SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (Awla tal-Appell)

12 ta’ Mejju 2010

Kawża T-491/08 P

Philippe Bui Van

vs

Il-Kummissjoni Ewropea

“Appell — Servizz pubbliku — Uffiċjali — Ħatra — Klassifikazzjoni fi grad — Irtirar ta’ att amministrattiv — Protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi — Terminu raġonevoli — Dritt għal smigħ”

Suġġett: Appell mis-sentenza tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-Unjoni Ewropea (It-Tieni Awla) tal-11 ta’ Settembru 2008, Bui Van vs Il-Kummissjoni (F-51/07, ĠabraSP p. I-A-1-289 u II-A-1-1533), intiż għall-annullament ta’ din is-sentenza. Appell inċidentali ppreżentat mill-Kummissjoni.

Deċiżjoni: Is-sentenza tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-Unjoni Ewropea (It-Tieni Awla) tal-11 ta’ Settembru 2008, Bui Van vs Il-Kummissjoni (F-51/07), hija annullata sa fejn tagħti kumpens għal ammont ta’ EUR 1 500 lil Philip Bui Van. L-appell u l-kumplament tat-talbiet tal-appell inċidentali huma miċħuda. Il-kawża hija rrinvjata quddiem it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku sabiex jiddeċiedi fuq ir-rikors għad-danni. L-ispejjeż huma rriżervati.

Sommarju

1. Uffiċjali — Prinċipji — Protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi — Kundizzjonijiet

(Regolamenti tal-Persunal, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 85)

2. Appell — Aggravji — Aggravju mressaq kontra kunsiderazzjoni tas-sentenza li ma hijiex neċessarja sabiex ikun iġġustifikat id-dispożittiv tas-sentenza — Aggravju ineffettiv

3. Atti tal-istituzzjonijiet — Irtirar — Atti illegali — Kundizzjonijiet — Terminu raġonevoli

4. Uffiċjali — Prinċipji — Drittijiet tad-difiża — Obbligu li tinstema’ l-persuna kkonċernata qabel l-adozzjoni ta’ att li jikkawżalha preġudizzju — Portata

5. Uffiċjali — Rikors — Ġurisdizzjoni sħiħa — Portata — Limiti — Osservanza tal-prinċipju ta’ kontradittorju

(Artikolu 261 TFUE; Regolamenti tal-Persunal, Artikolu 91(1))

6. Dritt Komunitarju — Prinċipji — Drittijiet tad-difiża — Prinċipju ta’ kontradittorju — Portata

1. Għalkemm il-prinċipju tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi jista’ jillimita d-dritt tal-amministrazzjoni li tirtira, b’effett retroattiv, att ivvizzjat b’illegalità fil-każ li d-destinatarju tal-att seta’ jistrieħ fuq id-dehra ta’ legalità tal-att, din il-kundizzjoni ma hijiex ikkunsidrata li hija sodisfatta fil-preżenza ta’ ċirkustanzi oġġettivi li kien imisshom wasslu lill-persuna kkonċernata sabiex tinduna bl-iżball inkwistjoni jew, fi kliem ieħor, fil-preżenza ta’ elementi ta’ natura tali li joħolqu dubji dwar il-legalità tal-att. B’hekk, il-persuna kkonċernata ma tistax tistrieħ fuq id-dehra ta’ legalità tal-att irtirat b’mod partikolari meta l-imsemmi att ma jkollu ebda bażi legali jew kien ġie adottat bi ksur tad-dispożizzjonijiet legali applikabbli. Il-ġurisprudenza dwar l-irtirar, b’effett retroattiv, ta’ atti illegali li jagħtu drittijiet individwali hija intiża speċifikatament sabiex tirrikonċilja ż-żewġ prinċipji, jiġifieri dak tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi u dak ta’ legalità. Meta l-illegalità tkun ta’ natura tali li uffiċjal diliġenti ma setax ma jindunax biha, l-aspettattiva ma tistax tiġi kkunsidrata bħala leġittima u, għaldaqstant, il-prinċipju ta’ legalità japplika b’mod sħiħ. Minn dan isegwi li, minkejja l-obbligu tal-amministrazzjoni li tagħmel kull sforz sabiex tiżgura l-legalità tad-deċiżjonijiet tagħha, l-uffiċjali ma jistgħux jinvokaw aspettattiva leġittima fiż-żamma ta’ atti manifestament illegali. Barra minn hekk, is-sempliċi fatt li l-iżball imwettaq mill-amministrazzjoni ma ġiex innutat mill-amministrazzjoni nfisha diversi drabi, għalkemm huwa ta’ dispjaċir, ma jistax jiġi invokat mill-uffiċjal sabiex jikkonkludi li għandu aspettattiva leġittima, fid-dawl tal-preżenza ta’ ċirkustanzi oġġettivi li kellhom iwasslu lill-uffiċjal inkwistjoni sabiex jinduna bl-imsemmi żball.

Barra minn hekk, il-kwistjoni tal-eżistenza ta’ interess pubbliku superjuri ta’ natura tali li jipprevali fuq l-interessi tal-persuna kkonċernata hija rilevanti biss meta jkun ġie stabbilit li din il-persuna tista’ tistrieħ fuq id-dehra ta’ legalità tal-att inkwistjoni u tkun tista’ tippretendi li dan għandu jinżamm fis-seħħ.

(ara l-punti 44, 45, 49, 50 u 52)

Referenza: Il-Qorti tal-Ġustizzja 3 ta’ Marzu 1982, Alpha Steel vs Il-Kummissjoni, 14/81, Ġabra p. 749, punti 10 u 12; Il-Qorti tal-Ġustizzja 20 ta’ Ġunju 1991, Cargill vs Il-Kummissjoni, C-248/89, Ġabra p. I-2987, punt 20; Il-Qorti tal-Ġustizzja 17 ta’ April 1997 de Compte vs Il-Parlament, C-90/95 P, Ġabra p. I-1999, punt 39; Il-Qorti Ġenerali 27 ta’ Novembru 1997, Pascall vs Il-Kummissjoni, T-20/96, ĠabraSP p. I-A-361 u II-977, punti 75 u 76; Il-Qorti Ġenerali 21 ta’ Lulju 1998, Mellett vs Il-Qorti tal-Ġustizzja, T-66/96 u T-221/97, Ġabra SP p. I-A-449 u II-1305, punt 122; Il-Qorti Ġenerali 5 ta’ Diċembru 2000, Gooch vs Il-Kummissjoni, T-197/99, Ġabra SP p. I-A-271 u II-1247, punt 56; Il-Qorti Ġenerali 27 ta’ Settembru 2006, Kontouli vs Il-Kunsill, T-416/04, Ġabra SP p. I-A-2-181 u II-A-2-897, punti 164 sa 166

2. Fil-kuntest ta’ appell, aggravju kontra kunsiderazzjoni superfluwa tad-deċiżjoni kkontestata, li d-dispożittiv tagħha jkun ibbażat b’mod suffiċjenti fid-dritt fuq raġunijiet oħra, huwa ineffettiv u għandu, għaldaqstant, jiġi miċħud.

(ara l-punt 52)

Referenza: Il-Qorti tal-Ġustizzja 22 ta’ Diċembru 1993, Pincherle vs Il-Kummissjoni, C-244/91 P, Ġabra p. I-6965, punt 25; Il-Qorti Ġenerali 19 ta’ Settembru 2008, Chassagne vs Il-Kummissjoni, T-253/06 P, mhux ippubblikata fil-Ġabra, punt 95

3. In-natura raġonevoli ta’ terminu għandha tiġi evalwata fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża. Tul ta’ żmien determinat minn qabel ma jistax jiġi preżunt, b’mod ġenerali, bħala li jikkostitwixxi terminu raġonevoli. It-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jwettaq żball ta’ liġi meta jiddeċiedi li terminu li għandu tul ta’ żmien determinat minn qabel jista’ jiġu preżunt bħala li huwa raġonevoli, anki jekk l-imsemmi żball ma jkollu ebda effett fuq ir-regolarità tas-sentenza appellata, peress li, meta tevalwa n-natura raġonevoli tat-terminu, l-imsemmija qorti tirrifjuta l-preżunzjoni li hija kkunsidrat b’mod żbaljat.

Barra minn hekk, l-importanza tal-att għall-karriera tal-uffiċjal ikkonċernat ma taffettwax l-evalwazzjoni tan-natura raġonevoli tat-terminu li fih ġie rtirat. Fil-fatt, ma jistax jiġi kkunsidrat li iktar ma’ att huwa importanti għall-persuna kkonċernata, iktar huwa twil it-terminu li fih l-amministrazzjoni tista’ tirtirah. Min-naħa l-oħra, il-perijodu qasir li matulu l-att, bħal deċiżjoni inizjali ta’ klassifikazzjoni ta’ uffiċjal, ikun ipproduċa effetti, jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mill-qorti sabiex tevalwa n-natura raġonevoli tat-terminu. Fil-fatt, peress li dan il-fatt ikollu effett fuq l-impatt, b’mod partikolari finanzjarju, għall-uffiċjal tal-effett retroattiv tal-irtirar, ma hemm ebda raġuni sabiex jiġu esklużi ċ-ċirkustanzi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-evalwazzjoni tan-natura raġonevoli tal-imsemmi terminu.

(ara l-punti 58 u 60 sa 62)

Referenza: Il-Qorti tal-Ġustizzja 12 ta’ Lulju 1957, Algera et vs Assemblea Comuni tal-KEFA, 7/56 u 3/57 sa 7/57, Ġabra p. 81, punt 116; de Compte vs Il-Parlament, iċċitata iktar ’il fuq; Il-Qorti tal-Ġustizzja 15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il-Kummissjoni, C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P sa C-252/99 P u C-254/99 P, Ġabra p. I-8375, punt 187; Pascall vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.

4. Fir-rigward tad-dritt għal smigħ ta’ uffiċjal destintarju ta’ att tal-amministrazzjoni, il-fatt li deċiżjoni tikkostitwixxi, mill-perspettiva proċedurali, att li jikkawża preġudizzju ma jippermettix li minn dan jiġi dedott awtomatikament, mingħajr kunsiderazzjoni tan-natura tal-proċeduri miftuħa kontra l-persuna kkonċernata, li l-Awtorità tal-Ħatra għandha l-obbligu li tisma’ effettivament il-persuna kkonċernata qabel l-adozzjoni tagħha. Madankollu, deċiżjoni li taffettwa l-istatus amministrattiv ta’ uffiċjal, b’mod partikolari meta din tista’ taffettwa l-karriera ta’ dan l-uffiċjal, sa fejn hija tista’ tinfluwenza l-prospetti professjonali tiegħu u tirriżulta fi tnaqqis tar-remunerazzjoni tiegħu, teħtieġ l-applikazzjoni tal-prinċipju tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża, prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni, anki fin-nuqqas ta’ kwalunkwe leġiżlazzjoni li tirregola l-proċedura inkwistjoni. Għaldaqstant, tali deċiżjoni tista’ tittieħed biss wara li l-persuna kkonċernata setgħet effettivament tagħti l-fehma tagħha dwar is-suġġett tal-abbozz ta’ deċiżjoni.

(punti 75 u 77)

Referenza: Il-Qorti tal-Ġustizzja 29 ta’ April 2004, Il-Parlament vs Reynolds, C-111/02 P, Ġabra p. I-5475, punt 57; Il-Qorti tal-Ġustizzja 6 ta’ Diċembru 2007, Marcuccio vs Il-Kummissjoni, C-59/06 P, mhux ippubblikata fil-Ġabra, punti 45 sa 47, u l-ġurisprudenza ċċitata.

5. Fir-rigward ta’ talba għall-kumpens għad-danni morali, anki jekk jitqies li l-qorti tal-Unjoni, meta teżerċita l-ġurisdizzjoni sħiħa rikonoxxuta lilha, b’mod partikolari fil-kawżi ta’ natura finanzjarja permezz tal-Artikolu 91(1) tar-Regolamenti tal-Persunal, għandha s-setgħa li żżid l-ammont tal-kumpens li tagħti lir-rikorrent, meta mqabbel ma’ dak mitlub mill-istess rikorrent, ma jistax jiġi aċċettat li l-qorti tal-Unjoni tista’ tagħmel użu minn tali setgħa mingħajr ma tistieden, minn qabel, lill-parti li ser tkun responsabbli għall-ħlas tal-imsemmija żieda sabiex tikkummenta dwar din l-eventwalità.

Barra minn hekk, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-ammissibbiltà ta’ tali talba, ir-rikors għandu jiddikjara s-suġġett tal-kawża u jkollu sunt tal-motivi invokati b’mod ċar u preċiż biżżejjed, b’mod partikolari sabiex il-konvenut ikun jista’ jipprepara d-difiża tiegħu. Dan ma jfissirx li r-rikorrent għandu neċessarjament jikkwantifika l-ammont tad-danni allegati. Madankollu, huwa għandu jiddikjara l-elementi meħtieġa sabiex jiġu evalwati n-natura u l-portata tagħhom, b’mod partikolari sabiex il-konvenut ikun jista’ jiddefendi ruħu.

B’mod partikolari, talba għall-kumpens għad-danni morali, b’mod simboliku jew għall-ksib ta’ kumpens reali, għandha tispeċifika n-natura tad-danni allegati fir-rigward tal-aġir allegat kontra l-konvenut u, anki b’mod approssimattiv, għandha tagħti stima ta’ dawn id-danni kollha. Fil-fatt, huwa minnu li l-ġurisdizzjoni sħiħa tagħti lill-qorti tal-Unjoni l-missjoni li tipprovdi soluzzjoni sħiħa għat-tilwim li għandha quddiema u tippermettilha, anki fin-nuqqas ta’ talbiet regolari f’dan is-sens, mhux biss li tannulla, iżda wkoll, jekk ikun meħtieġ, li tikkundanna ex officio lill-konvenut għall-ħlas ta’ kumpens għad-danni morali kkawżati mill-iżball amministrattiv tiegħu. Madankollu, il-qorti tal-Unjoni ma tistax, bħala prinċipju, tagħmel dan mingħajr ma tkun stiednet minn qabel lill-partijiet sabiex jissottomettu l-kummenti tagħhom dwar l-għoti eventwali ta’ tali kumpens. Konsegwentement, il-ġurisdizzjoni sħiħa mogħtija lill-qrati tal-Unjoni fit-tilwim ta’ natura finanzjarja bejn l-istituzzjonijiet u l-membri tal-persunal tagħhom ma tistax titqies bħala li tagħti lil dawn il-qrati s-setgħa li jeskludu tali tilwim mill-osservanza tar-regoli proċedurali marbuta mal-prinċipju ta’ kontradittorju. Din il-konklużjoni hija kkorroborata mill-ġurisprudenza dwar is-sanzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 261 TFUE, li minnha jirriżulta li l-possibbiltà li l-qorti tal-Unjoni, fl-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, iżżid l-ammont tal-imsemmija sanzjonijiet ma għandhiex tintuża abbażi ta’ elementi, ċirkustanzi jew kriterji li l-parti kkonċernata ma setgħetx tipprevedi t-teħid inkunsiderazzjoni tagħhom. Meta din il-parti ma tkunx instemgħet dwar il-possibbiltà ta’ tali żieda u meta, għaldaqstant, la kellha l-opportunità li tikkummenta fuqha u lanqas fuq il-fatturi li jistgħu jaffettwaw l-importanza tagħha, il-qorti tal-Unjoni ma twettaqx tali reviżjoni.

(ara l-punti 83, 86, 88 u 89)

Referenza: konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Verloren van Themaat fil-kawża deċiża mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-10 ta’ Diċembru 1985, Stichting Sigarettenindustrie et vs Il-Kummissjoni, 240/82 sa 242/82, 261/82, 262/82, 268/82 u 269/82, Ġabra p. 3831, p. 3851; Il-Qorti tal-Ġustizzja 8 ta’ Frar 2007, Groupe Danone vs Il-Kummissjoni, C-3/06 P, Ġabra p. I-1331, punti 82 u 83; Il-Qorti tal-Ġustizzja 17 ta’ Diċembru 2009, M vs EMEA, C-197/09 RX-II, Ġabra p. I-12033, punti 56 sa 58, u l-ġurisprudenza ċċitata; Il-Qorti Ġenerali 15 ta’ Ġunju 1999, Ismeri Europa vs Il-Qorti tal-Awdituri, T-277/97, Ġabra p. II-1825, punti 28 sa 30 u 81, u l-ġurisprudenza ċċitata; Il-Qorti Ġenerali 9 ta’ Lulju 2003, Archer Daniels Midland u Archer Daniels Midland Ingredients vs Il-Kummissjoni, T-224/00, Ġabra p. II-2597, punti 374 sa 376; Il-Qorti Ġenerali 8 ta’ Lulju 2004, JFE Engineering vs Il-Kummissjoni, T-67/00, T-68/00, T-71/00 u T-78/00, Ġabra p. II-2501, punt 578

6. Ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża jimplika li l-partijiet fi proċess għandhom id-dritt li jkollhom l-opportunità jieħdu pożizzjoni dwar il-fatti u d-dokumenti li fuqhom ser tkun ibbażata deċiżjoni ġudizzjarja, kif ukoll li jiddiskutu l-provi u l-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-qorti u l-motivi li fuqhom il-qorti għandha l-intenzjoni tibbaża d-deċiżjoni tagħha. Sabiex ikunu sodisfatti r-rekwiżiti marbuta mad-dritt ta’ smigħ xieraq, huwa importanti li l-partijiet ikollhom l-opportunità ta’ trattazzjoni kemm fuq punti ta’ fatti kif ukoll fuq punti ta’ liġi li huma deċiżivi għall-eżitu tal-proċedura. Dan id-dritt għandu jinftiehem fis-sens li jiżgura li l-partijiet ma jiffaċċjawx deċiżjoni ġudizzjarja li tkun għal kollox mhux mistennija. Dan ma jfissirx madankollu li l-qorti għandha tagħti lill-partijiet id-dritt għal smigħ dwar kull punt tal-evalwazzjoni ġuridika tagħha qabel ma tagħti s-sentenza tagħha.

(ara l-punti 84 u 85)

Referenza: konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża deċiża mill-Qorti tal-Ġustizzja fit-18 ta’ Jannar 2007, PKK u KNK vs Il-Kunsill, C-229/05 P, Ġabra p. I-439, punti 66 u 67; M vs EMEA, iċċitata iktar ’il fuq, punt 41, u l-ġurisprudenza ċċitata