KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

KOKOTT

ippreżentati fl‑10 ta’ Settembru 2020 ( 1 )

Kawżi magħquda C‑473/19 u C‑474/19

Föreningen Skydda Skogen et

vs

Länsstyrelsen i Västra Götalands län

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Vänersborgs tingsrätt, mark- och miljödomstolen (l-Awla għall-Kwistjonijiet Immobiljari u Ambjentali tal-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Vänersborg, l-Isvezja))

“Talba għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 2009/147/KE – Konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi – Direttiva 92/43/KEE – Konservazzjoni tal-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa – Projbizzjonijiet għall-konservazzjoni tal-ispeċi protetti – Deforestazzjoni – Status ta’ konservazzjoni tal-ispeċi – Intenzjoni”

Werrej

I. Introduzzjoni II. Il-kuntest ġuridiku A. Il-Konvenzjoni ta’ Berna B. Id-dritt tal-Unjoni 1. Id-Direttiva dwar il-habitat 2. Id-Direttiva dwar l-Għasafar 3. Id-Direttiva dwar ir-responsabbiltà ambjentali C. Id-dritt Svediż III. Il-fatti u l-proċedura għal deċiżjoni preliminari IV. Evalwazzjoni ġuridika A. Speċi protetti mill-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar (l-ewwel domanda) B. Siti tat-tgħammir (ir-raba’ u l-ħames domanda) C. Il-projbizzjonijiet ta’ ħsarat intenzjonali (it-tieni domanda) 1. Fuq il-projbizzjonijiet ta’ qtil u qerda a) Fuq id-Direttiva dwar il-habitat b) Fuq id-Direttiva dwar l-għasafar. – aa) L-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi – bb) “Intenzjoni” fis-sens tad-Direttiva dwar l-għasafar c) Riżultat intermedju 2. Fuq il-projbizzjonijiet ta’ tfixkil a) Fuq id-Direttiva dwar l-għasafar b) Fuq id-Direttiva dwar il-habitat D. Il-livell tal-evalwazzjoni tal-istatus ta’ konservazzjoni (it-tielet domanda) V. Konklużjoni

I. Introduzzjoni

1. Id-Direttiva dwar il-habitat ( 2 ) u d-Direttiva dwar l-għasafar ( 3 ) jinkludu dispożizzjonijiet li jirrigwardaw iż-żoni protetti, iżda jeżiġu wkoll il-protezzjoni ta’ ċerti speċi ta’ flora u fawna, anki barra miż-żoni protetti ( 4 ). Kull waħda mir-regoli ta’ protezzjoni tippermetti derogi skont il-kundizzjonijiet, li għandhom jiġu interpretati b’mod strett.

2. Dan il-każ jikkonfronta lill-Qorti tal-Ġustizzja b’domandi dwar il-protezzjoni tal-ispeċi li hija diġà indirizzat, f’forom simili, fil-kuntest tal-protezzjoni territorjali. F’dak li jirrigwarda l-protezzjoni territorjali, kienu saru tentattivi, fil-biċċa l-kbira mingħajr suċċess, sabiex isir użu minn miżuri intiżi sabiex jikkumpensaw il-ħsara lill-imsemmi territorju sabiex tiġi eskluża l-applikazzjoni tas-salvagwardja. Tali miżuri kumpensatorji jagħmlu parti mill-kundizzjonijiet ta’ deroga, li teżiġi wkoll evalwazzjoni u eżami tal-alternattivi ( 5 ).

3. F’dan il-każ, il-kwistjoni hawnhekk hija dwar jekk l-applikazzjoni tal-projbizzjonijiet fil-qasam tar-regoli tal-protezzjoni tal-ispeċi tistax tiddependi mill-fatt li l-miżura inkwistjoni tillimita l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata. Ċertament, skont id-Direttiva dwar il-habitat, status tajjeb ta’ konservazzjoni huwa madankollu espressament rekwiżit għal deroga. Barra minn hekk, id-derogi f’din id-direttiva jeżiġu ċerti raġunijiet u eżami tal-alternattivi. F’dak li jirrigwarda l-protezzjoni tal-għasafar, is-sitwazzjoni hija simili.

4. Madankollu, għandu jiġi rrikonoxxut fl-istess waqt li l-protezzjoni tal-ispeċi, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja, tista’ teżiġi restrizzjonijiet estiżi ħafna fuq l-attività umana. Għalhekk, hemm interess leġittimu sabiex restrizzjonijiet sproporzjonati jiġu evitati.

5. Għaldaqstant, dan il-każ joffri opportunità mixtieqa sabiex din it-tensjoni tiġi eżaminata f’iktar dettall.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Il-Konvenzjoni ta’ Berna

6. L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni ta’ Berna ( 6 ) jinkludi projbizzjonijiet essenzjali fil-qasam tar-regoli tal-protezzjoni tal-ispeċi: “Kull Parti Kontraenti għandha tieħu l-miżuri leġislattivi u amministrattivi xierqa u meħtieġa sabiex tassigura l-protezzjoni speċjali tal-ispeċje tal-fawna ferjali kif speċifikati fl-Appendiċi II. Dan li ġej għandu partikolarment ikun ipprojbit għal dawn l-ispeċje: a) l-għamliet tal-qabda u ż-żamma deliberata u l-qtil deliberat; b) il-ħsara deliberata għal, jew il-qerda tas-siti tat-tgħammir jew tas-serħan; ċ) id-disturb deliberat tal-fawna ferjali partikolarment waqt il-perjodu tat-tnissil, it-tkabbir u tar-raqda tax-xitwa, sal-limitu li tali disturb ikollu sinifikat b’relazzjoni ma’ l-għanijiet ta’ din il-Konvenzjoni; d) il-qerda deliberata jew it-teħid ta’ bajd mis-selvaġġ jew iż-żamma ta’ dawk il-bajd anki jekk vojta; e) il-pussess ta’, u l-kummerċ intern f’dawn l-annimali, ħajjin jew mejtin, inklużi l-annimali ibbalzmati u xi parti rikonoxxibbli faċilment jew id-derivattivi tagħhom, meta dan ikun jikkontribwixxi għall-effettività tad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu.”

7. Id-derogi huma ddefiniti fl-Artikolu 9(1) tal-Konvenzjoni: “Kull Parti Kontraenti tistgħu tagħmel eċċezzjonijiet mid-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 4, 5, 6, 7 u mill-projbizzjoni ta’ l-użu tal-meżżi msemmija fl-Artikolu 8 basta li ma jkun hemm l-ebda soluzzjonijiet sodisfaċenti oħrajn u li l-eċċezzjoni ma tkunx detrimentali għas-sopravivenza tal-popolazzjoni kkonċernata: – għall-protezzjoni tal-flora u l-fawna, – għall-prevenzjoni ta’ ħsara serja għall-uċuħ, il-qobla, il-foresti, il-ħut, l-ilma u l-għamliet l-oħrajn ta’ propjetà, – fl-interess tas-saħħa u s-sigurtà pubblika, s-sigurtà ta’ l-ajru jew l-interessi pubbliċi l-oħrajn li jkollhom prijorità assoluta, – għall-iskopijiet ta’ riċerka u edukazzjoni, għall-popolazzjoni mill-ġdid, għall-introduzzjoni mill-ġdid u għal tgħamir meħtieġ, – sabiex jippermettu, permezz ta’ kondizzjonijiet strettament taħt superviżjoni, fuq bażi selettiva u għall-estent limitat, it-teħid, iż-żamma jew l-esplojtazzjoni dehnija oħra ta’ ċerti annimali u pjanti ferjali fi kwantitajiet żgħar.”

B. Id-dritt tal-Unjoni

1. Id-Direttiva dwar il-habitat

8. Skont l-Artikolu 1(i) tad-Direttiva dwar il-habitat, l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ speċi jfisser “l-ammont miżjud ta’ influwenzi li jaġixxu fuq l-ispeċi konċernati u li jistgħu jaffettwaw it-tqassim fit-tul u l-abbundanza tal-popolazzjonijiet ta’ dik l-ispeċi fit-territorju msemmi fl-Artikolu 2; L-istat ta’ konservazzjoni jitqies “favorevoli” meta: – l-informazzjoni fuq iċ-ċaqliq tal-popolazzjoni konċernata jindikaw li qed tieħu ħsieb tagħha nnifsha fit-tul bħala komponent vjabbli ta’ l-habitat naturali tagħha, u – il-firxa naturali ta’ l-ispeċi la qiegħda titnaqqas u lanqas m’għandha xejra li titnaqqas fil-ġejjieni prevedibbli, u – hemm, u x’aktarx jibqa’ jkun hemm, habitat naturali kbir biżżejjed biex iżomm il- popolazzjonijiet tagħha fit-tul;”

9. L-Artikolu 1(m) tad-Direttiva dwar il-habitat jiddefinixxi l-kunċett ta’ “kampjun” bħala “kwalunkwe annimal jew pjanta, sew jekk ħaj jew mejjet, mill-ispeċi elenkati fl-Anness IV u fl-Anness V, kwalunkwe parti jew biċċa ġejja minnu, kif ukoll kwalunkwe prodott ieħor li jidher, minn dokument mehmuż magħhom, mill-ippakkjar jew mill-marka jew tikketta, jew minn kwalunkwe ċirkostanza oħra, li huwa partijiet jew biċċiet mill-annimali jew pjanti ta’ dawk l-ispeċi”.

10. L-Artikolu 2 tad-Direttiva dwar il-habitat jinkludi l-għanijiet tagħha: “(1) L-għan ta’ din id-Direttiva jkun li tikkontribwixxi biex tiġi żgurata l-biodiversità permezz tal-konservazzjoni ta’ l-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa fit-territorju Ewropew ta’ l-Istati Membri li jgħodd għalihom it-Trattat. (2) Il-miżuri meħuda skond din id-Direttiva jkunu ddisinjati biex iżommu jew jirripristinaw, fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli, l-habitat naturali u l-ispeċi tal-fawna u l-flora selvaġġa li huma ta’ interess għall-Komunità. (3) Il-miżuri meħuda skond din id-Direttiva għandhom iqisu l-ħtiġiet ekonomiċi, soċjali u kulturali u l-karatteristiċi reġjonali u lokali.”

11. L-Artikolu 12 tad-Direttiva dwar il-habitat jinkludi l-obbligi essenzjali għall-protezzjoni tal-ispeċi: “(1) L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jistabbilixxu sistema ta’ ħarsien strett ta’ l-ispeċi ta’ l-annimali msemmija fl-Anness IV (a) fil-firxa naturali tagħhom, u li jipprojbixxu: (a) l-forom kollha ta’ qbid volontarju jew qtil ta’ kampjuni minn dawn l-ispeċi fis-selvaġġ; (b) tfixkil volontarju ta’ dawn l-ispeċi, speċjalment waqt il-perjodu tat-tgħammir, tkabbir, ibernazzjoni u migrazzjoni; (ċ) qerda volontarja jew teħid tal-bajd mis-selvaġġ; (d) deterjorazzjoni jew qerda ta’ siti tat-tgħammir jew postijiet ta’ mistrieħ. (2) Għal dawn l-ispeċi, l-Istati Membri għandhom jipprojbixxu ż-żamma, it-trasport u l-bejgħ jew skambju, u offerta għall-bejgħ jew skambju, ta’ kampjuni meħuda mis-selvaġġ, ħlief għal dawk meħuda b’mod legali qabel ma tiġi implimentata din id-Direttiva. […]”

12. L-Artikolu 16(1) tad-Direttiva dwar il-habitat jinkludi d-derogi għall-Artikolu 12: “Sakemm ma jkunx hemm alternattiva sodisfaċenti u d-deroga mhix ta’ dannu għall-ħarsien tal-popolazzjonijiet ta’ l-ispeċi konċernati fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli fil-firxa naturali tagħhom, l-Istati Membri jistgħu jidderogaw mid-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 12, 13, 14 u 15 (a) u (b): (a) fl-interess li jħarsu l-fawna u l-flora selvaġġa u li jikkonservaw l-habitat naturali; (b) biex jipprevjenu l-ħsara serja, b’mod partikolari lill-uċuh tar-raba’, lill-bhejjem, lill-foresti, lis-sajd u lill-ilma u lil tipi oħra ta’ proprjetà; (ċ) fl-interessi tas-saħħa u s-sigurtà pubblika, jew għal raġunijiet obbligatorji oħra li huma konnessi ma’ l-interess pubbliku, inklużi dawk tat-tip soċjali jew ekonomiku u l-konsegwenzi ta’ benefiċċju ta’ l-akbar importanza għall-ambjent; (d) għall-għan tar-riċerka u l-edukazzjoni, biex tiġġedded il-popolazzjoni u biex jiġu introdotti mill-ġdid dawn l-ispeċi u għall-ħidmiet ta’ tgħammir meħtieġa għal dawn l-iskopijiet, inkluża l-propagazzjoni artifiċjali tal-pjanti; (e) biex ikun jista’ jsir, taħt kondizzjonijiet ta’ sorveljanza stretta, fuq bażi selettiva u għal ammont limitat, it-teħid jew iż-żamma ta’ ċerti kampjuni ta’ l-ispeċi elenkati fl-Anness IV f’għadd limitat speċifikat mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti.”

13. L-Anness IV(a) tad-Direttiva dwar il-habitat isemmi, fost oħrajn, iż-żrinġ tal-art moxa (Rana arvalis) bħala speċi ta’ annimali ta’ interess Komunitarju li għandha tiġi protetta b’mod strett.

2. Id-Direttiva dwar l-Għasafar

14. L-għaxar premessa tad-Direttiva dwar l-għasafar teżiġi, fost oħrajn, li l-konservazzjoni ta’ ċerti għasafar tinżamm f’“livell sodisfaċenti”: “Minħabba l-livell għoli tal-popolazzjoni, id-distribuzzjoni ġeografika u r-rata tar-riproduzzjoni tagħhom fil-Komunità kollha, ċerti speċi jistgħu jkunu suġġetti għall-kaċċa, li jikkostitwixxu sfruttar aċċetabbli. Għaldaqstant, ċerti limiti huma stabbiliti u rispettati, kaċċa bħal din għandha tkun kompatibbli mal-manteniment tal-popolazzjoni ta’ dawn l-ispeċi f’livell sodisfaċenti.”

15. L-Artikolu 1 tad-Direttiva dwar l-għasafar jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha: “Din id-Direttiva hija dwar il-konservazzjoni tal-ispeċi kollha tal-għasafar li jinsabu fin-natura fit-territorju Ewropew tal-Istati Membri li għalihom japplika t-Trattat. Din tkopri l-protezzjoni, l-amministrazzjoni u l-kontroll ta’ dawn l-ispeċi u tippreskrivi regoli għall-isfruttar tagħhom.”

16. L-Artikolu 2 tad-Direttiva dwar l-għasafar jinkludi l-obbligu essenzjali tal-Istati Membri fir-rigward tal-konservazzjoni tal-għasafar: “L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex iżommu jew jadattaw il-popolazzjoni tal-ispeċi kollha msemmija fl-Artikolu 1 fil-livell li jikkorrispondi partikolarment għall-ħtiġiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali, filwaqt li tittieħed kunsiderazzjoni tal-ħtiġijiet ekonomiċi u rekreazzjonali.”

17. Għal ċerti speċi elenkati fl-Anness I tad-Direttiva dwar l-għasafar kif ukoll għall-għasafar migratorji, l-Artikolu 4 jipprevedi t-twaqqif ta’ żoni speċjali ta’ protezzjoni. Mill-ispeċi elenkati fl-Anness I, il-qorti tar-rinviju tindika li l-ispeċi tas-serduq selvaġġ (Tetrao urogallus) hija milquta. Il-popolazzjonijiet Svediżi tal-bulebbiet żgħir (Dryobates minor) u tal-bufula tal-qamar (Regulus regulus) jistgħu jitqiesu bħala għasafar migratorji.

18. L-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar jipprevedi projbizzjonijiet indipendenti miż-żona: “Mingħajr preġudizzju għall-Artikoli 7 u 9, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jistabbilixxu sistema ġenerali ta’ protezzjoni għall-ispeċi kollha tal-għasafar imsemmija fl-Artikolu 1, li tipprojbixxi partikolarment: (a) il-qtil u l-qabda intenzjonata bi kwalunkwe metodu; (b) il-qerda, jew il-ħsara intenzjonata lill-bejtiet u l-bajd tagħhom jew it-tneħħija tal-bejtiet tagħhom; (c) teħid tal-bajd tagħhom fis-salvaġġ u ż-żamma ta’ dawn il-bajd anke jekk vojta; (d) it-tfixkil intenzjonat ta’ dawn l-għasafar partikolarment waqt il-perjodu tat-tgħammir u tkabbir, sakemm dan it-tfixkil jista jkun sinifikanti fil-kuntest tal-għanijiet ta’ din id-Direttiva; (e) […]”

19. L-Artikolu 9(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar jippermetti derogi mill-projbizzjonijiet tal-Artikolu 5: “(1) L-Istati Membri jistgħu jidderogaw mid-dispożizzjonjiet tal-Artikoli 5 sa 8, fejn ma hemm ebda soluzzjoni oħra sodisfaċenti għar-raġunijiet li ġejjin: (a) – fl-interess tas-saħħa u s-siġurtà tal-pubbliku; – fl-interess tas-sigurtà tal-ajru; – biex ikunu prevenuti l-ħsarat serji tal-uċuħ, tal-bhejjem, tal-foresti, tas-sajd u tal-ilma; – għall-protezzjoni tal-flora u l-fawna; (b) għal għanijiet tar-riċerka u t-tagħlim, tar-ripopolazzjoni, lintroduzzjoni mill-ġdid u għat-tagħmir neċessarju għal dawn l-għanijiet; (c) biex jippermettu, taħt kondizzjonijiet ta’ sorveljanza stretta u fuq bażijiet selettivi, il-qabda, iż-żamma jew l-użi oħra meqjusa ta’ ċerti għasafar f’numri żgħar.”

3. Id-Direttiva dwar ir-responsabbiltà ambjentali

20. L-Artikolu 2(1)(a) tad-Direttiva dwar ir-responsabbiltà ambjentali ( 7 ) jiddefinixxi l-kunċett tad-dannu ambjentali fir-rigward tal-ispeċi protetti: “[D]anni lil l-ispeċi protetti u lil l-ambjenti naturali, li huma kull dannu li għandu effett negattiv sinifikattiv fuq il-kisba u l-manteniment ta’ l-istatus favorevoli ta’ ħarsien ta’ dawn l-ispeċi jew ambjenti. L-importanza ta’ dawn l-effetti għandha tkun ikalkolata fi stima tal-kondizzjonijiet talbażi, u wara li jkunu ikkunsidrati il-kriterji stabbiliti fl-Anness I; […]”

21. Skont l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva dwar ir-responsabbiltà ambjentali, id-danni ambjentali għandhom jiġu evitati: “Meta d-danni ambjentali għandhom ma seħħewx imam hemm periklu iminenti ta’ l-imsemmija danni jseħħu, l-operatur għandu, mingħajr dewmien, jieħu l-miżuri ta’ prevenzjoni neċessarji.”

C. Id-dritt Svediż

22. L-Artikolu 4 tal-Artskyddsförordning (2007:845) (id-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi) jittrasponi l-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 12 tad-Direttiva dwar il-habitat u fl-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar: “Huma pprojbiti fir-rigward tal-għasafar selvaġġi, kif ukoll speċi ta’ annimali selvaġġi mmarkati bis-sinjal “N” jew “n” fl-Anness 1 ta’ dan id-digriet: 1. il-qbid jew il-qtil intenzjonat ta’ annimali; 2. tfixkil intenzjonat ta’ annimali, speċjalment matul il-perijodu ta’ riproduzzjoni, dipendenza, ibernazzjoni u migrazzjoni tagħhom; 3. il-qerda jew il-ġbir intenzjonat tal-bajd mill-ambjent naturali, u 4. id-deterjorazzjoni jew id-distruzzjoni tas-siti ta’ riproduzzjoni jew tas-siti ta’ mistrieħ tal-annimali. Il-projbizzjonijiet japplikaw għall-istadji kollha tal-ħajja tal-annimali. L-ewwel paragrafu ma japplikax fir-rigward tal-kaċċa ta’ għasafar u mammiferi. Tali kaċċa hija suġġetta għad-dispożizzjonijiet b’kontenut simili tal-Liġi Nru 259 tal-1987 dwar il-Kaċċa, u tad-Digriet Nru 905 tal-1987 dwar il-Kaċċa. L-ewwel paragrafu lanqas ma japplika fir-rigward tas-sajd. Is-sajd huwa suġġett għad-dispożizzjonijiet ta’ kontenut simili tad-Digriet Nru 1716 tal-1994 dwar l-Attivitajiet tas-Sajd u tal-Akwakultura u s-Settur tas-Sajd.”

23. L-Anness 1 tad-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi jinkludi l-lista tal-ispeċi kollha li jinsabu fl-Annessi I sa III tad-Direttiva dwar l-għasafar u fl-Annessi II, IV u V tad-Direttiva dwar il-habitat. Għaldaqstant, fost l-ispeċi msemmija f’dan il-każ, huma inklużi s-serduq selvaġġ (Tetrao urogallus) u ż-żrinġ tal-art moxa (Rana arvalis).

24. F’dan l-anness tad-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi, l-ispeċi li huma msemmija fl-Anness IV tad-Direttiva dwar il-habitat, bħaż-żrinġ tal-art moxa, Rana arvalis, imsemmi f’dan il-każ, huma mmarkati bis-sinjal “N”. Speċi mmarkata bis-sinjal “n” teżiġi protezzjoni stretta abbażi ta’ evalwazzjoni nazzjonali mwettqa mill-Isvezja jew ta’ impenn internazzjonali. Speċi ta’ dan it-tip ma hijiex elenkata fl-Anness IV tad-Direttiva dwar il-habitat.

25. Skont l-Artikolu 14 tad-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi, l-amministrazzjoni provinċjali tista’ tawtorizza każ b’każ deroga mill-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 4.

III. Il-fatti u l-proċedura għal deċiżjoni preliminari

26. Fiż-żewġ kawżi, is-suġġett huwa l-applikazzjoni għal deforestazzjonijiet quddiem l-amministrazzjoni forestali f’żona tal-foresti li tinsab fil-komun Svediż ta’ Härryda. Dawn il-miżuri jwasslu għat-tqaċċit tas-siġar kollha fuq kull waħda mill-artijiet, bl-eċċezzjoni ta’ numru limitat ta’ siġar li ma għandhomx jintmessu skont il-linji gwida tal-amministrazzjoni forestali.

27. Fiż-żona tal-foresti, l-għasafar li ġejjin għandhom il-habitat tagħhom: il-bulebbiet żgħir (Dryobates minor jew Dendrocopos minor), is-serduq selvaġġ (Tetrao urogallus), iċ-ċinċa boreali (Poecile montanus jew Parus montanus), il-bufula tal-qamar (Regulus regulus) u ċ-ċinċa sewda (Periparus ater jew Parus ater). Anki ż-żrinġ tal-art moxa (Rana arvalis) jista’ jinstab fl-inħawi.

28. Skont ir-rapporti tal-Isvezja fil-qafas tad-Direttiva dwar l-għasafar ( 8 ) u tad-Direttiva dwar il-habitat ( 9 ), l-istatus ta’ konservazzjoni taż-żrinġ tal-art moxa huwa favorevoli f’dan l-Istat Membru u l-popolazzjonijiet tal-bulebbiet żgħir, tas-serduq selvaġġ u taċ-ċinċa sewda huma stabbli. Min-naħa l-oħra, il-popolazzjonijiet tal-bufula tal-qamar u taċ-ċinċa boreali qegħdin jonqsu b’mod moderat.

29. L-imsemmija speċi jużaw iż-żona, bi probabbiltà kbira, għar-riproduzzjoni tagħhom. Id-deforestazzjonijiet, skont il-mument li fih iseħħu fiċ-ċiklu tal-ħajja ta’ kull speċi, ser ikollhom l-effett li jfixklu jew joqtlu kampjuni ta’ dawn l-ispeċi. Il-bajd li jkun jinsab fiż-żona fil-mument tad-deforestazzjoni jiġi meqrud.

30. L-amministrazzjoni forestali, fil-kapaċità tagħha ta’ awtorità superviżorja, adottat linji gwida speċifiċi dwar il-miżuri ta’ prekawzjoni li għandhom jittieħdu u qieset li d-deforestazzjoni ma tmurx kontra l-projbizzjonijiet tad-Digriet Svediż dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi, jekk il-linji gwida jiġu osservati. Il-linji gwida tal-amministrazzjoni forestali dwar il-miżuri ta’ prekawzjoni ma humiex legalment vinkolanti, iżda jikkostitwixxu biss rakkomandazzjonijiet.

31. Fit‑22 ta’ Diċembru 2016, Föreningen Skydda Skogen (l-Assoċjazzjoni għall-Protezzjoni tal-Foresti, l-Isvezja) u Göteborgs Ornitologiska Förening (l-Assoċjazzjoni Ornitoloġika ta’ Göteborg, l-Isvezja) talbu lil Länsstyrelsen i Västra Götalands län (l-Amministrazzjoni Provinċjali ta’ Västra Götaland, l-Isvezja), li hija l-awtorità superviżorja tal-provinċja skont id-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi, sabiex taġixxi fir-rigward tal-applikazzjoni għal deforestazzjoni u l-linji gwida speċifiċi tal-amministrazzjoni forestali (Kawża C‑473/19). Fis‑17 ta’ Jannar 2018, Naturskyddsföreningen i Härryda (l-Assoċjazzjoni għall-Protezzjoni tan-Natura f’Härryda, l-Isvezja) u l-Assoċjazzjoni Ornitoloġika ta’ Göteborg ressqu talba oħra tal-istess tip quddiem l-amministrazzjoni provinċjali (Kawża C‑474/19).

32. L-assoċjazzjonijiet huma tal-fehma li, minkejja l-linji gwida tal-amministrazzjoni forestali, id-deforestazzjoni tmur kontra l-projbizzjonijiet previsti mid-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi.

33. L-amministrazzjoni provinċjali tqis li ma huwiex neċessarju li jsir eżami ta’ deroga skont id-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi. Dan jimplika li, fil-fehma tal-amministrazzjoni provinċjali, il-miżuri ma jmorrux kontra l-projbizzjonijiet stabbiliti mid-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi, sa fejn jittieħdu l-miżuri ta’ prekawzjoni previsti mil-linji gwida speċifiċi.

34. L-assoċjazzjonijiet ikkontestaw id-deċiżjoni tal-amministrazzjoni provinċjali li ma tiħux miżuri ta’ sorveljanza quddiem il-qorti tar-rinviju. Prinċipalment, huma jitolbu li tiġi annullata d-deċiżjoni tal-amministrazzjoni provinċjali u li jiġi deċiż li l-miżuri ta’ ġestjoni forestali previsti ma humiex awtorizzati minħabba li jmorru kontra projbizzjonijiet previsti mid-Digriet dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi.

35. Il-qorti tar-rinviju tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin fil-Kawżi C‑473/19 u C‑474/19: “1) L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2009/147/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Novembru 2009 dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi għandu jiġi interpretat bħala li jipprekludi prassi nazzjonali li timplika li l-projbizzjoni tkopri biss dawk l-ispeċji li huma elenkati fl-Anness 1 tad-Direttiva 2009/147, jew li huma f’xi livell ta’ riskju, jew li jsofru minn tnaqqis fil-popolazzjoni fuq bażi twila ta’ żmien? 2) It-termini “qtil/tfixkil/qerda intenzjonata” fl-Artikolu 5(a) sa (d) tad-Direttiva 2009/147 u fl-Artikolu 12(a) sa (c) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE tal‑21 ta’ Mejju 1992 dwar il-konservazzjoni ta’ l-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa għandhom jiġu interpretati bħala li jipprekludu prassi nazzjonali li fiha, jekk l-għan tal-miżuri jkun manifestament differenti mill-qtil jew mit-tfixkil tal-ispeċi (pereżempju, miżuri ta’ qtugħ tas-siġar għall-injam jew żvilupp tal-art), għandu jkun hemm riskju ta’ effetti negattivi fuq l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkawżati mill-miżuri sabiex jiġu applikati il-projbizzjonijiet? L-ewwel u t-tieni domanda huma magħmula fil-kuntest, inter alia, fejn: – l-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar huwa intiż għall-protezzjoni tal-ispeċi kollha tal-għasafar imsemmija fl-Artikolu 1(1), – l-Artikolu 1(m) tad-Direttiva dwar il-habitat jiddefinixxi “kampjun”, – huwa biss fil-kuntest tad-derogi skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva dwar il-habitat li l-kwistjoni tal-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi (id-derogi jeżiġu li ma jkunx hemm alternattiva sodisfaċenti oħra u li l-popolazzjonijiet tal-ispeċi kkonċernati jkunu jistgħu jgħixu fi status ta’ konservazzjoni favorevoli mingħajr dannu fil-firxa naturali tagħhom) jew skont l-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar l-għasafar (id-derogi ma jistgħux ikunu inkompatibbli ma’ din id-direttiva, li fl-Artikolu 2 tagħha tobbliga lill-Istati Membri biex jieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex iżommu l-popolazzjonijiet tal-ispeċi kollha msemmija fl-Artikolu 1 fil-livell li jikkorrispondi partikolarment għall-ħtiġiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali). 3) Jekk ir-risposta għal xi parti mit-tieni domanda hija li l-ħsara f’livell li ma huwiex il-livell individwali għandha tiġi evalwata sabiex tkun applikabbli l-projbizzjoni, l-evalwazzjoni għandha għaldaqstant titwettaq fuq xi waħda min dawn l-iskali jew f’xi wieħed minn dawn il-livelli: a. ċerta parti mill-popolazzjoni li hija ristretta ġeografikament kif iddefinita taħt (a), pereżempju fi ħdan il-konfini tar-reġjun, tal-Istat Membru jew tal-Unjoni Ewropea; b. il-popolazzjoni lokali kkonċernata (bijoloġikament iżolata minn popolazzjonijiet oħra tal-ispeċi); c. il-meta-popolazzjoni kkonċernata; d. il-popolazzjoni kollha tal-ispeċi fi ħdan it-taqsima reġjonali bijoġeografika rilevanti tal-firxa tal-ispeċi? 4) Il-frażi “deterjorazzjoni jew qerda” inkonnessjoni mas-siti tat-tgħammir tal-annimali fl-Artikolu 12(d) tad-Direttiva 92/43 għandha tiġi interpretata bħala li teskludi prassi nazzjonali li timplika li, minkejja l-miżuri kawtelatorji, il-funzjonalità ekoloġika kontinwa (FEK) tal-ħabitat tal-ispeċi kkonċernati intilfet, irrispettivament minn jekk dan seħħx bi ħsara, qerda jew deterjorazzjoni, direttament jew indirettament, individwalment jew kollettivament, b’tali mod li l-projbizzjoni tiġi applikata biss jekk teżisti probabbiltà ta’ deterjorazzjoni tal-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernati, f’wieħed mil-livelli msemmija fid-domanda 3? 5) Jekk ir-risposta għar-raba’ domanda hija fin-negattiv, jiġifieri li l-livell ta’ ħsara li ma huwiex wieħed li jwassal sabiex il-ħabitat fiż-żona individwali tiġi evalwata sabiex tiġi applikata il-projbizzjoni, l-evalwazzjoni b’hekk għandha titwettaq fuq xi waħda min dawn l-iskali jew f’xi wieħed minn dawn il-livelli: a. ċerta parti mill-popolazzjoni li hija ristretta ġeografikament kif iddefinita taħt (a), pereżempju fi ħdan il-konfini tar-reġjun, tal-Istat Membru jew tal-Unjoni Ewropea; b. il-popolazzjoni lokali kkonċernata (bijoloġikament iżolata minn popolazzjonijiet oħra tal-ispeċi); c. il-meta-popolazzjoni kkonċernata; d. il-popolazzjoni kollha tal-ispeċi fi ħdan it-taqsima reġjonali bijoġeografika rilevanti tal-firxa tal-ispeċi?” Id-domandi 2 u 4 magħmula mill-mark- och miljödomstolen (il-Qorti għall-Kwistjonijiet Immobiljari u Ambjentali, l-Isvezja) jinkludu d-domanda dwar jekk il-protezzjoni stretta fid-direttivi tiqafx tkun applikabbli għal speċi li fir-rigward tagħhom ikun intlaħaq l-iskop tad-direttiva (status ta’ konservazzjoni favorevoli).

36. Il-Qorti tal-Ġustizzja għaqqdet iż-żewġ kawżi. L-assoċjazzjonijiet tal-ambjent rikorrenti, ir-Repubblika Ċeka u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.

IV. Evalwazzjoni ġuridika

37. L-Artikolu 5(a) sa (d) tad-Direttiva dwar l-għasafar u l-Artikolu 12(1)(a) sa (ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat jobbligaw lill-Istati Membri sabiex jadottaw regoli ta’ protezzjoni għall-ispeċi msemmija, li jipprojbixxu ċertu ħsarat intenzjonali. B’mod partikolari, għandhom jiġu pprojbiti l-qtil u l-qbid (ara (a)), il-qerda jew it-teħid tal-bajd mis-selvaġġ (Artikolu 5(b) tad-Direttiva dwar l-għasafar u l-Artikolu 12(1)(ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat), il-qerda, id-deterjorazzjoni jew it-tneħħija tal-bejtiet tal-għasafar (Artikolu 5(b) tad-Direttiva dwar l-għasafar), it-teħid tal-bajd tagħhom fis-selvaġġ u ż-żamma ta’ dawn il-bajd anki jekk vojta (Artikolu 5(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar), kif ukoll it-tfixkil (Artikolu 5(d) tad-Direttiva dwar l-għasafar u l-Artikolu 12(1)(b) tad-Direttiva dwar il-habitats). Hija biss il-projbizzjoni ta’ deterjorazzjoni jew qerda tas-siti tat-tgħammir jew postijiet ta’ mistrieħ skont l-Artikolu 12(1)(d) tad-Direttiva dwar il-habitat li ma teżiġi ebda intenzjoni ( 10 ).

38. It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda, b’mod definittiv, il-punt dwar jekk huwiex awtorizzat li dawn il-projbizzjonijiet ikunu jiddependu minn jekk l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ikkonċernati jkunx sfavorevoli jew fi stat ta’ deterjorazzjoni minħabba l-azzjoni inkwistjoni. Tali kundizzjonijiet, għalkemm jirriżultaw mid-dispożizzjonijiet Svediżi kif ukoll mill-ġurisprudenza Svediża, ma għandhomx bażi, fil-parti l-kbira tagħhom, fit-test tad-Direttiva dwar l-għasafar u d-Direttiva dwar il-habitat. Għaldaqstant, dawn huma dubjużi, tal-inqas parzjalment.

39. Madankollu, dawn il-kundizzjonijiet jikkostitwixxu tentattiv tal-inqas raġonevoli sa ċertu punt, sabiex jiġi evitat li l-protezzjoni Ewropea tal-ispeċi tillimita eċċessivament l-attività tal-bniedem. Ir-riskju ta’ tali restrizzjonijiet jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li interpretat il-kunċett tal-intenzjoni, tal-inqas fir-rigward tal-projbizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-habitat, fis-sens li tinkludi wkoll l-aċċettazzjoni tal-ħsara pprojbita. Jekk din l-interpretazzjoni tiġi kompletament trasposta fid-Direttiva dwar l-għasafar, tinħoloq effettivament it-theddida ta’ restrizzjonijiet importanti fuq l-attività tal-bniedem.

40. Dan tixhdu, b’mod partikolari, ir-risposta għad-domanda 1, li permezz tagħha għandu jiġi kkjarifikat li l-protezzjoni tal-ispeċi skont id-Direttiva dwar l-għasafar tkopri l-ispeċi kollha ta’ għasafar Ewropej (ara punt A). Min-naħa l-oħra, il-protezzjoni tas-siti tat-tgħammir prevista mid-Direttiva dwar il-habitat, imsemmija fid-domandi 4 u 5, tidher kemxejn inqas kunfliġġenti. Il-formulazzjoni ta’ din is-sistema ta’ protezzjoni fiha nnifisha ma tirrigwardax il-ħsarat intenzjonali, iżda tikkonċerna biss l-ispeċi iktar rari tad-Direttiva dwar il-habitat (ara punt B). Madankollu, hija l-interpretazzjoni tal-projbizzjonijiet ta’ ħsarat intenzjonali li hija s-suġġett tad-domanda 2 (ara punt C). Fl-aħħar nett, fil-kuntest tad-domanda 3, għandhom jitfakkru l-konstatazzjonijiet riċenti magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja fit-tieni sentenza dwar il-kaċċa għal-lupu (Lupus lupus) fil-Finlandja ( 11 ) dwar l-evalwazzjoni tal-istatus ta’ konservazzjoni ta’ speċi (ara punt D).

A. Speċi protetti mill-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar (l-ewwel domanda)

41. Permezz tal-ewwel domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar jirrigwardax biss l-ispeċi elenkati fl-Anness I ta’ din id-direttiva jew dawk mhedda fi kwalunkwe livell jew li l-popolazzjoni tagħhom tkun qiegħda tonqos fuq medda ta’ żmien twil. Skont it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju u l-awtoritajiet kompetenti Svediżi jqisu li l-Isvezja ttrasponiet l-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar fir-rigward ta’ dawn l-ispeċi ta’ għasafar biss.

42. Madankollu, kif tissuġġerixxi l-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar għandu portata sostanzjalment usa’. Fil-fatt, skont din id-dispożizzjoni, sistema ta’ protezzjoni hija neċessarja għall-għasafar kollha msemmija fl-Artikolu 1. Dawn huma l-ispeċi kollha tal-għasafar li jinsabu fin-natura fit-territorju Ewropew tal-Istati Membri li għalihom japplika t-Trattat ( 12 ).

43. Il-kwistjoni dwar jekk l-ispeċi humiex inklużi fl-Anness I tad-Direttiva dwar l-għasafar hija irrilevanti skont il-formulazzjoni tal-Artikolu 5. Għall-kuntrarju, skont l-Artikolu 4(1), l-ispeċi tal-Anness I jenħtieġu miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi, jiġifieri addizzjonali fir-rigward tal-habitat tagħhom. Barra minn hekk, id-Direttiva dwar l-għasafar tinkludi salvagwardji ġenerali bħall-Artikolu 5 kif ukoll l-Artikoli 2 u 3, li jkopru l-ispeċi kollha ta’ għasafar Ewropej.

44. Bl-istess mod, huwa irrilevanti għall-finijiet tal-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar, jekk l-għasafar ikunux mhedda fi kwalunkwe livell jew jekk il-popolazzjoni tagħhom tkunx qiegħda tonqos fuq medda ta’ żmien twil. Għall-kuntrarju, ir-Repubblika Ċeka ġustament tfakkar li l-obbligi ta’ protezzjoni jeżistu anki qabel ma jiġi kkonstatat tnaqqis fin-numru ta’ għasafar jew qabel ma jimmaterjalizza r-riskju ta’ estinzjoni ta’ speċi ta’ għasafar protetta ( 13 ).

45. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk iddeċidiet kmieni ħafna li l-esklużjoni ta’ ċerti speċi ta’ għasafar mill-protezzjoni ( 14 ) jew il-limitazzjoni tal-protezzjoni għall-ispeċi ta’ patrimonju bijoloġiku nazzjonali huma inkompatibbli mal-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar ( 15 ). Min-naħa tagħha, hija diġà applikat din id-dispożizzjoni għal diversi speċi li ma jissodisfaw l-ebda kundizzjoni Svediża, bħaċ-ċawl (Corvus corone u Corvus corone cornix), l-isturnelli (Sturnus vulgaris) u l-imlievez suwed (Turdus merula), ( 16 ) ir-russetti griżi (Ardea cinerea) u l-marguni (Phalacrocorax carbo) ( 17 ) jew l-ispeċi differenti ta’ għasafar tal-għana ( 18 ).

46. Għaldaqstant, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikoli 1 u 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar jobbligaw lill-Istati Membri sabiex jadottaw sistemi ta’ protezzjoni għall-ispeċi kollha tal-għasafar li jinsabu fin-natura fit-territorju Ewropew tal-Istati Membri li għalihom japplika t-Trattat. Sistemi ta’ protezzjoni li jkopru biss l-ispeċi elenkati fl-Anness I tad-Direttiva jew speċi mhedda fi kwalunkwe livell jew li l-popolazzjoni tagħhom qiegħda tonqos fuq medda ta’ żmien twil ma jissodisfawx dawn ir-rekwiżiti.

B. Siti tat-tgħammir (ir-raba’ u l-ħames domanda)

47. Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk il-projbizzjoni ta’ kull deterjorazzjoni jew qerda tas-siti tat-tgħammir tal-annimali, prevista fl-Artikolu 12(d) tad-Direttiva dwar il-habitat, hijiex limitata għall-każijiet li fihom il-funzjonalità ekoloġika kontinwa fil-habitat tal-ispeċi kkonċernata tintilef f’żona waħda biss minkejja l-miżuri ta’ prekawzjoni, filwaqt li tinħoloq theddida fuq l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata. Barra minn hekk, qiegħed jiġi mistoqsi jekk il-validità tal-projbizzjoni hijiex eskluża fil-każ fejn l-ispeċi tkun tinsab fi status ta’ konservazzjoni favorevoli. Il-ħames domanda għandha l-għan li tippreċiża f’liema livell għandu jiġi evalwat l-istatus ta’ konservazzjoni.

48. Fil-kuntest ta’ din il-proċedura, ma huwiex neċessarju li jiġi ddeterminat jekk il-projbizzjoni tapplikax biss meta l-qerda jew id-deterjorazzjoni tas-siti tat-tgħammir ikunu akkumpanjati mit-telf tal-funzjonalità ekoloġika kontinwa tagħhom. Il-Kummissjoni żviluppat din l-interpretazzjoni tal-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 12(1)(d) tad-Direttiva dwar il-habitat fid-dokument ta’ gwida tagħha ( 19 ), iżda l-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma ddeċidietx dwar dan il-punt. Għalkemm jidher li l-qorti tar-rinviju tadotta dan il-qari, dan ma huwiex rilevanti għad-deċiżjoni tal-kawża, peress li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija bbażata fuq il-premessa li din il-kundizzjoni tiġi ssodisfatta fil-kawża prinċipali.

49. Għall-kuntrarju, is-suġġett huwa biss l-importanza tal-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi għall-projbizzjoni tal-qerda jew tad-deterjorazzjoni tas-siti tat-tgħammir. Fil-fatt, il-ġurisprudenza Svediża esposta fit-talba għal deċiżjoni preliminari tapplika din il-projbizzjoni biss fil-preżenza ta’ riskju ta’ impatt fuq l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ dawn l-ispeċi fiż-żona.

50. Skont l-Artikolu 12(1)(d) tad-Direttiva dwar il-habitat, l-Istati Membri huma meħtieġa jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex tiġi stabbilita sistema ta’ protezzjoni stretta għall-ispeċi ta’ annimali li jinsabu fl-Anness IV(a) tad-Direttiva, fil-firxa naturali tagħhom, li tipprojbixxi d-deterjorazzjoni jew il-qerda ta’ siti tat-tgħammir jew postijiet ta’ mistrieħ.

51. Fir-rigward ta’ din il-projbizzjoni, il-leġiżlatur tal-Unjoni ppreċiża li huwa għandu l-intenzjoni li jipproteġi aħjar is-siti tat-tgħammir u l-postijiet ta’ mistrieħ kontra l-atti li jwasslu għad-deterjorazzjoni jew il-qerda tagħhom, billi ma jipprojbixxix esklużivament l-atti intenzjonali, kuntrarjament għal dak li huwa previst fl-Artikolu 12(1)(a) sa (ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat ( 20 ).

52. L-osservanza ta’ din id-dispożizzjoni tobbliga lill-Istati Membri sabiex mhux biss jadottaw qafas leġiżlattiv komplut, iżda wkoll sabiex jimplimentaw miżuri konkreti u speċifiċi ta’ protezzjoni. Bl-istess mod, is-sistema ta’ protezzjoni stretta teħtieġ l-adozzjoni ta’ miżuri koerenti u kkoordinati, ta’ natura preventiva. Tali sistema ta’ protezzjoni stretta għandha għalhekk tippermetti li jiġu effettivament evitati d-deterjorazzjoni jew il-qerda tas-siti tat-tgħammir jew tal-postijiet ta’ mistrieħ tal-ispeċi ta’ annimali elenkati fl-Anness IV(a) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats ( 21 ).

53. Din il-projbizzjoni ma tiddependix, skont il-formulazzjoni tal-leġiżlazzjoni, mill-kwistjoni dwar jekk il-ħsara taffettwax l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ popolazzjoni. Għall-kuntrarju, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-istabbiltà ta’ popolazzjoni ( 22 ) kif ukoll id-daqs tagħha ( 23 ) ma humiex determinanti għall-effett tal-projbizzjoni.

54. Barra minn hekk, il-qorti nazzjonali tenfasizza ġustament li l-istatus ta’ konservazzjoni huwa determinanti prinċipalment għall-għoti ta’ deroga skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva dwar il-habitat. Fil-fatt, deroga skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva dwar il-habitat teżiġi li l-popolazzjonijiet tal-ispeċi kkonċernata jkunu jistgħu jgħixu fi status ta’ konservazzjoni favorevoli mingħajr dannu fil-firxa naturali tagħhom. Kif issostni l-Kummissjoni, ikun għalhekk kontradittorju li l-applikazzjoni stess tal-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva dwar il-habitat tkun suġġetta għall-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata. Dan ikun ifisser li qatt ma għandha tingħata deroga, b’tali mod li l-Artikolu 16 jitlef kull effett prattiku.

55. Għalhekk, il-projbizzjoni ta’ qerda jew ta’ deterjorazzjoni tas-siti tat-tgħammir ta’ annimali msemmija fl-Anness IV(a), prevista fl-Artikolu 12(d) tad-Direttiva dwar il-habitat, ma teħtieġx li l-istatus ta’ konservazzjoni tal-popolazzjonijiet tal-ispeċi kkonċernata jkun mhedded mill-att inkwistjoni. Barra minn hekk, status ta’ konservazzjoni favorevoli tal-ispeċi kkonċernata ma jaffettwax il-projbizzjoni.

56. Il-ħames domanda dwar il-livell li skontu għandu jiġi evalwat l-istatus ta’ konservazzjoni għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 12(1)(d) tad-Direttiva dwar il-habitat għalhekk ma teħtieġ l-ebda risposta.

C. Il-projbizzjonijiet ta’ ħsarat intenzjonali (it-tieni domanda)

57. Permezz tat-tieni domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf dwar it-tifsira li għandha tingħata lill-kunċetti ta’ “qtil/tfixkil/qerda intenzjonata” fl-Artikolu 5(a) sa (d) tad-Direttiva dwar l-għasafar u fl-Artikolu 12(1)(a) sa (ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat. B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tiddetermina jekk din hijiex kompatibbli ma’ prattika nazzjonali li tipprovdi li, meta miżura jkollha manifestament għan differenti minn dak tal-qtil jew tat-tfixkil tal-ispeċi (bħal pereżempju, miżuri forestali jew żvilupp), għandu jkun hemm riskju li l-miżura jkollha effett negattiv fuq l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi sabiex il-projbizzjonijiet ikunu jistgħu jiġu applikati. Barra minn hekk, qiegħed jiġi mistoqsi jekk il-validità tal-projbizzjoni hijiex eskluża fil-każ fejn l-ispeċi tkun tinsab fi status ta’ konservazzjoni favorevoli. It-tielet domanda għandha l-għan li tippreċiża f’liema livell għandu jiġi evalwat l-istatus ta’ konservazzjoni.

58. Sabiex tingħata risposta għal dawn id-domandi, għandha ssir distinzjoni bejn il-qtil u l-qerda, fuq naħa, u t-tfixkil, fuq in-naħa l-oħra, kif ukoll bejn iż-żewġ direttivi.

1. Fuq il-projbizzjonijiet ta’ qtil u qerda

59. Għandu jiġi ddeterminat jekk il-projbizzjonijiet ta’ qtil previsti fl-Artikolu 5(a) tad-Direttiva dwar l-għasafar u fl-Artikolu 12(a) tad-Direttiva dwar il-habitat kif ukoll ta’ qerda tal-bajd (u tal-bejtiet tal-għasafar), previsti fl-Artikolu 5(b) tad-Direttiva dwar l-għasafar u fl-Artikolu 12(ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat, jiddependux mill-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernati. Min-naħa l-oħra, il-projbizzjoni tat-teħid u ż-żamma tal-bajd, prevista fl-Artikolu 5(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar, ma għandhiex effett fuq dan il-każ u għalhekk ma huwiex meħtieġ li din tkompli tiġi diskussa.

a) Fuq id-Direttiva dwar il-habitat

60. Skont l-Artikolu 12(1)(a) u (ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat, l-Istati Membri għandhom jipprojbixxu kull forma ta’ qtil intenzjonat ta’ kampjuni ta’ speċi protetti meħuda mis-selvaġġ kif ukoll kull qerda intenzjonata tal-bajd tagħhom.

61. Jekk, għal dawn il-projbizzjonijiet, il-kunċett tal-intenzjoni jinftiehem bħala li jirreferi biss għall-ħsara mixtieqa tal-ispeċi protetti, allura ma hemm il-ħtieġa li jintqal xejn iktar fuq din id-domanda preliminari. Fil-fatt, din id-domanda u l-każ inkwistjoni jikkonċernaw biss miżuri li manifestament għandhom għan differenti minn dak li jinqatlu l-ispeċi (jew li jinqered il-bajd tagħhom).

62. Madankollu, kif issuġġerejt ( 24 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tal-qtil, li l-kundizzjoni tal-intenzjoni hija ssodisfatta meta jiġi stabbilit li l-awtur tal-att ried jew tal-inqas aċċetta l-qatla ta’ kampjun ta’ speċi ta’ annimal protett ( 25 ). L-atti li bihom tiġi aċċettata ħsara jkollhom, bħala regola ġenerali, għanijiet differenti minn dik il-ħsara.

63. Il-proċeduri li fihom ġiet żviluppata din l-interpretazzjoni juru dan b’mod ċar. F’dan ir-rigward, il-kwistjoni kienet jekk il-kaċċa bin-nases għall-volpi (Vulpes vulpes) setgħetx tikser il-projbizzjonijiet għall-protezzjoni tal-lontra (Lutra lutra) ( 26 ) u jekk ċerti miżuri ta’ kostruzzjoni kif ukoll l-attivitajiet ta’ rikreazzjoni u ta’ sajd setgħux jitqiesu bħala tfixkil intenzjonat tal-fekruna tal-baħar Caretta ( 27 ). Fl-aħħar nett, din il-ġurisprudenza toriġina minn sentenza oħra li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkritikat ċerti attivitajiet ta’ rikreazzjoni sa fejn dawn ifixklu lill-fekruna tal-baħar imsemmija iktar ’il fuq ( 28 ), mingħajr ma indirizzat espressament il-kunċett tal-intenzjoni.

64. Ċertament, din il-ġurisprudenza tikkonċerna biss il-projbizzjonijiet ta’ qtil u ta’ tfixkil imsemmija fl-Artikolu 12(1)(a) u (b) tad-Direttiva dwar il-habitat. Iżda ma hemmx lok li tingħata interpretazzjoni differenti tal-kunċett tal-intenzjoni għall-qerda tal-bajd.

65. Minn dan isegwi li l-miżuri kontenzjużi ta’ ġestjoni forestali jistgħu definittivament jiksru l-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 12(1)(a) u (ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat. Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk tali ksur jistax jiġi kkundizzjonat għall-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernati.

66. Kif diġà ġie kkonstatat fil-kuntest tal-projbizzjoni tal-ħsara tas-siti tat-tgħammir stabbilita fl-Artikolu 12(1)(d) tad-Direttiva dwar il-habitat, l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi, kif jirriżulta mit-test ta’ din id-dispożizzjoni, ma jaffettwax il-projbizzjoni, iżda għandu rwol biss fil-kuntest ta’ derogi skont l-Artikolu 16. L-istess japplika, bħala prinċipju ( 29 ), għall-projbizzjonijiet l-oħra stabbiliti fl-Artikolu 12(1), hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet indirettament f’dak li jikkonċerna l-projbizzjoni tal-qtil skont punt (a) ( 30 ).

67. Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-projbizzjoni tal-qtil ta’ kampjuni ta’ speċi skont l-Artikolu 12(1)(a) tad-Direttiva dwar il-habitat, dan huwa kkonfermat mill-fatt li l-kunċett ta’ “kampjun” kif iddefinit fl-Artikolu 1(m), ikopri effettivament kull annimal.

68. Min-naħa l-oħra, il-projbizzjoni ta’ qerda tal-bajd skont l-Artikolu 12(1)(ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat ma tkoprix espressament kampjuni individwali. Xorta jibqa’ l-fatt li, min-natura tagħha, tali projbizzjoni ma tistax tinftiehem b’mod differenti fl-assenza ta’ indikazzjoni ta’ limitu sabiex tiġi applikata din il-projbizzjoni. Id-deroga prevista fl-Artikolu 16(1)(e) tad-Direttiva dwar il-habitat tiċħad l-adozzjoni ta’ limitu de minimis fir-rigward ta’ din il-projbizzjoni, li tippermetti “it-teħid jew iż-żamma ta’ ċerti kampjuni ta’ l-ispeċi elenkati fl-Anness IV f’għadd limitat”, iżda timponi kundizzjonijiet addizzjonali f’dan ir-rigward. Din id-deroga tkun superfluwa jekk il-projbizzjoni tat-teħid tal-bajd ma tkunx applikabbli għal numri żgħar.

69. Għalhekk, il-projbizzjonijiet ta’ qtil u ta’ qerda previsti fl-Artikolu 12(1)(a) u (ċ) tad-Direttiva dwar il-habitat ma jeżiġux ir-riskju li l-miżura inkwistjoni jkollha effett negattiv fuq l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ kull speċi ta’ annimali. Status ta’ konservazzjoni favorevoli tal-ispeċi kkonċernata lanqas ma jeskludi l-applikazzjoni ta’ dawn il-projbizzjonijiet.

b) Fuq id-Direttiva dwar l-għasafar.

– aa) L-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi

70. Fir-rigward tal-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar, is-sitwazzjoni hija prima facie simili. Għalhekk, fir-rigward tal-projbizzjonijiet ta’ qtil (punt (a)) u l-qerda jew id-deterjorazzjoni tal-bejtiet u l-bajd (punt (b)), bħal fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva dwar il-habitat, xejn ma jindika li dawn huma marbuta mal-istatus ta’ konservazzjoni. Għall-kuntrarju, dawn il-projbizzjonijiet għandhom jirrigwardaw, min-natura tagħhom, kull kampjun individwali, peress li ebda limitu ma huwa indikat.

71. Id-deroga prevista fl-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar tiċħad l-adozzjoni ta’ limitu de minimis. Hija tawtorizza speċifikament l-użu ta’ ċerti għasafar f’ammonti żgħar u tinkludi wkoll kundizzjonijiet oħra.

72. Barra minn hekk, il-qorti nazzjonali ġustament tirreferi, fir-rigward tal-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar ukoll, għall-idea, diġà rilevanti fil-kuntest tad-Direttiva dwar il-habitat, li d-derogi kollha mill-projbizzjonijiet jirriżultaw mill-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata. Ċertament, din il-pożizzjoni ma għandha ebda bażi fit-test tal-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar l-għasafar. Mill-għaxar premessa tagħha jirriżulta li d-derogi skont l-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar l-għasafar jistgħu jiġu adottati biss jekk tkun teżisti l-garanzija li l-popolazzjoni tal-ispeċi kkonċernati tinżamm f’“livell sodisfaċenti” ( 31 ). Riċentement, il-Qorti tal-Ġustizzja pprevediet hawnhekk espressament parallel mal-Artikolu 16 tad-Direttiva dwar il-habitat ( 32 ).

73. Din il-konklużjoni hija konformi mal-Artikolu 9 tal-Konvenzjoni ta’ Berna, li hija trasposta permezz tal-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar l-għasafar ( 33 ) u għalhekk dan għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fl-interpretazzjoni tagħha ( 34 ). Fil-fatt, skont il-Konvenzjoni, deroga mill-projbizzjonijiet komparabbli previsti minn din il-Konvenzjoni ma għandhiex tkun ta’ dannu għall-eżistenza tal-popolazzjoni kkonċernata.

74. Fil-prinċipju ( 35 ) ikun għalhekk kontradittorju, anki fil-kuntest tad-Direttiva dwar l-għasafar, li jittieħed inkunsiderazzjoni r-riskju ta’ ħsara għall-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata bħala kundizzjoni għall-applikazzjoni tal-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva u, għaldaqstant, l-applikazzjoni tad-deroga ssir prattikament impossibbli.

– bb) “Intenzjoni” fis-sens tad-Direttiva dwar l-għasafar

75. Madankollu, il-kwistjoni li tqum hawnhekk hija jekk dawn il-projbizzjonijiet jirrigwardawx miżuri li, evidentement, għandhom għan differenti minn dak li jinqatlu l-ispeċi jew li jinqerdu l-bejtiet u l-bajd tagħhom.

76. Ir-risposta għal din id-domanda hija inqas evidenti minn dak li jirrigwarda l-Artikolu 12 tad-Direttiva dwar il-habitat, peress li l-kunċett tal-intenzjoni msemmi fl-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar, sa issa, huwa nieqes minn konstatazzjonijiet espliċiti simili min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja.

77. Madankollu, bħal fl-ewwel każ fir-rigward tal-imsemmija fekruna tal-baħar, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà opponiet, fis-sentenza dwar il-foresta ta’ Białowieża, it-twaqqigħ ta’ siġar li ġarrbu ħsara, huma mejta jew moribondi, minħabba l-fatt li tali atti kienu ġew identifikati fi pjan ta’ ġestjoni taż-żona ta’ protezzjoni kkonċernata bħala perikolu potenzjali għal ċerti speċi ta’ għasafar li huma partikolarment protetti fiha ( 36 ). B’hekk hija kklassifikat din il-miżura bħala qerda jew deterjorazzjoni intenzjonali tal-bejtiet u l-bajd kif ukoll bħala t-tneħħija tal-bejtiet (Artikolu 5(b) tad-Direttiva dwar l-Għasafar) u bħala tfixkil intenzjonat, partikolarment waqt il-perijodu tat-tgħammir u tkabbir (Artikolu 5(d)) ( 37 ). Jidher assurd li l-miżuri inkwistjoni kellhom dawn il-ħsarat għall-għasafar bħala l-għan tagħhom.

78. Għalhekk, sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ma tagħtix interpretazzjoni stretta tal-kunċett tal-intenzjoni, anki fir-rigward tal-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar, huwa meħtieġ li l-interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett, fil-kuntest tal-projbizzjonijiet kważi identiċi msemmija fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva dwar il-habitat, tiġi trasposta fl-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar. Barra minn hekk, din hija wkoll il-pożizzjoni tal-Kummissjoni fil-kuntest ta’ din il-proċedura.

79. Madankollu, tali approċċ ikollu effetti nettament iktar estiżi mill-interpretazzjoni korrispondenti tal-Artikolu 12(1) tad-Direttiva dwar il-habitat.

80. Il-protezzjoni tal-ispeċi permezz tad-Direttiva dwar il-habitat hija limitata għal numru żgħir ta’ speċi, li ġeneralment ( 38 ) ikunu rari ħafna. Peress li dawn l-ispeċi huma rari, huwa neċessarju li jiġi protett strettament kull wieħed mill-kampjuni, kundizzjoni li l-Artikolu 12 tad-Direttiva dwar il-habitat jesprimi b’mod ċar permezz tal-kunċett ta’ sistema ta’ protezzjoni stretta ( 39 ). Fl-istess waqt, ir-rarità ta’ dawn l-ispeċi timplika wkoll li kunflitti fir-rigward tagħhom ma jkunux frekwenti ħafna.

81. Min-naħa l-oħra, kif rajna ( 40 ), il-projbizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar japplikaw għall-għasafar Ewropej kollha, inkluż għalhekk għall-ispeċi komuni, li l-preżenza tagħhom hija kważi kullimkien u kostanti. Huwa wkoll diffiċli li jiġi affermat li ħsara lil dawn l-ispeċi ma tiġix aċċettata mis-soċjetajiet moderni. Għall-kuntrarju, huwa magħruf li dawn l-ispeċi huma serjament affettwati minn attivitajiet umani ta’ kull tip u għamla, bħall-kostruzzjoni ta’ bini ( 41 ) jew it-traffiku fit-toroq ( 42 ).

82. Sa mill-adozzjoni tad-Direttiva dwar l-Għasafar, il-leġiżlatur ippreċiża li din ma kinitx intiża sabiex tipproteġi kull għasfur mingħajr kundizzjonijiet. Għall-kuntrarju, skont l-Artikolu 2 tad-Direttiva, il-popolazzjoni tal-ispeċi ta’ għasafar għandha tinżamm jew titqiegħed fil-livell li jikkorrispondi partikolarment għall-ħtiġiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet ekonomiċi u rikreazzjonali.

83. Il-konservazzjoni tal-ispeċi komuni ma teħtieġx, bħala regola ġenerali, projbizzjonijiet li jiġu implimentati diġà meta ħsara sempliċement tkun ġiet aċċettata. Ċertament jeżistu speċi li jiddependu minn tali projbizzjonijiet, iżda l-ispeċi komuni huma frekwenti minħabba l-fatt li l-attivitajiet umani ma jipperikolawx l-eżistenza tagħhom.

84. Meta l-popolazzjonijiet ta’ ċerti speċi iktar frekwenti jonqsu minkejja dan, jibda jkun ta’ spiss iktar importanti li l-habitats tagħhom jiġu kkonservati u amministrati b’mod xieraq. Fil-fatt, tali tnaqqis huwa ġeneralment ikkawżat minn bidliet fl-użu ta’ dawn il-habitat mill-bniedem. Min-naħa l-oħra, il-fatt li jiġu applikati l-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar sa minn meta jiġu aċċettati dawn il-ħsarat imsemmija f’din id-dispożizzjoni, ikun ħafna drabi inqas xieraq li jiġu kkonservati dawn il-popolazzjonijiet u għaldaqstant, dan lanqas ma huwa l-mezz l-inqas restrittiv.

85. Id-Direttiva dwar l-għasafar tistabbilixxi dawn il-kunsiderazzjonijiet. Għalhekk, l-Artikolu 5 ma jeżiġix sistema ta’ protezzjoni stretta, iżda regola ġenerali intiża sabiex tipproteġi l-għasafar Ewropej kollha. Obbligu addizzjonali għall-protezzjoni tal-habitat naturali tal-ispeċi komuni huwa stabbilit fl-Artikolu 3 ( 43 ). Il-habitat tal-ispeċi rari u partikolarment vulnerabbli kif ukoll tal-għasafar migratorji għandu jgawdi minn protezzjoni aħjar skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva dwar l-għasafar, moqri flimkien mal-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva dwar il-habitat, b’mod partikolari bil-ħolqien ta’ żoni speċjali ta’ protezzjoni. Għalkemm ċerti attivitajiet jipperikolaw effettivament l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ speċi ta’ għasafar, l-Artikolu 5 u l-Artikolu 2(1)(a) tad-Direttiva dwar ir-responsabbiltà ambjentali japplikaw b’mod komplementari.

86. Barra minn hekk, b’differenza mid-Direttiva dwar il-habitat, id-Direttiva dwar l-għasafar ma tipprovdix għal deroga xierqa sabiex jiġu bbilanċjati l-interessi diverġenti. Filwaqt li tal-ewwel tippermetti derogi bbażati fuq ir-raġunijiet kollha possibbli tal-interess pubbliku maġġuri (Artikolu 16(1)(ċ)), tal-aħħar tqis biss, bl-eċċezzjoni ta’ raġunijiet ferm speċifiċi, użu responsabbli ta’ ċerti għasafar f’ammonti żgħar, li għandu wkoll jiġi strettament issorveljat u jkun selettiv (Artikolu 9(1)(c)).

87. Għalhekk, ma jidhirlix li huwa utli li l-interpretazzjoni tal-kunċett tal-intenzjoni mogħtija fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva dwar il-habitat tiġi trasposta integralment għall-kunċett tal-intenzjoni msemmi fl-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar.

88. Madankollu, fid-dawl tal-konstatazzjonijiet fis-sentenza dwar il-foresta ta’ Białowieża ( 44 ), huwa wkoll eskluż li jiġi evitat dan ir-riżultat billi jiġu estiżi l-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(a) u (b) tad-Direttiva dwar l-għasafar esklużivament għall-ħsarat intenzjonati lill-għasafar, iżda min-naħa l-oħra jiġu esklużi kompletament il-każijiet fejn l-possibbiltà ta’ ħsarat hija biss aċċettati. Dan ir-riżultat lanqas ma jkun xieraq meta speċi rari u mhedda sew jiġu affettwati, peress li, għal dawn l-ispeċi rari, ir-restrizzjonijiet jibqgħu prattikament limitati mill-projbizzjonijiet, filwaqt li l-kontribuzzjoni pożittiva għall-istatus ta’ konservazzjoni ta’ dawn l-ispeċi jista’ jkollha piż sinjifikattiv.

89. Għall-kuntrarju, bilanċ ġust bejn l-attivitajiet ikkonċernati u l-għanijiet tad-Direttiva jikkonsisti fl-inklużjoni tal-ħsarat f’dawn il-projbizzjonijiet biss sa fejn dan ikun neċessarju fid-dawl tal-għan imsemmi fl-Artikolu 2 tad-Direttiva dwar l-għasafar. Il-fatt li din l-interpretazzjoni hija iktar kumplessa fl-applikazzjoni, peress li hija teżiġi madankollu li jittieħed inkunsiderazzjoni l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi ta’ għasafar, għandu jiġi aċċettat. Fi kwalunkwe każ, hija tikkorrispondi finalment għall-applikazzjoni wiesgħa tal-projbizzjonijiet li jinsabu fl-imsemmija sentenza dwar il-foresta ta’ Białowieża, peress li din tikkonċerna speċi ta’ għasafar rari ħafna f’żona indikata għall-protezzjoni speċifika tagħhom ( 45 ).

90. Għalhekk, il-projbizzjonijiet ta’ qtil u ta’ qerda previsti fl-Artikolu 5(1)(a) u (b) tad-Direttiva dwar l-għasafar ma jeżiġux ir-riskju li l-miżura inkwistjoni jkollha effett negattiv fuq l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ kull speċi ta’ annimali. Status ta’ konservazzjoni favorevoli tal-ispeċi kkonċernata lanqas ma jeskludi l-applikazzjoni ta’ dawn il-projbizzjonijiet. Madankollu, meta l-ħsara lill-għasafar ma tkunx intenzjonata, iżda sempliċement aċċettata, il-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(a) u (b) tad-Direttiva dwar l-għasafar japplikaw biss sa fejn huwa neċessarju sabiex, fis-sens tal-Artikolu 2, dawn l-ispeċi jinżammu jew jiġu adattati għal livell li jikkorrispondi partikolarment għall-ħtiġiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali, filwaqt li tittieħed kunsiderazzjoni tal-ħtiġijiet ekonomiċi u rikreazzjonali.

91. Barra minn hekk, għandu jitfakkar li l-projbizzjonijiet għandhom jiġu fformulati b’mod ċar, b’mod partikolari meta jkunu ta’ natura kriminali ( 46 ). Għaldaqstant, huma l-Istati Membri li għandhom jikkonkretizzaw, b’mod korrispondenti, il-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(a) u (b) tad-Direttiva dwar l-għasafar waqt it-traspożizzjoni tagħhom fid-dritt intern. Jeħtieġ li jiġu adottati regoli xierqa għal dan il-għan. Barra minn hekk, ħafna drabi huwa neċessarju li jingħataw indikazzjonijiet iktar konkreti dwar it-tipi ta’ aġir li huma pprojbiti u l-postijiet fejn hija meħtieġa diliġenza partikolari.

c) Riżultat intermedju

92. Għalhekk, il-projbizzjonijiet ta’ qtil u ta’ qerda previsti fl-Artikolu 5(a) u (b) tad-Direttiva dwar l-għasafar u l-Artikolu 12(1)(a) u (ċ) ma jeżiġux ir-riskju li l-miżura inkwistjoni jkollha effett negattiv fuq l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ kull speċi ta’ annimali. Status ta’ konservazzjoni favorevoli tal-ispeċi kkonċernata lanqas ma jeskludi l-applikazzjoni ta’ dawn il-projbizzjonijiet.

93. Madankollu, meta l-ħsara lill-għasafar ma tkunx intenzjonata, iżda biss aċċettata, il-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(a) u (b) tad-Direttiva dwar l-għasafar japplikaw biss sa fejn huwa neċessarju sabiex, fis-sens tal-Artikolu 2, dawn l-ispeċi jinżammu jew jiġu adattati għal livell li jikkorrispondi partikolarment għall-ħtiġiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet ekonomiċi u rikreazzjonali.

2. Fuq il-projbizzjonijiet ta’ tfixkil

94. F’dak li jirrigwarda l-projbizzjoni ta’ tfixkil, id-Direttiva dwar l-Għasafar u d-Direttiva dwar il-Ħabitat jidhru li huma differenti. Iżda fl-aħħar mill-aħħar, iż-żewġ projbizzjonijiet għandhom jiġu interpretati b’mod simili fis-sens li l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernati għandu rwol.

a) Fuq id-Direttiva dwar l-għasafar

95. Skont l-Artikolu 5(d) tad-Direttiva dwar l-għasafar, il-projbizzjoni ta’ tfixkil tal-ispeċi ta’ għasafar, b’mod partikolari matul il-perijodu ta’ tgħammir u tkabbir, tapplika biss sa fejn dan it-tfixkil ikollu impatt sinjifikattiv fuq l-għanijiet tad-Direttiva. Tali restrizzjoni hija meħtieġa preċiżament f’dak li jirrigwarda t-tfixkil tal-għasafar, peress li, skont l-esperjenza, dan diġà jiġi aċċettat meta wieħed jiċċaqlaq fil-habitat tagħhom, bħal ma jiġri waqt il-mixjiet, fit-triq għax-xogħol jew inkella fil-gallarija tiegħu stess.

96. Skont l-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva dwar l-għasafar għandha bħala għan il-protezzjoni tal-ispeċi kollha ta’ għasafar Ewropej. Għal dan il-għan, l-Istati Membri jeħtieġu li, skont l-Artikolu 2, iżommu jew iqiegħdu l-popolazzjonijiet ta’ dawn l-ispeċi fil-livell li jikkorrispondi partikolarment għall-ħtiġiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet ekonomiċi u rikreazzjonali.

97. Għalkemm l-Istati Membri għandhom marġni ta’ diskrezzjoni bla ħsara għal regoli speċifiċi ( 47 ), it-tielet, il-ħames, is-seba’, it-tmien u fuq kollox l-għaxar premessa tad-Direttiva juru li l-Istati Membri għandhom iżommu l-popolazzjonijiet tal-ispeċi kollha ta’ għasafar selvaġġi fl-Unjoni “f’livell sodisfaċenti” ( 48 ).

98. Madankollu, l-istatus ta’ konservazzjoni huwa biss element determinanti fl-evalwazzjoni ta’ tfixkil. Il-formulazzjoni nnifisha tal-Artikolu 5(d) tad-Direttiva dwar l-għasafar turi li l-għan huwa, fi kwalunkwe każ, li jiġi evitat it-tfixkil matul il-perijodu ta’ tgħammir u tkabbir. Din il-preċiżazzjoni hija utli peress li t-tgħammir u t-tkabbir huma ta’ importanza kruċjali għall-istatus ta’ konservazzjoni. Xorta jibqa’ l-fatt li t-tfixkil matul dawn il-perijodi huwa pprojbit biss jekk ikun sinjifikattiv. Dan huwa l-każ, tal-inqas, meta t-tfixkil jaffettwa direttament lill-għasafar rari matul it-tgħammir jew it-tkabbir. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li deforestazzjonijiet li jaffettwaw habitat importanti għall-ispeċi rari ta’ għasafar jistgħu jikkostitwixxu tfixkil ipprojbit ( 49 ).

99. Peress li l-projbizzjoni bħala tali tintegra l-effetti fuq l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata, ma hemmx lok li t-tifsiriet tal-kunċett tal-intenzjoni jiġu analizzati fid-dawl tad-Direttiva dwar il-habitat.

100. Għalhekk, skont l-Artikolu 5(d) tad-Direttiva dwar l-għasafar, it-tfixkil għandu jiġi pprojbit peress li dan ikollu effett sinjifikattiv fuq l-għan li l-popolazzjonijiet tal-ispeċi ta’ għasafar jinżammu jew jiġu adattati għal livell sodisfaċenti u, b’mod partikolari, meta dan jippreġudika għasafar rari waqt it-tgħammir jew it-tkabbir tagħhom.

b) Fuq id-Direttiva dwar il-habitat

101. Fid-Direttiva dwar il-habitat, l-għan huwa fformulat b’mod simili għal dak tad-Direttiva dwar l-għasafar. Fil-fatt, skont l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar il-habitat, din hija intiża sabiex iżżomm jew tirripristina, fi status ta’ konservazzjoni favorevoli, l-habitat naturali u l-ispeċi tal-fawna u l-flora selvaġġa li huma ta’ interess għall-Komunità. Fl-istess waqt, il‑miżuri meħuda skont id-Direttiva għandhom iqisu l-ħtiġiet ekonomiċi, soċjali u kulturali u l-karatteristiċi reġjonali u lokali skont l-Artikolu 2(3).

102. Iżda b’differenza mill-Artikolu 5(d) tad-Direttiva dwar l-għasafar, il-projbizzjoni ta’ tfixkil prevista fl-Artikolu 12(1)(b) tad-Direttiva dwar il-habitat ma hijiex espressament marbuta mal-għanijiet ta’ din id-Direttiva u, b’mod partikolari, mal-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernati. Madankollu, il-paralleliżmu jinsab fil-fatt li l-projbizzjoni tapplika b’mod partikolari matul il-perijodi ta’ tgħammir, tkabbir, ibernazzjoni u migrazzjoni. Dawn il-perijodi huma kkunsidrati bħala partikolarment sensittivi ( 50 ), b’mod li normalment ikollhom importanza partikolari għall-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi. Barra minn hekk, jidher li t-tfixkil tal-ispeċi għandu jiġi pprojbit filwaqt li l-projbizzjoni tal-qtil prevista fl-Artikolu 12(1)(a) u fid-definizzjoni tal-Artikolu 1(m) tad-Direttiva dwar il-habitat tkopri kull kampjun individwali ta’ speċi protetti.

103. B’hekk, għalkemm il-Kummissjoni ma tipproponix li wieħed jifhem it-tfixkil fil-kuntest ta’ din il-proċedura, hija tipproponi li wieħed jifhem it-tfixkil biss jekk l-att ikkonċernat inaqqas il-possibbiltajiet ta’ sopravvivenza, is-suċċess tat-tgħammir jew il-kapaċità ta’ riproduzzjoni ta’ speċi protetta, jew jekk dan l-att iwassal għal tnaqqis tal-firxa naturali ( 51 ).

104. Bħall-protezzjoni tal-għasafar, tali limitazzjoni hija neċessarja sabiex jiġi evitat li l-projbizzjoni ta’ tfixkil tirrestrinġi b’mod sproporzjonat l-attivitajiet umani, mingħajr ma jittieħdu inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti ekonomiċi, soċjali u kulturali msemmija fl-Artikolu 2(3) tad-Direttiva dwar il-habitat. Għalkemm huwa minnu li wieħed jiltaqa’ inqas ta’ spiss mal-ispeċi ta’ annimali protetti elenkati fl-Anness IV(a), meta mqabbla mal-ispeċi ta’ għasafar komuni, la jidher neċessarju u lanqas xieraq li l-bniedem, sabiex jeskludi kull tfixkil, ikollu dejjem iwarrab minn ħdejn dawn l-ispeċi malli jara li jinsab fil-viċinanzi tagħhom. Dan jista’ jkun il-każ proprju fir-rigward tal-friefet il-lejl jew ċerti amfibji u friefet.

105. Il-ġurisprudenza eżistenti dwar il-ksur tal-projbizzjoni ta’ tfixkil tista’ wkoll tinftiehem f’dan is-sens. Ċertament, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll, fir-rigward tal-projbizzjoni ta’ tfixkil, li l-istabbiltà ta’ popolazzjoni kif ukoll id-daqs ta’ kull popolazzjoni ma jeskludux l-applikazzjoni tagħha. Madankollu, il-każijiet rispettivi relatati mal-fekruna tal-baħar Caretta caretta kienu jikkonċernaw attivitajiet fit-territorju ta’ żoni protetti, li ġew stabbiliti minħabba l-importanza kbira tagħhom għal kull waħda mill-ispeċi ( 52 ), filwaqt li s-sentenza dwar il-lifgħa ta’ Milos kellha bħala suġġett żona essenzjali għal din l-ispeċi ( 53 ). Is-sentenza dwar is-serp tal-ilma ta’ Ċipru kienet tikkonċerna żona li suppost kellha tiġi protetta mingħajr dubju ( 54 ). F’dawn iż-żoni, miżuri ta’ diliġenza msaħħa huma għalkollox adegwati sabiex jevitaw it-tfixkil.

106. Iżda, orjentazzjoni tal-projbizzjoni ta’ tfixkil għall-għan tad-Direttiva dwar il-habitat ma tillimitax ruħha biss għall-applikazzjoni tagħha f’każ ta’ tfixkil iżolat u, finalment, insinjifikattivi ta’ ċerti kampjuni. Din tissuġġerixxi bħala korrispettiv, li l-projbizzjoni ta’ tfixkil tipproteġi l-habitat importanti tal-ispeċi indipendentement minn jekk kampjuni partikolari humiex inklużi fihom, jekk jeżistux siti tat-tgħammir u postijiet ta’ mistrieħ jew jekk humiex stabbiliti żoni protetti hemmhekk. Fil-fatt, ħsara jew eliminazzjoni tal-habitat jistgħu preċiżament iwasslu, fid-dawl tal-għanijiet tad-Direttiva, għal tfixkil sinjifikattiv tal-ispeċi kkonċernata, indipendentement minn dawn il-fatturi.

107. Għalhekk, il-projbizzjoni ta’ tfixkil prevista fl-Artikolu 12(1)(b) tad-Direttiva dwar il-habitat għandha tkun limitata għall-atti li jistgħu partikolarment jaffettwaw l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi protetti, b’mod partikolari f’postijiet ta’ importanza partikolari għal dawn l-ispeċi jew fejn ikunu affettwati matul it-tgħammir, it-tkabbir, l-ibernazzjoni u l-migrazzjoni tagħhom.

D. Il-livell tal-evalwazzjoni tal-istatus ta’ konservazzjoni (it-tielet domanda)

108. Peress li, għall-inqas għal dak li jikkonċerna l-projbizzjonijiet ta’ tfixkil u parzjalment il-projbizzjonijiet l-oħra previsti mid-Direttiva dwar l-Għasafar, l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata għandu rwol, hemm lok li tingħata risposta għal-livell ta’ evalwazzjoni tad-domanda 3.

109. Il-konstatazzjonijiet l-iktar riċenti, li jinsabu fit-tieni sentenza dwar il-protezzjoni tal-lupu fil-Finlandja, huma utli għal din il-problema. Dan jirrigwarda l-evalwazzjoni tal-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi kkonċernata fl-għoti ta’ deroga skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva dwar il-habitat. Fejn is-sejbiet li jsiru hemmhekk jiġu trasposti għall-eżaminazzjoni ta’ ħsara, din għandha tkun ibbażata fuq kriterji li jiżguraw il-konservazzjoni fit-tul tad-dinamika u l-istabbiltà tal-popolazzjoni tal-ispeċi konċernata ( 55 ).

110. F’dan ir-rigward, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni kemm it-territorju tal-Istat Membru kif ukoll ir-reġjuni bijoġeografiċi kkonċernati sabiex jiġi ddeterminat, fl-ewwel lok, l-istatus ta’ konservazzjoni tal-popolazzjonijiet tal-ispeċi kkonċernati u, fit-tieni lok, il-konsegwenzi ġeografiċi u demografiċi li t-tfixkil jista’ jkollu fuqhom ( 56 ).

111. F’dan ir-rigward, l-evalwazzjoni tal-impatt ta’ ħsara, fil-kuntest taż-żona ta’ popolazzjoni lokali, hija ġeneralment neċessarja għad-determinazzjoni tal-effett tagħha fuq l-istatus ta’ konservazzjoni tal-popolazzjoni inkwistjoni fuq livell usa’. Barra minn hekk, l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ popolazzjoni fuq livell nazzjonali jew bijoġeografiku jiddependi mill-effett akkumulat tat-tfixkil differenti li jaffettwa ż-żoni lokali ( 57 ).

112. Għalhekk, sa fejn l-applikazzjoni tal-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar l-għasafar u fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva dwar il-habitat tiddependi mill-istatus ta’ konservazzjoni tal-popolazzjonijiet tal-ispeċi kkonċernata, din għandha tiġi evalwata b’riferiment għat-territorju tal-Istat Membru kkonċernat jew, jekk il-fruntieri ta’ dan l-Istat Membru jikkoinċidu ma’ diversi reġjuni bijoġeografiċi jew meta l-firxa naturali tal-ispeċi teżiġi dan, meta mqabbla mar-reġjun bijoġeografiku kkonċernat u, sa fejn huwa possibbli, b’mod transkonfinali ( 58 ).

V. Konklużjoni

113. Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej: “1) Skont l-Artikoli 1 u 5 tad-Direttiva 2009/147/KE dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi, l-Istati Membri għandhom jadottaw regoli għall-protezzjoni tal-ispeċi kollha ta’ għasafar li jinsabu fin-natura fit-territorju Ewropew tal-Istati Membri li għalihom japplika t-Trattat. Sistemi ta’ protezzjoni li jkopru biss l-ispeċi elenkati fl-Anness I tad-Direttiva jew speċi mhedda fi kwalunkwe livell jew li l-popolazzjoni tagħhom qiegħda tonqos fuq medda ta’ żmien twil ma jissodisfawx dawn ir-rekwiżiti. 2) Il-projbizzjoni ta’ qerda jew ta’ deterjorazzjoni tas-siti tat-tgħammir tal-annimali msemmija fl-Anness IV(a) tad-Direttiva 92/43/KEE għall-konservazzjoni tal-ħabitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa ma tirrikjedix li l-istatus ta’ konservazzjoni tal-popolazzjonijiet tal-ispeċi kkonċernata jkun mhedded mill-att inkwistjoni. Status ta’ konservazzjoni favorevoli tal-ispeċi kkonċernata ma jaffettwax il-projbizzjoni. 3) Il-projbizzjonijiet ta’ qtil u ta’ qerda previsti fl-Artikolu 5(a) u (b) tad-Direttiva 2009/147 u l-Artikolu 12(1)(a) u (ċ) tad-Direttiva 92/43 ma jeżiġux ir-riskju li l-miżura inkwistjoni jkollha effett negattiv fuq l-istatus ta’ konservazzjoni ta’ kull speċi ta’ annimali. Status ta’ konservazzjoni favorevoli tal-ispeċi kkonċernata ma jaffettwax il-projbizzjoni. Madankollu, meta l-ħsara lill-għasafar ma tkunx intenzjonata iżda biss aċċettata, il-projbizzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(a) u (b) tad-Direttiva 2009/147 japplikaw biss sa fejn huwa neċessarju sabiex, fis-sens tal-Artikolu 2, dawn l-ispeċi jinżammu jew jiġu adattati għal livell li jikkorrispondi partikolarment għall-ħtiġijiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet ekonomiċi u rikreazzjonali. 4) Skont l-Artikolu 5(d) tad-Direttiva 2009/147, it-tfixkil għandu jiġi pprojbit peress li dan ikollu effett sinjifikattiv fuq l-għan li l-popolazzjonijiet tal-ispeċi ta’ għasafar jinżammu jew jiġu adattati għal livell sodisfaċenti u, b’mod partikolari, meta dan jippreġudika għasafar rari waqt it-tgħammir jew it-tkabbir tagħhom. Il-projbizzjoni ta’ tfixkil prevista fl-Artikolu 12(1)(b) tad-Direttiva 92/43 hija limitata għall-atti li jistgħu partikolarment jaffettwaw l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi protetti, b’mod partikolari f’postijiet ta’ importanza partikolari għal dawn l-ispeċi jew fejn ikunu affettwati matul it-tgħammir, it-tkabbir, l-ibernazzjoni u l-migrazzjoni tagħhom. 5) Sa fejn l-applikazzjoni tal-projbizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2009/147 u fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 92/43 tiddependi mill-istatus ta’ konservazzjoni tal-popolazzjonijiet tal-ispeċi kkonċernata, din għandha tiġi evalwata b’riferiment għat-territorju tal-Istat Membru kkonċernat jew, jekk il-fruntieri ta’ dan l-Istat Membru jikkoinċidu ma’ diversi reġjuni bijoġeografiċi jew meta l-firxa naturali tal-ispeċi teżiġi dan, meta mqabbla mar-reġjun bijoġeografiku kkonċernat u, sa fejn huwa possibbli, b’mod transkonfinali.”

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.

( 2 ) Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE tal‑21 ta’ Mejju 1992 dwar il-konservazzjoni ta’ l-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa (ĠU 1992, L 206, p. 7) kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 2013/17/UE tat‑13 ta’ Mejju 2013 (ĠU 2013, L 158, p. 193).

( 3 ) Direttiva 2009/147/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑30 ta’ Novembru 2009 dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi (ĠU 2010, L 20, p. 7), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 2013/17/UE tat‑13 ta’ Mejju 2013 li tadatta ċerti direttivi fil-qasam tal-ambjent, minħabba l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Kroazja (ĠU 2013, L 158, p. 193).

( 4 ) Ara l-aħħar sentenza tal‑11 ta’ Ġunju 2020, Alianța pentru combaterea abuzurilor (C‑88/19, EU:C:2020:458).

( 5 ) Ara s-sentenzi tal‑15 ta’ Mejju 2014, Briels et (C‑521/12, EU:C:2014:330), tal‑21 ta’ Lulju 2016, Orleans et (C‑387/15 u C‑388/15, EU:C:2016:583), tas‑26 ta’ April 2017, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑142/16, EU:C:2017:301), u tas‑7 ta’ Novembru 2018, Coöperatie Mobilisation for the Environment et (C‑293/17 u C‑294/17, EU:C:2018:882).

( 6 ) Il-Konvenzjoni dwar il-konservazzjoni tal-ħajja ferjali Ewropea u ta’ l-abitati naturali, miftuħa għall-firem fid‑19 ta’ Settembru 1979 f’Berna (ĠU 1982, L 38, p. 3); irratifikata f’isem il-Komunità b’Deċiżjoni tal-Kunsill 82/72/KEE tat‑3 ta’ Diċembru 1981 (ĠU 1982, L 38, p. 1).

( 7 ) Id-Direttiva 2004/35/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ April 2004 dwar ir-responsabbiltà ambjentali f’dak li għandu x’jaqsam mal-prevenzjoni u r-rimedju għal danni ambjentali (ĠU 2004, L 143, p. 56), kif emendata bid-Direttiva 2013/30/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Ġunju 2013 (ĠU 2013, L 178, p. 66).

( 8 ) Https://nature-art12.eionet.europa.eu/article12/summary, aċċessata fit‑30 ta’ Lulju 2020.

( 9 ) Https://circabc.europa.eu/sd/a/fad548dd-b8e0-4cc0-ae2f-266eb603671a/SE_Annex%20I%20Article%2017%20National%20Summary.docx, p. 12, aċċessata fit‑30 ta’ Lulju 2020.

( 10 ) Sentenzi tal‑20 ta’ Ottubru 2005, Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit, C‑6/04, EU:C:2005:626, punti 73 sa 79), tal‑10 ta’ Jannar 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑98/03, EU:C:2006:3, punt 55), u tat‑2 ta’ Lulju 2020, Magistrat der Stadt Wien (ħamster komuni) (C‑477/19, EU:C:2020:517, punt 48).

( 11 ) Sentenza tal‑10 ta’ Ottubru 2019, Luonnonsuojeluyhdistys Tapiola (C‑674/17, EU:C:2019:851).

( 12 ) Sentenzi tat‑8 ta’ Lulju 1987, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (247/85, EU:C:1987:339, punti 6 u 7), tas‑26 ta’ Jannar 2012, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (C‑192/11, mhux ippubblikata, EU:C:2012:44, punt 33), u tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 251).

( 13 ) Sentenzi tat‑2 ta’ Awwissu 1993, Il-Kummissjoni vs Spanja (Santoña) (C‑355/90, EU:C:1993:331, punt 15), tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (willow grouse) (C‑117/00, EU:C:2002:366, punt 15), u tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punti 262 u 263).

( 14 ) Sentenzi tat‑8 ta’ Lulju 1987, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (247/85, EU:C:1987:339, punti 21 u 22), u tas‑27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punti 10 u 11).

( 15 ) Sentenzi tas‑27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punt 15), tat‑12 ta’ Lulju 2007, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C‑507/04, EU:C:2007:427, punti 102 u 103), u tas‑26 ta’ Jannar 2012, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (C‑192/11, mhux ippubblikata, EU:C:2012:44, punt 25).

( 16 ) Sentenza tat‑12 ta’ Lulju 2007, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C‑507/04, EU:C:2007:427, punti 332 et seq.); ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża (C‑507/04, EU:C:2007:8, punti 119 u 120 kif ukoll 141 u 142).

( 17 ) Sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2012, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (C‑192/11, mhux ippubblikata, EU:C:2012:44, punt 63).

( 18 ) Sentenza tal‑21 ta’ Ġunju 2018, Il-Kummissjoni vs Malta (għasafar tal-għana) (C‑557/15, EU:C:2018:477).

( 19 ) Il-Kummissjoni Ewropea, Dokument ta’ gwida dwar il-protezzjoni stretta tal-ispeċi tal-annimali ta’ interess għall-Komunità fil-qafas tad-Direttiva dwar il-habitat 92/43/KEE (2007), Kapitolu 2, punti 71 sa 79 (pp. 47 sa 49 tal-verżjoni Ingliża).

( 20 ) Sentenzi tal‑10 ta’ Jannar 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑98/03, EU:C:2006:3, punt 55), u tat‑2 ta’ Lulju 2020, Magistrat der Stadt Wien (ħamster komuni) (C‑477/19, EU:C:2020:517, punt 27).

( 21 ) Sentenzi tad‑9 ta’ Ġunju 2011, Il-Kummissjoni vs Franza (ħamster komuni) (C‑383/09, EU:C:2011:369, punti 19 sa 21), tal‑15 ta’ Marzu 2012, Il-Kummissjoni vs Ċipru (serp tal-ilma ta’ Ċipru) (C‑340/10, EU:C:2012:143, punti 60 sa 62), tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 231), u tat‑2 ta’ Lulju 2020, Magistrat der Stadt Wien (ħamster komuni) (C‑477/19, EU:C:2020:517, punt 20).

( 22 ) Sentenzi tat‑30 ta’ Jannar 2002, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Caretta caretta) (C‑103/00, EU:C:2002:60, punt 31), tas‑16 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Vipera schweizeri) (C‑518/04, mhux ippubblikata, EU:C:2006:183, punt 21), u tal‑10 ta’ Novembru 2016, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Kyparissia) (C‑504/14, EU:C:2016:847, punt 148).

( 23 ) Sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 237).

( 24 ) Konklużjonijiet fil-kawża Il-Kummissjoni vs Spanja (lontra) (C‑221/04, EU:C:2005:777, punti 49 u 50), u fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Kyparissia) (C‑504/14, EU:C:2016:105, punt 126).

( 25 ) Sentenzi tat‑18 ta’ Mejju 2006, Il-Kummissjoni vs Spanja (lontra) (C‑221/04, EU:C:2006:329, punt 71), u tal-10 ta’ Novembru 2016, Il-Kummissjoni vs il-Greċja (Kyparissia) (C‑504/14, EU:C:2016:847, punt 159).

( 26 ) Sentenza tat‑18 ta’ Mejju 2006, Il-Kummissjoni vs Spanja (lontra) (C‑221/04, EU:C:2006:329, punti 72 u 73).

( 27 ) Sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2016, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Kyparissia) (C‑504/14, EU:C:2016:847, punti 114 kif ukoll 157 u 158).

( 28 ) Sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2002, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Caretta caretta) (C‑103/00, EU:C:2002:60, punti 36 u 39)

( 29 ) Iżda aqra wkoll, dwar il-projbizzjoni tat-tfixkil, il-punt 101 et seq., iktar ’l isfel

( 30 ) Sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punti 231, 237 u 238).

( 31 ) Sentenzi tas‑27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punt 28), tas‑16 ta’ Ottubru 2003, Ligue pour la protection des oiseaux et (C‑182/02, EU:C:2003:558, punt 17), u tat‑8 ta’ Ġunju 2006, WWF Italia et (C‑60/05, EU:C:2006:378, punt 32).

( 32 ) Sentenza tat‑23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa tal-edredun maskili) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 84).

( 33 ) Rapport dwar il-Konvenzjoni dwar il-konservazzjoni tal-ħajja ferjali Ewropea u tal-abitati naturali (1997‑1998) (Artikolu 9(2)) (ippreżentat mill-Kummissjoni Ewropea), SEC(2001) 515 finali

( 34 ) Ara fir-rigward ta’ konvenzjonijiet internazzjonali oħra s-sentenzi tal‑24 ta’ Novembru 1992, Poulsen u Diva Navigation (C‑286/90, EU:C:1992:453, punt 9), tat‑3 ta’ Settembru 2008, Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (C‑402/05 P u C‑415/05 P, EU:C:2008:461, punt 291), tal‑21 ta’ Diċembru 2011, Air Transport Association of America et (C‑366/10, EU:C:2011:864, punt 123), u tal‑11 ta’ Lulju 2018, Bosphorus Queen Shipping (C‑15/17, EU:C:2018:557, punt 44).

( 35 ) Iżda aqra wkoll, dwar il-projbizzjoni tat-tfixkil, punti 95 et seq.

( 36 ) Sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punti 253 u 254).

( 37 ) Sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 259).

( 38 ) Minkejja dan, Möckel, S., “35 Jahre Europäische Vogelschutzrichtlinie” (35 sena tad-Direttiva Ewropea dwar l-għasafar), Natur und Recht (Natura u Liġi), 2014, p. 381 (387), jirreferi ġustament għall-friefet il-lejl li huma komuni sew, li l-ispeċi kollha tagħhom jaqgħu taħt il-protezzjoni stretta tad-Direttiva dwar il-habitat.

( 39 ) Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il-Kummissjoni vs Spanja (lontra) (C‑221/04, EU:C:2005:777, punt 50).

( 40 ) Ara iktar ’il fuq, punt 41 et seq.

( 41 ) Ara Machtans, C., Wedeles, C. u Bayne, E., “A first estimate for Canada of the number of birds killed by colliding with building windows”, Avian Conservation and Ecology 8(2) (2013), p. 5.

( 42 ) Ara wkoll Slater, F. M., “An assessment of wildlife road casualties – the potential discrepancy between numbers counted and numbers killed”, Web Ecology 3(1) (2002), p. 33.

( 43 ) Sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (willow grouse) (C‑117/00, EU:C:2002:366, punt 15 et seq.).

( 44 ) Ara iktar ’il fuq, punt 77.

( 45 ) Sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 18).

( 46 ) Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Tronex (C‑624/17, EU:C:2019:150, punti 51 u 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 47 ) Ara s-sentenzi tat‑8 ta’ Lulju 1987, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (247/85, EU:C:1987:339, punt 8), u Il-Kummissjoni vs L-Italja (262/85, EU:C:1987:340, punt 8), kif ukoll tad‑19 ta’ Jannar 1994, Association pour la protection des animaux sauvages et (C‑435/92, EU:C:1994:10, punt 20)

( 48 ) Ara s-sentenzi tas‑27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punt 28), tas‑16 ta’ Ottubru 2003, Ligue pour la protection des oiseaux et (C‑182/02, EU:C:2003:558, punt 17), u tat‑23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa tal-edredun maskili) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 68), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawża WWF Italia et (C‑60/05, EU:C:2006:116, punt 50), u l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C‑418/04, EU:C:2006:569, punti 111 u 112).

( 49 ) Sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (il-foresta ta’ Białowieża) (C‑441/17, EU:C:2018:255, punt 251 et seq.).

( 50 ) Dokument ta’ gwida tal-Kummissjoni (iċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 19, Kapitolu 2, punt 41 (p. 38 tal-verżjoni Ingliża)).

( 51 ) Iċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 19, Kapitolu 2, punt 39 (p. 38 tal-verżjoni Ingliża)).

( 52 ) Sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2002, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Caretta caretta) (C‑103/00, EU:C:2002:60, punt 17), u l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Kyparissia) (C‑504/14, EU:C:2016:105, punti 1 u 13).

( 53 ) Sentenza tas‑16 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (Vipera schweizeri) (C‑518/04, mhux ippubblikata, EU:C:2006:183, punt 15).

( 54 ) Sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2012, Il-Kummissjoni vs Ċipru (Natrix natrix cypriaca) (C‑340/10, EU:C:2012:143, punti 16 u 18 kif ukoll 63 sa 65).

( 55 ) Sentenza tal‑10 ta’ Ottubru 2019, Luonnonsuojeluyhdistys Tapiola (C‑674/17, EU:C:2019:851, punt 57).

( 56 ) Sentenza tal‑10 ta’ Ottubru 2019, Luonnonsuojeluyhdistys Tapiola (C‑674/17, EU:C:2019:851, punt 58).

( 57 ) Sentenza tal‑10 ta’ Ottubru 2019, Luonnonsuojeluyhdistys Tapiola (C‑674/17, EU:C:2019:851, punt 59).

( 58 ) Sentenza tal‑10 ta’ Ottubru 2019, Luonnonsuojeluyhdistys Tapiola (C‑674/17, EU:C:2019:851, punt 61).