KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SAUGMANDSGAARD ØE

ippreżentati fit-12 ta’ Novembru 2020 ( 1 )

Kawża C‑515/19

Eutelsat SA

vs

Autorité de régulation des communications électroniques et des postes,

Inmarsat Ventures SE, li kienet Inmarsat Ventures Ltd,

fil-preżenza ta’

Viasat Inc.,

Viasat UK Ltd

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi – Deċiżjoni 2007/98/KE – Użu armonizzat tal-ispektrum tar-radju fil-meded ta’ frekwenzi ta’ 2 GHz – Sistemi li jipprovdu servizzi mobbli permezz tas-satellita – Deċiżjoni Nru 626/2008/KE – Għażla u awtorizzazzjoni – Artikolu 2(2) – Sistema mobbli permezz tas-satellita – Kunċett ta’ ‘stazzjon mobbli terrestri’ – Kunċett ta’ ‘komponenti terrestri ‘kumplimentari’ – Artikolu 4(1)(ċ)(ii) – Obbligu li tkopri tal-inqas 60 % tat-territorju tal-Unjoni – Artikolu 7(1) – Nuqqas ta’ osservanza – Konsegwenzi”

I. Introduzzjoni

1. It-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Conseil d’État (il‑Kunsill tal-Istat, Franza) tirrigwarda s-sistema “European Aviation Network” (Network tal-Avjazzjoni Ewropea, iktar ’il quddiem is‑“sistema NAE”) implimentata minn Inmarsat Ventures SE, li kienet Inmarsat Ventures Ltd, (iktar ’il quddiem “Inmarsat”), li hija intiża sabiex tipprovdi konnessjoni tal-internet lil ajruplani li jkunu qegħdin itiru fit‑territorju tal-Unjoni.

2. Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ rikors għal annullament ippreżentat minn Eutelsat SA kontra deċiżjoni tal-Autorité de régulation des communications électroniques et des postes (l-Awtorità Regolatorja għall‑Komunikazzjonijiet Elettroniċi u Postali, iktar ’il quddiem l‑“ARKEP”) li tawtorizza lil Inmarsat tuża komponenti terrestri kumplimentari fil-qafas tas-sistema NAE.

3. Din id-deċiżjoni tal-ARKEP issegwi d-Deċiżjoni 2009/449/KE ( 2 ) li permezz tagħha l-Kummissjoni għażlet lil Inmarsat u Solaris Mobile Limited bħala operaturi ta’ sistemi mobbli permezz tas-satellita awtorizzati jużaw il-medda ta’ frekwenzi ta’ 2 GHz, b’mod konformi mad-Deċiżjoni 2007/98/KE ( 3 ) u mad-Deċiżjoni Nru 626/2008/KE ( 4 ).

4. Essenzjalment, id-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju huma intiżi sabiex jistabbilixxu jekk is-sistema NAE implimentata minn Inmarsat, u b’mod partikolari, il-komponent terrestri ta’ din is-sistema, huwiex konformi mal-kriterji stabbiliti bid-Deċiżjoni Nru 626/2008.

5. Jiena ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għal dawn id-domandi fl-affermattiv.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-Deċiżjoni 2007/98

6. L-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni 2007/98/KE jistipula: “L-għan ta’ din id-Deċiżjoni huwa li jiġu armonizzati l-kundizzjonijiet għad-disponibbiltà u l-effiċjenza ta’ l-użu tal-medda ta’ frekwenzi 1980 ‑ 2010 MHz (mid-Dinja sal-ispazju) u 2170 – 2200 MHz (mill‑ispazju sad‑Dinja) għal sistemi li jipprovdu servizzi satellitari mobbli [f l‑Unjoni].”

7. Skont l-Artikolu 2 ta’ din id-deċiżjoni, “sistemi li jipprovdu servizzi satellitari mobbli” huma s-sistemi li kapaċi jipprovdu servizzi ta’ komunikazzjoni bir-radju bejn stazzjon mobbli terrestri u stazzjon wieħed jew iktar spazjali, jew bejn stazzjonijiet mobbli terrestri permezz ta’ stazzjon spazjali wieħed jew iktar, jew bejn stazzjon mobbli terrestri u stazzjonijiet terrestri kumplimentari wieħed jew iktar użati f’postijiet fissi.

8. L-Artikolu 3 ta’ din id-deċiżjoni jistipula: “1. L-Istati Membri għandhom jassenjaw u joffru sa mill-1 ta’ Lulju 2007 il-meded kollha ta’ frekwenzi 1980 – 2010 MHz and 2170 ‑ 2200 MHz għal sistemi li jipprovdu servizzi satellitari mobbli. […] 2. Kull stazzjon kumplimentari bbażat fuq l-art għandu jkun parti integrali minn sistema satellitari mobbli u għandu jkun ikkontrollat mis‑sistema tal-ġestjoni tar-riżorsi u tan-netwerk satellitari. Għandu juża l-istess direzzjoni ta’ trasmissjoni u l-istess partijiet tal-meded ta’ frekwenzi li jużaw komponenti satellitari assoċjati miegħu u ma għandux iżid ir-rekwiżit ta’ l-spektrum għas-sistemi satellitari mobbli assoċjati miegħu.”

B. Id-Deċiżjoni Nru 626/2008

9. L-Artikolu 1(1) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 huwa fformulat kif ġej: “L-għan ta’ din id-Deċiżjoni huwa li tiffaċilita l-iżvilupp ta’ suq intern kompetittiv għas-servizzi mobbli permezz tas-satellita (“servizzi MSS”) madwar [l-Unjoni] u li tiżgura kopertura gradwali fl-Istati Membri kollha. Din id-Deċiżjoni toħloq proċedura Komunitarja għall-għażla komuni ta’ l-operaturi ta’ sistemi mobbli permezz tas-satellita li jużaw il-medda ta’ frekwenzi ta’ 2 GHz konformement mad-Deċiżjoni 2007/98/KE, inkluż l-ispektrum tar-radju minn 1980 sa 2010 MHz għandhom japplikaw mid-dinja għall-ispazju, u minn 2170 sa 2200 MHz għall‑komunikazzjoni mill-ispazju għad-dinja. Id-Deċiżjoni tistipula wkoll dispożizzjonijiet għall-awtorizzazzjoni kkoordinata mill-Istati Membri ta’ l-operaturi magħżula sabiex jużaw l-ispektrum tar-radju allokat fi ħdan din il-medda għall-operazzjoni ta’ sistemi mobbli permezz tas-satellita.”

10. L-Artikolu 2(2) ta’ din id-deċiżjoni jistipula: “Id-definizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw ukoll: a) ‘sistemi mobbli permezz tas-satellita’ tfisser netwerks ta’ komunikazzjoni elettronika u faċilitajiet assoċjati li jkunu kapaċi jipprovdu servizzi ta’ komunikazzjoni bir-radju bejn stazzjon mobbli terrestri u stazzjon spazjali wieħed jew aktar, jew bejn stazzjonjiet mobbli terrestri permezz ta’ stazzjon spazjali jew aktar, jew bejn stazzjon mobbli terrestri u komponent terrestri komplementari jew aktar użati f’siti fissi. Tali sistema għandha tinkludi mill-anqas stazzjon terrestri [spazjali] wieħed; b) ‘komponenti terrestri komplementari’ ta’ sistemi mobbli permezz tas-satellita tfisser stazzjonjiet terrestri wżati f’siti fissi, sabiex itejbu d-disponibbiltà tas-servizzi MSS f’żoni ġeografiċi koperti mill-firxa tas-satellita jew satelliti tas-sistema, fejn il‑komunikazzjoni ma’ stazzjon spazjali jew aktar ma tistax tkun garantita bil-kwalità meħtieġa.”

C. Id-Deċiżjoni 2009/449

11. Sabiex teżegwixxi d-Deċiżjoni Nru 626/2008, il-Kummissjoni għażlet, permezz tad-Deċiżjoni 2009/449, lil Inmarsat u Solaris Mobile Limited bħala operaturi ta’ sistemi mobbli permezz tas-satellita awtorizzati jużaw il-medda ta’ frekwenzi ta’ 2 GHz, skont id‑Deċiżjoni 2007/98.

III. Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

12. Bid-Deċiżjoni Nru 2014‑1257 tal-21 ta’ Ottubru 2014, l-ARKEP awtorizzat lil Inmarsat sabiex tuża l-frekwenzi msemmija fid‑Deċiżjoni 2009/449 fi Franza metropolitana.

13. Bid-Deċiżjoni Nru 2018‑0001 tat-22 ta’ Frar 2018, l-ARKEP tat lil Inmarsat l-awtorizzazzjoni li tuża komponenti terrestri kumplimentari ta’ sistema mobbli permezz tas-satellita.

14. Huwa kontra din it-tieni deċiżjoni li Eutelsat ippreżentat rikors għal annullament quddiem il-Kunsill tal-Istat. Viasat Inc u Viasat UK Ltd (iktar ’il quddiem, flimkien, “Viasat”) intervjenew fil-kawża prinċipali insostenn ta’ dan ir-rikors.

15. Mill-provi prodotti minn dik il-qorti jirriżulta li Inmarsat għandha l-ħsieb li tuża l-awtorizzazzjoni mogħtija permezz tad‑Deċiżjoni 2009/449 sabiex tiżviluppa s-sistema NAE.

16. Is-sistema NAE tippermetti li jiġi żgurat servizz mobbli għal ajruplani permezz ta’ trażmissjonijiet bis-satellita, li jiġu rċevuti permezz ta’ terminal li jinsab fuq il-qafas tal-ajruplani, u ta’ trażmissjonijiet li jitilqu minn komponenti terrestri kumplimentari stazzjonati fit-territorju tal-Unjoni, li jiġu rċevuti minn terminal li jinsab taħt il-qafas tal-ajruplani. Dawn it‑trażmissjonijiet kollha jseħħu fuq il-medda ta’ frekwenza mogħtija lil Inmarsat bid-Deċiżjoni 2009/449. Din is-sistema tuża satellita li bdiet tintuża fid-29 ta’ Awwissu 2017.

17. Insostenn tar-rikors għal annullament tagħha, Eutelsat ressqet diversi argumenti intiżi sabiex juru li s-sistema NAE implimentata minn Inmarsat ma hijiex konformi mad-dispożizzjonijiet tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, li jwassal għan-nullità tad-deċiżjoni tal-ARKEP tat-22 ta’ Frar 2018.

18. Wara li kkonstata li dawn l-argumenti kienu jippreżentaw diversi diffikultajiet ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Kunsill tal-Istat iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja s‑segwenti domandi preliminari: “1) Liema kriterji legali jistgħu jintużaw sabiex jiġi identifikat stazzjon mobbli terrestri fis-sens tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 […]? Din id‑deċiżjoni għandha tinqara bħala li tirrikjedi li stazzjon mobbli terrestri li jikkomunika ma’ komponenti terrestri kumplimentari jista’ wkoll, mingħajr tagħmir separat, jikkomunika ma’ satellita? Kif, jekk fl-affermattiv, għandu jiġi evalwat jekk it-tagħmir huwiex l-istess? 2) Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 2(2) ta’ dik l-istess deċiżjoni għandhom jiġu interpretati fis-sens li sistema mobbli permezz tas‑satellita għandha tkun ibbażata prinċipalment fuq komponenti satellitari jew jippermettu li jitqies li r-rwol rispettiv ta’ komponenti satellitari u terrestri huwa irrilevanti, inkluż f’konfigurazzjoni fejn il-komponent satellitari huwa utli biss meta l-komunikazzjonijiet ma’ komponenti terrestri ma jistgħux jiġu żgurati? Jistgħu jiġu installati komponenti terrestri kumplimentari sabiex ikopru t‑territorju kollu tal-Unjoni Ewropea għar-raġuni li l-istazzjonjiet spazjali fl-ebda punt ma jistgħu jiżguraw il-kwalità rikjesta ta’ komunikazzjonijiet fis-sens tal-Artikolu 2(2)(b)? 3) Fil-każ li l-operatur magħżul konformement mat-Titolu II ta’ din id-deċiżjoni ma osservax l-impenji għal dak li jirrigwarda l‑kopertura tat-territorju ddefiniti fl-Artikolu 7(2) sat-terminu previst fl-Artikolu 4(1)(ċ)(ii), l-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri għandhom jirrifjutaw li jagħtu awtorizzazzjonijiet għall‑operazzjoni ta’ komponenti terrestri kumplimentari? Fil-każ ta’ risposta negattiva, jistgħu jirrifjutaw li jagħtu dawn l‑awtorizzazzjonijiet?”

19. It-talba għal deċiżjoni preliminari tat‑28 ta’ Ġunju 2019 ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-8 ta’ Lulju 2019.

20. Eutelsat, Inmarsat, Viasat, il-Gvern Franċiż, Belġjan u dak tar‑Renju Unit, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u wieġbu bil-miktub diversi mistoqsijiet li saru mill-Qorti tal‑Ġustizzja.

IV. Analiżi

21. Mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l‑kawża ppreżentata minn Eutelsat, u sostnuta minn Viasat, quddiem il‑qorti tar-rinviju tagħmel parti minn numru ta’ kawżi, ippreżentati quddiem il-qrati tal-Unjoni ( 5 ) u quddiem il-qrati nazzjonali b’mod partikolari fir-Renju Unit, fil-Ġermanja, fl-Italja, fi Spanja u fil-Belġju, li permezz tagħhom dawn il-partijiet qegħdin jippruvaw jipprekludu l-użu minn Inmarsat tal-medda ta’ frekwenza ta’ 2 GHz permezz ta’ komponenti terrestri kumplimentari.

22. Fil-kuntest ta’ din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba, essenzjalment, teżamina tliet argumenti mressqa minn Eutelsat sabiex tikkonstata l-validità tal-awtorizzazzjoni mogħtija mill-ARKEP lil Inmarsat sabiex tuża komponenti terrestri kumplimentari fi Franza, liema eżami jirrikjedi l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal‑Unjoni. Dawn it-tliet argumenti jikkorrispondu għat-tliet domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju.

23. Fl-ewwel lok, Eutelsat issostni li, f’sistema bħas-sistema NAE implimentata minn Inmarsat, it-terminal installat taħt il-qafas tal-ajruplan sabiex jikkomunika mal-komponenti terrestri kumplimentari ma jikkostitwixxix “stazzjon mobbli terrestri”, b’tali mod li dawn il‑komponenti ma jiffurmawx parti integrali ta’ “sistema mobbli permezz tas-satellita” fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008.

24. Fit-tieni lok, Eutelsat tiddikjara li l-komponenti terrestri ma jistgħux, fid-dawl tal-importanza predominanti tagħhom, jiġu kkunsidrati bħala “kumplimentari” f’sistema bħas-sistema NAE, b’tali mod li din tal‑aħħar ma tikkostitwixxix “sistema mobbli permezz tas-satellita” fis‑sens tad-dispożizzjoni ċċitata iktar ’il fuq.

25. Fit-tielet lok, Eutelsat tiddikjara li l-awtoritajiet nazzjonali ma jistgħux jagħtu lil Inmarsat l-awtorizzazzjoni li tuża komponenti terrestri kumplimentari fit-territorju tagħhom minħabba li din tal-aħħar ma osservatx l-obbligi ta’ kopertura tat-territorju fid-data prevista fl‑Artikolu 4(1)(ċ)(ii) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008.

26. Fil-kumplament tal-konklużjonijiet tiegħi, ser nesponi r-raġunijiet li għalihom nikkunsidra li hemm lok li kull argument invokat minn Eutelsat jiġi miċħud. Fi kliem ieħor, jiena ser nipproponi lill-Qorti tal‑Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula fis-sens li d‑dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni ma jikkontestawx il‑validità tal-awtorizzazzjoni miksuba minn Inmarsat sabiex tuża komponenti terrestri kumplimentari fi Franza.

A. Fuq il-kunċetti ta’ “sistema mobbli permezz tas-satellita” u ta’ “stazzjon mobbli terrestri” fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 (l-ewwel domanda)

27. Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 għandux jiġi interpretat fis-sens li, f’sistema bħas-sistema NAE inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-komponenti terrestri kumplimentari jikkomunikaw ma’ “stazzjon mobbli terrestri” u, għalhekk, jiffurmaw parti integrali minn “sistema mobbli permezz tas-satellita”, fid-dawl tal‑fatt li din is-sistema tinkludi żewġ terminals ta’ riċezzjoni separati konnessi permezz ta’ apparat ta’ komunikazzjoni, l-ewwel wieħed imqiegħed fuq il-qafas ta’ ajruplan u li jikkomunika ma’ satellita, it-tieni wieħed imqiegħed taħt il-qafas u li jikkomunika mal-komponenti terrestri kumplimentari.

28. Eutelsat u Viasat ipproponew li din id-domanda għandha tingħata risposta fin-negattiv, għall-kuntrarju ta’ Inmarsat, tal-Gvern Franċiż, Belġjan u dak tar-Renju Unit kif ukoll tal-Kummissjoni.

29. Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, hemm lok li nitilqu mit-test tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008. Din id‑dispożizzjoni tiddefinixxi s-“sistemi mobbli permezz tas-satellita” bħala “netwerks ta’ komunikazzjoni elettronika u faċilitajiet assoċjati” li jkunu kapaċi jipprovdu tliet tipi ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni bir-radju: – bejn stazzjon mobbli terrestri u stazzjon spazjali wieħed jew iktar, jew – bejn stazzjonijiet mobbli terrestri permezz ta’ stazzjon spazjali wieħed jew iktar, jew – bejn stazzjon mobbli terrestri u komponent terrestri kumplimentari wieħed jew iktar użati f’siti fissi.

30. It-tieni u t-tielet domanda magħmula jkopru t-tielet tip ta’ komunikazzjoni bir-radju, dik bejn stazzjon mobbli terrestri u komponenti terrestri kumplimentari.

31. Preliminarjament, nemmen li huwa utli li jiġu ċċarati t-tifsiriet tat‑termini “mobbli”, “terrestri”, “spazjali” u “satellita” użati sabiex jiġu deskritti dawn is-servizzi ta’ komunikazzjoni bir-radju.

32. Bħall-partijiet kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet, ma nara l‑ebda oġġezzjoni li f’dan ir-rigward, jintużaw id-definizzjonijiet stabbiliti bir-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju adottat mill‑Konferenza Dinjija tal-Komunikazzjoni bir-Radju tal-1995 (iktar ’il quddiem ir-“Regolament tal-Komunikazzjoni bir-Radju”) ( 6 ). Fil-fatt, jekk dawn it-termini jittieħdu waħidhom, ma hemm l-ebda kontradizzjoni bejn dan ir-regolament u d-Deċiżjoni Nru 626/2008.

33. Qabelxejn, nirrileva li diversi dispożizzjonijiet tad‑Deċiżjoni 2007/98 u tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 jużaw l-espressjoni “stazzjon spazjali” u t-terminu “satellita” b’mod interkambjabbli, jew tal‑inqas mingħajr ma jikkjarifikaw ir-relazzjoni bejn dawn iż-żewġ kunċetti ( 7 ). Minkejja li din l-isfumatura ma hijiex determinanti għad‑deċiżjoni tal-kawża prinċipali, nispjega li, f’dan il-kuntest regolatorju, il-kunċett ta’ “stazzjon spazjali” jidhirli li jirrikjedi l‑preżenza mhux biss ta’ satellita iżda wkoll ta’ ċerti elementi tekniċi supplimentari; fi kliem ieħor, dan il-kunċett huwa iktar restrittiv minn dak ta’ “satellita” ( 8 ). Fil-kuntest tal-kawża prinċipali, ma huwiex ikkontestat li s-sistema NAE tinkludi stazzjon spazjali, kif jirrikjedi l‑Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 ( 9 ).

34. Sussegwentement, stazzjon “terrestri”“jinsab jew fuq wiċċ id‑dinja, jew fil-parti prinċipali tal-atmosfera terrestri” [traduzzjoni mhux uffiċjali] ( 10 ). Stazzjon li jinsab fuq ajruplan, bħal fis-sistema NAE, għandu jiġi kklassifikat bħala stazzjon terrestri.

35. Finalment, stazzjon “mobbli” terrestri huwa b’mod partikolari “intiż sabiex jintuża meta jkun qed jiċċaqlaq jew meta jieqaf f’destinazzjonijiet mhux stabbiliti” [traduzzjoni mhux uffiċjali] ( 11 ). L‑ewwel domanda magħmula tirrigwarda dan il-kunċett ta’ “stazzjon mobbli terrestri”.

36. Fid-dawl ta’ dan, issa nista’ neżamina l-argumenti mressqa minn Eutelsat u sostnuti minn Viasat, kemm quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll quddiem il-qorti tar-rinviju, u li jkopru t-tielet kategorija ta’ komunikazzjoni bir-radju deskritta fl-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, jiġifieri dik bejn stazzjon mobbli terrestri u komponenti terrestri kumplimentari.

37. Essenzjalment, Eutelsat u Viasat jippruvaw juru li l-komponenti terrestri kumplimentari ma jikkomunikawx ma’ stazzjon mobbli terrestri f’sistema bħas-sistema NAE inkwistjoni fil-kawża prinċipali, b’tali mod li ma jiffurmawx parti integrali minn “sistema mobbli permezz tas‑satellita” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.

38. Jiena ma naqbilx ma’ dan ir-raġunament.

39. Is-silloġiżmu propost minn Eutelsat u Viasat jista’ jitqassar kif ġej. Il-kunċett ta’ “stazzjon mobbli terrestri” jirrikjedi li tali stazzjon ikun jista’ jikkomunika ma’ satellita ( 12 ) (maġġuri). Is-sistema NAE tikkomunika mal-komponenti terrestri kumplimentari permezz ta’ terminal imqiegħed taħt il-qafas tal-ajruplan, li jikkostitwixxi stazzjon awtonomu li ma jistax jikkomunika ma’ satellita (minuri). Konsegwentement, il-komponenti terrestri kumplimentari użati fil-qafas tas-sistema NAE ma jikkomunikawx ma’ stazzjon mobbli terrestri u, għalhekk, ma jiffurmawx parti integrali minn sistema mobbli permezz tas-satellita.

40. Fl-opinjoni tiegħi, dan l-argument huwa vvizzjat b’żewġ żbalji irrimedjabbli li jaffettwaw il-parti maġġuri u dik minuri ta’ dan is‑silloġiżmu.

41. Fl-ewwel lok, u kuntrarjament għal dak li jiddikjaraw Eutelsat u Viasat, il-kunċett ta’ “stazzjon mobbli terrestri”, fis-sens tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, ma jirrikjedix li tali stazzjon ikun jista’ jikkomunika ma’ satellita. F’dan ir-rigward, infakkar li dan il-kunċett ma ġiex espressament iddefinit mil-leġiżlatur tal-Unjoni.

42. Dawn il-partijiet jiddeduċu dan ir-rekwiżit mir-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju. Fil-kuntest ta’ dan ir-regolament, fil-fatt, mill-Artikoli 1.63 u 1.68 tiegħu jista’ jiġi dedott li kull stazzjon mobbli terrestri għandu jikkomunika jew ma’ stazzjon spazjali, jew ma’ stazzjon mobbli terrestri ieħor bl-għajnuna ta’ oġġett spazjali ( 13 ).

43. Madankollu, ma hemm xejn fid-Deċiżjoni Nru 626/2008 ( 14 ), u lanqas fid-Deċiżjoni 2007/98, li jissuġġerixxi li d-definizzjonijiet tar‑Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju għandhom jiġu trasposti b’mod integrali fil-kuntest ta’ dawn id-deċiżjonijiet, kif korrettement irrilevat Inmarsat.

44. F’dak li jirrigwarda b’mod iktar preċiż il-kunċett ta’ “stazzjon mobbli terrestri”, fl-opinjoni tiegħi hemm raġuni li tipprekludi kategorikament tali traspożizzjoni. Kif enfasizzat il-Kummissjoni, il‑kunċett ta’ “sistema mobbli permezz tas-satellita” iddefinit fl‑Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 ma jikkorrispondix ma’ “servizz mobbli permezz tas-satellita” li jinsab fl-Artikolu 1.25 tar‑Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju ( 15 ).

45. Sabiex id-differenzi bejn dawn iż-żewġ kunċetti jinftiehmu aħjar, għandha ssir distinzjoni bejn erba’ kategoriji ta’ komunikazzjoni. L-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 L-Artikolu 1.25 tar-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir‑Radju Bejn stazzjonijiet spazjali Bejn stazzjonijiet mobbli terrestri u stazzjonijiet spazjali Bejn stazzjonijiet mobbli terrestri u stazzjonijiet spazjali Bejn stazzjonijiet mobbli terrestri, permezz ta’ stazzjonijiet spazjali Bejn stazzjonijiet mobbli terrestri,permezz ta’ stazzjonijiet spazjali Bejn stazzjonijiet mobbli terrestri u komponenti terrestri kumplimentari

46. Kif turi t-tabella hawn fuq, l-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 huwa kemm iktar restrittiv (inkwantu ma jinkludix il‑komunikazzjonijiet bejn stazzjonijiet spazjali) u iktar wiesa’ (inkwantu jinkludi l-komunikazzjonijiet bejn stazzjon mobbli terrestri u komponenti terrestri kumplimentari) mill-Artikolu 1.25 tar-Regolament dwar il‑Komunikazzjoni bir-Radju.

47. B’hekk, peress li r-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju ma jinkludix il-komunikazzjonijiet bejn stazzjon mobbli terrestri u komponenti terrestri kumplimentari, li huma preċiżament inkwistjoni f’din il-kawża, id-definizzjonijiet li dan ir-regolament jistabbilixxi f’dan ir-rigward ma għandhomx jiġu trasposti fil-kuntest tal-Artikolu 2(2)(a) tad‑Deċiżjoni Nru 626/2008.

48. Jekk nibqgħu mad-dispożizzjonijiet tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, huwa ċar li “sistema mobbli permezz tas-satellita”, kif imsemmija fl‑Artikolu 2(2)(a) ta’ din id-deċiżjoni, għandha neċessarjament tinkludi mill-inqas stazzjon mobbli terrestri li jista’ jikkomunika ma’ stazzjon spazjali. Dan jirriżulta mill-aħħar sentenza ta’ din id-dispożizzjoni li tistipula li tali sistema tinkludi “mill-anqas stazzjon terrestri [spazjali] wieħed”, kif ukoll mill-isem stess ta’ din is-sistema li jimplika l-preżenza ta’ “satellita”.

49. Madankollu, dan ir-rekwiżit ma jeskludix li tali sistema tinkludi wkoll stazzjonijiet mobbli terrestri oħra, intiżi sabiex jikkomunikaw ma’ komponenti terrestri kumplimentari, mingħajr madankollu ma jkunu jistgħu jikkomunikaw ma’ satellita.

50. Fi kliem ieħor, jekk ma hemmx dubju li sistema mobbli permezz tas-satellita għandha tinkludi stazzjon mobbli terrestri li jista’ jikkomunika ma’ satellita, ma hemm l-ebda raġuni għalfejn għandu jiġi kkunsidrat, abbażi tad-definizzjonijiet stabbiliti bid-Deċiżjoni Nru 626/2008, li l-istazzjonijiet mobbli terrestri kollha integrati f’din is‑sistema għandhom ikunu jistgħu jikkomunikaw ma’ satellita.

51. B’hekk, l-argumenti ta’ Eutelsat u ta’ Viasat, imqassra fil-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet, għandhom jiġu miċħuda fuq din l-ewwel bażi. Kuntrarjament għal dak li dawn il-partijiet iddikjaraw, stazzjon li jikkomunika ma’ komponenti terrestri kumplimentari jista’ jiġi kklassifikat bħala “stazzjon mobbli terrestri”, fis-sens tal‑Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, anki jekk ma jkunx jista’ jikkomunika ma’ satellita.

52. Fit-tieni lok, anki kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tiddeċiedi li kull“stazzjon mobbli terrestri” għandu neċessarjament ikun jista’ jikkomunika ma’ satellita, l-argument ta’ Eutelsat u ta’ Viasat xorta huwa vvizzjat inkwantu huwa bbażat fuq separazzjoni artifiċjali bejn il‑komponenti tekniċi tas-sistema NAE.

53. Skont dan l-argument, ikun hemm, minn naħa waħda, it-terminal li jirċievi li jinsab fuq il-qafas tal-ajruplan, li jikkomunika mas-satelliti, u, min-naħa l-oħra, it-terminal li jirċievi li jinsab taħt il-qafas, li jikkomunika mal-komponenti terrestri kumplimentari. Peress li dan tal‑aħħar ma jistax jikkomunika ma’ satellita, ma jistax jikkostitwixxi stazzjon mobbli terrestri u b’hekk ma jissodisfax id-definizzjoni stabbilita fl-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, interpretata – b’mod żbaljat fl-opinjoni tiegħi – bħala li tirrikjedi tali kapaċità.

54. Din is-separazzjoni ma jidhirlix li tikkorrispondi mar-realtà teknika tas-sistema NAE. Simili għall-pożizzjoni difiża, essenzjalment, minn Inmarsat, mill-Gvern Franċiż, dak Belġjan u tar-Renju Unit u mill‑Kummissjoni, jidhirli li huwa artifiċjali, minn perspettiva funzjonali, li taqsam sistema, bħas-sistema NAE inkwistjoni fil-kawża prinċipali, f’żewġ stazzjonijiet separati u indipendenti. Fil-fatt, il-partijiet jaqblu li ż-żewġ terminals ta’ riċezzjoni tas-sistema NAE huma konnessi bejniethom b’apparat ta’ komunikazzjoni li jistabbilixxi, skont iċ‑ċirkustanzi, it-terminal – satellitarju jew terrestri – użat biex jirċievi jew jibgħat is-sinjal dieħel jew ħiereġ.

55. F’dan il-kuntest, is-sempliċi fatt li dawn iż-żewġ terminals huma fiżikament separati, peress li tpoġġew fuq u taħt il-qafas rispettivament, ma għandux jimplika, fih innifsu, li jikkostitwixxu żewġ “stazzjonijiet” differenti. Għall-kuntrarju, jidhirli li l-ġestjoni ċentralizzata tas-sinjali rispettivi tagħhom timplika li dawn it-terminals jiffurmaw parti minn “stazzjon” wieħed li huwa l-istess, kif b’mod partikolari enfasizzaw ġustament il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni.

56. Din l-interpretazzjoni hija sostnuta bl-Artikolu 1.61 tar‑Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju, li jipprevedi li “stazzjon” huwa “trażmettitur jew riċevitur wieħed jew iktar, jew grupp ta’ trażmettituri u ta’ riċevituri, inkluż it-tagħmir aċċessorju, neċessarju sabiex jiġi żgurat servizz ta’ komunikazzjoni bir-radju jew għas-servizz ta’ radjuastronomija, f’post partikolari” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

57. Il-fatt li tali “trażmettituri” ma jkunux tpoġġew fiżikament fl-istess kaxxa ma għandux ikun determinanti f’dan ir-rigward, għaliex inkella jkun hemm ir-riskju li l-kwistjoni taqa’ f’formaliżmu legali b’diskrepanza mar-realtà teknika li tirrikjedi li l-antenni ta’ dawn it‑terminals jitqiegħdu jħarsu ’l fuq (għall-komunikazzjoni mas-satelliti) u ’l isfel (għall‑komunikazzjoni mal-komponenti terrestri kumplimentari) rispettivament, kif spjegat minn Inmarsat.

58. F’dan ir-rigward, il-Gvern Franċiż żied li l-eżistenza ta’ żewġ terminals ta’ riċezzjoni hija meħtieġa wkoll, fuq il-livell tekniku, mill‑eżistenza ta’ lingwi tal-informatika differenti għall-komunikazzjoni mas-satelliti (lingwa “DVB‑S”) u mal-komponenti terrestri kumplimentari (lingwa “LTE”) ( 16 ).

59. Il-Gvern tar-Renju Unit spjega din is-sitwazzjoni b’eżempju ta’ “common sense” (sens komun). Dan il-gvern spjega li telefon ċellulari jinkludi diversi komponenti li jistgħu jaqbdu ma’ network 3G, ma’ network 4G u ma’ network Wifi, jew inkella jistabbilixxu konnessjoni Bluetooth. Xorta jibqa’ l-fatt li dawn il-komponenti kollha jiffurmaw parti minn stazzjon wieħed li huwa l-istess, jiġifieri l-imsemmi telefon ċellulari. Dan l-eżempju sempliċi, fl-opinjoni tiegħi, huwa suffiċjenti sabiex jiġi miċħud l-argument ta’ Eutelsat u ta’ Viasat.

60. B’hekk, u kuntrarjament għal dak li dawn il-partijiet iddikjaraw, oġġett magħmul minn żewġ terminals ta’ riċezzjoni differenti konnessi permezz ta’ operatur ta’ komunikazzjoni, l-ewwel wieħed imqiegħed fuq il-qafas tal-ajruplan u li jikkomunika ma’ satellita, it-tieni mqiegħed taħt il-qafas u li jikkomunika ma’ komponenti terrestri kumplimentari, għandu jiġi kklassifikat bħala “stazzjon mobbli terrestri”.

61. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tagħti r-risposta segwenti għall-ewwel domanda. L‑Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 għandu jiġi interpretat fis-sens li, f’sistema bħas-sistema NAE inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-komponenti terrestri kumplimentari jikkomunikaw ma’ “stazzjon mobbli terrestri” u, għalhekk, jiffurmaw parti integrali minn “sistema mobbli permezz tas-satellita”, fid-dawl tal-fatt li din is-sistema tinkludi żewġ terminals ta’ riċezzjoni separati konnessi b’apparat ta’ komunikazzjoni, l-ewwel wieħed imqiegħed fuq il-qafas ta’ ajruplan u li jikkomunika ma’ satellita, it-tieni wieħed imqiegħed taħt il-qafas u li jikkomunika ma’ komponenti terrestri kumplimentari.

B. Fuq il-kunċett ta’ “komponenti terrestri ‘kumplimentari’” fis‑sens tal-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 (it-tieni domanda)

62. Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-komponenti terrestri użati f’sistema bħas‑sistema NAE inkwistjoni fil-kawża prinċipali jistgħu jiġu kklassifikati bħala “kumplimentari” minkejja l-fatt li dawn il-komponenti għandhom rwol predominanti fil-funzjonament ta’ din is-sistema, ikopru t‑territorju tal-Unjoni kollu u jippermettu li titjieb il-kwalità tas-servizzi ta’ komunikazzjoni offruti.

63. Nispjega li, f’każ ta’ risposta negattiva għal din id-domanda, is‑sistema NAE implimentata minn Inmarsat ma tkunx tista’ tiġi kklassifikata bħala “sistema mobbli permezz tas-satellita” fis-sens tad‑dispożizzjoni ċċitata iktar ’il fuq, peress li din il-klassifikazzjoni titlob il-preżenza ta’ komponenti terrestri “kumplimentari”.

64. Qabel ma nressaq xi punti bħala risposta għad-domanda magħmula, inqis li huwa utli li nagħti xi punti fattwali dwar in-natura u r-rwol tal-komponenti terrestri kumplimentari fil-funzjonament tas‑sistema NAE implimentata minn Inmarsat.

65. Qabelxejn, mill-osservazzjonijiet ta’ Inmarsat, jirriżulta, u dan ma ġiex ikkontestat mill-partijiet l-oħra, li l-komponenti terrestri kumplimentari huma komparabbli mal-istazzjonijiet użati fil-kuntest tan‑network 4G tat-telefonija ċellulari, “bid-differenza li dawn jippuntaw vertikalment lejn is-sema minflok orizzontalment fuq l-art” ( 17 ). Huwa mifhum li din l-orjentazzjoni vertikali hija spjegabbli bil-ħtieġa li jintbagħtu s-sinjali rilevanti lejn l-ajruplani waqt titjira, fejn jinsabu t‑terminals ta’ riċezzjoni tas-sistema NAE.

66. Sussegwentement, Inmarsat stess irrikonoxxiet li l-konnessjoni mal-komponenti terrestri kumplimentari tippreżenta diversi vantaġġi tekniċi meta mqabbla mal-konnessjoni ma’ satellita. Minn naħa waħda, il-konnessjoni mal-elementi terrestri hija ta’ kwalità aħjar minħabba d‑distanza sinjifikattivament inqas li jivvjaġġa s-sinjal (36000 km għas‑satellita, inqas minn 100 km għall-komponent terrestri). Min-naħa l-oħra, u kuntrarjament għall-konnessjoni satellitari, il-konnessjoni terrestri tista’ faċilment titjieb, f’każ ta’ konġestjoni, biż-żieda ta’ komponenti fuq l-art ( 18 ).

67. Finalment, il-partijiet jaqblu li l-komponenti terrestri kumplimentari għandhom, minħabba s-superjorità teknika tagħhom ( 19 ), rwol predominanti fil-funzjonament tas-sistema NAE. B’hekk, skont il‑konklużjonijiet eċċellenti tar-Relatur Pubbliku fil-kawża prinċipali, “ma hemmx dubju li din is-sistema mobbli permezz tas-satellita hija bbażata essenzjalment, fir-realtà, mhux fuq il-komunikazzjonijiet satellitari, iżda fuq il-komunikazzjonijiet mal-komponenti terrestri kumplimentari, li jippermettu flussi ħafna iktar rapidi, u li kif irrilevat mill-qrati Brittaniċi u mir-regolatur Ġermaniż jiżguraw 99 % tas-servizz, peress li s-satellita ma jkunx hemm bżonn li tintuża ħlief fiż-żoni mhux koperti minn dawn il-komponenti terrestri kumplimentari (i.e. fuq l‑ibħra)” ( 20 ).

68. Huwa proprju minħabba dan ir-rwol predominanti li għandhom il‑komponenti terrestri fil-funzjonament tas-sistema NAE li Eutelsat u Viasat isostnu li dawn il-komponenti ma jistgħux jiġu kklassifikati bħala “kumplimentari” u, għalhekk, li tali sistema ma tistax tiġi kklassifikata bħala “sistema mobbli permezz tas-satellita” fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008. Essenzjalment, dawn il-partijiet jikkritikaw is-sistema NAE għaliex ma hijiex sistema ta’ komunikazzjoni satellitari kkompletata b’komponenti terrestri, iżda sistema ta’ komunikazzjoni terrestri kkompletata b’komponent satellitari.

69. Jiena ma naqbilx ma’ dan ir-raġunament. Fi kliem ieħor, u bħall‑pożizzjoni difiża minn Inmarsat, mill-Gvern Franċiż, dak Belġjan u tar-Renju Unit kif ukoll mill-Kummissjoni, inqis li dawn il-komponenti terrestri jistgħu jiġu kklassifikati bħala “kumplimentari” minkejja r-rwol predominanti tagħhom fil-funzjonament tas-sistema NAE.

70. Fl-opinjoni tiegħi, mid-Deċiżjoni Nru 626/2008 jistgħu jiġu dedotti żewġ rekwiżiti f’dak li jirrigwarda l-komponent satellitarju ta’ “sistema mobbli permezz tas-satellita”.

71. Minn naħa waħda, tali sistema għandu jkollha satellita. Minbarra isimha stess (“sistema mobbli permezz tas-satellita”), dan ir-rekwiżit jirriżulta mill-aħħar sentenza tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 (“Tali sistema għandha tinkludi mill-anqas stazzjon terrestri [spazjali] wieħed” ( 21 )), u anki mill-anness ta’ din id-deċiżjoni li minnu jirriżulta li l-manifattura u l-varar ta’ satellita huma stadji indispensabbli fil-proċess ta’ għażla tal-operaturi.

72. Min-naħa l-oħra, is-satellita ma għandhiex tkun biss preżenti, iżda għandha tkun ukoll użata, kif irrileva l-Gvern tar-Renju Unit. Dan ir‑rekwiżit jirriżulta, b’mod impliċitu, mill-Artikolu 8(3)(ċ) tad‑Deċiżjoni Nru 626/2008, li jipprovdi li “l-operazzjoni indipendenti ta’ komponenti terrestri komplementari f’każ ta’ defiċjenza tal-komponent tas-satellita tas-sistema mobbli assoċjata ma għandhiex iddum għal aktar minn tmintax-il xahar” ( 22 ). Fi kliem ieħor, il-prinċipju huwa l-funzjonament konġunt tal-komponenti terrestri u tal-komponent satellitarju.

73. Fil-kuntest tal-kawża prinċipali, mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-komponent satellitarju huwa użat effettivament meta l-ajruplani mgħammra bis-sistema NAE jtiru fuq il-baħar jew fuq it-territorju tas-Serbja, jew inkella meta xi problema tostakola l‑funzjonament tajjeb tal-komponenti terrestri. Inmarsat spjegat li, minħabba l-affidabbiltà u l-istabbiltà tas-sinjal tas-satellita, il-komponent satellitarju jiżgura l-kontinwità tas-servizzi ta’ komunikazzjoni. Naturalment, il-verifika tal-użu effettiv tal-komponent satellitarju taqa’ fil-kompetenzi tal-qorti nazzjonali, li hija l-unika waħda awtorizzata tivverifika l-fatti fil-kuntest ta’ proċedura għal deċiżjoni preliminari.

74. Minkejja dan, jiena ma nqisx li minn din id-deċiżjoni jista’ jiġi dedott rekwiżit addizzjonali dwar l-importanza tar-rwoli li għandhom il‑komponenti satellitari u terrestri, rispettivament, ta’ tali sistema.

75. Qabelxejn, l-aġġettiv “kumplimentari” ma jidhirlix li jeskludi rwol predominanti tal-komponenti terrestri meta mqabbla ma’ dak tal‑komponent satellitarju, kuntrarjament għad-dikjarazzjonijiet ta’ Eutelsat u ta’ Viasat.

76. Skont id-dizzjunarju tal-Académie française, “complémentaire” tfisser “qui sert à compléter”, jiġifieri “rendre complet”, kif irrileva l‑Gvern Franċiż. Fil-lingwa Ingliża, id-dizzjunarju ta’ Oxford jiddefinixxi t-terminu “complementary” kif ġej: “combining in such a way as to form a complete whole or enhance each other” ( 23 ). Il-verżjoni fil-lingwa Ġermaniża tuża t-terminu “ergänzende”, li għandu tifsira simili ( 24 ).

77. Minn dawn id-definizzjonijiet jirriżulta li t-terminu “kumplimentari” ma jirreferix għall-importanza relattiva tal-elementi kkunsidrati. B’hekk, dan it-terminu ma jeskludix li l-komponenti terrestri jkollhom rwol predominanti, meta mqabbla mal-komponent satellitarju, f’sistema mobbli permezz tas-satellita. Dawn il-komponenti jistgħu “jikkompletaw” tali sistema billi jkollhom rwol predominanti fiha.

78. Fl-osservazzjonijiet tagħha, il-Kummissjoni spjegat li t-terminu “kumplimentari” jenfasizza n-natura fakultattiva tal-komponenti terrestri, għall-kuntrarju tal-preżenza obbligatorja tal-komponent satellitarju.

79. Il-fatt li d-Deċiżjoni Nru 626/2008 ma tgħid xejn dwar l‑importanza relattiva tal-komponenti terrestri u satellitari jidhirli li huwa sinjifikattiv ukoll. Fil-fatt, il-leġiżlatur tal-Unjoni seta’ jispjega li r-rwol tal-komponenti terrestri għandu jibqa’ “sekondarju”, “inċidentali”, jew inkella “sussidjarju” meta mqabbel mal-komponent satellitarju, kif irrimarkaw il-Gvern Belġjan u dak Franċiż, jew inkella jiddefinixxi perċentwali massima ta’ komunikazzjonijiet li setgħu jiġu żgurati mill‑komponenti terrestri.

80. Issa, din id-deċiżjoni ma tagħmilx tali dikjarazzjonijiet. Skont id‑definizzjoni li tingħata fl-Artikolu 2(2)(b), il-komponenti terrestri kumplimentari jintużaw f’siti fissi sabiex itejbu d-disponibbiltà tas‑servizz mobbli permezz tas-satellita fiż-żoni ġeografiċi fejn il-komunikazzjonijiet satellitari ma jkunux żgurati bil-kwalità meħtieġa.

81. Fl-opinjoni tiegħi, din id-definizzjoni ma tipprojbixxix, bl-iktar mod ċar, li l-komponenti terrestri jkollhom rwol predominanti fis-sistema inkwistjoni.

82. Faċilment nammetti li ċerti termini (b’mod partikolari “f’siti fissi”) jistgħu jiġu interpretati, li kieku kellhom magħhom dispożizzjonijiet ċari f’dan is-sens, bħala li jirrikjedu rwol predominanti tal-komponent satellitarju. B’dan il-mod, il-leġiżlatur tal-Unjoni ħalla dubju dwar il-portata eżatta tal-kunċett ta’ “komponenti terrestri kumplimentari”.

83. Madankollu, ir-rekwiżiti taċ-ċertezza legali jipprojbixxu li d‑dibattitu dwar il-portata ta’ dan il-kunċett jiġi deċiż b’mod li jmur kontra l-interessi tal-operaturi magħżula skont id-Deċiżjoni Nru 626/2008, kif issostni Inmarsat. Fi kliem ieħor, jiena tal-opinjoni li, f’ċirkustanzi simili, id-dubju għandu jmur favur l-operaturi magħżula iktar minn għaxar snin ilu mill-Kummissjoni, u li wettqu għażliet ekonomiċi u aċċettaw investimenti sinjifikattivi billi bbażaw ruħhom fuq qari kompatibbli mat-termini ta’ din id-deċiżjoni.

84. L-unika limitazzjoni, f’dan ir-rigward, hija preċiżament dik li għandu jiġi vverifikat jekk is-sistema ta’ komunikazzjoni implimentata minn dawn l-operaturi hijiex kompatibbli mat-termini użati fid-Deċiżjoni Nru 626/2008.

85. Jiena diġà spjegajt, fil-punti 75 sa 78 ta’ dawn il-konklużjonijiet, ir-raġunijiet li għalihom jiena nikkunsidra li t-terminu “kumplimentari” ma jeskludix rwol predominanti tal-komponenti terrestri.

86. Issa nirrileva li d-definizzjoni mogħtija fl-Artikolu 2(2)(b) tad‑Deċiżjoni Nru 626/2008 ma tistabbilixxix limitu massimu ta’ “siti fissi” li fihom komponenti terrestri jistgħu jintużaw, kif irrimarkat il‑Kummissjoni. Għalhekk, huwa possibbli, għal operatur magħżul, li jinstalla tali komponenti fit-territorju kollu tal-Unjoni.

87. Barra minn hekk, jidhirli li huwa diffiċli li jiġi kkontestat, fir‑rigward tal-punti fattwali msemmija fil-qosor fil-punti 64 sa 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li l-komponenti terrestri jtejbu kemm id‑“disponibbiltà” u l-“kwalità” tas-servizzi ta’ komunikazzjoni mogħtija, fis-sens tad-dispożizzjoni ċċitata iktar ’il fuq.

88. B’mod partikolari, ma nara l-ebda raġuni valida għaliex il-kwalità tas-servizzi ta’ komunikazzjoni għandha tkun “limitata”, b’mod arbitrarju, għall-kwalità massima li tista’ tkun offruta minn komponent satellitari, kif issuġġerixxew Eutelsat, Viasat u l-Kummissjoni, għaliex dan imur kontra l-interessi tal-konsumaturi.

89. Jiena ma naqbilx mal-argument imressaq mill-Kummissjoni li għandu jiġi “żgurat li r-rekwiżiti ġuridiċi ma jiġux evitati, jiġifieri li s-satellita ma għandhiex rwol marġinali”. Minn naħa waħda, mill‑punti 77 sa 87 ta’ dawn il-konklużjonijiet jirriżulta li l-ebda “rekwiżit ġuridiku” li jkopri r-rwol rispettiv tal-komponenti satellitari u terrestri ma jista’ jiġi dedott mid-Deċiżjoni Nru 626/2008. Min-naħa l‑oħra, il-prinċipju ta’ ċertezza legali jipprekludi li din id-deċiżjoni tkun “kompletata”, billi jiżdied limitu massimu għall-kwalità tas-servizzi pprovduti, minkejja li tali limitu ma huwiex previst mil-leġiżlatur tal‑Unjoni.

90. Kif sostnew Inmarsat u l-Gvern Franċiż, dak Belġjan u tar-Renju Unit, il-kriterju tal-kwalità huwa ddefinit b’mod wiesa’ fl‑Artikolu 2(2)(b) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, b’tali mod li kull operatur huwa liberu li jistabbilixxi l-kwalità tas-servizzi li jixtieq joffri. Kwalunkwe interpretazzjoni oħra twassal għal limitazzjoni artifiċjali, mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, tas-servizzi ta’ komunikazzjoni proposti, b’diskrepanza mar-realtà teknoloġika u kummerċjali ta’ dawn is-servizzi.

91. Għall-kuntrarju, il-libertà offruta lill-operaturi magħżula sabiex jużaw komponenti terrestri, sa fejn dawn ikunu jaħdmu aħjar mill‑komponent satellitarju, tippermetti l-użu l-iktar effikaċi possibbli tal‑medda ta’ frekwenza ta’ 2 GHz, punt saħansitra iktar importanti f’kuntest fejn il‑meded ta’ frekwenzi disponibbli huma riżorsi rari ( 25 ). Din l‑interpretazzjoni hija konformi mal-promozzjoni tal-kompetizzjoni u tal‑innovazzjoni kif ukoll mal-interessi tal-konsumaturi, għanijiet li għandhom jintlaħqu mid-Deċiżjoni Nru 626/2008 ( 26 ), kif enfasizzaw ġustament Inmarsat u l-Gvern Franċiż u dak tar-Renju Unit.

92. Sabiex inkun eżawrjenti, nenfasizza wkoll li l-premessa 18 tad‑Deċiżjoni Nru 626/2008, li ma hijiex vinkolanti min-natura tagħha, ma tinkludix, fost l-oħrajn, terminoloġija li tista’ tikkontesta l‑interpretazzjoni li pproponejt ( 27 ).

93. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposta segwenti għat-tieni domanda. L‑Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 għandu jiġi interpretat fis‑sens li l-komponenti terrestri użati f’sistema bħas-sistema NAE inkwistjoni fil-kawża prinċipali jistgħu jiġu kklassifikati bħala “kumplimentari” minkejja l-fatt li dawn il-komponenti għandhom rwol predominanti fil-funzjonament ta’ din is-sistema, li jkopru t-territorju tal‑Unjoni kollu u li jippermettu li titjieb il-kwalità tas-servizzi ta’ komunikazzjoni offruti.

C. Fuq il-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ osservanza ta’ obbligi ta’ kopertura tat-territorju fid-data prevista fl-Artikolu 4(1)(ċ)(ii) tad‑Deċiżjoni Nru 626/2008 (it-tielet domanda)

94. Fir-rigward tat-tielet domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, nirrileva li l-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza Viasat UK u Viasat ( 28 ), kellha l-opportunità li tirrispondi fin-negattiv għal domanda simili u fformulata f’termini kważi identiċi.

95. F’dan ir-rigward, ikun suffiċjenti jekk nirreferi għar-risposta mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dik il-kawża.

V. Konklużjoni

96. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposti għad-domandi preliminari magħmula mill‑Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza) bil-mod segwenti: 1) L-Artikolu 2(2)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Ġunju 2008 dwar l-għażla u l‑awtorizzazzjoni ta’ sistemi li jipprovdu servizzi mobbli permezz tas-satellita (MSS) għandu jiġi interpretat fis-sens li, f’sistema bħas-sistema “European Aviation Network” inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-komponenti terrestri kumplimentari jikkomunikaw ma’ “stazzjon mobbli terrestri” u, għalhekk, jiffurmaw parti integrali minn “sistema mobbli permezz tas-satellita”, fid-dawl tal‑fatt li din is-sistema tinkludi żewġ terminals ta’ riċezzjoni separati konnessi permezz ta’ apparat ta’ komunikazzjoni, l-ewwel wieħed imqiegħed fuq il-qafas ta’ ajruplan u li jikkomunika ma’ satellita, it-tieni wieħed imqiegħed taħt il-qafas u li jikkomunika mal‑komponenti terrestri kumplimentari. 2) L-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-komponenti terrestri użati f’sistema bħas-sistema “European Aviation Network” inkwistjoni fil-kawża prinċipali jistgħu jiġu kklassifikati bħala “kumplimentari” minkejja l-fatt li dawn il-komponenti għandhom rwol predominanti fil‑funzjonament ta’ din is-sistema, li jkopru t-territorju tal‑Unjoni Ewropea kollu u li jippermettu li titjieb il-kwalità tas-servizzi ta’ komunikazzjoni offruti. 3) L-Artikolu 8(1) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, moqri flimkien mal‑Artikolu 7(1) ta’ din id-deċiżjoni, għandu jiġi interpretat fis‑sens li, fil-każ fejn operatur magħżul skont it-Titolu II tal‑imsemmija deċiżjoni u awtorizzat juża l-ispektrum tal‑frekwenza tar-radju bis-saħħa tal-Artikolu 7 ta’ din l-istess deċiżjoni ma jkunx ipprovda servizzi mobbli permezz tas-satellita b’sistema mobbli permezz tas-satellita sat-terminu previst fl‑Artikolu 4(1)(ċ)(ii) tad‑Deċiżjoni Nru 626/2008, l-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri ma humiex awtorizzati jirrifjutaw li jagħtu l-awtorizzazzjonijiet neċessarji għall-provvista ta’ komponenti terrestri kumplimentari ta’ sistemi mobbli permezz tas‑satellita lil dan l-operatur minħabba li huwa ma jkunx osserva l‑obbligu meħud meta applika.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-13 ta’ Mejju 2009 dwar l-għażla ta’ operaturi ta’ sistemi pan-Ewropej li jipprovdu servizzi mobbli permezz tas-satellita (MSS) (ĠU 2009, L 149, p. 65).

( 3 ) Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-14 ta’ Frar 2007 dwar l-użu armonizzat tal-ispektrum ta’ frekwenzi tar-radju fil-medda ta’ frekwenzi ta’ 2 GHz għall-implimentazzjoni ta’ sistemi li jipprovdu servizzi satellitari mobbli (ĠU 2007, L 219M, p. 216).

( 4 ) Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Ġunju 2008 dwar l-għażla u l-awtorizzazzjoni ta’ sistemi li jipprovdu servizzi mobbli permezz tas-satellita (MSS) (ĠU 2008, L 172, p. 15).

( 5 ) Viasat ippreżentat rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni kontra l-Kummissjoni fl-24 ta’ April 2017. Ara l-Kawża T‑245/17, Viasat vs Il-Kummissjoni, preżentement pendenti quddiem il-Qorti Ġenerali.

( 6 ) Ir-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju ġie adottat mill-Konferenza Dinjija tal-Komunikazzjoni bir-Radju tal-1995 (CMR-95), u rivedut mill-Konferenzi Dinjija tal-Komunikazzjoni bir-Radju sussegwenti: CMR-97 (Genève, 1997), CMR‑2000 (Istanbul, 2000), CMR-03 (Genève, 2003), CMR-07 (Genève, 2007), CMR-12 (Genève, 2012), CMR-15 (Genève, 2015) u CMR-19 (Sharm El-Sheikh, 2019), disponibbli fl-indirizz https://www.itu.int/pub/R-REG-RR-2020/fr.

( 7 ) Ara, pereżempju, l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2007/98 u l-Artikolu 2(2)(a) tad‑Deċiżjoni Nru 626/2008, li jiddefinixxu l-kunċetti ta’ “sistemi mobbli permezz tas-satellita” billi jirrikjedu l-preżenza ta’ stazzjon spazjali.

( 8 ) Jiena niddeduċi din l-interpretazzjoni, b’mod partikolari, mill-istadji suċċessivi deskritti fl-Anness tad-Deċiżjoni Nru 626/2008, li minnu jirriżulta li stazzjon spazjali ma għandux bżonn biss il-manifattura u l-varar tas-satelliti, iżda wkoll l‑integrazzjoni ta’ modulu ta’ komunikazzjoni u ta’ modulu ta’ servizz. Din l‑interpretazzjoni hija, fl-opinjoni tiegħi, ikkorroborata bid-definizzjoni ta’ “stazzjon spazjali” stabbilita fl-Artikolu 1.64 tar-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir‑Radju, li jipprevedi li tali stazzjon għandu “jkun fuq oġġett li jinsab, u li huwa intiż sabiex imur, jew mar, lil hinn mill-parti prinċipali tal-atmosfera terrestri” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Satellita artifiċjali, jiġifieri mmanifatturata mill-bniedem, tista’ effettivament tkun tali “oġġett” intiż sabiex jilqa’ fih “stazzjon spazjali”.

( 9 ) Ara l-punt 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 10 ) Ara l-Artikolu 1.63 tar-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju. Dan il‑kunċett ġie ddefinit b’kuntrast ma’ dak ta’ “stazzjon spazjali”.

( 11 ) Ara l-Artikolu 1.68 tar-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju.

( 12 ) Biex nuża t-termini użati minn Eutelsat, “stazzjon mobbli terrestri għandu neċessarjament jikkomunika ma’ satellita sabiex ikun jista’ jiġi kklassifikat bħala tali”.

( 13 ) Skont l-Artikolu 1.68 tar-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju, “stazzjon mobbli terrestri” huwa “stazzjon terrestri tas-servizz mobbli permezz tas-satellita intiż sabiex jintuża meta jkun qed jiċċaqlaq jew meta jieqaf f’destinazzjonijiet mhux stabbiliti” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. L-Artikolu 1.63 ta’ dan ir-regolament jiddefinixxi l-kunċett ta’ “stazzjon terrestri” bħala “stazzjon li jinsab jew fuq wiċċ id‑dinja, jew fil-parti prinċipali tal-atmosfera terrestri, u intiż sabiex jikkomunika jew ma’ stazzjon spazjali wieħed jew iktar, jew ma’ stazzjon tal-istess tip wieħed jew iktar, permezz ta’ satellita riflettriċi waħda jew iktar jew oġġetti spazjali oħra.” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (korsiv miżjud minni).

( 14 ) Skont il-premessa 10 ta’ din id-deċiżjoni, “[i]r-regolamenti ta’ l-Unjoni Internazzjonali tat-Telekomunikazzjoni (ITU) jipprevedu proċeduri għall‑koordinazzjoni tal-frekwenzi tar-radju għas-satelliti bħala għodda għall‑immaniġġar ta’ interferenzi dannużi, iżda ma jkoprux l-għażla jew l‑awtorizzazzjoni”.

( 15 ) Skont l-Artikolu 1.25 tar-Regolament dwar il-Komunikazzjoni bir-Radju, “servizz mobbli permezz tas-satellita” huwa “servizz ta’ komunikazzjoni bir-radju jew bejn stazzjonijiet mobbli terrestri u stazzjon spazjali wieħed jew iktar, jew bejn stazzjonijiet spazjali użati minn dan is-servizz, jew bejn stazzjonijiet mobbli terrestri, permezz ta’ stazzjon spazjali wieħed jew iktar” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

( 16 ) L-użu ta’ dawn iż-żewġ lingwi tal-informatika ġie rrilevat ukoll minn Eutelsat u Viasat.

( 17 ) Rapport ta’ M. Sharkey prodott minn Inmarsat, nru 7.4: “The CGC [Complementary Ground Components] network consists of approximately 300 ground-based stations at fixed locations on the ground, similar to 4G base stations, with the difference that they point vertically to the sky rather than horizontally over the ground.”

( 18 ) Rapport ta’ M. Sharkey prodott minn Inmarsat, nru 23: “In general, while the satellite provides efficient and continuous coverage performance and resilience, terrestrial systems inherently provide very efficient throughput performance, since: a) there is only one satellite, in space located 36,000 km from the earth with a given power, forming a limited number of beams that may have a diameter of several hundreds of kilometers; and b) CGC [Complementary Ground Components] terrestrial systems consisting of a large number of towers, with higher power, can be installed within relatively short distances of each other and within a limited distance of the users i.e. < 100 km, and can be supplemented by additional towers when congestion occurs.”

( 19 ) F’dan ir-rigward, Inmarsat spjegat li l-komponenti terrestri kumplimentari joffru kapaċità li l-ebda satellita, tkun kemm tkun b’saħħitha, ma tista’ tagħti filwaqt li tuża l‑kwantità limitata ta’ riżorsi ta’ frekwenzi mogħtija lilha bid‑Deċiżjoni 2009/449 (15 MHz għal darbtejn).

( 20 ) Il-Kunsill tal-Istat, Kawża Nru 420128 Eutelsat, konklużjonijiet ta’ Guillaume Odinet, Relatur Pubbliku, 28 ta’ Ġunju 2019, punt 2, disponibbli fuq l-indirizz http://www.conseil-etat.fr/fr/arianeweb/CRP/conclusion/2019-06-28/420128.

( 21 ) Dwar ir-relazzjoni bejn il-kunċetti ta’ “satellita” u ta’ “stazzjon spazjali”, ara l-punt 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 22 ) Korsiv miżjud minni.

( 23 ) “Jingħaqdu b’mod li jiffurmaw oġġett komplet jew biex jikkumplimentaw lil xulxin”.

( 24 ) Id-dizzjunarju Duden jiddefinixxi “ergänzen” kif ġej: “durch Schließen entstandener Lücken wieder vollständig machen; durch Hinzufügen von etwas vervollständigen, bereichern“ (“tirrendi komplet bil-mili tal-lakuni li dehru; tikkompleta, tarrikkixxi biż-żieda ta’ xi ħaġa”).

( 25 ) Infakkar li l-frekwenzi tal-ispektrum tar-radju huma disponibbli f’numru limitat, li jispjega l-ħtieġa li l-użu tagħhom jiġi rregolat. Ara l-premessa 8 tad-Deċiżjoni Nru 676/2002/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar qafas regolatorju għall-politika dwar l-ispettru tar-radju fil‑Komunità Ewropea (Deċiżjoni dwar l-Ispettri tar-radju): “Il-politika dwar l‑ispettru tar-radju ma titax tiġi bbażata biss fuq parametri tekniċi iżda wkoll teħtieġ li jingħata kont ta’ konsiderazzjonijiet ekonomiċi, politiċi, kulturali, ta’ saħħa u soċjali. B’żieda, t-talba dejjem tikber għall-provvista mhux infinita ta’ spettru tar‑radju disponibbli twassal għall-pressjonijiet konfliġġenti għall‑akkommodazzjoni tal-ġruppi varji ta’ utenti ta’ l-ispettru tar-radju f’setturi bħal dawk ta’ komunità ta’ telekomunikazzjonijiet, xandir, trasport, infurzar tal-liġi, militari u xjentifiċi. Għalhekk, il-politika dwar l-ispettru tar-radju għandha tikkunsidra as-setturi kollha u tibbilanċja l-ħtiġiet rispettivi.”

( 26 ) Ara, b’mod partikolari, il-premessi 1 u 5, u l-Artikolu 6(1)(a) tad-Deċiżjoni Nru 626/2008.

( 27 ) B’mod iktar preċiż, it-terminoloġija użata f’din il-premessa ma teskludi l-ebda interpretazzjoni. Dan japplika, b’mod partikolari, mill-estratt tal-frażi “[dawn il‑komponenti] huma wżati, tipikament, sabiex itejbu s-servizzi offruti permezz tas‑satellita” minħabba l-preżenza tat-terminu “tipikament” (korsiv miżjud minni).

( 28 ) Sentenza tal-5 ta’ Marzu 2020 (C‑100/19, EU:C:2020:174).