimentata b’mod koerenti u sistematiku ( 82 ).

100. Għaldaqstant, inqis li l-klawżola ta’ esklużjoni prevista mid-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, billi tipprojbixxi b’mod assolut l-aċċess għall-benefiċċju tal-qgħad lill-impjegati domestiċi kollha, tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija.

2) Konklużjoni intermedjarja

101. Jiena tal-fehma li d-dispożizzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tinkludi diskriminazzjoni indiretta fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7, peress li ma hijiex iġġustifikata minn fatturi oġġettivi u li ma humiex relatati ma’ kwalunkwe diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess.

4. Kummenti addizzjonali

102. Sabiex intemm l-analiżi tiegħi, nixtieq nirrileva ż-żewġ elementi li ġejjin.

103. Minn naħa, mill-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni kif ukoll mill-osservazzjonijiet orali ta’ CJ jirriżulta li d-Digriet Irjali Nru 1620/2011, tal‑14 ta’ Novembru 2011, jipprovdi, fit-tieni dispożizzjoni addizzjonali tiegħu, li l-Ministeru għax-Xogħol ser jikkostitwixxi grupp ta’ esperti sabiex jiżviluppaw, qabel il‑31 ta’ Diċembru 2012, rapport li jirrigwarda, b’mod partikolari, “[i]l-vijabbiltà tal-istabbiliment ta’ sistema ta’ protezzjoni kontra l-qgħad addatta għall-partikolaritajiet tal-attività tas-servizz domestiku li tiżgura l-prinċipji ta’ kontribuzzjoni, ta’ solidarjetà u ta’ sostenibbiltà finanzjarja”. Kemm il-Kummissjoni kif ukoll CJ enfasizzaw li sal-lum, din id-dispożizzjoni ma jidhirx li ġiet applikata.

104. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Nru 189 tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol dwar il-ħaddiema domestiċi, approvata fis‑16 ta’ Ġunju 2011, jipprovdi li “[k]ull membru għandu jieħu miżuri xierqa, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali u billi jieħu debitament inkunsiderazzjoni l-karatteristiċi speċifiċi tax-xogħol domestiku, sabiex jiżgura li l-ħaddiema domestiċi jgawdu, fil-qasam tas-sigurtà soċjali […], kundizzjonijiet li ma jkunux inqas favorevoli minn dawk tal-ħaddiema l-oħra kollha” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Il-Kummissjoni tirrileva li minkejja li r-Renju ta’ Spanja għadu ma rratifikax din il-konvenzjoni, huwa madankollu membru tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol ( 83 ).

V. Konklużjoni

105. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposta li ġejja għad-domandi magħmula mill-Juzgado de lo Contencioso‑Administrativo no 2 de Vigo (il-Qorti Amministrattiva Provinċjali Nru 2 ta’ Vigo, Spanja): L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 79/7/KEE tad‑19 ta’ Diċembru 1978 dwar l-implimentazzjoni progressiva tal-prinċipju tat-trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li teskludi l-benefiċċji tal-qgħad mill-benefiċċji mogħtija minn skema legali ta’ sigurtà soċjali għall-impjegati domestiċi, meta jiġi kkonstatat li dawn l-impjegati huma kważi esklużivament nisa.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Sentenza tat‑30 ta’ April 1996, P./S. (C‑13/94, EU:C:1996:170, punt 19 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 3 ) Direttiva tal-Kunsill tad‑19 ta’ Diċembru 1978 dwar l-implimentazzjoni progressiva tal-prinċipju tat-trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 215).

( 4 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Lulju 2006 dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (ĠU 2006, L 204, p. 23).

( 5 ) BOE Nru 261, tal‑31 ta’ Ottubru 2015, p. 103291, u rettifika fil-BOE Nru 36, tal‑11 ta’ Frar 2016, p. 10898.

( 6 ) BOE Nru 109, tas‑7 ta’ Mejju 1985, p. 12699, u rettifika fil-BOE Nru 134, tal‑5 ta’ Ġunju 1985, p. 16992.

( 7 ) Ara b’mod partikolari, is-sentenzi tas‑16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 25), u tal‑10 ta’ Diċembru 2018, Wightman et (C‑621/18, EU:C:2018:999, punt 27).

( 8 ) Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li t-TGSS ikkonkludiet, fid-deċiżjoni tagħha tat‑13 ta’ Novembru 2019, li “dan il-grupp ta’ ħaddiema rġiel u nisa, attwalment, ma għandux il-possibbiltà li jħallas kontribuzzjonijiet fis-sistema ta’ sigurtà soċjali bil-għan li tinkiseb protezzjoni kontra l-qgħad”. Korsiv miżjud minni.

( 9 ) Ara f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi tas‑16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 25), u tal‑10 ta’ Diċembru 2018, Wightman et (C‑621/18, EU:C:2018:999, punt 27).

( 10 ) Ara s-sentenza tat‑30 ta’ Settembru 2020, CPAS de Liège (C‑233/19, EU:C:2020:757, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 11 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Governo della Repubblica italiana (Status tal-giudici di pace Taljani) (C‑658/18, EU:C:2020:572, punt 61 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 12 ) Ara f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑6 ta’ Ottubru 2015, Târşia (C‑69/14, EU:C:2015:662, punt 13), u tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑189/18, EU:C:2019:861, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 13 ) Ara f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Novembru 2012, Elbal Moreno (C‑385/11, EU:C:2012:746, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 14 ) Skont l-Artikolu 2 tad-Direttiva 79/7, din tapplika għall-popolazzjoni li taħdem, għaldaqstant impjegata domestika bħal CJ taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni personali ta’ din id-direttiva.

( 15 ) Peress li l-Gvern Spanjol sostna li ma teżistix diskriminazzjoni indiretta, huwa ddefenda din il-pożizzjoni dwar il-ġustifikazzjoni tal-inugwaljanza fit-trattament u l-proporzjonalità tad-dispożizzjoni inkwistjoni, sussidjarjament biss.

( 16 ) Fil-kuntest tad-Direttiva 79/7, ara b’mod partikolari, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2017, Espadas Recio (C‑98/15, EU:C:2017:833, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 17 ) Mill-ġurisprudenza jirriżulta li d-Direttiva 79/7 hija l-espressjoni, fil-qasam ikkonċernat, tal-prinċipju ta’ ugwaljanza, wieħed mill-prinċipji fundamentali tad-dritt. Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑30 ta’ April 1996, P./S. (C‑13/94, EU:C:1996:170, punt 18). Ara wkoll, Lenaerts, K., “L’égalité de traitement en droit communautaire. Un principe unique aux apparences multiples”, Cahiers de droit européen, 1991, p. 3 sa 41.

( 18 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑14 ta’ Frar 1995, Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31, punt 30); tat‑30 ta’ Marzu 2004, Alabaster (C‑147/02, EU:C:2004:192, punt 45); tas‑16 ta’ Lulju 2009, Gómez-Limón Sánchez-Camacho (C‑537/07, EU:C:2009:462, punt 56); u tat‑8 ta’ Mejju 2019, Praxair MRC (C‑486/18, EU:C:2019:379, punt 73).

( 19 ) Tobler, C., Limites et potentiel du concept de discrimination indirecte, Direttorat Ġenerali għall-Impjiegi, l-Affarijiet Soċjali u l-Opportunitajiet Indaqs (Il-Kummissjoni Ewropea), 2009, p. 1 sa 85, b’mod partikolari p. 24.

( 20 ) Sentenza tas‑26 ta’ Ġunju 2018 (C‑451/16, EU:C:2018:492, punt 42).

( 21 ) Il-kunċett ta’ “diskriminazzjoni diretta” hija ddefinita fl-Artikolu 2(1)(a) tad-Direttiva 2006/54 bħala “fejn persuna waħda tiġi trattata minħabba s-sess b’mod inqas favorevoli minn kif tiġi trattata, ġiet trattata jew kieku tiġi trattata persuna oħra f’sitwazzjoni komparabbli”. Fil-ġurisprudenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li dan il-kunċett għandu jinftiehem bl-istess mod fil-kuntest tad-Direttiva 79/7. F’dan ir-rigward, hija speċifikat li, f’każ li tali trattament inqas favorevoli huwa bbażat fuq is-sess u jista’ jikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7, għandu jiġi vverifikat ukoll jekk iż-żewġ sitwazzjonijiet eżaminati humiex komparabbli. Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑26 ta’ Ġunju 2018, MB (Bidla fil-ġeneru u pensjoni tal-irtirar) (C‑451/16, EU:C:2018:492, punti 34, 38 u 39). Minn dan isegwi li, fil-każ fejn is-sitwazzjonijiet eżaminati ma humiex komparabbli, id-differenza fit-trattament ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni diretta. Barra minn hekk, għandha ssir distinzjoni bejn il-kunċetti ta’ “diskriminazzjoni diretta” u “diskriminazzjoni indiretta” fil-livell tal-ġustifikazzjoni. Fil-fatt, filwaqt li l-ewwel kunċett jista’ jkun iġġustifikat biss abbażi ta’ raġunijiet speċifiċi espressament previsti mil-liġi, it-tieni wieħed jista’ jkun għal raġunijiet oġġettivi. Għalhekk, il-kwistjoni dwar jekk diskriminazzjoni tistax tkun iġġustifikata oġġettivament tqum biss fil-kuntest tal-eżami tad-diskriminazzjonijiet indiretti.

( 22 ) Ara s-sentenza tas‑26 ta’ Ġunju 2018 (C‑451/16, EU:C:2018:492, punt 48): “Għalhekk għandu jiġi kkonstatat li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tagħti trattament inqas favorevoli bbażat direttament fuq is-sess lil persuna li tkun biddlet il-ġeneru tagħha wara li tkun iżżewġet milli lil persuna li tkun żammet il-ġeneru tat-twelid tagħha u li tkun miżżewġa, minkejja li dawn il-persuni jkunu qegħdin f’sitwazzjonijiet komparabbli”. Korsiv miżjud minni.

( 23 ) Ara b’mod partikolari, fil-kuntest tal-ugwaljanza fir-remunerazzjoni bejn ħaddiema rġiel u ħaddiema nisa, is-sentenza tal‑11 ta’ Mejju 1999, Angestelltenbetriebsrat der Wiener Gebietskrankenkasse (C‑309/97, EU:C:1999:241, punt 21).

( 24 ) Skont il-Gvern Spanjol, tali approċċ jirriżulta mis-sentenzi tal‑14 ta’ April 2015, Cachaldora Fernández (C‑527/13, EU:C:2015:205, punti 31 u 33), u tad‑9 ta’ Novembru 2017, Espadas Recio (C‑98/15, EU:C:2017:833, punt 41).

( 25 ) Geulette, A., “De la discrimination indirecte telle qu’appréhendée par la Cour de justice des communautés européennes au regard du règlement 1408/71/CEE et de la directive 79/7/CEE”, Revue belge de sécurité sociale, it-tieni trimestru 2003, p. 541 sa 582, b’mod partikolari p. 554 u l-kummentarji ċċitati. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li “l-kunċett ta’ ‘diskriminazzjoni’ ma jimplikax, fih innifsu, il-fatt li jkun ikkawżat dannu dirett [u] li dan il-kunċett jippreżupponi qabel kollox li jkunu previsti kundizzjonijiet differenti għal każijiet komparabbli”. Madankollu, “l-applikazzjoni ta’ kundizzjonijiet differenti tista’ twassal għal danni, li mbagħad jistgħu jiġu kkunsidrati bħala l-konsegwenza indikatriċi ta’ diskriminazzjoni”. Ara s-sentenza tal‑10 ta’ Mejju 1960, Barbara et vs L-Awtorità Għolja (3/58 sa 18/58, 25/58 u 26/58, EU:C:1960:18, p. 404).

( 26 ) Fuq l-influwenza tad-duttrina Amerikana dwar “disparate impact” fil-kuntest ta’ diskriminazzjonijiet indiretti fid-dritt soċjali tal-Unjoni ara, b’mod partikolari, Tobler, C., Indirect Discrimination. A Case Study into the Development of the Legal Concept of Indirect Discrimination under EC Law, Intersentia, Antwerpen-Oxford, 2005, p. 91 sa 96. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑31 ta’ Marzu 1981, Jenkins (96/80, EU:C:1981:80, p. 925, premessa 13) kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Warner fil-kawża Jenkins (96/80, mhux ippubblikati, EU:C:1981:21, p. 936 u 937).

( 27 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja tirreferi għall-ewwel darba għad-diskriminazzjoni indiretta (ibbażata fuq in-nazzjonalità) fis-sentenza tat‑12 ta’ Frar 1974, Sotgiu (152/73, EU:C:1974:13, punt 11), fir-rigward tar-Regolament (KEE) tal-Kunsill Nru 1612/68 tal‑15 ta’ Ottubru 1968 dwar il-libertà tal-moviment għall-ħaddiema fi ħdan il-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 15): “Ir-regoli tal-ugwaljanza fit-trattament […] jipprojbixxu mhux biss id-diskriminazzjonijiet manifesti, ibbażati fuq in-nazzjonalità, iżda wkoll kull forma moħbija ta’ diskriminazzjoni li, bl-applikazzjoni ta’ kriterji ta’ distinzjoni oħra, iwasslu fil-fatt għall-istess riżultat.” Korsiv miżjud minni. Għal ġurisprudenza reċenti fil-qasam tal-moviment liberu tal-ħaddiema li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja użat dan il-kunċett, ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑2 ta’ April 2020, PF et (C‑830/18, EU:C:2020:275, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 28 ) Sentenzi tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑21 ta’ Jannar 2021, INSS (C‑843/19, EU:C:2021:55, punt 24). Korsiv miżjud minni. Nosserva li din is-sentenza timmarka żvilupp tad-definizzjoni ta’ dan il-kunċett meta mqabbla mal-ġurisprudenza preċedenti, li tipprovdi li “hemm diskriminazzjoni indiretta [fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni] meta l-applikazzjoni ta’ miżura nazzjonali, minkejja li fformolata b’mod newtrali, timplika żvantaġġ għal numru ikbar ta’ nisa milli ta’ rġiel”. Korsiv miżjud minni. Ara b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑20 ta’ Ottubru 2011, Brachner (C‑123/10, EU:C:2011:675, punt 56); tat‑22 ta’ Novembru 2012, Elbal Moreno (C‑385/11, EU:C:2012:746, punt 29); tal‑14 ta’ April 2015, Cachaldora Fernández (C‑527/13, EU:C:2015:215, punt 28); u tad‑9 ta’ Novembru 2017, Espadas Recio (C‑98/15, EU:C:2017:833, punt 38). Kif enfasizzaw il-kummentarji, għandu jiġi eżaminat b’mod iktar kwalitattiv liema huma l-effetti potenzjali sfavorevoli ta’ miżura fuq persuni li jaqgħu taħt kriterju partikolari meta mqabbla ma’ persuni oħra. Din id-definizzjoni ġdida tippermetti li jiġu ttrattati wkoll id-diskriminazzjonijiet indiretti marbuta ma’ kriterji li fir-rigward tagħhom ma hemmx data kwantitattiva. Ara, f’dan ir-rigward, Miné, M., “Les concepts de discrimination directe et indirecte”, ERA Forum, Vol. 4, 2003, p. 30 sa 44, b’mod partikolari p. 38 u 39; Tridimas, T., The General Principles of EU Law, Oxford University Press, 2005, p. 67 sa 72, u Vielle, P., u Wuiame, N., Évaluation de la mise en œuvre de la directive 79/7/CEE relative à l’égalité de traitement entre les hommes et les femmes en matière de sécurité sociale, 1999, p. 1 sa 49, b’mod partikolari p. 21.

( 29 ) Ara s-sentenzi tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑21 ta’ Jannar 2021, INSS (C‑843/19, EU:C:2021:55, punt 25).

( 30 ) Ara, b’mod partikolari, Tobler, C., Indirect Discrimination. A Case Study into the Development of the Legal Concept of Indirect Discrimination under EC Law, op. cit., p. 58.

( 31 ) Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, INSS (C‑843/19, EU:C:2021:55, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata). Għandu jiġi rrilevat li d-diskriminazzjoni indiretta tista’ tiġi stabbilita bil-mezzi kollha, u mhux biss abbażi tad-data statistika. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 46). Ara wkoll is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Schuch‑Ghannadan (C‑274/18, EU:C:2019:828, punt 56).

( 32 ) It-TGSS tindika, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, li “[m]a hemm ebda dubju li l-ħaddiema affiljati mal-iskema speċjali tal-impjegati domestiċi huma, fil-parti l-kbira nisa u li l-esklużjoni tagħhom mill-protezzjoni kontra l-qgħad tista’ tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta meta mqabbla mal-ħaddiema rġiel”.

( 33 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑24 ta’ Settembru 2020, YS (Pensjonijiet tax-xogħol tal-impjegati qafas) (C‑223/19, EU:C:2020:753, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑21 ta’ Jannar 2021, INSS (C‑843/19, EU:C:2021:55, punt 26). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punti 39 u 45).

( 34 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, INSS (C‑843/19, EU:C:2021:55, punt 28).

( 35 ) Għal data statistika li tirrigwarda l-ewwel trimestru tal‑2017, ara s-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 42).

( 36 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 47).

( 37 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑21 ta’ Jannar 2021, INSS (C‑843/19, EU:C:2021:55, punt 24).

( 38 ) Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2014, Leone (C‑173/13, EU:C:2014:2090, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, is-sentenzi tat‑13 ta’ Mejju 1986, Bilka‑Kaufhaus (170/84, EU:C:1986:204, punt 36); tat‑13 ta’ Lulju 1989, Rinner‑Kühn (171/88, EU:C:1989:328, punt 14); tal‑24 ta’ Frar 1994, Roks et (C‑343/92, EU:C:1994:71, punt 34); u tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 48).

( 39 ) Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2014, Leone (C‑173/13, EU:C:2014:2090, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 40 ) Sentenzi tas‑16 ta’ Ottubru 2007, Palacios de la Villa (C‑411/05, EU:C:2007:604, punt 65), u tat‑2 ta’ April 2020, Comune di Gesturi (C‑670/18, EU:C:2020:272, punt 37). Ara wkoll is-sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2003, Steinicke (C‑77/02, EU:C:2003:458, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 41 ) Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Megner u Scheffel (C‑444/93, EU:C:1995:442, punti 27, 28 u 32). Fil-kuntest tal-aċċess għall-assigurazzjoni obbligatorja tal-invalidità tal-età, ara s-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Nolte (C‑317/93, EU:C:1995:438, punti 31, 32 u 36). Barra minn hekk, fil-kuntest tal-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li għanijiet bħall-protezzjoni soċjali tal-ħaddiema u l-iffaċilitar tal-kontrolli amministrattivi relatati magħha (sentenza tas‑16 ta’ April 2013, Las (C‑202/11, EU:C:2013:239, punt 28)), kif ukoll il-ġlieda kontra l-frodi, b’mod partikolari soċjali, u l-prevenzjoni tal-abbużi huma għanijiet li jinsabu fost ir-“raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali” li jistgħu jiġġustifikaw restrizzjoni għal-libertajiet fundamentali rrikonoxxuti mit-Trattat (sentenza tat‑13 ta’ Novembru 2018, Čepelnik (C‑33/17, EU:C:2018:896, punt 44)). Madankollu, irrid infakkar li l-kunċetti ta’ “raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali” fil-kuntest tal-libertajiet fundamentali u ta’ “motivi oġġettivi ta’ ġustifikazzjoni” fil-kuntest ta’ diskriminazzjonijiet indiretti ma humiex ekwivalenti.

( 42 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat‑12 ta’ Lulju 1984, Hofmann (184/83, EU:C:1984:273, punt 27) (dwar miżuri soċjali intiżi sabiex jiżguraw il-protezzjoni tal-mara għal dak li jirrigwarda t-tqala u l-maternità); tas‑7 ta’ Mejju 1991, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑229/89, EU:C:1991:187, punt 22) (dwar l-għan soċjali li jiżgura dħul minimu ta’ sostituzzjoni); u tal‑20 ta’ Ottubru 2011, Brachner (C‑123/10, EU:C:2011:675, punt 91) (dwar l-għoti ta’ dħul li jkun daqs l-ammont minimu soċjali bħala parti integrali mill-politika soċjali).

( 43 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Nolte (C‑317/93, EU:C:1995:438, punt 33); tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Megner u Scheffel (C‑444/93, EU:C:1995:442, punt 29); tal‑1 ta’ Frar 1996, Posthuma‑van Damme u Oztürk (C‑280/94, EU:C:1996:27, punt 26); tad‑9 ta’ Frar 1999, Seymour-Smith u Perez (C‑167/97, EU:C:1999:60, punt 74); u tal‑20 ta’ Ottubru 2011, Brachner (C‑123/10, EU:C:2011:675, punt 73).

( 44 ) Sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, INSS (C‑843/19, EU:C:2021:55, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 45 ) Il-kummentarji kkritikaw ukoll id-dgħufija tat-test, strutturat fi tliet fażijiet, tal-ġustifikazzjoni li n-natura oġġettiva tagħha teħtieġ li l-mezzi magħżula, l-ewwel, jissodisfaw bżonn reali (realtà), it-tieni, ikunu xierqa sabiex jintlaħaq l-għan (adegwatezza) u, it-tielet, ikunu neċessarji għal dan il-għan (proporzjonalità). Skont il-kummentarji, il-Qorti tal-Ġustizzja tapplika dan it-test b’mod iktar strett u sistematiku fl-oqsma tad-diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq in-nazzjonalità kif ukoll f’oqsma suġġetti, b’mod partikolari, għad-Direttiva 79/7. Ara, b’mod partikolari, Barnard, C., u Hepple, B., “Indirect Discrimination: Interpreting Seymour-Smith”, Cambridge Law Journal, 58(2), 1999, p. 399 sa 412, b’mod partikolari p. 409 sa 412: “The real problem is that while the Court of Justice is capable of pronouncing on questions of formal equality, it lacks access to the statistical and social science advice which is needed to assess arguments about disparate impact and objective justification”. [“Il-problema reali hija li, minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja hija kapaċi tiddeċiedi dwar kwistjonijiet ta’ ugwaljanza formali, hija ma għandhiex aċċess għall-pariri statistiċi u ta’ xjenza soċjali neċessarji sabiex tevalwa l-argumenti relattivi għall-impatt differenti u għall-ġustifikazzjoni oġġettiva.”]; Bell, M., u Waddington, L., “More Equal than Others: Distinguishing European Union Equality Directives”, Common Market Law Review, Vol. 38, 2001, p. 587 sa 611, b’mod partikolari p. 593, kif ukoll Vielle, P., u Wuiame, N., op. cit., p. 22. Dwar l-importanza tal-applikazzjoni stretta ta’ dan it-test fil-kuntest tad-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq is-sess, ara Mulder, J., Indirect sex discrimination in employment. Theoretical analysis and reflections on the CJEU case law and national application of the concept of indirect sex discrimination, European Network of Legal experts in gender equality and non-discrimination, Il-Kummissjoni Ewropea, Brussell, 2020, p. 130.

( 46 ) Sentenzi tad‑9 ta’ Frar 1999, Seymour‑Smith u Perez (C‑167/97, EU:C:1999:60, punt 71); tal‑20 ta’ Marzu 2003, Kutz‑Bauer (C‑187/00, EU:C:2003:168, punt 57); kif ukoll tal‑11 ta’ Settembru 2003, Steinicke (C‑77/02, EU:C:2003:458, punt 63). Ara wkoll is-sentenza tal‑15 ta’ Jannar 2014, Association de médiation sociale (C‑176/12, EU:C:2014:2, punt 27).

( 47 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 47).

( 48 ) Ara l-punt 65 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 49 ) Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2014, Leone (C‑173/13, EU:C:2014:2090, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara, ukoll, is-sentenzi tat‑13 ta’ Mejju 1986, Bilka‑Kaufhaus (170/84, EU:C:1986:204, punt 36); tat‑13 ta’ Lulju 1989, Rinner‑Kühn (171/88, EU:C:1989:328, punt 14); tal‑24 ta’ Frar 1994, Roks et (C‑343/92, EU:C:1994:71, punt 34); u tat‑8 ta’ Mejju 2019, Villar Láiz (C‑161/18, EU:C:2019:382, punt 48).

( 50 ) Sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2014, Leone (C‑173/13, EU:C:2014:2090, punti 55 u 56, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

( 51 ) Huwa fir-rigward ta’ din il-fażi tal-eżami tad-determinazzjoni tal-eżistenza ta’ diskriminazzjoni indiretta, jiġifieri dik tal-verifika relattiva għall-ġustifikazzjonijiet oġġettivi, li l-kummentarji wrew riżervi dwar l-istħarriġ effettiv tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fehma tagħhom, dan l-istħarriġ jidher li huwa laxk fil-każijiet kollha fejn jiġi sostnut li l-benefiċċju inkwistjoni huwa ġġustifikat minn għanijiet leġittimi ta’ politika soċjali. Ara, b’mod partikolari, Pennings. F., European Social Security Law, Intersentia, Antwerpen, Oxford u Portland, 2010, p. 322 sa 327.

( 52 ) Sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2014, Leone (C‑173/13, EU:C:2014:2090, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata). F’dan ir-rigward, il-kummentarji jenfasizzaw li l-fatt li għan leġittimu kien invokat ma jimplikax neċessarjament li l-protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni indiretta prevista mid-Direttiva 79/7 hija limitata. Ara Tobler, C., Limites et potentiel du concept de discrimination indirecte, op. cit., p. 39: “[h]uwa għalhekk li ma huwiex ta’ sorpriża li l-Qorti tal-Ġustizzja tiġi kkritikata talli aċċettat ċerti għanijiet bħala leġittimi”.

( 53 ) Barra minn hekk, it-TGSS kienet enfasizzat li dawn l-impjegati jistgħu jibbenefikaw mill-benefiċċju tal-qgħad peress li, minbarra l-fatt li t-tmiem tal-impjieg tagħhom ma huwiex volontarju, dawn ikunu kkontribwixxew għall-iskema ġenerali tas-sigurtà soċjali matul sitt snin qabel l-affiljazzjoni tagħhom mas-sistema speċjali applikabbli għall-impjegati domestiċi. Madankollu, din donnha teskludi mill-benefiċċju tal-qgħad lill-ħaddiema li dejjem ħadmu bħala impjegati domestiċi.

( 54 ) L-eżami konġunt ta’ dawn l-għanijiet jidhirli li huwa rilevanti peress li jikkoinċidu u huma marbutin ħafna wieħed mal-ieħor.

( 55 ) Ara, b’mod partikolari, Geulette, A., op. cit., p. 555.

( 56 ) Ara, b’mod partikolari, Tobler, C., Indirect Discrimination. A Case Study into the Development of the Legal Concept of Indirect Discrimination under EC Law, op. cit., p. 61 et seq., kif ukoll il-kummentarji ċċitati: “The term ‘structural discrimination’ refers to a type of discrimination with a much more complex nature. Structural discrimination arises from deeply rooted views, opinions and value judgments relied on in a given society or from societal, cultural, economic patterns and structures”. [“It-terminu ‘diskriminazzjoni strutturata’ jirreferi għal tip ta’ diskriminazzjoni ta’ natura ħafna iktar kumplessa. Id-diskriminazzjoni strutturata tirriżulta minn perspettivi, opinjonijiet u ġudizzji ta’ valur ankrati fil-fond f’soċjetà partikolari jew minn xejriet u strutturi soċjali, kulturali u ekonomiċi.”] Ara wkoll, fil-kuntest tad-diskriminazzjoni razzjali, id-definizzjoni tal-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għad-Drittijiet tal-Bniedem (OHCHR): “Discrimination can exist explicitly, through institutions, norms and values. […] Structural discrimination primarily relates to the ways in which common behaviour and equal legislation and norms for everybody can affect, and obscure, discriminatory intent.” Disponibbli fl-indirizz li ġej: https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Racism/IWG/Session8/MirjanaNajcevska.doc.

( 57 ) Dwar dan l-aspett, ara, b’mod partikolari, il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill u lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, Pjan ta’ Azzjoni 2017‑2019 tal-UE. L-indirizzar tad-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa, COM(2017) 678 final.

( 58 ) Kif fakkar l-Avukat Ġenerali Bobek fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Syndicat CFTC (C‑463/19, EU:C:2020:550, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll fil-kawża Instituto Nacional de la Seguridad Social (Suppliment għall-pensjoni lin-nisa li għandhom it-tfal) (C‑450/18, EU:C:2019:696, punti 37 u 38), b’mod partikolari b’riferiment għas-sentenzi tal‑25 ta’ Ottubru 1988, Il‑Kummissjoni vs Franza (312/86, EU:C:1988:485, punt 14); tad‑29 ta’ Novembru 2001, Griesmar (C‑366/99, EU:C:2001:648, punt 56); tas‑26 ta’ Marzu 2009, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (C‑559/07, EU:C:2009:198, punt 69); u tas‑16 ta’ Lulju 2015, Maïstrellis (C‑222/14, EU:C:2015:473, punt 47).

( 59 ) Vielle, P., u Wuiame, N., op. cit., p. 24. Ara, f’dan ir-rigward, Vogel‑Polsky, E., “Genre et droit: les enjeux de la parité”, Cahiers du GEDISST (Groupe d’étude sur la division sociale et sexuelle du travail), Nru 17, 1996, “Principes et enjeux de la parité”, p. 11 sa 31: “Is-segregazzjoni professjonali […] tan-nisa fl-ekonomija u d-dinja tax-xogħol toriġina fit-totalità tar-relazzjonijiet soċjali bejn is-sessi [jew] fid-diffussjoni ta’ sterjotipi permezz tal-kultura, l-edukazzjoni, is-sistema skolastika, il-familja, il-midja […]”.

( 60 ) Vielle, P., u Wuiame, N., op. cit., p. 24.

( 61 ) Ibid., p. 24. Għal analiżi eżawrjenti tal-iżvilupp progressiv tal-ugwaljanza bejn l-impjegati rġiel u nisa fir-rwol tagħhom ta’ ġenituri mil-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fil-kawża Syndicat CFTC (C‑463/19, EU:C:2020:550, punti 53 et seq.).

( 62 ) F’dan ir-rigward, mill-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni jirriżulta li, sabiex tispjega d-differenzi attwali li jirrigwardaw il-protezzjoni ta’ tipi differenti ta’ ħaddiema u, b’mod partikolari, tal-impjegati domestiċi, il-kummentarji Spanjoli rreferew, b’mod partikolari, għall-fatt li dan il-grupp huwa kkostitwit minn maġġoranza ta’ nisa u li dawn tal-aħħar huma tradizzjonalment koperti mis-sigurtà soċjali grazzi għar-rabtiet familjari tagħhom. Ara, b’mod partikolari, Otxoa Crespo, I., La Seguridad Social del empleo doméstico: evolución y perspectivas, Universidad del País Vasco ‐ Euskal Herriko Unibertsitatea, 2012, p. 304 u 305. Disponibbli fil-indirizz li ġej: https://addi.ehu.es/bitstream/handle/10810/11601/9082-090-2-OtxoaTH.pdf?sequence=6&isAllowed=y.

( 63 ) Il-Gvern Spanjol indika, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta, li s-sewwieqa privati jidħlu fl-iskema ġenerali tas-sigurtà soċjali u jikkontribwixxu fir-rigward tal-benefiċċji tal-qgħad.

( 64 ) Xogħol deċenti għall-ħaddiema domestiċi, Rapport IV(1), Konferenza Internazzjonali dwar ix-Xogħol, Genève, 99 Sessjoni, 2010, p. 1 sa 134. Dwar is-segregazzjoni professjonali, ara Rodríguez Escanciano, S., “Condiciones de trabajo y discriminación salarial por razón de sexo”, Derecho Social de la Unión Europea. Aplicación por el Tribunal de Justicia, Casas Baamonde, M. E., u Gil Alburquerque, R. (edituri), Francis Lefebvre, 2019, p. 269 sa 307, b’mod partikolari p. 280 et seq.

( 65 ) Sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2014, Leone (C‑173/13, EU:C:2014:2090, punt 53).

( 66 ) Ara, b’mod partikolari, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ottubru 2007, Palacios de la Villa (C‑411/05, EU:C:2007:604, punt 72).

( 67 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑9 ta’ Frar 1999, Seymour‑Smith u Perez (C‑167/97, EU:C:1999:60, punt 76); tal‑20 ta’ Marzu 2003, Kutz‑Bauer (C‑187/00, EU:C:2003:168, punt 58); tal‑11 ta’ Settembru 2003, Steinicke (C‑77/02, EU:C:2003:458, punt 64); kif ukoll tal‑5 ta’ Marzu 2009, Age Concern England (C‑388/07, EU:C:2009:128, punt 51).

( 68 ) Ara l-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 65 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 69 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2014, Leone (C‑173/13, EU:C:2014:2090, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 70 ) Ara, f’dan ir-rigward, il-punt 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 71 ) Mill-osservazzjonijiet orali tal-Gvern Spanjol jirriżulta li din is-sistema tkopri wkoll ir-riskji relattivi għat-tqala u t-treddigħ, għall-maternità u l-paternità, kif ukoll ir-riskju tal-mewt u tas-superstiti.

( 72 ) Il-Kummissjoni ssemmi, bħala eżempju, il-voucher li jeżisti fi Franza u fil-Belġju, it-tnaqqis jew l-eżenzjonijiet totali jew parzjali tal-kontribuzzjonijiet ta’ ċerti persuni li jimpjegaw, kif ukoll is-sussidji jew t-tnaqqis fiskali.

( 73 ) Ara l-punt 75 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 74 ) Real Decreto 1620/2011 por el que se regula la relación laboral de carácter especial del servicio del hogar familiar (Digriet Irjali Nru 1620/2011 li jirregola r-relazzjoni tax-xogħol ta’ natura speċjali li jikkostitwixxi s-servizz domestiku), tal‑14 ta’ Novembru 2011 (BOE Nru 277, tas‑17 ta’ Novembru 2011, p. 119046).

( 75 ) F’dan ir-rigward, waqt is-seduta, CJ indikat li n-numru ta’ affiljazzjonijiet mas-sigurtà soċjali ta’ dawn l-impjegati kienet żdiedet minn 296949 għal 414453 ħaddiem fl‑2012.

( 76 ) Madankollu, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, it-TGSS indikat li mbagħad in-numru ta’ affiljati naqas bejn is-snin 2012 u 2019.

( 77 ) Kif diġà indikajt fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 63 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Gvern Spanjol indika, bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta, li s-sewwieqa privati jħallsu kontribuzzjoni fir-rigward tal-benefiċċju tal-qgħad.

( 78 ) Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni tirreferi għal mistoqsija parlamentari indirizzata lill-Kummissjoni (P‑128/2020) minn deputati Spanjoli tal-Parlament Ewropew, li fiha kien indikat, għal dak li jirrigwarda l-possibbiltà ta’ spezzjoni tad-djar sabiex jinqabad il-frodi, li “it-Tribunal Supremo [il-Qorti Suprema (Spanja)] teħtieġ l-istess kundizzjonijiet (indizji ta’ frodi, prinċipji ta’ neċessità u ta’ proporzjonalità) sabiex tispezzjona impriża jew dar”. Disponibbli fl-indirizz li ġej: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/P-9-2020-000128_EN.html.

( 79 ) F’dan ir-rigward, waqt is-seduta, it-TGSS spjegat li l-allowance għall-inkapaċità temporanja hija iktar vantaġġuża peress li din titħallas mhux mill-ħmistax-il jum, iżda mid-disa’ jum.

( 80 ) Il-qorti tar-rinviju tindika li, meta l-impjieg tal-impjegati domestiċi jiġi tterminat minħabba raġunijiet li ma humiex imputabbli lilhom, l-impossibbiltà li jaċċedu għall-benefiċċju tal-qgħad jimplika wkoll l-impossibbiltà li jaċċedu għal għajnuniet soċjali oħra suġġetti għall-iskadenza tad-dritt għal dan il-benefiċċju. Ara, f’dan ir-rigward, il-punt 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 81 ) Artikolu 30 tar-Real Decreto-ley 11/2020 por el que se adoptan medidas urgentes complementarias en el ámbito social y económico para hacer frente al COVID‑19 (id-Digriet Liġi Rjali Nru 11/2020 dwar l-adozzjoni ta miżuri urġenti komplementari fil-qasam soċjali u ekonomiku minħabba l-Covid‑19), tal‑31 ta’ Marzu 2020 (BOE Nru 91, tal‑1 ta’ April 2020).

( 82 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2014, Leone (C‑173/13, EU:C:2014:2090, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 83 ) Dwar dan il-punt, il-Gvern Spanjol indika waqt is-seduta li l-istadji neċessarji għall-finijiet tar-ratifika ta’ din il-konvenzjoni kienu bdew u jistgħu jwasslu għar-rikonoxximent tal-impjegati domestiċi għal dak li jirrigwarda l-protezzjoni kontra l-qgħad.