KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SAUGMANDSGAARD ØE

ippreżentati fl‑10 ta’ Settembru 2020 ( 1 )

Kawża C‑59/19

Wikingerhof GmbH & Co. KG

vs

Booking.com BV

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili u kummerċjali – Ġurisdizzjoni internazzjonali – Regolament (UE) Nru 1215/2012 – Punt 1 tal-Artikolu 7 u punt 2 tal-Artikolu 7 – Ġurisdizzjoni speċjali f’‘materji kuntrattwali’ u f’‘materji ta’ delitt jew kważi delitt’ – Kunċetti – Klassifikazzjoni ta’ azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili mressqa bejn partijiet kontraenti – Azzjoni għal responsabbiltà ċivili bbażata fuq ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni”

I. Introduzzjoni

1. Wikingerhof GmbH & Co. KG ikkonkludiet kuntratt ma’ Booking.com BV sabiex il-lukanda li hija topera tidher fuq il-pjattaforma online eponima ta’ prenotazzjoni ta’ akkomodazzjoni. L-ewwel kumpannija tqis madankollu li t-tieni timponi kundizzjonijiet inġusti fuq il-lukandiera rreġistrati fuq il-pjattaforma tagħha, u dan jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti ta’ natura li jikkawżalhom dannu.

2. F’dan il-kuntest, Wikingerhof ippreżentat, quddiem qorti Ġermaniża, azzjoni għall-ħruġ ta’ mandat ta’ inibizzjoni kontra Booking.com, ibbażata fuq ir-regoli tad-dritt Ġermaniż fil-qasam tal-kompetizzjoni. Il-konvenuta fil-kawża prinċipali ssostni madankollu li din il-qorti ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tal-imsemmija azzjoni. Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), adita b’appell għal “reviżjoni” li jirrigwarda din il-kwistjoni, tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali ( 2 ) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell Ia”).

3. Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk azzjoni bħal dik imressqa minn Wikingerhof kontra Booking.com, li hija bbażata fuq dispożizzjonijiet legali meqjusa bħala ta’ natura ta’ delitt fid-dritt nazzjonali, taqax taħt “materji ta’ delitt jew kważi delitt” ( 3 ), fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament – f’liema każ il-qorti adita tista’ tislet il-ġurisdizzjoni tagħha minn din id-dispożizzjoni –, jew inkella taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tal-imsemmi regolament, fid-dawl tal-fatt li l-allegat aġir antikompettitiv ilmentat mill-ewwel kumpannija dwar it-tieni jseħħ fir-relazzjoni kuntrattwali tagħhom – f’liema każ Wikingerhof għandha probabbilment tressaq l-azzjoni tagħha, bl-applikazzjoni ta’ din l-aħħar dispożizzjoni, quddiem qorti Olandiża. Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tistieden għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża l-kontenut tal-kategoriji li jikkostitwixxu l-imsemmija “materji” kif ukoll il-mod kif dawn il-kategoriji jirrelataw ma’ xulxin.

4. Il-kwistjonijiet imqajma fil-punt preċedenti bl-ebda mod ma huma ġodda. Dawn diġà wasslu għal ġurisprudenza konsistenti tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 4 ), mibdija, madwar tletin sena ilu, permezz tas-sentenzi Kalfelis ( 5 ) u Handte ( 6 ). Minkejja dan, għad hemm diversi inċertezzi dwar il-klassifikazzjoni ta’ ċerti azzjonijiet li jinsabu fil-limiti tal-kategoriji inkwistjoni, bħall-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili mressqa bejn partijiet kontraenti. Dawn l-inċertezzi jirriżultaw, b’mod partikolari, mis-sentenza Brogsitter ( 7 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja pprovat tifformula metodu astratt għall-konnessjoni ta’ dawn l-aħħar azzjonijiet, iżda li l-kliem tiegħu huwa regolarment diskuss fid-duttrina u quddiem il-qrati nazzjonali ( 8 ).

5. Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tagħti għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità li tagħti sinteżi, fl-Awla Manja, ta’ din il-ġurisprudenza u, b’dan il-mod, tiċċara l-inċertezzi li jifdal. Tali eżerċizzju huwa iktar u iktar iġġustifikat peress li, mid-dħul fis-seħħ tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali ( 9 ) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma I”) u tar-Regolament (KE) Nru 864/2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali ( 10 ) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma II”), is-soluzzjonijiet żviluppati mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-ġurisdizzjoni huma bbażati fuq il-qasam tal-kunflitti tal-liġijiet. Fil-fatt, dawn ir-regolamenti jikkostitwixxu, f’dan il-qasam, l-ekwivalenti tal-punt 1 tal-Artikolu 7 u tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia u dan is-sett regolatorju għandu jiġi interpretat, sa fejn huwa possibbli, b’mod koerenti ( 11 ). Barra minn hekk, il-kjarifiki li l-Qorti tal-Ġustizzja ser tagħti dwar dawn il-kwistjonijiet ġenerali ser jiċċaraw, b’mod speċifiku, ir-regoli tad-dritt internazzjonali privat applikabbli għall-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni ( 12 ).

6. F’dawn il-konklużjonijiet, ser nispjega li, b’mod ġenerali, ir-rabta ta’ talba għal responsabbiltà ċivili mal-“materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, jew mal-“materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament, tiddependi mill-kawża tagħha, jiġifieri mill-obbligu – “kuntrattwali” jew “ta’ delitt” – li fuqu hija bbażata u li r-rikorrent jinvoka kontra l-konvenut. L-istess loġika tapplika fir-rigward tal-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili mressqa bejn partijiet kontraenti. Għaldaqstant ser nispjega għalfejn, bl-applikazzjoni ta’ dawn il-prinċipji, azzjoni għall-ħruġ ta’ mandat ta’ inibizzjoni, bħal dik imressqa minn Wikingerhof kontra Booking.com, ibbażata fuq ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni, taqa’ taħt “materji ta’ delitt”, fis-sens tat-tieni dispożizzjoni.

II. Il-kuntest ġuridiku

7. Il-premessa 16 tar-Regolament Brussell Ia tistabbilixxi: “Barra d-domiċilju tal-konvenut, għandu jkun hemm raġunijiet alternattivi ta’ ġurisdizzjoni bbażati fuq konnessjoni mill-qrib bejn il-qorti u l-azzjoni jew sabiex tkun iffaċilitata l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja. L-eżistenza ta’ konnessjoni mill-qrib għandha tiżgura ċ-ċertezza legali u tevita l-possibbiltà li l-konvenut jiġi mħarrek f’qorti ta’ Stat Membru li dan il-konvenut ma setax raġonevolment jipprevedi. […]”

8. It-Taqsima 2 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, intitolata “Ġurisdizzjoni speċjali”, fiha b’mod partikolari l-Artikolu 7 tal-imsemmi regolament. Dan l-artikolu jipprovdi, fil-punti 1 u 2 tiegħu: “Persuna domiċiljata fi Stat Membru tista’ tiġi mħarrka fi Stat Membru ieħor: (1) (a) fi kwistjonijiet relatati ma’ kuntratt, fil-qrati tal-post tat-twettiq tal-obbligazzjoni in kwistjoni; (b) għall-finijiet ta’ din id-dispożizzjoni u sakemm ma jkunx miftiehem mod ieħor, il-post tat-twettiq tal-obbligi f’dak il-każ għandu jkun: – fil-każ ta’ bejgħ ta’ oġġetti, il-post fl-Istat Membru fejn, skont il-kuntratt, l-oġġetti ġew ikkonsenjati jew suppost li kienu kkonsenjati, – fil-każ ta’ bejgħ ta’ oġġetti [fil-każ ta’ provvista ta’ servizzi], il-post fl-Istat Membru fejn, skont il-kuntratt, l-oġġetti ġew ikkonsenjati jew suppost li kienu kkonsenjati [is-servizzi ġew ipprovduti jew suppost li kienu pprovduti]; (c) jekk il-punt (b) ma japplikax, japplika l-punt (a); (2) fi kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ tort, delitt jew kważi delitt, fil-qrati tal-post fejn l-avveniment dannuż jkun twettaq jew jista’ jitwettaq”.

III. Il-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

9. Wikingerhof, kumpannija rregolata mid-dritt Ġermaniż stabbilita fi Kropp (il-Ġermanja), topera lukanda li tinsab fil-Land de Schleswig-Holstein (il-Ġermanja). Booking.com, li s-sede tagħha tinsab f’Amsterdam (il-Pajjiżi l-Baxxi), topera l-pjattaforma online eponima ta’ prenotazzjoni ta’ akkomodazzjoni.

10. F’Marzu 2009, Wikingerhof iffirmat kuntratt standard ipprovdut minn Booking.com. Dan il-kuntratt jistipula li l-kundizzjonijiet ġenerali applikati minn din l-aħħar kumpannija huma parti integrali minnu. L-imsemmi kuntratt jistipula wkoll li, meta tiffirmah, il-lukanda tiddikjara li rċeviet kopja ta’ dawn il-kundizzjonijiet ġenerali u tikkonferma li qrathom, fehmithom u qablet magħhom.

11. Il-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Booking.com jipprevedu b’mod partikolari li din il-kumpannija tqiegħed għad-dispożizzjoni tal-lukandi rreġistrati fuq il-pjattaforma tagħha sistema tal-internet, imsejħa “Extranet”, li tippermettilhom jaġġornaw l-informazzjoni dwar l-istabbilimenti tagħhom u jikkonsultaw id-data dwar il-prenotazzjonijiet magħmula permezz ta’ din il-pjattaforma. Barra minn hekk, dawn il-kundizzjonijiet ġenerali jinkludu klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni li tagħti, bħala prinċipju, ġurisdizzjoni esklużiva lill-qrati ta’ Amsterdam sabiex jieħdu konjizzjoni tat-tilwim li jirriżulta mill-kuntratt.

12. Booking.com emendat diversi drabi l-kundizzjonijiet ġenerali tagħha. Permezz ta’ ittra tat‑30 ta’ Ġunju 2015, Wikingerhof ikkontestat waħda minn dawn l-emendi. Sussegwentement, din il-kumpannija adixxiet lil-Landgericht Kiel (il-Qorti Reġjonali ta’ Kiel, il-Ġermanja) b’azzjoni għall-ħruġ ta’ mandat ta’ inibizzjoni kontra Booking.com, ibbażata fuq ksur tar-regoli tad-dritt Ġermaniż fil-qasam tal-kompetizzjoni ( 13 ). F’dan il-kuntest, Wikingerhof affermat li l-operaturi ż-żgħar ta’ lukandi bħalha huma mġiegħla jidħlu f’kuntratt ma’ Booking.com minħabba l-pożizzjoni dominanti li din tal-aħħar għandha fis-suq tas-servizzi ta’ intermedjarji u ta’ portali ta’ prenotazzjonijiet ta’ lukandi. Wikingerhof tqis li ċerti prattiki segwiti minn Booking.com meta ntbagħtu l-prenotazzjonijiet ta’ lukandi huma inġusti u jikkostitwixxu operat abbużiv ta’ din il-pożizzjoni, u dan imur kontra d-dritt tal-kompetizzjoni. Għalhekk, Wikingerhof talbet lil din il-qorti tipprojbixxi lil Booking.com, taħt piena ta’ pagamenti ta’ penalità: – milli turi, fuq il-pjattaforma tagħha, prezz partikolari kif indikat minn Wikingerhof għal-lukanda tagħha, akkumpanjat mill-kliem “prezz iktar vantaġġuż” jew “prezz imnaqqas”, mingħajr il-kunsens minn qabel ta’ din tal-aħħar; – milli ċċaħħad lil Wikingerhof minn aċċess, totali jew parzjali, għad-data ta’ kuntatt li l-klijenti tal-lukanda jipprovdu permezz tal-imsemmija pjattaforma u milli teżiġi minn din il-kumpannija li l-kuntatti ma’ dawn il-klijenti jsiru biss permezz tal-funzjonalità “kuntatt” imqiegħda għad-dispożizzjoni minn Booking.com, u – milli tissuġġetta l-pożizzjoni tal-lukanda operata minn Wikingerhof, fir-riżultati ta’ tfittxija mwettqa fuq din l-istess pjattaforma, fuq l-għoti ta’ kummissjoni ta’ iktar minn 15 %.

13. Booking.com qajmet in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali u territorjali tal-Landgericht Kiel (il-Qorti Reġjonali ta’ Kiel). Permezz ta’ sentenza tas‑27 ta’ Jannar 2017, din il-qorti ddeċidiet li l-azzjoni ta’ Wikingerhof kienet inammissibbli għal din ir-raġuni. Hija qieset, b’mod iktar speċifiku, li l-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni li tinsab fil-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Booking.com, li tagħti ġurisdizzjoni esklużiva lill-qrati ta’ Amsterdam, ġiet validament konkluża bejn il-partijiet, konformement mal-Artikolu 25 tar-Regolament Brussell Ia, u tapplika fir-rigward ta’ tali azzjoni.

14. Fl-appell, l-Oberlandesgericht Schleswig (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Schleswig, il-Ġermanja) ikkonfermat, permezz ta’ sentenza tat‑12 ta’ Ottubru 2018, is-sentenza mogħtija fl-ewwel istanza, iżda bbażat ruħha fuq motivi differenti. Essenzjalment, din il-qorti qieset li l-Landgericht Kiel (il-Qorti Reġjonali ta’ Kiel) ma setgħetx tislet il-ġurisdizzjoni tagħha mir-regola f’“materji ta’ delitt” prevista fil-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, peress li l-azzjoni mressqa minn Wikingerhof taqa’ taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament. Il-ġurisdizzjoni tal-qorti adita lanqas ma tista’ tiġi stabbilita abbażi tal-imsemmi punt 1 tal-Artikolu 7, peress li l-“post tat-twettiq tal-obbligazzjoni in kwistjoni”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ma jinsabx fil-ġurisdizzjoni tagħha ( 14 ). Konsegwentement, il-qorti tal-appell ma qisitx li kien neċessarju li tiddeċiedi l-kwistjoni dwar jekk il-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni li tinsab fil-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Booking.com ġietx validament konkluża bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali.

15. Wikingerhof ippreżentat appell għal “reviżjoni” minn din is-sentenza quddiem il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja), li awtorizzat dan l-appell. F’dan il-kuntest, din il-kumpannija ssostni li l-qorti tal-appell wettqet żball ta’ liġi meta eskludiet l-applikazzjoni, fir-rigward tal-azzjoni mressqa mill-imsemmija kumpannija, tar-regola ta’ ġurisdizzjoni f’“materji ta’ delitt” prevista fil-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia.

16. Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tosserva li l-appell għal “reviżjoni” li hija adita bih ma huwiex ippreżentat kontra l-konklużjoni tal-qorti tal-appell li tgħid li l-Landgericht Kiel (il-Qorti Reġjonali ta’ Kiel) ma għandhiex ġurisdizzjoni skont il-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia sabiex tieħu konjizzjoni tal-azzjoni mressqa minn Wikingerhof. Lanqas il-kwistjoni tal-validità tal-klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni li tinsab fil-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Booking.com ma hija s-suġġett ta’ dan l-appell ( 15 ). Għalhekk, is-suċċess tal-imsemmi appell jiddependi biss minn jekk tali azzjoni tistax taqa’ taħt il-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament.

17. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja: “L-Artikolu 7(2) [Il-punt 2 tal-Artikolu 7] tar-[Regolament Brussell Ia] għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ġurisdizzjoni tal-post tal-avveniment dannuż tista’ tapplika fil-każ ta’ azzjoni għal inibizzjoni ta’ ċerti prattiki, jekk ikun possibbli li dawn il-prattiki kkontestati jkunu koperti minn regoli kuntrattwali iżda r-rikorrenti tallega li dawn ir-regoli huma bbażati fuq abbuż ta’ pożizzjoni dominanti min-naħa tal-konvenuta?”

18. It-talba għal deċiżjoni preliminari, bid-data tal‑11 ta’ Diċembru 2018, tressqet lill-Qorti tal-Ġustizzja fid‑29 ta’ Jannar 2019. Booking.com, il-Gvern Ċek u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Wikingerhof, Booking.com u l-Kummissjoni kienu rrappreżentati matul is-seduta għas-sottomissjonijiet orali li nżammet fis‑27 ta’ Jannar 2020.

IV. Analiżi

19. Din il-kawża għandha bħala sfond l-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, imressqa bejn partijiet privati, karatteristiċi ta’ dak li huwa komunement imsejjaħ il-“private enforcement”. L-azzjoni mressqa minn Wikingerhof kontra Booking.com hija bbażata, b’mod iktar preċiż, fuq il-ksur tar-regoli tad-dritt Ġermaniż li jipprojbixxu, bħall-Artikolu 102 TFUE, l-abbuż minn pożizzjoni dominanti. L-ewwel kumpannija tallega, essenzjalment, li t-tieni topera b’mod abbużiv il-pożizzjoni dominanti li hija allegatament għandha fis-suq tas-servizzi ta’ intermedjarji u ta’ portali ta’ prenotazzjonijiet ta’ lukandi, billi timponi kundizzjonijiet ta’ tranżazzjoni inġusti ( 16 ) fuq il-lukandiera ż-żgħar irreġistrati fuq il-pjattaforma tagħha. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex mistiedna tippreċiża l-portata tal-imsemmi Artikolu 102. Min-naħa l-oħra, hija ġiet mistoqsija dwar ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni applikabbli għal tali azzjoni.

20. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili bbażati fuq ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni jaqgħu taħt “materji ċivili u kummerċjali”, fis-sens tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Brussell Ia u li dawn jaqgħu, għaldaqstant, fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ dan ir-regolament ( 17 ).

21. L-Artikolu 4(1) tar-Regolament Brussell Ia jipprevedi, bħala regola ġenerali, il-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istat Membru tad-domiċilju tal-konvenut. F’dan il-każ, huwa stabbilit li d-domiċilju ta’ Booking.com, fis-sens ta’ dan ir-regolament ( 18 ), jinsab fil-Pajjiżi l-Baxxi u li għalhekk Wikingerhof ma setgħetx tadixxi lil qorti Ġermaniża skont din id-dispożizzjoni.

22. Madankollu, ir-Regolament Brussell Ia jipprevedi wkoll regoli li jippermettu, f’ċerti każijiet, li r-rikorrent iħarrek lill-konvenut quddiem il-qrati ta’ Stat Membru ieħor ( 19 ). Dan ir-regolament fih, b’mod partikolari, ġurisdizzjoni speċjali, dwar “materji” differenti, li joffru lir-rikorrent l-għażla li jressaq l-azzjoni tiegħu quddiem forum addizzjonali wieħed jew iktar.

23. Tali ġurisdizzjoni speċjali teżisti, b’mod partikolari, f’“materji kuntrattwali” u f’“materji ta’ delitt”. Għall-azzjonijiet li jaqgħu taħt l-ewwel kategorija, il-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia jippermetti lir-rikorrent jadixxi lill-qorti bil-“post tat-twettiq tal-obbligazzjoni in kwistjoni”. Għal dawk li jaqgħu taħt it-tieni kategorija, il-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament jipprevedi li dawn jistgħu jitressqu quddiem il-qorti tal-“post fejn l-avveniment dannuż jkun twettaq jew jista’ jitwettaq”.

24. L-għażla ta’ ġurisdizzjoni offruta lir-rikorrent tvarja, għalhekk, skont il-klassifikazzjoni tal-azzjoni inkwistjoni. Issa, f’dan il-każ, il-partijiet fil-kawża prinċipali ma jaqblux dwar ma liema kategorija msemmija fil-punt preċedenti l-azzjoni mressqa minn Wikingerhof għandha tintrabat. Is-suċċess tal-eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni mqajma minn Booking.com jiddependi, fil-fatt, minn din il-klassifikazzjoni: filwaqt li l-“post fejn l-avveniment dannuż jkun twettaq jew jista’ jitwettaq”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, jista’ jinsab taħt il-ġurisdizzjoni tal-qorti Ġermaniża adita mir-rikorrent fil-kawża prinċipali ( 20 ), ġie stabbilit, fl-appell, li dan ma huwiex il-każ tal-“post tat-twettiq tal-obbligazzjoni in kwistjoni”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament ( 21 ).

25. Kif tosserva l-qorti tar-rinviju, minn ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, bħala prinċipju, l-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili bbażati fuq ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni jaqgħu taħt “materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 22 ).

26. Madankollu, l-azzjoni inkwistjoni f’din il-kawża għandha natura partikolari li hija mressqa bejn partijiet kontraenti u li l-allegat aġir antikompetittiv li Wikingerhof tikkritika lil Booking.com jimmaterjalizza ruħu fir-relazzjoni kuntrattwali tagħhom, peress li jikkonsisti fil-fatt, għat-tieni kumpannija, li timponi, fil-kuntest ta’ din ir-relazzjoni, kundizzjonijiet ta’ tranżazzjonijiet inġusti għall-ewwel kumpannija. Barra minn hekk, huwa possibbli li ċerti prattiki kkontestati, jekk mhux kollha ( 23 ), huma koperti mid-dispożizzjonijiet tal-kundizzjonijiet ġenerali applikabbli għall-kuntratt inkwistjoni. Għalhekk għandu jiġi stabbilit jekk, f’tali ċirkustanzi, il-klassifikazzjoni “kuntrattwali” tipprevalix fuq il-klassifikazzjoni “ta’ delitt” għall-finijiet tar-Regolament Brussell Ia.

27. Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tqis li għandha tingħata risposta negattiva għal din id-domanda. Bħal Wikingerhof u l-Kummissjoni, jiena naqbel ma’ din l-opinjoni. Il-pożizzjoni kuntrarja difiża minn Booking.com u mill-Gvern Ċek tirrifletti, fil-fehma tiegħi, l-inċertezzi, fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, fir-rigward tal-limiti li jisseparaw il-“materji kuntrattwali” mill-“materji ta’ delitt”. Kif indikajt fl-introduzzjoni ta’ dawn il-konklużjonijiet, din il-kawża toffri lill-Qorti tal-Ġustizzja okkażjoni tajba sabiex tagħti sinteżi ta’ din il-ġurisprudenza u telimina dawn l-inċertezzi. Għalhekk ser infakkar il-punti prinċipali (Taqsima A) qabel ma neżamina, iktar speċifikament, il-każ partikolari tal-klassifikazzjoni tal-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili mressqa bejn partijiet kontraenti (Taqsima B). F’dan il-kuntest, ser niżviluppa ċerti riflessjonijiet magħmula fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Bosworth u Hurley ( 24 ). Fl-aħħar nett, ser napplika l-qafas analitiku li jirriżulta mill-imsemmija ġurisprudenza fil-każ ta’ azzjoni għad-danni bbażata fuq ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni, bħal dik imressqa, f’dan il-każ, minn Wikingerhof kontra Booking.com (Taqsima C).

A. Il-punti prinċipali tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-“materji kuntrattwali” u l-“materji ta’ delitt”

28. B’mod preliminari, għandu jitfakkar li r-Regolament Brussell Ia ma jagħtix definizzjoni tal-“materji kuntrattwali”, imsemmi fl-Artikolu 7(1) ta’ dan ir-regolament, jew tal-“materji ta’ delitt”, previsti fl-Artikolu 7(2) tiegħu. Il-kontenut ta’ dawn il-kategoriji madankollu ma huwiex evidenti. Għalkemm dawn jirriflettu kunċetti magħrufa sew tad-dritt ċivili – “kuntratt” u “delitt” –, il-limiti ta’ dawn il-kunċetti jvarjaw minn Stat Membru għal ieħor. Barra minn hekk, jeżistu diverġenzi sinjifikattivi bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi tal-imsemmi regolament fir-rigward ta’ dispożizzjoni waħda ( 25 ) u l-oħra ( 26 ).

29. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li l-“materji kuntrattwali” u l-“materji ta’ delitt”, fis-sens tar-Regolament Brussell Ia, jikkostitwixxu kunċetti awtonomi tad-dritt tal-Unjoni, li għandhom jiġu interpretati b’riferiment prinċipalment għas-sistema u għall-għanijiet tal-imsemmi regolament, u dan sabiex tiġi ggarantita l-applikazzjoni uniformi tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni li dan jipprevedi fl-Istati Membri kollha ( 27 ). Għaldaqstant, ir-rabta ta’ talba ma’ kategorija waħda jew oħra ma tiddependix, b’mod partikolari, mis-soluzzjonijiet previsti mid-dritt intern tal-qorti adita (magħruf bħala “lex fori”).

30. Għal dak li jirrigwarda s-sistema tar-Regolament Brussell Ia, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li din hija bbażata fuq ir-regola ġenerali tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istat Membru tad-domiċilju tal-konvenut, prevista fl-Artikolu 4(1) ta’ dan ir-regolament, u li l-ġurisdizzjoni speċjali prevista fl-Artikolu 7 tiegħu tikkostitwixxi derogi minn din ir-regola ġenerali li, bħala tali, għandhom jiġu interpretati b’mod strett ( 28 ).

31. Fir-rigward tal-għanijiet tar-Regolament Brussell Ia, hemm lok li jitfakkar li, b’mod ġenerali, ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni previsti f’dan ir-regolament huma intiżi sabiex jiżguraw iċ-ċertezza legali u, f’dan il-kuntest, sabiex isaħħu l-protezzjoni legali tal-persuni stabbiliti fit-territorju tal-Istati Membri. Dawn ir-regoli għandhom, f’dan ir-rigward, jippreżentaw livell għoli ta’ prevedibbiltà: ir-rikorrent għandu jkun jista’ jiddetermina faċilment il-qrati li quddiemhom ikun jista’ jippreżenta l-azzjoni tiegħu u l-konvenut raġonevolment għandu jkun jista’ jantiċipa quddiem liema qrati jista’ jiġi mħarrek. Barra minn hekk, l-imsemmija regoli huma intiżi sabiex jiżguraw amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja ( 29 ).

32. Il-ġurisdizzjoni speċjali f’“materji kuntrattwali” u f’“materji ta’ delitt”, previsti fil-punt 1 tal-Artikolu 7 u fil-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, għandhom, speċifikament, għan ta’ prossimità, li jikkonkretizza ż-żewġ rekwiżiti msemmija fil-punt preċedenti. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li l-għażla offruta lir-rikorrent minn dawn id-dispożizzjonijiet ġiet introdotta b’kunsiderazzjoni tal-eżistenza, fil-“materji” li dawn jipprevedu, ta’ rabta partikolarment mill-qrib bejn talba u l-qorti li tista’ tintalab tieħu konjizzjoni tagħha, fid-dawl tal-organizzazzjoni xierqa tal-proċess ( 30 ). Fil-fatt, f’“materji kuntrattwali”, il-qorti tal-“post tat-twettiq tal-obbligazzjoni in kwistjoni” titqies li hija l-iktar adatta sabiex tiddeċiedi, b’mod partikolari għal raġunijiet ta’ prossimità għall-kawża u ta’ faċilità fl-amministrazzjoni tal-provi. L-istess japplika, f’“materji ta’ delitt”, għall-qorti tal-“post fejn l-avveniment dannuż jkun twettaq jew jista’ jitwettaq” ( 31 ). L-eżistenza ta’ din ir-rabta mill-qrib tiggarantixxi fl-istess ħin iċ-ċertezza legali, filwaqt li tevita l-possibbiltà li l-konvenut jiġi mħarrek f’qorti li dan il-konvenut ma setax raġonevolment jipprevedi.

33. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet, matul il-ġurisprudenza tagħha, definizzjonijiet awtonomi tal-“materji kuntrattwali” u tal-“materji ta’ delitt”. Ser neżamina dawn id-definizzjonijiet, waħda waħda, fiż-żewġ subtaqsimiet li ġejjin.

1. Id-definizzjoni tal-“materji kuntrattwali”, fis-sens tal-Artikolu 7(1) tar-Regolament Brussell Ia

34. L-ewwel istanza ta’ definizzjoni tal-“materji kuntrattwali” fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, ġiet ifformulata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Handte, li skontha dan il-kunċett “ma jistax jinftiehem bħala li jirreferi għal sitwazzjoni fejn ma jeżisti l-ebda impenn liberalment assunt minn parti favur oħra” ( 32 ).

35. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonsolidat din id-definizzjoni fis-sentenza Engler ( 33 ). Abbażi tal-konstatazzjoni li tgħid li l-identifikazzjoni ta’ obbligu hija indispensabbli għall-applikazzjoni tal-imsemmi punt 1 tal-Artikolu 7, peress li l-ġurisdizzjoni skont din id-dispożizzjoni hija stabbilita skont il-post fejn “l-obbligazzjoni in kwistjoni” twettqet jew għandha titwettaq, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-applikazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni “tippresupponi li jiġi determinat obbligu ġuridiku assunt liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra u li fuqu hija bbażata l-azzjoni tar-rikorrenti” ( 34 ).

36. Żewġ kundizzjonijiet kumulattivi jirriżultaw minn din id-definizzjoni, li issa hija stabbilita fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 35 ): talba tkun taqa’ taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-Artikolu 7(1) tar-Regolament Brussell Ia, sakemm (1) tikkonċerna “obbligu kuntrattwali”, mifhum bħala “obbligu ġuridiku assunt liberament minn persuna fil-konfront ta’ persuna oħra” ( 36 ) u (2) din it-talba tkun, b’mod iktar speċifiku, ibbażata fuq dan l-“obbligu”.

37. Fir-rigward tal-ewwel kundizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-“obbligi kuntrattwali” jinkludu, qabel kollox, l-obbligi li joriġinaw ( 37 ) minn kuntratt ( 38 ), jiġifieri, essenzjalment, ftehim ta’ volontà konkluż bejn żewġ persuni ( 39 ). Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja integrat fil-“materji kuntrattwali”, b’analoġija, ir-relazzjonijiet li joqorbu lejn il-kuntratti sa fejn dawn joħolqu bejn il-persuni kkonċernati “rabtiet stretti tal-istess tip” bħal dawk li huma stabbiliti bejn il-partijiet kontraenti. L-istess japplika, b’mod partikolari, għar-rabtiet bejn assoċjazzjoni u l-membri tagħha kif ukoll għal dawk bejn il-membri stess tal-assoċjazzjoni ( 40 ), għar-relazzjonijiet bejn l-azzjonisti ta’ kumpannija kif ukoll għal dawk bejn l-azzjonisti u l-kumpannija li huma joħolqu ( 41 ), għar-relazzjoni bejn id-direttur u l-kumpannija li huwa jmexxi, kif prevista fid-dritt tal-kumpanniji ( 42 ), jew anki għall-obbligi li l-koproprjetarji ta’ proprjetà immobbli jassumu, konformement mal-liġi, fir-rigward tal-komunjoni ta’ beni ( 43 ). Finalment, peress li l-applikazzjoni tal-Artikolu 7(1) tar-Regolament Brussell Ia “ma teħtieġx il-konklużjoni ta’ kuntratt”, iżda biss “l-identifikazzjoni ta’ obbligu” ( 44 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-“materji kuntrattwali” jinkludu wkoll l-obbligi li ma humiex imposti minħabba tali ftehim ta’ volontà, iżda minħabba impenn unilaterali volontarju ta’ persuna fil-konfront ta’ persuna oħra. Dan huwa l-każ, b’mod partikolari, tal-avviż ta’ premju magħmul minn professjonist fil-konfront ta’ konsumatur ( 45 ) u tal-obbligi ta’ min jagħti l-aval fuq promissory note fil-konfront tal-benefiċjarju ta’ din il-promissory note ( 46 ).

38. Fil-qosor, il-Qorti tal-Ġustizzja tadotta interpretazzjoni “flessibbli” tal-kunċett ta’ “obbligu kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 47 ). Din il-konstatazzjoni tista’, qabelxejn, tissorprendi, fid-dawl tal-ġurisprudenza stabbilita li tgħid li din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata b’mod strett. Fir-realtà, fil-fehma tiegħi, dan ir-rekwiżit jipprojbixxi biss lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tevita t-termini ċari tal-imsemmija dispożizzjoni u tagħtiha sens iktar wiesa’ minn dak meħtieġ mill-għan tagħha ( 48 ). Għaldaqstant, huwa possibbli u, fl-opinjoni tiegħi ġġustifikat, li l-kategorija li tikkostitwixxi l-“materji kuntrattwali” tiġi interpretata b’mod li jiġu inklużi fiha istituzzjonijiet qrib il-kuntratti, fl-interess tal-amministrazzjoni tajba tal-kontenzjuż internazzjonali ( 49 ).

39. Fir-rigward tat-tieni kundizzjoni, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li talba ma taqax taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-Artikolu 7(1) tar-Regolament Brussell Ia, għas-sempliċi raġuni li din tikkonċerna, mill-qrib jew mill-bogħod, “obbligu kuntrattwali”. Barra minn hekk, jeħtieġ ukoll li din it-talba jkollha bħala bażi tali obbligu. L-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tiddependi għalhekk, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement, mill-“kawża tal-azzjoni” ( 50 ). Fi kliem ieħor, ir-rikorrent għandu jinvoka tali obbligu sabiex jiġġustifika l-imsemmija talba ( 51 ).

40. Permezz ta’ din il-kundizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tirriżerva, ġustament fil-fehma tiegħi, l-applikazzjoni tar-regola ta’ ġurisdizzjoni f’“materji kuntrattwali” previst fil-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia għat-talbiet li huma ta’ natura kuntrattwali, jiġifieri għal dawk li jqajmu, fil-mertu, prinċipalment kwistjonijiet ta’ liġi tal-kuntratti ( 52 ) jew, fi kliem ieħor, kwistjonijiet li jaqgħu fil-firxa ta’ applikazzjoni tal-liġi applikabbli (magħruf bħala “lex contractus”), fis-sens tar-Regolament Ruma I ( 53 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk tiżgura, skont l-għan ta’ prossimità li huwa l-bażi ta’ din id-dispożizzjoni, li l-qorti tal-kuntratt tiddeċiedi essenzjalment dwar tali kwistjonijiet ( 54 ). B’mod iktar fundamentali, il-Qorti tal-Ġustizzja tiggarantixxi l-koerenza interna tal-“materji kuntrattwali”, kif previst, fir-rigward tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni, fil-punt 1 tal-Artikolu 7 u, għall-kunflitti tal-liġijiet, fir-Regolament Ruma I ( 55 ).

41. B’mod konkret, jissodisfaw dawn iż-żewġ kundizzjonijiet u jaqgħu, għaldaqstant, taħt il-“materji kuntrattwali”, fis-sens tal-imsemmi Artikolu 7(1), b’mod partikolari l-azzjonijiet għal eżekuzzjoni forzata ta’ “obbligu kuntrattwali” ( 56 ) jew l-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili jew għal riżoluzzjoni għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ tali obbligu ( 57 ). F’dawn il-każijiet kollha, l-obbligu inkwistjoni jikkorrispondi għal “dritt kuntrattwali” li jiġġustifika t-talba. Id-determinazzjoni tal-fondatezza tagħha timplika, għall-qorti adita, li tiddeċiedi essenzjalment kwistjonijiet ta’ natura kuntrattwali – bħal dawk tal-kontenut tal-obbligu inkwistjoni, tal-mod li bih dan kellu jiġi eżegwit, tal-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tiegħu, eċċ. ( 58 ). Jirriżultaw ukoll mill-“materji kuntrattwali” l-azzjonijiet għal nullità ta’ kuntratt, meta tali azzjoni tkun ibbażata fuq il-ksur tar-regoli għall-istabbiliment tiegħu u timplika, għall-qorti, deċiżjoni dwar il-validità tal-“obbligi kuntrattwali” li jirriżultaw minnhom ( 59 ). Nirreferi lill-qarrej li jixtieq iktar dettalji dwar il-“materji kuntrattwali” għad-duttrina vasta dwar is-suġġett ( 60 ).

2. Id-definizzjoni tal-“materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia

42. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, mis-sentenza tagħha Kalfelis, il-kunċett ta’ “materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, jinkludi “kull talba intiża sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà ta’ konvenut u li ma hijiex relatata mal-‘materji kuntrattwali’”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament ( 61 ).

43. Żewġ kundizzjonijiet kumulattivi jirriżultaw minn din id-definizzjoni: waħda, pożittiva, li skontha t-talba għandha tistabbilixxi r-responsabbiltà ċivili tal-konvenut; l-oħra, negattiva, li skontha din it-talba ma għandhiex tkun relatata mal-“materji kuntrattwali”.

44. L-ewwel kundizzjoni hija marbuta mas-suġġett tat-talba. Din għandha, bħala prinċipju, tkun intiża sabiex iġġiegħel lill-konvenut itemm aġir li jista’ jikkawża dannu – każ ta’ talba għall-ħruġ ta’ mandat ta’ inibizzjoni bħal dik imressqa minn Wikingerhof f’dan il-każ – jew li jagħti kumpens għalih jekk seħħ – każ ta’ talba għad-danni ( 62 ).

45. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja, hawnhekk ukoll, tadotta interpretazzjoni “flessibbli” ta’ din il-kundizzjoni. Fil-fatt, azzjoni dikjaratorja, li permezz tagħha r-rikorrent ikollu l-intenzjoni li jikkonstata quddiem qorti l-ksur ta’ dmir legali mill-konvenut, jew anki azzjoni għal konstatazzjoni negattiva, li permezz tagħha r-rikorrent jipprova jikkonstata li huwa ma wettaqx atti jew ommissjonijiet li jimplikaw ir-responsabbiltà ta’ delitt tiegħu fir-rigward tal-konvenut, tista’ taqa’ ukoll taħt l-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 63 ).

46. It-tieni kundizzjoni hija, fil-fehma tiegħi, il-mera ta’ dik żviluppata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-ġurisprudenza tagħha dwar il-“materji kuntrattwali”. Hawnhekk ukoll, għandha tiġi ddeterminata l-kawża tat-talba għad-danni. Sabiex taqa’ taħt il-“materji ta’ delitt”, din it-talba ma għandhiex tkun ibbażata fuq “obbligu legali assunt liberament”, iżda fuq “obbligu ta’ delitt”, jiġifieri obbligu involontarju, eżistenti mingħajr ma l-konvenut kellu l-intenzjoni li jieħu kwalunkwe impenn fil-konfront tar-rikorrent, u li jirriżulta minn fatt dannuż, li jikkonsisti fil-ksur ta’ dmir impost mil-liġi erga omnes ( 64 ). Permezz ta’ din il-kundizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura, skont l-għan ta’ prossimità li huwa l-bażi tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, li l-qorti tad-delitt tiddeċiedi biss fuq it-talbiet ta’ natura ta’ delitt, jiġifieri fuq dawk li jqajmu, fil-mertu, prinċipalment kwistjonijiet relatati mad-dispożizzjonijiet legali li jimplikaw tali dmirijiet. Hija tiggarantixxi wkoll l-koerenza interna tal-“materji ta’ delitt”, kif previsti, fir-rigward tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni, fil-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell I u, għall-kunflitti tal-liġijiet, fir-Regolament Ruma II ( 65 ).

47. Għalhekk ma jistax jitqies, kif xi kultant huwa miktub, li l-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia jikkostitwixxi dispożizzjoni purament residwali li tassorbi t-talbiet kollha li ma jaqgħux taħt il-“materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament. Għall-kuntrarju, jeżistu talbiet li ma jaqgħu taħt l-ebda waħda minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet, minħabba li huma bbażati fuq obbligi li la huma “kuntrattwali” u lanqas “ta’ delitt” ( 66 ).

48. Għall-kumplament, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia jinkludi diversità kbira ta’ tipi ta’ responsabbiltà ( 67 ) – minħabba nuqqas, mingħajr nuqqas, eċċ. Minbarra l-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, diġà msemmija, huma koperti b’mod partikolari t-talbiet għad-danni minħabba kompetizzjoni żleali ( 68 ), ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali ( 69 ) jew anki għad-danni kkawżati minn prodotti difettużi ( 70 ). Hawnhekk ukoll, nirreferi lill-qarrej li jixtieq iktar dettalji dwar il-“materji ta’ delitt” għad-duttrina vasta dwar is-suġġett ( 71 ).

B. Il-klassifikazzjoni tal-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili mressqa bejn partijiet kontraenti, għall-finijiet tar-Regolament Brussell Ia

49. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li ċerti talbiet għal responsabbiltà ċivili jaqgħu taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, u oħrajn taħt “materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament. Minn dan jirriżulta wkoll li, fil-livell teoretiku, ir-rabta ta’ tali talba ma’ waħda jew oħra minn dawn il-kategoriji tiddependi mill-kawża tagħha, mifhuma bħala l-obbligu li fuqu din it-talba hija bbażata. Jekk dan l-obbligu huwa impost minħabba kuntratt jew forma oħra ta’ impenn volontarju ta’ persuna fil-konfront ta’ persuna oħra, it-talba hija “kuntrattwali”. Jekk, min-naħa l-oħra, l-obbligu inkwistjoni jirriżulta mill-ksur ta’ dmir impost mil-liġi erga omnes, indipendentement minn kull impenn volontarju, it-talba hija “ta’ delitt” ( 72 ).

50. Madankollu, meta żewġ persuni jkunu marbuta b’kuntratt u waħda minnhom tifformula talba għal responsabbiltà ċivili kontra l-oħra, jista’ jkun delikat, fil-prattika, li ssir distinzjoni bejn “materji kuntrattwali” u “materji ta’ delitt”.

51. F’dan ir-rigward, tali talba ma tkunx neċessarjament “kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 73 ). Jista’ jkun hemm ukoll talbiet “ta’ delitt” bejn il-partijiet kontraenti. Dan jinftiehem faċilment jekk wieħed jaħseb dwar it-talbiet li huma kompletament barranin għall-kuntratt li jorbot lill-partijiet ( 74 ), li għalihom l-applikazzjoni tal-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament hija manifestament obbligatorja.

52. L-affarijiet huma inqas evidenti meta, bħalma huwa l-każ fil-kawża prinċipali, it-talba jkollha ċerta rabta mal-kuntratt, b’mod partikolari minħabba li din tirrigwarda fatt dannuż ikkawżat fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tiegħu. F’dan il-kuntest, jiġri, b’mod partikolari, li l-fatt dannuż invokat jikkostitwixxi, fl-istess ħin, in-nuqqas ta’ twettiq ta’ “obbligu kuntrattwali” u l-ksur ta’ dmir impost mil-liġi erga omnes. Għalhekk hemm akkumulazzjoni ta’ responsabbiltajiet – jew, fi kliem ieħor, akkumulazzjoni ta’ obbligi “kuntrattwali” u “ta’ delitt”, li kull wieħed minnhom jista’, potenzjalment, iservi ta’ kawża għat-talba ( 75 ).

53. In-numru ta’ sitwazzjonijiet li fihom l-istess fatt dannuż jista’ jagħti lok għal tali akkumulazzjoni jvarja skont is-sistemi tad-dritt nazzjonali, skont il-mod li bih dawn jistabbilixxu r-responsabbiltà kuntrattwali u r-responsabbiltà ta’ delitt ( 76 ). Madankollu, l-azzjonijiet għal responsabbiltà ċivili msemmija fil-punt 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet – ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, fatti li jaqgħu taħt il-kompetizzjoni żleali, danni kkawżati mill-prodotti difettużi, ksur ta’ dritt tal-proprjetà intellettwali – jistgħu, meta jitressqu bejn partijiet kontraenti, jidħlu f’kuntest ta’ tali akkumulazzjoni ta’ responsabbiltajiet.

54. Pereżempju, ir-rifjut ta’ bejgħ minn fornitur fil-konfront tad-distributur tiegħu jista’ jikkostitwixxi mhux biss abbuż minn pożizzjoni dominanti, iżda wkoll ksur tal-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt qafas tagħhom, kif indikat ġustament Wikingerhof. L-istess japplika f’sitwazzjoni fejn il-fornitur jiffavorixxi n-network tiegħu stess għad-detriment tad-distributur, peress li dan l-aġir jista’ jikkostitwixxi, fl-istess ħin, ksur kuntrattwali, tali abbuż jew anki att ta’ kompetizzjoni żleali ( 77 ). Barra minn hekk, id-difett ta’ prodott, mibjugħ mill-produttur tiegħu, li jikkawża dannu lix-xerrej jista’ jaqa’ kemm taħt ir-responsabbiltà ta’ delitt – għall-ksur ta’ dmir legali fil-qasam tas-sigurtà tal-prodotti – kif ukoll taħt ir-responsabbiltà kuntrattwali – għall-ksur tal-obbligu kuntrattwali li jiġi pprovdut prodott konformi, jew ta’ obbligu kuntrattwali ta’ sigurtà. Finalment, meta d-detentur ta’ kuntratt ta’ liċenzja dwar l-użu ta’ xogħol protett mid-drittijiet tal-awtur jaqbeż il-limiti ta’ din il-liċenzja, dan il-fatt dannuż jista’ jikkostitwixxi fl-istess ħin delitt ta’ ksur – peress li l-persuna liċenzjata tikser id-drittijiet esklużivi tal-parti kontraenti tagħha – u ksur ta’ dan il-kuntratt ( 78 ).

55. Quddiem tali akkumulazzjonijiet ta’ responsabbiltajiet, ċerti sistemi legali nazzjonali, fosthom id-dritt Ingliż u d-dritt Ġermaniż, iħallu lir-rikorrent l-għażla li jibbaża t-talba tiegħu fuq ir-responsabbiltà ta’ delitt jew fuq ir-responsabbiltà kuntrattwali, skont dak li huwa l-iktar konformi mal-interessi tiegħu ( 79 ), jew li “jakkumula” it-talbiet imsejsa fuq dawn iż-żewġ bażijiet ( 80 ).

56. Min-naħa l-oħra, sistemi legali oħra, fosthom id-dritt Franċiż u d-dritt Belġjan, jipprevedu regola ta’ tqassim tar-responsabbiltajiet, imsejħa tan-“nuqqas ta’ akkumulazzjoni”, li ma jħallux għażla lir-rikorrent: dan ma jistax jibbaża t-talba tiegħu fuq ir-responsabbiltà ta’ delitt meta l-fatt dannuż invokat jikkostitwixxi wkoll in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali. Fi kliem ieħor, f’dawn is-sistemi, “dak kuntrattwali jipprevali fuq dak ta’ delitt” ( 81 ).

57. Fil-kuntest tar-Regolament Brussell Ia, il-kwistjoni hija jekk, u jekk ikun il-każ sa fejn, l-għażla tar-rikorrent li jinvoka, għall-istess fatt dannuż, ir-responsabbiltà ta’ delitt u/jew ir-responsabbiltà kuntrattwali tal-parti kontraenti tiegħu tinfluwenzax ir-regola ta’ ġurisdizzjoni applikabbli ( 82 ). F’dan ir-rigward, ser infakkar is-soluzzjonijiet adottati mill-Qorti tal-Ġustizzja sa issa fil-ġurisprudenza tagħha (Subtaqsima 1) qabel ma neżamina l-interpretazzjoni li, fil-fehma tiegħi, hija meħtieġa f’dan il-qasam (Subtaqsimiet 2 u 3).

1. Is-soluzzjonijiet adottati mill-Qorti tal-Ġustizzja sa issa

58. Il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet pożizzjoni għall-ewwel darba dwar il-kwistjoni fis-sentenza Kalfelis. Fil-kawża li wasslet għal din is-sentenza, individwu ħarrek lill-bank tiegħu sabiex jikseb kumpens għad-dannu li kien ġarrab fil-kuntest ta’ tranżazzjonijiet fil-borża u kien ressaq, għal dan il-għan, talbiet kumulattivi, ibbażati fuq regoli differenti tad-dritt Ġermaniż, xi wħud relatati mar-responsabbiltà kuntrattwali, oħrajn mar-responsabbiltà ta’ delitt u fl-aħħar nett oħrajn mal-arrikkiment indebitu – ta’ natura kważi kuntrattwali. B’mod partikolari kienet qamet il-kwistjoni dwar jekk il-qorti li kellha ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell – li sar l-Artikolu 7(2) tar-Regolament Brussell Ia – biex tiddeċiedi dwar it-talbiet ibbażati fuq ir-responsabbiltà ta’ delitt kellhiex ġurisdizzjoni wkoll, b’mod anċillari, fir-rigward ta’ dawk imsejsa fuq il-bażijiet kuntrattwali u kważi kuntrattwali.

59. Fil-konklużjonijiet tiegħu, l-Avukat Ġenerali Darmon kien ippropona li r-regola ta’ ġurisdizzjoni f’“materji kuntrattwali” tidderieġi l-azzjoni kollha, inklużi t-talbiet imsejsa fuq bażijiet legali ta’ delitt jew kważi kuntrattwali, u dan sabiex tiġi rrazzjonalizzata l-ġurisdizzjoni u tiġi ċċentralizzata t-tilwima quddiem il-qorti tal-kuntratt, li kienet, skont l-Avukat Ġenerali, l-iktar adatta biex tiġi adita bil-kuntest tagħha u bl-implikazzjonijiet kontenzjużi tagħha ( 83 ).

60. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma segwietx, fuq dan il-punt, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali tagħha. Hija ċertament iddeċidiet, kif indikajt fil-punt 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li l-kunċett ta’ “materji ta’ delitt” jinkludi kull talba intiża sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà ta’ konvenut u li ma hijiex marbuta mal-“materji kuntrattwali”. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat immedjatament, billi invokat in-natura derogatorja tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali, “li qorti li għandha ġurisdizzjoni, skont [il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia] sabiex tieħu konjizzjoni tal-element ta’ [azzjoni] msejsa fuq bażi ta’ delitt ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni ta’ elementi oħrajn fl-istess [azzjoni] li huma msejsa fuq bażijiet mhux ta’ delitt” ( 84 ).

61. Minkejja n-natura xi ftit ambigwa ta’ din ir-risposta, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellhiex l-intenzjoni, fis-sentenza Kalfelis, li tindika li l-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia “jipprevali” fuq il-punt 2 tal-Artikolu 7 tiegħu. Għall-kuntrarju, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li azzjoni għad-danni relatata mal-istess fatt dannuż tista’ taqa’ taħt il-forum kuntrattwali u/jew taħt il-forum ta’ delitt, skont il-bażijiet legali li jinvoka r-rikorrent, jiġifieri d-dispożizzjonijiet legali sostantivi invokati minnu fir-rikors tiegħu. Għalhekk, meta t-talbiet kumulattivi huma fformulati fil-kuntest tal-istess azzjoni, mhux l-azzjoni kollha kemm hi għandha tiġi kklassifikata taħt “materji kuntrattwali” jew taħt “materji ta’ delitt”, iżda kull waħda minn dawn it-talbiet, skont il-bażijiet tagħha – l-istess talba/bażi ma tistax taqa’ taħt iż-żewġ kategoriji fl-istess ħin ( 85 ). F’dan il-kuntest, il-qorti tal-kuntratt għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet imsejsa fuq il-bażijiet kuntrattwali, filwaqt li l-qorti tad-delitt għandha ġurisdizzjoni għal dawk imsejsa fuq il-bażijiet ta’ delitt. Barra minn hekk, l-ebda waħda minn dawn il-qrati ma għandha ġurisdizzjoni anċillari sabiex tiddeċiedi dwar dak li ma jaqax taħt il-“materja” tagħha ( 86 ).

62. Nenfasizza li ma hijiex kwistjoni li tiġi adottata, għall-finijiet tar-Regolament Brussell Ia, il-klassifikazzjoni mogħtija lid-dispożizzjonijiet legali sostantivi invokati mill-konvenut fid-dritt nazzjonali li minnu jirriżultaw. Barra minn hekk, fl-istadju tal-ġurisdizzjoni, il-liġi applikabbli tkun għadha ma ġietx iddeterminata mill-qorti adita. Għaldaqstant, ma huwiex ċert li t-talba tiġi deċiża fid-dawl ta’ dawn ir-regoli. Ir-regoli sostantivi invokati insostenn ta’ talba madankollu jipprovdu l-indikazzjonijiet neċessarji sabiex jiġu identifikati l-karatteristiċi tal-“obbligu”, fis-sens awtonomu tal-kelma, invokat mir-rikorrent. Kif jirriżulta mill-punt 49 ta’ dawn il-konklużjonijiet, huwa dan l-“obbligu” li, fid-dawl tal-karatteristiċi tiegħu, għandu jiġi kklassifikat konformement mal-kriterji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha, taħt “materji kuntrattwali” jew taħt “materji ta’ delitt” u li jiddetermina, għalhekk, ir-regola ta’ ġurisdizzjoni applikabbli għal din it-talba ( 87 ). Meta r-rikorrent iressaq talbiet kumulattivi msejsa fuq dispożizzjonijiet legali sostantivi ta’ natura differenti, huwa jkun qiegħed jinvoka potenzjalment dawn iż-żewġ tipi ta’ obbligi ( 88 ), li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni ta’ qrati distinti.

63. Fil-qosor, il-ġurisdizzjoni, skont ir-Regolament Brussell Ia, sabiex tieħu konjizzjoni ta’ talba għad-danni mressqa bejn partijiet kontraenti tista’ tvarja skont id-dispożizzjonijiet legali sostantivi invokati mir-rikorrent. Barra minn hekk nosserva li, fis-sentenza Melzer ( 89 ), li kienet tikkonċerna tali talba, il-Qorti tal-Ġustizzja segwiet dan l-approċċ. F’din is-sentenza, hija sempliċement interpretat ir-regola ta’ ġurisdizzjoni f’“materji ta’ delitt”, kif talbitha l-qorti nazzjonali, mingħajr ma eżaminat dik f’“materji kuntrattwali”, invokata mill-konvenut, għar-raġuni li t-talba inkwistjoni kienet “[i]bbażat[a] biss fuq id-dritt ta’ responsabbiltà għal delitt” ( 90 ).

64. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat mill-ġdid din il-problema fis-sentenza Brogsitter. Fil-kawża li wasslet għal din is-sentenza, bejjiegħ tal-arloġġi tal-idejn, residenti fil-Ġermanja, kien ikkonkluda kuntratt ma’ mastru arluġġar, li dak iż-żmien kien jirrisjedi fi Franza, dwar l-iżvilupp ta’ mekkaniżmi tal-arloġġi intiżi sabiex jiġu kkummerċjalizzati minn dak tal-ewwel. B’mod parallel mal-attività tiegħu għall-bejjiegħ, il-mastru arluġġar kien żviluppa mekkaniżmi oħra tal-arloġġi li huwa kien ikkummerċjalizza f’ismu stess. Peress li qies li din l-attività kienet tikser obbligu ta’ esklużivita li jirriżulta mill-kuntratt, il-bejjiegħ kien ħarrek lill-parti kontraenti tiegħu quddiem qorti Ġermaniża. F’dan il-kuntest, il-bejjiegħ kien talab il-waqfien tal-attivitajiet inkwistjoni kif ukoll l-għoti ta’ kumpens għad-danni, billi bbaża ressaq talbiet ibbażati, b’mod kumulattiv, fuq ir-responsabbiltà kuntrattwali u r-responsabbiltà ta’ delitt, b’mod iktar preċiż fuq ir-regoli tad-dritt Ġermaniż fil-qasam tal-kompetizzjoni żleali u tar-responsabbiltà minħabba nuqqas. Peress li ma kinitx ċerta dwar il-qsim tat-tilwima skont il-bażijiet legali invokati mir-rikorrent, il-qorti nazzjonali kienet staqsiet lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar liema klassifikazzjoni, fis-sens tar-Regolament Brussell I, kellhom jingħataw lit-talbiet li għandhom bażi ta’ delitt, fid-dawl tal-kuntratt li kien jorbot lill-partijiet.

65. Billi ħadet bħala punt ta’ tluq id-dictum tas-sentenza Kalfelis li jgħid li l-“materji ta’ delitt” jinkludu kull talba intiża biex tiġi stabbilita r-responsabbiltà ta’ konvenut u li ma hijiex relatata mal-“materji kuntrattwali”, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, sabiex talbiet ikunu relatati ma’ kategorija waħda jew l-oħra, hemm lok li jiġi vverifikat “jekk dawn għandhomx, indipendentement mill-klassifikazzjoni tagħhom fid-dritt nazzjonali, natura kuntrattwali” ( 91 ).

66. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-istess japplika “jekk l-aġir ikkritikat ikun jista’ jitqies li jikkostitwixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi kuntrattwali, liema obbligi jkunu jistgħu jiġu ddeterminati fid-dawl tas-suġġett tal-kuntratt”. Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, f’dan ir-rigward, li “[d]an ikun a priori l-każ jekk l-interpretazzjoni tal-kuntratt li jorbot lill-konvenut mar-rikorrent tidher indispensabbli sabiex tiġi stabbilita n-natura legali jew, bil-kontra, illegali tal-aġir ikkritikat fil-konfront tal-konvenut mir-rikorrent”. Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha “tiddetermina jekk l-azzjonijiet mressqa [mir-rikorrent] għandhomx bħala suġġett talba għal kumpens li l-kawża tagħha tista’ raġonevolment titqies li tikkostitwixxi ksur tad-drittijiet u tal-obbligi tal-kuntratt li jorbot lill-partijiet […], liema fatt ikun irid jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi deċiża l-kawża” ( 92 ).

67. Is-sentenza Brogsitter tirrifletti, fil-fehma tiegħi, ċerta bidla fl-approċċ adottat fis-sentenza Kalfelis. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja tidher li biddlet il-metodu tagħha għall-klassifikazzjoni tat-talbiet, għall-finijiet tar-Regolament Brussell Ia. Hija ma tidhirx li ntrabtet bid-dispożizzjonijiet legali sostantivi invokati mir-rikorrent fir-rikors tiegħu u jidher li riedet tapplika klassifikazzjoni iktar oġġettiva tal-fatti.

68. Madankollu, il-portata eżatta tas-sentenza Brogsitter ma hijiex ċerta. Ir-raġunament miftuħ u astratt li jinsab f’din is-sentenza japplika, fil-fatt, għal żewġ interpretazzjonijiet.

69. Skont l-ewwel interpretazzjoni tas-sentenza Brogsitter, li ser nikklassifika bħala “massimalista”, it-“test” li jirriżulta minn din is-sentenza jinsab fl-affermazzjoni li tgħid li talba taqa’ taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, “jekk l-aġir ikkritikat ikun jista’ jitqies li jikkostitwixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi kuntrattwali”. Din l-affermazzjoni għandha tinftiehem fis-sens li talba bbażata fuq bażi ta’ delitt għandha tintrabat ma’ dawn il-“materji” meta tkun tirrigwarda fatt dannuż li jista’ (ukoll) jikkostitwixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ “obbligu kuntrattwali”. B’mod konkret, il-qorti adita għandha tivverifika jekk ir-rikorrent setax, ipotetikament, iressaq it-talba tiegħu fuq il-bażi tal-ksur tal-obbligi kuntrattwali, u dan jimplika li jiġi eżaminat jekk teżistix, fil-fatti, korrispondenza potenzjali bejn il-fatt dannuż allegat u l-kontenut ta’ dawn l-obbligi. Minn dan isegwi li, fis-sitwazzjonijiet kollha li fihom l-istess fatt dannuż jista’ jikkostitwixxi kemm delitt kif ukoll ksur ta’ kuntratt, il-klassifikazzjoni “kuntrattwali” tipprevali fuq il-klassifikazzjoni “ta’ delitt” għall-finijiet ta’ dan ir-regolament ( 93 ).

70. Skont it-tieni interpretazzjoni tas-sentenza Brogsitter, li ser nindika bħala “minimalista”, it-“test” li jirriżulta minn din is-sentenza jinsab, fir-realtà, fl-affermazzjoni li tgħid li talba taqa’ taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-Artikolu 7(1) tar-Regolament Brussell Ia meta “l-interpretazzjoni tal-kuntratt li jorbot lill-konvenut mar-rikorrent tidher indispensabbli sabiex tiġi stabbilita n-natura legali jew, bil-kontra, illegali tal-aġir ikkritikat fil-konfront tal-konvenut mir-rikorrent”. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-intenzjoni li tikklassifika bħala “kuntrattwali” it-talbiet ifformulati fuq bażi ta’ delitt li l-fondatezza tagħhom għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-obbligi kuntrattwali li jorbtu lill-partijiet fil-kawża ( 94 ).

71. Din l-ambigwità ma ġietx irregolata mill-ġurisprudenza sussegwenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, li, essenzjalment, sempliċement irrepetiet ċerti siltiet tas-sentenza Brogsitter mingħajr ma tat iktar spjegazzjonijiet ( 95 ). Fil-fehma tiegħi, hija għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiċċara, f’din il-kawża, il-ġurisprudenza tagħha fil-qasam ta’ akkumulazzjonijiet potenzjali ta’ responsabbiltajiet. Fil-fatt, hija għandha tiddefinixxi, f’dan ir-rigward, kriterji ċari u prevedibbli, ta’ natura li jevitaw kull inċertezza legali għall-partijiet fil-kawża.

72. Nenfasizza li l-kwistjonijiet relatati mat-trattament tal-akkumulazzjonijiet potenzjali tar-responsabbiltajiet ma humiex neċessarjament l-istess fid-dritt sostantiv ( 96 ) u fid-dritt internazzjonali privat. Issa, l-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 7 u tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia fir-rigward ta’ din il-kwistjoni għandha għalhekk tiġi ddeterminata unikament fid-dawl tal-għanijiet ta’ ċertezza legali u ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja inerenti f’dan ir-regolament ( 97 ).

73. Fid-dawl ta’ dawn l-għanijiet, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad l-interpretazzjoni “massimalista” tas-sentenza Brogsitter (Subtaqsima 2). Fil-fehma tiegħi, hija għandha, minflok, tadotta l-interpretazzjoni “minimalista” ta’ din is-sentenza, filwaqt li tagħmel ċerti preċiżazzjonijiet indispensabbli (Subtaqsima 3).

2. Fuq iċ-ċaħda tal-interpretazzjoni “massimalista” tas-sentenza Brogsitter

74. Bħall-Kummissjoni, jiena tal-fehma li l-interpretazzjoni “massimalista” tas-sentenza Brogsitter, minbarra li hija diffiċilment kompatibbli mas-sentenza Kalfelis, fi kwalunkwe każ ma tistax tiġi adottata.

75. Qabelxejn, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-għan ta’ ċertezza legali li għandu jintlaħaq mir-Regolament Brussell Ia jeżiġi li l-qorti adita tkun tista’ tiddeċiedi faċilment dwar il-ġurisdizzjoni tagħha stess, mingħajr ma tkun marbuta li teżamina l-kawża fil-mertu ( 98 ).

76. Issa, it-“test” li jirriżulta mill-interpretazzjoni “massimalista” tas-sentenza Brogsitter tmur, fl-opinjoni tiegħi, kontra dan ir-rekwiżit ta’ sempliċità. Jekk il-qorti adita tkun meħtieġa tiddetermina jekk il-fatt dannuż allegat fuq bażi legali ta’ delitt jistax (ukoll) jikkostitwixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali, dan ikun ifisser li din il-qorti tkun obbligata twettaq analiżi kunsiderevoli tal-mertu tat-talba fl-istadju tal-ġurisdizzjoni ( 99 ). Il-verifika, f’dan l-istadju, ta’ korrispondenza eventwali bejn dan il-fatt dannuż u l-obbligi kuntrattwali ma tkunx faċli. Apparti l-każijiet (rari) li fihom il-partijiet jaqblu dwar l-eżistenza ta’ akkumulazzjoni potenzjali ta’ responsabbiltajiet ( 100 ), ikun partikolarment vinkolanti għall-qorti li tiddetermina dawn l-obbligi fl-imsemmi stadju.

77. Fil-fatt, kif spjegajt fil-punt 53 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-qasam tar-responsabbiltà kuntrattwali jvarja minn sistema legali għal oħra. F’ċerti drittijiet nazzjonali, obbligi ta’ sigurtà, meqjusa bħala dmirijiet legali puri f’oħrajn, huma integrati f’diversi kuntratti ( 101 ). L-istess japplika għar-rekwiżit ta’ eżekuzzjoni bona fide tal-ftehimiet, li jimplika, taħt diversi drittijiet nazzjonali, obbligi kuntrattwali anċillari, iżda li, għal darba oħra, ma jinsabx f’sistemi legali oħra. B’mod konkret, f’numru kbir ta’ każijiet, il-qorti ma tistax tkun taf jew lanqas timmaġina jekk hemmx akkumulazzjoni potenzjali ta’ responsabbiltajiet mingħajr ma tistabbilixxi l-liġi applikabbli għall-kuntratt inkwistjoni, li hija l-unika waħda li tista’ verament tagħti informazzjoni dwar l-obbligi li jirriżultaw minnu ( 102 ). Barra minn hekk, jiġri li, anki f’din il-liġi, il-portata ta’ dawn l-obbligi ma tkunx iddeterminata b’ċertezza. Il-prevedibbiltà tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni tirriskja li titnaqqas minħabba din id-diffikultà ( 103 ). Din tiftaħ għall-partijiet fil-kawża lok wiesa’ għad-diskussjoni u tħalli b’mod korrelattiv lill-qorti marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’, filwaqt li r-Regolament Brussell Ia huwa intiż għaċ-ċertezza fl-għoti ta’ ġurisdizzjoni ( 104 ).

78. Sussegwentement, kif sostnew Wikingerhof u l-Kummissjoni bi tweġiba għall-mistoqsijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta, xejn ma jiġġustifika, fl-opinjoni tiegħi, li r-regola ta’ ġurisdizzjoni f’“materji kuntrattwali”, prevista fil-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, tipprevali fuq dik f’“materji ta’ delitt”, li tinsab fil-punt 2 tal-Artikolu 7 tiegħu.

79. Tali supremazija ma hijiex iġġustifikata fid-dawl tas-sistema ta’ dan ir-regolament. Fil-fatt, kif enfasizzat ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, filwaqt li l-imsemmi regolament jipprevedi relazzjoni ta’ sussidjarjetà bejn uħud minn dawn l-artikoli ( 105 ), il-forums kuntrattwali u ta’ delitt jinsabu fl-istess livell ġerarkiku. Għaldaqstant, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma kellux l-intenzjoni li jeskludi l-possibbiltà li dawn iż-żewġ forums jikkoeżistu b’mod parallel, għall-istess fatt dannuż.

80. Din is-supremazija lanqas ma hija ġġustifikata fid-dawl tal-għan ta’ prossimità li għandu jintlaħaq mill-punt 1 tal-Artikolu 7 u mill-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia. Fil-fatt, kif sostnew Wikingerhof u l-Kummissjoni, u kif jirriżulta mill-punti 40 u 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-prossimità għandha tinftiehem fir-rigward tal-kwistjonijiet prinċipali mqajma, fil-mertu, mit-talba kkonċernata. F’dan il-kuntest, talba bbażata fuq il-ksur ta’ dmir impost mil-liġi erga omnes tqajjem prinċipalment kwistjonijiet mhux kuntrattwali u dawn ma jinbidlux, bħala prinċipju, fin-natura meta t-talba titressaq bejn partijiet kontraenti u meta l-eżekuzzjoni tal-kuntratt tkun ipprovdiet l-okkażjoni għal dan il-ksur.

81. Finalment, interpretazzjoni “massimalista” tas-sentenza Brogsitter toħloq inkoerenza sfortunata bejn, minn naħa, il-punt 1 tal-Artikolu 7 u l-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia u, min-naħa l-oħra, ir-Regolamenti Ruma I u Ruma II. Fil-fatt, dispożizzjonijiet differenti ta’ dawn l-aħħar regolamenti ( 106 ) jirrikonoxxu, b’mod impliċitu iżda neċessarju, li l-istess fatt dannuż jista’ fl-istess ħin ikun relatat ma’ “obbligu kuntrattwali”, fis-sens tar-Regolament Ruma I, u jagħti lok għal “obbligu mhux kuntrattwali”, fis-sens tar-Regolament Ruma II, mingħajr ma l-ewwel regolament jipprevali fuq it-tieni.

82. Kieku din il-loġika ta’ supremazija kellha, għall-kuntrarju, tiġi imposta wkoll fil-kuntest tar-Regolamenti Ruma I u Ruma II, minn dan jirriżultaw soluzzjonijiet li l-leġiżlatur tal-Unjoni żgur ma xtaqx. Pereżempju, huwa pprovda, fl-Artikolu 6 tar-Regolament Ruma II, regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet speċifiċi għall-atti ta’ kompetizzjoni żleali u għall-atti li jirrestrinġu l-kompetizzjoni. Il-kriterji ta’ rabta previsti minn dan l-artikolu – jew, rispettivament, il-liġi tal-pajjiż li fit-territorju tiegħu r-relazzjonijiet ta’ kompetizzjoni huma jew jistgħu jiġu affettwati u l-liġi tal-pajjiż li fih is-suq huwa affettwat jew jista’ jiġi affettwat – jirriflettu interess pubbliku. F’dan il-kuntest, l-imsemmi artikolu tipprojbixxi, loġikament, fil-paragrafu 4 tagħha, lill-partijiet milli jagħżlu li japplikaw liġi oħra għat-tilwima tagħhom ( 107 ). Issa, għalkemm azzjoni għad-danni bbażata fuq att ta’ kompetizzjoni żleali jew att li jirrestrinġi l-kompetizzjoni għandha taqa’ taħt ir-Regolament Ruma I – li jipprevedi, bħala kriterju prinċipali ta’ rabta, il-liġi ta’ awtonomija ( 108 ) – għar-raġuni li titressaq bejn partijiet kontraenti u li l-fatt dannuż jista’ (ukoll) jikkostitwixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali, dan l-istess artikolu jitlef parti kbira mill-effett utli tiegħu ( 109 ).

83. Barra minn hekk, infakkar li f’“materji kuntrattwali”, fil-kuntest tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, il-ġurisdizzjoni tingħata lill-qrati tal-post fejn ġie eżegwit jew għandu jiġi eżegwit l-obbligu li jservi ta’ bażi għat-talba. Għalhekk, nistaqsi dwar kif għandha tiġi implimentata din ir-regola fil-każ ta’ talba li ma tkunx ibbażata fuq “obbligu kuntrattwali”, u li taqa’ taħt “materji kuntrattwali” unikament għar-raġuni li ipotetikament setgħet taqa’ taħthom ( 110 ).

84. Il-konvinzjoni tiegħi dwar in-neċessità li tiġi miċħuda l-interpretazzjoni “massimalista” tas-sentenza Brogsitter ma hijiex affettwata mill-argument, imqajjem fid-duttrina ( 111 ), li jgħid li s-soluzzjoni li tirriżulta minn din l-interpretazzjoni tiżgura amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja. F’dan ir-rigward, ma hemm xejn li jikkontesta l-fatt li din is-soluzzjoni tagħti l-vantaġġ li quddiem il-qorti tal-kuntratt jiġu kkonċentrati t-tilwimiet kollha li qamu mill-eżekuzzjoni tiegħu. Għall-kuntrarju, il-fatt li l-ġurisdizzjoni tkun tiddependi mill-bażi jew bażijiet legali invokati mir-rikorrent, billi jiġi segwit l-approċċ stabbilit fis-sentenza Kalfelis, jista’ jwassal għal diviżjoni ta’ dawn it-tilwimiet, peress li l-istess fatt dannuż, ikkunsidrat mill-perspettiva ta’ bażijiet differenti, jista’ jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni ta’ qrati distinti.

85. Madankollu, minn naħa, l-importanza tal-problema deskritta fil-punt preċedenti għandha tiġi rrelattivizzata. Fil-fatt, anki kieku kellu jitqies li l-forum tal-kuntratt u l-forum tad-delitt ma jikkoinċidux fis-sitwazzjoni inkwistjoni ( 112 ), ir-rikorrent dejjem jista’ jressaq l-azzjoni tiegħu quddiem il-qrati tal-Istat Membru tad-domiċilju tal-konvenut, konformement mal-Artikolu 4(1) tar-Regolament Brussell Ia, li għalhekk ikollhom ġurisdizzjoni biex jieħdu deċiżjoni dwar it-talba kollha kemm hi ( 113 ). Min-naħa l-oħra, l-argument dwar l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja jaqta’ minn żewġ naħat. Għalkemm is-soluzzjoni li tirriżulta mill-interpretazzjoni “massimalista” tas-sentenza Brogsitter tippermetti li jinġabru flimkien quddiem il-qorti tal-kuntratt it-tilwimiet imqajma fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tiegħu, din is-soluzzjoni hija, min-naħa l-oħra, ta’ natura li twassal għas-separazzjoni tal-kontenzjuż relatat mal-istess delitt: jekk, pereżempju, tali delitt kien twettaq minn tliet persuni flimkien u li waħda minnhom tkun il-parti kontraenti tal-vittma, din tal-aħħar tirriskja li ma tkunx tista’ tressaq azzjoni unika kontra l-koawturi kollha quddiem il-forum tad-delitt, taħt il-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament ( 114 ).

86. L-interpretazzjoni “massimalista” tas-sentenza Brogsitter lanqas ma tista’ tiġi ġġustifikata minn kunsiderazzjonijiet marbuta mal-ġlieda kontra l-forum shopping. Ċertament, il-fatt li l-ġurisdizzjoni, fil-każ ta’ akkumulazzjoni potenzjali ta’ responsabbiltajiet, tkun tiddependi mill-bażi jew bażijiet legali sostantivi invokati mir-rikorrent jippermetti tali forum shopping. Minn naħa, huwa ma għandux biss il-forum tal-kuntratt, iżda wkoll il-forum tad-delitt, jiġifieri potenzjalment żewġ forums supplimentari ( 115 ). Min-naħa l-oħra, huwa jista’, sa ċertu punt, “jagħżel il-qorti tiegħu”, billi jressaq it-talba tiegħu fuq il-bażi ta’ regoli adegwati ( 116 ).

87. Madankollu, il-fatt, għal rikorrent, li jkun jista’ jagħżel bejn diversi forums ma huwiex rari fil-kuntest tar-Regolament Brussell Ia. Il-leġiżlatur tal-Unjoni stess ippermetta ċertu forum shopping, billi ppreveda għażliet ta’ ġurisdizzjoni. F’dan il-kuntest, il-fatt, għal rikorrent, li jagħżel minn fost il-forums disponibbli dak li jikkorrispondi l-aħjar għall-interessi tiegħu, fid-dawl tal-vantaġġi proċedurali jew sostanzjali li dan joffrilu, ma jistax fih innifsu jiġi kkritikat ( 117 ). Fil-fehma tiegħi, il-forum shopping huwa problematiku biss meta jiddeġenera f’abbuż ( 118 ).

88. Issa, ir-riskju ta’ tali forum shopping abbużiv huwa limitat mill-fatt li, kif enfasizzat Wikingerhof, il-ġurisdizzjoni rispettiva tal-qorti tal-kuntratt u tal-qorti tad-delitt hija limitata, konformement mas-sentenza Kalfelis, għat-talbiet li jaqgħu taħt il-“materji” tagħha. Barra minn hekk, kif sostniet il-Kummissjoni, abbużi eventwali fil-mod li bih rikorrent iressaq t-talba tiegħu ma jibqgħux mingħajr konsegwenza għal dan tal-aħħar. Jekk dan jaġixxi fil-qasam ta’ delitt bl-uniku għan li jevita l-forum tal-kuntratt u jirriżulta li d-dritt applikabbli ( 119 ) jipprojbixxi, bħad-dritt Franċiż u d-dritt Belġjan, tali għażla, din it-talba tiġi miċħuda fil-mertu. Barra minn hekk, kieku rikorrent kellu jressaq talba ta’ delitt manifestament fondata ħażin b’għan purament dilatorju, l-aġir tiegħu jista’ jaqa’ taħt ir-regoli fil-qasam tal-abbuż ta’ proċedura previsti mil-lex fori.

89. Barra minn hekk, infakkar li huwa possibbli għall-partijiet li jixtiequ jevitaw kull possibbilta ta’ forum shopping li jikkonkludu klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni li tagħti, jekk ikun il-każ, ġurisdizzjoni esklużiva lil qorti partikolari, kif prevista fl-Artikolu 25 tar-Regolament Brussell Ia. Fil-fatt, sakemm tkun valida u sakemm il-formulazzjoni tagħha tkun wiesgħa biżżejjed, tali klawżola tapplika fir-rigward tat-tilwim kollu mqajjem jew li jista’ jqum fil-kuntest tar-relazzjoni kuntrattwali tagħhom, inklużi l-azzjonijiet f’“materji ta’ delitt” marbuta ma’ din ir-relazzjoni ( 120 ).

3. Fuq in-neċessità li tiġi ppreċiżata l-interpretazzjoni “minimalista” tas-sentenza Brogsitter

90. Kif jirriżulta mis-subtaqsima preċedenti, l-unika interpretazzjoni valida tas-sentenza Brogsitter hija, fil-fehma tiegħi, dik “minimalista”, imsemmija fil-punt 70 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Bħall-Kummissjoni, jiena tal-fehma li din l-interpretazzjoni hija rikonċiljabbli mas-sentenza Kalfelis. Fil-fatt, sa fejn tiġi adottata l-imsemmija interpretazzjoni, dawn iż-żewġ sentenzi huma bbażati essenzjalment fuq l-istess loġika: ir-rabta mal-“materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7, ta’ talba għad-danni mressqa bejn partijiet kontraenti tiddependi mill-obbligu – “kuntrattwali” jew “ta’ delitt” – li jservi ta’ kawża għat-talba ( 121 ). Fil-każ ta’ talbiet kumulattivi bbażati fuq “obbligi” distinti, kull waħda minnhom għandha tkun marbuta, individwalment, ma’ kategorija waħda jew oħra.

91. Fil-fatt, ma hemm l-ebda raġuni biex wieħed jitbiegħed, fir-rigward ta’ tali talbiet, mill-approċċ deskritt fil-qosor fil-punt 49 ta’ dawn il-konklużjonijiet. B’mod ġenerali, il-kawża ta’ talba mressqa quddiem qorti tiddefinixxi l-kwistjonijiet li din tal-aħħar għandha tiddeċiedi fuqhom u, għaldaqstant, in-natura “kuntrattwali” jew “ta’ delitt” tagħha.

92. Fir-realtà, is-sentenzi Kalfelis u Brogsitter ivarjaw biss fir-rigward tal-metodu li jippermetti li jiġi identifikat l-“obbligu” li jservi ta’ kawża għal talba. Fl-ewwel sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja hija parti mid-dispożizzjonijiet legali sostantivi invokati mir-rikorrent fir-rikors tiegħu. Fit-tieni sentenza, hija pproponiet metodu ta’ klassifikazzjoni li huwa iktar oġġettiv, ibbażat fuq in-natura “indispensabbli” tal-“interpretazzjoni” jew tat-“teħid inkunsiderazzjoni” ta’ kuntratt sabiex “tiġi stabbilita n-natura legali jew, bil-kontra, illegali tal-aġir ikkritikat” fil-konfront tal-konvenut mir-rikorrent ( 122 ).

93. Madankollu, fil-fehma tiegħi, dawn il-metodi huma rikonċiljabbli, jew saħansitra komplementari.

94. Fil-fatt, sabiex tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha skont il-punt 1 tal-Artikolu 7 u l-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, huwa loġiku, għall-qorti adita, li tikkunsidra, fl-ewwel lok, id-dispożizzjonijiet legali sostantivi invokati mir-rikorrent fir-rikors tiegħu. Kif spjegajt fil-punt 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dawn ir-regoli jipprovdu lenti għall-interpretazzjoni tal-fatti u tal-“obbligu” li r-rikorrent jiddeduċi minnhom. Tali loġika, li tikkonsisti f’li jiġu eżaminati d-dispożizzjonijiet legali sostantivi insostenn ta’ talba sabiex tiġi ddeterminata l-klassifikazzjoni tagħha, inċidentalment tinsab fil-ġurisprudenza dwar dispożizzjonijiet oħra ta’ dan ir-regolament ( 123 ).

95. B’mod konkret, jekk ir-rikorrent jinvoka d-dispożizzjonijiet ta’ kuntratt u/jew dispożizzjonijiet legali li huma applikabbli biss minħabba dan il-kuntratt, bħal dawk relatati mal-effett vinkolanti tal-klawżoli u mar-responsabbiltà tad-debitur minħabba nuqqas ta’ twettiq tal-obbligi kuntrattwali tiegħu ( 124 ), minn dan jiġi dedott li t-talba hija bbażata fuq “obbligu kuntrattwali”, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Min-naħa l-oħra, jekk huwa jinvoka dispożizzjonijiet legali li jimponi dmir erga omnes, indipendentement minn kull impenn volontarju, it-talba hija bbażata, bħala prinċipju, fuq “obbligu ta’ delitt”, fis-sens ta’ din il-ġurisprudenza.

96. Fl-ipoteżi fejn ir-rikorrent ma jinvokax dispożizzjonijiet legali sostantivi fir-rikors tiegħu ( 125 ), il-metodu ma jinbidilx fundamentalment. Fil-fatt, kif indikajt, dawn ir-regoli ma humiex, fihom infushom, is-suġġett tal-klassifikazzjoni. Dawn jipprovdu sempliċement lenti għall-interpretazzjoni tal-fatti u l-indikazzjoni tal-“obbligu” li r-rikorrent irid jislet minnhom. B’mod konkret, jekk ir-rikors ma jindikax dispożizzjonijiet legali sostantivi, il-qorti għandha tislet minn elementi oħra tiegħu – bħall-espożizzjoni tal-fatti jew it-talbiet – l-“obbligu” invokati mir-rikorrent.

97. F’dan il-kuntest, it-“test” li jirriżulta mis-sentenza Brogsitter jista’ jippermetti lill-qorti, f’każ ta’ dubju, tidentifika l-“obbligu” li jservi ta’ bażi għat-talba billi tbiddel il-perspettiva. Jekk l-“interpretazzjoni” jew it-“teħid inkunsiderazzjoni” ta’ kuntratt (jew forma oħra ta’ impenn volontarju) jidhrulha “indispensabbli” sabiex “tiġi stabbilita n-natura legali jew, bil-kontra, illegali tal-aġir ikkritikat” fil-konfront tal-konvenut mir-rikorrent, minn dan hija għandha tiddeduċi li t-talba hija bbażata fuq il-ksur ta’ “obbligu kuntrattwali”: l-aġir ikkritikat f’din it-talba huwa illegali u jwassal sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-konvenut sa fejn huwa jikser tali “obbligu”, liema fatt jiddependi mid-dispożizzjonijiet tal-kuntratt inkwistjoni u tad-dritt li għalih huwa applikabbli. Min-naħa l-oħra, jekk it-talba tkun ibbażata fuq il-ksur ta’ dmir impost bil-liġi erga omnes, ma jkunx meħtieġ li jkun hemm “interpretazzjoni” jew “teħid inkunsiderazzjoni” tal-kuntratt sabiex jiġi ddeterminat li l-aġir ikkritikat f’din it-talba huwa illegali, peress li dan id-dmir jeżisti irrispettivament minn dan il-kuntratt: l-illegalità ta’ dan l-aġir tiddependi fuq id-dispożizzjoni jew dispożizzjonijiet legali li jistabbilixxu l-imsemmi dmir ( 126 ).

98. Kif sostniet il-Kummissjoni, is-sentenza Brogsitter tippermetti għalhekk lill-qorti tiddetermina l-klassifikazzjoni “kuntrattwali” jew “ta’ delitt” ta’ talba skont il-punt ta’ riferiment li fir-rigward tiegħu għandha tevalwa l-legalità tal-aġir li r-rikorrent jikkritika fil-konfront tal-konvenut, skont jekk il-kwistjoni tkunx tirrigwarda kuntratt – u d-dritt applikabbli għalih – jew dispożizzjonijiet legali li jimponu dmir erga omnes, indipendentement minn tali kuntratt. Fil-fehma tiegħi, il-metodu li jirriżulta mis-sentenza Kalfelis u dak li jirriżulta mis-sentenza Brogsitter – sakemm tiġi interpretata b’dan il-mod – iwasslu, fil-parti l-kbira tal-każijiet, għall-istess riżultat, peress li l-aġir inkwistjoni u l-punt ta’ riferiment sabiex tiġi evalwata l-legalità tiegħu jiddependu, bħala prinċipju, minn dak li huwa invokat mir-rikorrent fir-rikors tiegħu.

99. Madankollu, is-sentenza Brogsitter tista’ tikkostitwixxi korrettiv għall-każijiet partikolari li fihom rikorrent jinvoka dispożizzjonijiet legali, meqjusa li huma ta’ natura ta’ delitt fid-dritt nazzjonali, li jimponu l-osservanza ta’ impenji kuntrattwali u li l-ksur tagħhom jippresupponi, għalhekk, il-ksur ta’ kuntratt. B’mod konkret, qiegħed nirreferi għall-każijiet li fihom il-ksur ta’ “obbligu kuntrattwali” jiġi ppreżentat, fih innifsu, bħala delitt ( 127 ). F’dawn il-każijiet, deċiżjoni dwar it-talba tkun timplika, essenzjalment, “interpretazzjoni” u “teħid inkunsiderazzjoni” tal-kuntratt inkwistjoni, għall-iskopijiet li jiġi stabbilit tali ksur u, konsegwentement, l-eżistenza tad-delitt allegat. Talba bħal din tqajjem għalhekk, fir-realtà, prinċipalment kwistjonijiet kuntrattwali. Għaldaqstant, għandu jitqies li talba bħal din tkun bbażata, essenzjalment, fuq il-ksur ta’ “obbligu kuntrattwali”, billi l-“obbligu ta’ delitt” li r-rikorrent jinvoka ma jkollux eżistenza awtonoma.

100. Fil-qosor, meta r-rikorrent jinvoka, fir-rikors tiegħu, regoli tad-dritt sostantiv li jimponu dmir erga omnes u ma jidhirx “indispensabbli” li jiġi stabbilit il-kontenut ta’ kuntratt sabiex tiġi evalwata n-natura legali jew illegali tal-aġir ikkritikat fil-konfront tal-konvenut, it-talba tkun ibbażata fuq “obbligu ta’ delitt” u taqa’, għaldaqstant, taħt “materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 128 ).

101. Min-naħa l-oħra, meta, indipendentement mid-dispożizzjonijiet legali invokati, il-qorti tista’ tevalwa l-legalità tal-aġir ikkritikat biss b’riferiment għal kuntratt, it-talba tkun ibbażata, essenzjalment, fuq “obbligu kuntrattwali” u taqa’, għaldaqstant, taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament.

102. Madankollu, għandhom isiru żewġ preċiżazzjonijiet. Fl-ewwel lok, nosserva li, meħuda letteralment, is-sentenza Brogsitter tista’ tindika li l-“interpretazzjoni” jew it-“teħid inkunsiderazzjoni” ta’ kuntratt ma għandhom isiru fl-ebda stadju tal-eżami tad-delitt sabiex talba għad-danni taqa’ taħt “materji ta’ delitt”.

103. F’dan ir-rigward, jista’ jiġri li, fil-kuntest ta’ talba għal responabbiltà ta’ delitt, tqum ukoll kwistjoni preliminari jew inċidentali ta’ natura kuntrattwali. Kif ser nispjega fil-punt 123 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dan huwa l-każ fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, huwa neċessarju, f’dan il-każ, li jiġi interpretat, b’mod preliminari, il-kuntratt li jorbot lil Wikingerhof ma’ Booking.com sabiex tiġi stabbilita l-materjalità ta’ ċerti fatti allegati mill-ewwel kumpannija fil-konfront tat-tieni fir-rigward tad-dritt tal-kompetizzjoni ( 129 ).

104. Issa, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, għall-finijiet tar-Regolament Brussell Ia, talba għandha tiġi kklassifikata fid-dawl tal-kwistjonijiet ta’ liġi prinċipali mqajma fiha. L-eżistenza ta’ sempliċi kwistjoni preliminari jew inċidentali ta’ natura kuntrattwali li l-qorti għandha tiddeċiedi dwarha sabiex tiddeċiedi dwar din it-talba ma tistax twassal għall-klassifikazzjoni tagħha ( 130 ). Fin-nuqqas, dan iwassal sabiex tingħata ġurisdizzjoni lill-forum tal-kuntratt sabiex jieħu konjizzjoni ta’ talba li ma tqajjimx, essenzjalment, kwistjonijiet kuntrattwali u li, għaldaqstant, ma għandhiex rabta partikolarment stretta ma’ dan il-forum. Tali riżultat imur kontra l-għan ta’ prossimità u, b’hekk, kontra l-għan ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja ( 131 ). Għalhekk, is-sentenza Brogsitter ma tistax tiġi interpretata f’sens kuntrarju.

105. Fit-tieni lok, mis-sentenza Brogsitter ma jirriżultax b’mod ċar jekk in-natura “indispensabbli” tal-interpretazzjoni jew tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-kuntratt, sabiex jiġi ddeterminat jekk talba għad-danni taqax taħt “materji kuntrattwali” jew taħt “materji ta’ delitt”, għandhiex tiġi evalwata biss fid-dawl tal-imsemmija talba, kif imressqa mir-rikorrent, jew anki fid-dawl ta’ motiv ta’ difiża eventwali mqajjem mill-konvenut quddiem il-qorti adita sabiex jopponi tali talba.

106. Qiegħed nirreferi, pereżempju, għal sitwazzjoni li fiha rikorrent iressaq azzjoni għal responsabbiltà ta’ delitt għal ksur tad-drittijiet tal-awtur, li fiha l-konvenut iqajjem l-eżistenza ta’ kuntratt ta’ liċenzja bejn il-partijiet. Peress li d-delitt ta’ kontrafazzjoni jippreżupponi li terz jagħmel użu minn xogħol protett li jaqa’ taħt id-drittijiet esklużivi li l-liġi tirrikonoxxi lill-awtur tiegħu, mingħajr awtorizzazzjoni minn qabel ta’ dan tal-aħħar ( 132 ), il-qorti għandha, sabiex tiddeċiedi fuq din l-azzjoni, tiddetermina jekk dan il-kuntratt jawtorizzax jew le l-użu kkontestat tax-xogħol. Jista’ jissemma wkoll l-eżempju ta’ talba għal responsabbiltà ta’ delitt, imressqa mill-vittma ta’ dannu fiżiku, li seħħ meta ntuża tagħmir sportiv, kontra s-sid ta’ dan it-tagħmir, li bħala oppożizzjoni għaliha dan tal-aħħar jinvoka klawżola tal-kuntratt tal-kiri li għandha l-għan li teżentah mir-responsabbiltà tiegħu fir-rigward ta’ tali dannu.

107. Issa, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fl-istadju tal-verifika tal-ġurisdizzjoni tagħha, il-qorti adita ma għandhiex tevalwa l-ammissibbiltà jew il-fondatezza tat-talba, iżda għandha sempliċement tidentifika l-punti ta’ rabta mal-Istat tal-forum li jiġġustifikaw il-ġurisdizzjoni tagħha skont dispożizzjoni tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia. Għal dan il-għan, din il-qorti tista’ tqis bħala stabbiliti l-allegazzjonijiet rilevanti tar-rikorrent ( 133 ). Fi kliem ieħor, il-qorti adita għandha tiddetermina l-ġurisdizzjoni tagħha fir-rigward tat-talba mressqa mir-rikorrent, peress li l-motivi ta’ difiża mqajma mill-konvenut huma irrilevanti f’dan ir-rigward ( 134 ).

108. Konformement ma’ din il-loġika, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li qorti adita b’azzjoni għal eżekuzzjoni ta’ kuntratt għandha ġurisdizzjoni taħt il-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, anki meta l-konvenut iqajjem, bħala motiv ta’ difiża, l-ineżistenza (jew in-nullità) ta’ dan il-kuntratt ( 135 ). B’analoġija, qorti adita b’talba bbażata fuq “obbligu ta’ delitt” ma tistax tqis li din taqa’ taħt “materji kuntrattwali” għas-sempliċi raġuni li l-konvenut qajjem, bħala motiv ta’ difiża, l-eżistenza ta’ kuntratt bejn il-partijiet. Hawnhekk ukoll, is-sentenza Brogsitter ma tistax tiġi interpretata f’sens kuntrarju. Il-kwistjoni ta’ ġustifikazzjoni jew eżenzjoni kuntrattwali eventwali għall-aġir ikkritikat tikkostitwixxi, hawnhekk ukoll, sempliċi kwistjoni inċidentali fil-kuntest tal-eżami tad-delitt.

109. Din l-interpretazzjoni tiggarantixxi, fil-fehma tiegħi, iċ-ċertezza legali, peress li tippermetti lill-qorti adita tivverifika ab initio il-ġurisdizzjoni tagħha, fir-rigwarda tat-talba, mingħajr ma tkun obbligata twettaq analiżi fil-fond tal-mertu u indipendentement mill-punt dwar jekk il-konvenut jiħux sehem fil-proċedura ( 136 ). Min-naħa l-oħra, ikun kontra l-prinċipju ta’ ċertezza legali u l-għan ta’ livell għoli ta’ prevedibbiltà tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni li l-applikabbiltà tal-punt 1 tal-Artikolu 7 jew tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia tkun tiddependi minn motiv ta’ difiża, li tista’ titqajjem tardivament mill-konvenut ( 137 ). Barra minn hekk, dan ikun jimplika li huwa biżżejjed, għal dan tal-aħħar, li jinvoka l-eżistenza ta’ kuntratt li jorbtu mar-rikorrent sabiex jevita r-regola tal-ġurisdizzjoni f’“materji ta’ delitt” prevista fl-imsemmi punt 2 tal-Artikolu 7 ( 138 ).

110. L-imsemmija interpretazzjoni hija, fil-fehma tiegħi, ikkorroborata mis-sentenza Hi Hotel HCF ( 139 ). Fil-kawża li wasslet għal din is-sentenza, li ngħatat ftit wara s-sentenza Brogsitter, rikorrent kien adixxa qorti, konformement mal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, b’azzjoni għal responsabbiltà ta’ delitt ibbażata fuq il-ksur tad-drittijiet tal-awtur tiegħu. Il-konvenut oppona għal din l-azzjoni permezz ta’ kuntratt konkluż preċedentement bejn il-partijiet – li kien jipprevedi, fil-fehma tiegħu, trasferiment favurih tad-drittijiet inkwistjoni – u kkontesta, għal din ir-raġuni, l-eżistenza tad-delitt u r-rilevanza ta’ din id-dispożizzjoni. Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret, essenzjalment, li l-qorti adita kellha tiddetermina l-ġurisdizzjoni tagħha fir-rigward tat-talba ta’ natura ta’ delitt imressqa mir-rikorrent, indipendentement mill-motiv ta’ difiża kuntrattwali mqajjem mill-konvenut ( 140 ).

111. Għadhom iridu jiġu eżaminati żewġ punti qabel ma nagħlaq din it-taqsima. Fl-ewwel lok, kif sostniet il-Kummissjoni waqt is-seduta, il-klassifikazzjoni ta’ talba ma ssirx bl-istess mod meta l-partijiet ikunu marbuta b’kuntratt ta’ assigurazzjoni, ta’ konsum jew ta’ xogħol. Fil-fatt, għall-kuntrarju tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 141 ), it-Taqsimiet 3, 4 u 5 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, dwar it-talbiet, rispettivament, “fi kwistjonijiet relatati mal-assigurazzjoni”, “dwar kuntratti tal-konsumatur” u “fuq kuntratti individwali ta’ impjieg”, għandhom għan ta’ protezzjoni tal-parti ż-żgħira fil-kuntratt – l-assigurat, il-konsumatur jew il-ħaddiem – ( 142 ) u huma ta’ natura imperattiva. Għalhekk, għandu jiġi evitat li l-parti l-oħra fil-kuntratt tkun tista’ tevita dawn it-taqsimiet billi tibbaża t-talba tagħha fuq ir-responsabbiltà ta’ delitt. Barra minn hekk, l-imsemmija taqsimiet ma għandhomx, bħala tali, għan ta’ prossimità u l-identifikazzjoni ta’ obbligu kuntrattwali li fuqu hija bbażata t-talba inkwistjoni ma hijiex neċessarja għall-funzjonament tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni li dawn jipprevedu. Għalhekk, it-talbiet kollha, imressqa bejn partijiet f’tali kuntratti, relatati ma’ tilwimiet li qamu fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tagħhom, jaqgħu, bħala prinċipju, taħt dawn l-istess taqsimiet, irrispettivament mill-kawża ta’ dawn it-talbiet ( 143 ).

112. Fit-tieni lok, parti mid-duttrina ( 144 ) tissuġġerixxi li l-qorti tal-kuntratt għandha tingħata, skont il-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, ġurisdizzjoni anċillari, sabiex tiddeċiedi dwar talbiet “ta’ delitt” marbuta mill-qrib mat-talbiet “kuntrattwali”, b’mod partikolari fit-tilwimiet li jinvolvu akkumulazzjoni potenzjali ta’ responsabbiltajiet. Għalhekk, il-kwistjoni hija dwar jekk hemmx lok li tiġi ċċarata, fuq dan il-punt, is-sentenza Kalfelis.

113. Nenfasizza li din il-kwistjoni hija differenti minn dik tal-klassifikazzjoni diskussa fil-punti preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet. Fil-fatt, meta talba msejsa fuq bażi legali meqjusa bħala ta’ delitt fid-dritt nazzjonali għandha tiġi kklassifikata bħala “kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, bl-applikazzjoni tas-sentenza Brogsitter, din ma tkunx tista’, fid-dawl ta’ din il-klassifikazzjoni, titressaq quddiem il-qorti tad-delitt, skont il-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament. Min-naħa l-oħra, l-ammissjoni tal-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-kuntratt sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet “ta’ delitt”, fis-sens awtonomu tat-terminu, li huma anċillari għat-talbiet “kuntrattwali”, ma tipprekludix lir-rikorrent milli jressaq dawk tal-ewwel quddiem din l-istess qorti tad-delitt. Sempliċement, huwa jkollu wkoll l-għażla li jressaqhom kollha quddiem il-qorti tal-kuntratt.

114. Ċertament, il-prinċipju li jgħid li dak li huwa anċillari jsegwi dak li huwa prinċipali ma huwiex kompletament barrani għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar ir-Regolament Brussell Ia ( 145 ). Barra minn hekk, tali ġurisdizzjoni anċillari tippreżenta vantaġġi f’termini ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, peress li tippermetti ċerta ekonomija tal-ġudizzju.

115. Madankollu, fil-fehma tiegħi, jibqa’ l-fatt li, fir-redazzjoni attwali tiegħu, ir-Regolament Brussell Ia ma jawtorizzax tali soluzzjoni. Fil-fatt, infakkar li t-tipi ta’ ġurisdizzjoni speċjali previsti minn dan ir-regolament jiddependu mill-“materja” inkwistjoni. Il-punt 1 tal-Artikolu 7 u l-punt 2 tal-Artikolu 7 tal-imsemmi regolament jiddistingwu b’mod ċar bejn it-talbiet ta’ natura “kuntrattwali” u dawk ta’ natura “ta’ delitt”. Għalhekk ma huwiex possibbli li talbiet li jaqgħu taħt it-tieni kategorija jintrabtu mal-punt 1 tal-Artikolu 7, mingħajr ma tiġi injorata din is-sistema u mingħajr ma jitwessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tal-aħħar – li għandha, infakkar, tiġi interpretata strettament – lil hinn minn dak li jitlob l-għan tagħha, jiġifieri li kwistjonijiet kuntrattwali jkunu jistgħu jiġu eżaminati, skont l-għażla tar-rikorrent, mill-qorti li tinsab l-eqreb għall-obbligu kuntrattwali kontenzjuż ( 146 ). Huwa l-leġiżlatur tal-Unjoni li għandu jipprevedi tali ġurisdizzjoni anċillari, billi jemenda għal dan il-għan il-punt 1 tal-imsemmi Artikolu 7 jew billi jittrasforma r-regola ta’ konnessjoni prevista fl-Artikolu 30 tar-Regolament Brussell Ia f’bażi ta’ ġurisdizzjoni ( 147 ). Fl-istennija ta’ dan, kif indikajt fil-punt 85 ta’ dawn il-konklużjonijiet, rikorrent li jkun jixtieq iwettaq ekonomija tal-ġudizzju għandu l-għażla li jressaq it-talbiet kollha tiegħu quddiem il-qrati tal-Istat Membru tad-domiċilju tal-konvenut, konformement mal-Artikolu 4(1) ta’ dan ir-regolament.

C. Il-klassifikazzjoni tal-azzjonijiet għad-danni mressqa bejn partijiet kontraenti u bbażati fuq ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni

116. Fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif iċċarata fiż-żewġ taqsimiet preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-klassifikazzjoni ta’ azzjoni għal responsabbiltà ċivili, bħal dik imressqa, f’dan il-każ, minn Wikingerhof kontra Booking.com ftit li xejn toħloq dubju fil-fehma tiegħi.

117. Infakkar li l-fatt li dawn iż-żewġ kumpanniji huma marbuta b’kuntratt ma huwiex biżżejjed sabiex jitqies li din it-talba taqa’ taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia. Il-kwistjoni dwar jekk ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali setgħet, ipotetikament, tinvoka ksur ta’ dan il-kuntratt ( 148 ) lanqas ma huwa deċiżiv f’dan ir-rigward.

118. Fil-fatt, kif indikajt matul dawn il-konklużjonijiet, ir-rabta ta’ talba mal-“materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, jew mal-“materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament, tiddependi mill-kawża tagħha, jiġifieri l-obbligu li fuqu din it-talba hija (effettivament) ibbażata.

119. F’dan il-każ, Wikingerhof invokat, fir-rikors tagħha, ir-regoli Ġermaniżi tad-dritt tal-kompetizzjoni. Dawn ir-regoli huma intiżi li jipproteġu s-suq u jimponu, għal dan il-għan, dmirijiet fuq kull impriża. Indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk id-dritt Ġermaniż huwiex effettivament applikabbli għall-azzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li ma huwiex iddeterminat fl-istadju tal-eżami tal-ġurisdizzjoni ( 149 ), l-invokazzjoni tar-regoli inkwistjoni tindika li din il-kumpannija tinvoka l-allegat ksur, minn Booking.com, ta’ dmir impost mil-liġi indipendentement minn kuntratt jew minn impenn volontarju ieħor. Din l-azzjoni hija bbażata għalhekk fuq “obbligu ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 150 ).

120. In-natura “ta’ delitt” ta’ dan l-obbligu hija kkonfermata, kif irrilevaw ġustament Wikingerhof u l-Kummissjoni, mis-sentenza CDC Hydrogen Peroxide ( 151 ). F’din is-sentenza, li kienet tikkonċerna, infakkar, talbiet għal kumpens imressqa, fuq il-bażi tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni, mix-xerrejja ( 152 ) ta’ prodott kimiku kontra impriżi li jimmanifatturaw dan il-prodott, peress li dawn tal-aħħar ipparteċipaw f’akkordju antikompetittiv li fil-kuntest tiegħu huma kienu ffissaw b’mod partikolari l-prezzijiet tal-prodott inkwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, għalkemm ix-xerrejja ċertament ġew fornuti fil-kuntest ta’ relazzjonijiet kuntrattwali ma’ parteċipanti differenti fl-akkordju kkonċernat, “il-fatt li kkawża d-dannu allegat [kien] jinsab mhux fi ksur possibbli tal-obbligi kuntrattwali, iżda fil-limitazzjoni tal-libertà kuntrattwali minħabba dan l-akkordju, peress li din il-limitazzjoni twassal għall-impossibbiltà għax-xerrej li jikseb il-kunsinni tiegħu għal prezz iddeterminat skont il-liġijiet tas-suq” ( 153 ).

121. B’mod simili, f’dan il-każ, Wikingerhof ma tinvokax ksur tal-kuntratt li jorbotha ma Booking.com, iżda l-fatt li t-tieni kumpannija tuża b’mod abbużiv il-pożizzjoni dominanti tagħha billi timponi kundizzjonijiet ta’ tranżazzjoni mhux xierqa fuq tal-ewwel, b’mod partikolari permezz tal-kundizzjonijiet ġenerali li hija tapplika għar-relazzjoni tagħhom.

122. Barra minn hekk, kif tenfasizza l-Kummissjoni, sabiex “tiġi stabbilita n-natura legali jew, bil-kontra, illegali tal-aġir ikkritikat”, ma jidhirx li huwa “indispensabbli” li jiġi interpretat il-kuntratt li jorbot lill-partijiet fil-kawża prinċipali, fis-sens tas-sentenza Brogsitter, u dan minkejja l-fatt li l-allegat aġir antikompetittiv invokat jimmaterjalizza ruħu fir-relazzjoni kuntrattwali tagħhom ( 154 ).

123. Ċertament, peress li d-diversi prattiki kkritikati minn Wikingerhof lil Booking.com ( 155 ) jagħmlu parti mill-kuntest tar-relazzjoni kuntrattwali tagħhom, ser ikun neċessarju li jiġi ddeterminat il-kontenut eżatt tal-impenji tagħhom sabiex tiġi stabbilita l-materjalità ta’ dawn il-prattiki. Nosserva, f’dan ir-rigward, li Wikingerhof issostni, b’mod partikolari, li meta Booking.com tippreżenta l-prezzijiet għal-lukanda tagħha bħala li huma iktar favorevoli, ma teżistix bażi kuntrattwali għal din il-prattika. Sa fejn il-partijiet ma jaqblux fuq dan il-punt ( 156 ), il-qorti jkollha tinterpreta l-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Booking.com sabiex tistabbilixxi l-kontenut tagħhom, u dan ser jikkostitwixxi mingħajr dubju kwistjoni ta’ dritt tal-kuntratti, li taqa’ taħt il-lex contractus.

124. Madankollu, din hija sempliċi kwistjoni preliminari, li, bħala tali, ma tistax twassal għall-klassifikazzjoni tat-talba. Ladarba din il-kwistjoni preliminari tiġi deċiża u l-materjalità tal-aġir ikkritikat minn Wikingerhof lil Booking.com tiġi stabbilita, il-qorti ser ikollha tiddeċiedi l-kwistjoni prinċipali tal-legalità ta’ dan l-aġir, li tiddetermina l-prinċipju u l-portata tad-dritt għal kumpens ( 157 ).

125. Issa, il-punt ta’ riferiment sabiex tiġi evalwata din il-legalità tal-imsemmi aġir ma huwiex il-kuntratt jew il-kundizzjonijiet ġenerali u d-dritt applikabbli għalihom, iżda, nirrepeti, ir-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni. Il-kwistjoni prinċipali dwar jekk il-prattiki adottati minn Booking.com iwassalx sabiex tiġi stabbilita ir-responsabbiltà tagħha tiddependi mill-kriterji tal-projbizzjoni ta’ abbuż ta’ pożizzjoni dominanti, kif previsti minn dawn ir-regoli tal-aħħar.

126. Kif tindika l-qorti tar-rinviju, u kif sostnew Wikingerhof u l-Kummissjoni, il-kwistjoni dwar jekk Booking.com wettqitx abbuż minn pożizzjoni dominanti, fis-sens tal-imsemmija regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni, tinqasam f’diversi subdomandi, jiġifieri, essenzjalment, l-ewwel nett, liema hija d-delimitazzjoni tas-suq rilevanti, it-tieni nett, liema huma r-relazzjonijiet ta’ saħħa bejn l-impriżi f’dan is-suq – sabiex isir magħruf jekk Booking.com għandhiex pożizzjoni dominanti fih – kif ukoll, it-tielet nett, liema huma l-effetti tal-prattiki kkritikati lil din il-kumpannija fir-rikors fuq l-imsemmi suq – sabiex jiġi ddeterminat jekk din il-kumpannija tabbużax minn din il-pożizzjoni eventwali.

127. Issa, dawn huma biss sempliċi kwistjonijiet ta’ dritt tal-kompetizzjoni, li għandhom jiġu deċiżi fir-rigward tar-regoli nazzjonali msemmija fl-Artikolu 6(3) tar-Regolament Ruma II.

128. Il-kuntratt huwa inqas u inqas determinanti sabiex tingħata deċiżjoni dwar in-natura legali jew illegali tal-aġir ikkritikat minn Wikingerhof peress li, kif tenfasizza l-Kummissjoni, dan il-kuntratt lanqas ma jikkostitwixxi, f’dan ir-rigward, motiv ta’ difiża għal Booking.com ( 158 ). Fil-fatt, għall-kuntrarju tal-ipoteżi ta’ azzjoni għal kontrafazzjoni li bħala oppożizzjoni għaliha l-konvenut jinvoka kuntratt ta’ liċenzja, imsemmija fil-punt 106 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-prattiki kkontestati, jekk jitqiesu illegali, ma jsirux legali minħabba li huma koperti, parzjalment jew totalment, mid-dispożizzjonijiet tal-kuntratt jew mill-kundizzjonijiet ġenerali applikabbli għalihom, peress li kuntratt ma jistax “jawtorizza” aġir li jmur kontra d-dritt tal-kompetizzjoni.

129. Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal, jiena tal-parir li azzjoni bħal dik imressqa minn Wikingerhof taqa’ taħt “materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia.

130. Kif enfasizzaw Wikingerhof u l-Kummissjoni, din l-interpretazzjoni hija konformi mal-għan ta’ prossimità li għandu jintlaħaq mill-punt 1 tal-Artikolu 7 u mill-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia. Fil-fatt, il-qorti tad-delitt hija l-iktar adatta sabiex tiddeċiedi dwar il-kwistjonijiet prinċipali mqajma fil-kuntest ta’ tali azzjoni, b’mod partikolari f’termini ta’ ġbir u ta’ evalwazzjoni ta’ provi korrispondenti – kemm għal dak li jirrigwarda s-suq rilevanti, ir-relazzjonijiet ta’ saħħa f’dan is-suq jew l-effett tal-prattiki kkontestati fuq l-imsemmi suq ( 159 ).

131. Barra minn hekk, l-imsemmija interpretazzjoni tiżgura l-koerenza bejn il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia u dak tal-Artikolu 6(3) tar-Regolament Ruma II.

132. L-interpretazzjoni ssuġġerita f’dawn il-konklużjonijiet ma titqegħidx f’dubju mill-argument ta’ Booking.com u tal-Gvern Ċek li jgħid li azzjoni bħal dik ta’ Wikingerhof taqa’ taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, minħabba li, billi talbet il-waqfien ta’ allegat aġir antikompetittiv, Wikingerhof tfittex fir-realtà li tikseb emenda favur tagħha tal-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Booking.com u, b’hekk, drittijiet kuntrattwali ġodda.

133. Fil-fatt, peress li Wikingerhof ma għandhiex l-intenzjoni, permezz tal-azzjoni tagħha, li tikser ir-relazzjoni kuntrattwali li torbotha ma’ Booking.com, iżda li tiżgura li din tkompli b’osservanza tad-dritt tal-kompetizzjoni, Booking.com għandha, jekk din l-azzjoni titqies fondata, tadatta inevitabbilment l-aġir tagħha fir-rigward tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, inklużi l-kundizzjonijiet ġenerali li hija timplimenta fil-kuntest ta’ din ir-relazzjoni, għal-limiti imposti minn dan id-dritt. F’dan ir-rigward, ma huwiex inabitwali, sa fejn naf jien, li l-waqfien ta’ abbuż minn pożizzjoni dominanti joħloq drittijiet ġodda għar-rikorrent, pereżempju meta l-abbuż jikkonsisti f’rifjut ta’ bejgħ jew fl-iffissar ta’ prezzijiet abbużivi. Fl-ewwel każ, il-waqfien tal-abbuż jimplika, b’mod konkret, li l-impriża f’pożizzjoni dominanti tiġi sforzata tidħol f’kuntratt mar-rikorrent u, fit-tieni każ – billi jiġi ssemplifikat xi ftit – li jitnaqqsu l-prezzijiet tagħha b’mod favorevoli għar-rikorrent.

134. Din l-interpretazzjoni lanqas ma titqiegħed f’dubju mill-argument ta’ Booking.com li jgħid li t-talba ta’ Wikingerhof hija intiża li tikseb in-nullità parzjali tal-kuntratt li jorbot lil dawn iż-żewġ kumpanniji, peress li din timplika li jiġi vverifikat jekk ċerti dispożizzjonijiet tal-kundizzjonijiet ġenerali tal-ewwel kumpannija jmorrux kontra d-dritt tal-kompetizzjoni u, konsegwentement, humiex nulli.

135. Ċertament, azzjoni għall-annullament ta’ kuntratt taqa’ taħt il-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 160 ). Madankollu, kif sostniet Wikingerhof waqt is-seduta, bi tweġiba għal mistoqsija tal-Qorti tal-Ġustizzja, din il-kumpannija ma tipprovax, permezz tat-talba tagħha, tikseb in-nullità tal-kuntratt li jorbotha ma’ Booking.com, fuq il-bażi tar-regoli tad-dritt tal-kuntratti dwar il-kundizzjonijiet ta’ formazzjoni tagħhom. F’dan il-kuntest, in-nullità tad-dispożizzjonijiet tal-kundizzjonijiet ġenerali inkwistjoni tikkostitwixxi l-iktar l-iktar konsegwenza indiretta ta’ din it-talba ( 161 ).

136. L-imsemmija interpretazzjoni lanqas ma titqiegħed f’dubju mill-argument ta’ Booking.com li jgħid li t-talba ta’ Wikingerhof taqa’ taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, peress li din tal-aħħar tat “liberament il-kunsens tagħha”, fis-sens tal-ġurisprudenza relatata ma din id-dispożizzjoni, għall-kundizzjonijiet ġenerali ta’ Booking.com, u dan anki kieku kellu jitqies li din il-kumpannija hija f’pożizzjoni dominanti.

137. L-argument ta’ Booking.com ikun, fil-fehma tiegħi, fondat kieku l-kuntest proċedurali kien invertit. Kieku din il-kumpannija kienet adixxiet qorti b’azzjoni għat-twettiq tal-obbligi li jirriżultaw mill-kundizzjonijiet ġenerali tagħha u li Wikingerhof kienet qajmet, bħala motiv ta’ difiża, li hija ma kinitx tat “liberament il-kunsens tagħha” għal dawn il-kundizzjonijiet ġenerali, li l-impożizzjoni tagħhom tikkaratterizza, min-naħa ta’ Booking.com, abbuż ta’ użu inkompatibbli mad-dritt tal-kompetizzjoni, din l-azzjoni tkun taqa’ taħt “materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia ( 162 ). Fil-fatt, kif indikajt, din il-klassifikazzjoni tiddependi mit-talba mressqa mir-rikorrent, u mhux mill-motivi ta’ difiża mqajma mill-konvenut.

138. Madankollu, f’dan il-każ, Wikingerhof tinvoka, bħala konvenuta, “obbligu ta’ delitt” li jirriżulta mill-allegat ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni. F’dan il-kuntest proċedurali, il-qorti adita għandha, sabiex tiddetermina l-ġurisdizzjoni tagħha, tikkunsidra l-allegazzjonijiet ta’ Wikingerhof bħala stabbiliti, inkluż il-fatt li hija kellha taqbel mal-kundizzjonijiet ġenerali kontenzjużi minħabba l-pożizzjoni dominanti ta’ din il-kumpannija. Din l-aħħar kumpannija ma tistax għalhekk tibdel il-klassifikazzjoni tat-talba tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali billi ssostni, fid-difiża tagħha, l-argument li jgħid li Wikinghof tat “liberament il-kunsens tagħha” għal dawn il-kundizzjonijiet ġenerali.

139. Finalment, l-interpretazzjoni ssuġġerita f’dawn il-konklużjonijiet ma hijiex ikkontestata mis-sentenza Apple Sales International et ( 163 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni, fis-sens tal-Artikolu 25 tar-Regolament Brussell Ia, li tinsab f’kuntratt li jorbot distributur mal-fornitur tiegħu, tista’ tapplika fir-rigward ta’ azzjoni għad-danni mressqa mill-ewwel wieħed kontra t-tieni wieħed fuq il-bażi tal-Artikolu 102 TFUE, meta l-abbuż minn pożizzjoni dominanti allegat jimmaterjalizza ruħu, bħal f’din il-kawża, fir-relazzjonijiet kuntrattwali tagħhom ( 164 ).

140. Fil-fatt, kif indikajt fil-punt 89 ta’ dawn il-konklużjonijiet, klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni tista’, skont il-formulazzjoni tagħha, tikkonċerna t-tilwim kollu maħluq jew li ser jinħoloq fil-każ ta’ relazzjoni ġuridika partikolari ( 165 ). Dan it-“test” jirrikjedi xejn iktar u xejn inqas minn rabta (suffiċjentement diretta) bejn il-kuntratt ikkonċernat u t-talba inkwistjoni. Il-kawża tagħha ma hijiex determinanti f’dan il-kuntest. Għalhekk, tali konvenzjoni tista’ tapplika kemm fir-rigward ta’ talbiet f’“materji kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Brussell Ia, kif ukoll fir-rigward ta’ talbiet f’“materji ta’ delitt”, fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament, sakemm teżisti tali rabta ( 166 ). Konsegwentement, l-interpretazzjoni li tgħid li azzjoni għal responsabbiltà ċivili, bħal dik imressqa minn Wikingerhof kontra Booking.com, taqa’ taħt il-“materji ta’ delitt”, hija kompletament kompatibbli mas-sentenza Apple Sales International et ( 167 ).

V. Konklużjoni

141. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda magħmula mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja) kif ġej: Il-punt 2 tal-Artikolu 7 tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali għandu jiġi interpretat fis-sens li azzjoni għal responsabbiltà ċivili, ibbażata fuq il-ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni taqa’ taħt “materji ta’ delitt jew kważi delitt”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, inkluż meta r-rikorrent u l-konvenut ikunu partijiet f’kuntratt u meta l-allegat aġir antikompetittiv li l-ewwel wieħed jikkritika fil-konfront tat-tieni wieħed jimmaterjalizza fir-relazzjoni kuntrattwali tagħhom.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 (ĠU 2012, L 351, p. 1).

( 3 ) Ser nu