KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

TANCHEV

ippreżentati fis‑17 ta’ Diċembru 2020 ( 1 )

Kawża C‑824/18

A.B.,

C.D.,

E.F.,

G.H.,

I.J.

vs

Krajowa Rada Sądownictwa,

fil-preżenza ta’: Rzecznik Praw Obywatelskich,

Prokurator Generalny

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa min-Naczelny Sąd Administracyjny (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Polonja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Artikoli 2, 4(3) u 19(1) TUE – Artikolu 267 TFEU – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Stat tad-dritt – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Prinċipju ta’ indipendenza ġudizzjarja – Proċedura għall-ħatra ta’ mħallfin għall-Qorti Suprema Pollakka – Ħatra mill-President tar-Repubblika tal-Polonja fuq proposta mill-Kunsill Nazzjonali għall-Ġudikatura – Nuqqas ta’ indipendenza tal-Kunsill Nazzjonali għall-Ġudikatura – Rimedju ġudizzjarju ineffettiv – Sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali li tħassar id-dispożizzjoni li fuqha hija bbażata l-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju – Dritt nazzjonali li jillimita setgħat ta’ aġġudikazzjoni tal-qorti tar-rinviju – Supremazija tad-dritt tal-Unjoni – Differenza fit-trattament fl-aċċess għal rimedju ġudizzjarju”

1. Kif qal tajjeb Lord Neuberger, il-President preċedenti tal-Qorti Suprema tar-Renju Unit, “Meta telimina d-dritt tan-nies li jmorru l-qorti sabiex jikkontestaw lill-gvern, inti tkun f’dittatura ( 2 )”. It-tneħħija fil-Polonja tal-possibbiltà ta’ stħarriġ ġudizzjarju fil-kuntest tal-qasam kostituzzjonali prinċipali ta’ indipendenza ġudizzjarja ( 3 ) tikkostitwixxi l-enfasi prinċipali tat-tilwima li s-soluzzjoni tagħha hija mfittxija f’din il-kawża ( 4 ).

2. Fil-fatt, din il-kawża tqajjem kwistjonijiet importanti u sejra tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi preċiżjoni sinjifikattiva, kemm f’termini ta’ proċedura u ta’ sustanza, notevolment dwar l-Artikolu 19(1) TUE. Jiena u nittratta s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni, sejjer nirreaġixxi għas-sentenza reċenti tal-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali, il-Ġermanja, iktar ’il quddiem il-“BVerfG”) f’Weiss (2 BvR 859/15), fejn iddeċidiet inter alia li sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kienet ultra vires, kif ukoll għal digriet reċenti tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema Pollakka li sussegwentement għal dik is-sentenza tal-BVerfG iddeċidiet li sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma kinitx vinkolanti fl-ordinament ġuridiku Pollakk.

3. F’dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari – ippreżentat fil‑21 ta’ Novembru 2018 u ssupplimentat b’domanda preliminari ġdida b’deċiżjoni tas‑26 ta’ Ġunju 2019 – in-Naczelny Sąd Administracyjny (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Polonja) tfittex interpretazzjoni tal-Artikoli 2, 4(3), 6(1) u 19(1) TUE, tal-Artikolu 267 TFUE, l-Artikoli 15(1), 20, 21(1), 47 u 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) kif ukoll tal-Artikoli 2(1) u (2)(a), 3(1)(a) u 9(1) tad-Direttiva 2000/78/KE ( 5 ).

4. Ir-rinviju oriġina fil-kuntest ta’ proċedimenti legali bejn kandidati għal karigi ġudizzjarji, A.B., C.D., E.F., G.H. u I.J., minn naħa, u l-Krajowa Rada Sądownictwa (il-Kunsill Nazzjonali għall-Ġudikatura; iktar ’il quddiem il-“KRS”), min-naħa l-oħra, li permezz tagħhom dawn il-kandidati appellaw kontra riżoluzzjonijiet fejn: (i) il-KRS iddeċieda li ma jipproponix lill-President tar-Repubblika tal-Polonja (iktar ’il quddiem il-“President tar-Repubblika” il-ħatra tagħhom għall-kariga ta’ mħallef tas-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema, il-Polonja; iktar ’il quddiem il-“Qorti Suprema”); u fl-istess ħin (ii) il-KRS ippropona l-ħatra ta’ kandidati oħra lill-President tar-Repubblika.

I. Il-kuntest ġuridiku

5. Il-KRS huwa rregolat mill-Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (il-Liġi tat‑12 ta’ Mejju 2011 dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Ġudikatura). B’mod partikolari, l-Artikolu 44 tal-Liġi dwar il-KRS jipprevedi: “1. Parteċipant fil-proċedura jista’ jappella quddiem il-[Qorti Suprema] fuq il-bażi li r-riżoluzzjoni tal-[KRS] hija illegali, sakemm dispożizzjonijiet separati ma jipprevedux mod ieħor. […] 1a. F’każijiet individwali li jikkonċernaw ħatra għall-uffiċċju ta’ mħallef tal-[Qorti Suprema], appell jista’ jiġi ppreżentat quddiem il-[Qorti Amministrattiva Suprema]. F’dawn il-każijiet, ma huwiex possibbli li jsir appell quddiem il-[Qorti Suprema]. Appell quddiem il-[Qorti Amministrattiva Suprema] ma jistax ikun fondat fuq allegazzjoni li kien hemm evalwazzjoni skorretta tal-issodisfar mill-kandidati tal-kriterji meħuda inkunsiderazzjoni meta tittieħed deċiżjoni dwar il-preżentazzjoni tal-proposta għall-ħatra għall-[Qorti Suprema]. 1b. Jekk mhux il-parteċipanti kollha fil-proċedura kkontestaw ir-riżoluzzjoni […] f’każijiet individwali dwar ħatra għal uffiċċju ta’ mħallef tal-[Qorti Suprema], din ir-riżoluzzjoni ssir finali għall-parti li tinkludi d-deċiżjoni sabiex tiġi ppreżentata l-proposta għal ħatra għall-[Qorti Suprema] u għall-parti li tinkludi d-deċiżjoni li l-proposta għal ħatra għall-uffiċċju ta’ mħallef ta’ din l-istess qorti ma tiġix ippreżentata, għal parteċipanti fil-proċedura li ma appellawx. […] 4. F’każijiet individwali dwar ħatra għall-uffiċċju ta’ mħallef tal-[Qorti Suprema], l-annullament mill-[Qorti Amministrattiva Suprema] tar-riżoluzzjoni tal-[KRS] sabiex ma tiġix ippreżentata l-proposta ta’ ħatra għall-uffiċju ta’ Mħallef tal-[Qorti Suprema] hija ekwivalenti għal aċċettazzjoni tal-kandidatura tal-parteċipant li appella fil-proċedura għall-kariga vakanti ta’ mħallef fil-[Qorti Suprema], għal kariga li għaliha, fid-data ta’ għoti tas-sentenza tal-[Qorti Amministrattiva Suprema], il-proċedura quddiem il-[KRS] ma kinitx intemmet jew, fl-assenza ta’ din il-proċedura, għall-kariga vakanti li jmiss ta’ mħallef fil-[Qorti Suprema] li hija s-suġġett tal-avviż.”

II. It-tilwim fil-proċeduri prinċipali u d-domandi preliminari

6. Il-KRS iddeċieda, permezz tar-Riżoluzzjoni Nru 318/2018 tal‑24 ta’ Awwissu 2018, li ma jippreżentax lill-President tar-Repubblika proposta għall-ħatra ta’, inter alia, A.B. u C.D. bħala mħallfin tal-Awla Kriminali tal-Qorti Suprema. Permezz tar-Riżoluzzjoni Nru 330/2018 tat‑28 ta’ Awwissu 2018, il-KRS iddeċieda ma jippreżentax lill-President tar-Repubblika proposta għall-ħatra ta’, inter alia, E.F., G.H. u I.J. bħala mħallfin tal-Awla Ċivili tal-Qorti Suprema. Dawn ir-riżoluzzjonijiet inkludew ukoll proposti għall-ħatra ta’ kandidati oħra għal dawn il-karigi.

7. Il-kandidati li ma kinux proposti appellaw minn dawn ir-riżoluzzjonijiet lill-qorti tar-rinviju u ppreżentaw talba lil din il-qorti sabiex tissospendi l-eżekuzzjoni tagħhom, li hija kkonċediet.

8. Rigward l-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tinnota, l-ewwel nett, li kuntrarjament għad-dispożizzjonijiet li kienu applikabbli preċedentement, l-Artikolu 44(1b) introdott reċentement tal-Liġi dwar il-KRS jipprevedi li, f’każijiet individwali dwar ħatra bħala mħallef tal-Qorti Suprema, riżoluzzjoni tal-KRS issir finali mhux biss għall-parti tar-riżoluzzjoni li tinkludi d-deċiżjoni li ma tipproponix il-ħatra ta’ kandidati fejn ma kienx hemm appell mill-kandidati telliefa, iżda wkoll għall-parti ta’ din ir-riżoluzzjoni li tinkludi d-deċiżjoni li tiġi posposta l-ħatra, jekk mhux il-parteċipanti kollha fil-proċedura tal-kompetizzjoni appellaw. Madankollu, dawn il-parteċipanti jinkludu wkoll kandidati li l-ħatra tagħhom ġiet proposta u li, għaldaqstant, ma għandhomx interess li jippreżentaw appell minn din ir-riżoluzzjoni. Għaldaqstant il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li din ir-riżoluzzjoni sejra dejjem de facto tkun ta’ natura finali.

9. It-tieni nett, il-qorti tar-rinviju tosserva li l-Artikolu 44(1a) tal-Liġi dwar il-KRS, li jiddefinixxi l-funzjoni li hija mitluba teżerċita (stħarriġ tal-proċedura tal-kompetizzjoni inkwistjoni), hija bbażata fuq premessi ġenerali wisq, peress li ma ġew stabbiliti l-ebda kriterji ta’ evalwazzjoni ċari.

10. It-tielet nett, il-qorti tar-rinviju tiddikjara li mill-Artikolu 44(4) tal-Liġi dwar il-KRS isegwi li konsegwenza tas-soluzzjoni li ġiet adottata hija li, fejn il-qorti tar-rinviju twarrab riżoluzzjoni tal-KRS li ma tippreżentax proposta għal ħatra għall-uffiċju ta’ Mħallef tal-Qorti Suprema, dan jirriżulta biss f’li r-rikors tal-parteċipant fil-proċeduri li ppreżenta appell jiġi aċċettat għal kariga vakanti ta’ mħallef fil-Qorti Suprema fejn il-proċedura quddiem il-KRS dwar din il-kariga ma tkunx intemmet, u fl-assenza ta’ tali proċedura, għall-kariga vakanti segwenti ta’ mħallef fil-Qorti Suprema.

11. Rigward it-tieni domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tfittex ukoll gwida mill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tkun tista’ twettaq evalwazzjoni dwar jekk l-istandard ta’ aċċess ugwali għas-servizz pubbliku (li jissodisfa għanijiet ta’ interess ġenerali) ġiex issodisfatt f’din il-kawża. Fil-fehma tagħha, hemm differenza ċara fl-effettività tar-rimedju bejn proċeduri għal karigi ġudizzjarji vakanti fi qrati oħra u l-proċedura li tikkonċerna dawn il-karigi fil-Qorti Suprema.

12. Huwa f’dan il-kuntest li n-Naczelny Sąd Administracyjny (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Polonja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja: “(1) L-Artikolu 2, moqri flimkien mat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 4(3), l-Artikolu 6 (1) u l-Artikolu 19(1) TUE, flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) u l-Artikolu 9(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas‑27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79) kif ukoll it-tielet subparagrafu tal-Artikolu 267 TFUE, għandu jiġi interpretat fis-sens: – li l-prinċipju tal-Istat ta’ dritt u d-dritt għal rimedju effettiv u għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva jinkisru meta, billi jirrikonoxxi d-dritt ta’ rimedju ġudizzjarju f’każijiet individwali dwar l-eżerċizzju tal-funzjoni ta’ mħallef ta’ qorti tal-aħħar Stat Membru (il-Qorti Suprema), il-leġiżlatur nazzjonali jattribwixxi natura definittiva u effettiva lid-deċiżjoni meħuda fil-kuntest tal-proċedura ta’ reklutaġġ, li tippreċedi l-preżentazzjoni ta’ proposta ta’ ħatra għall-kariga ta’ imħallef tal-imsemmija qorti, fl-assenza ta’ rikors kontra d-deċiżjoni meħuda dwar l-eżami konġunt u l-evalwazzjoni tal-kandidati kollha għall-Qorti Suprema, magħmul mill-parteċipanti kollha fil-proċedura ta’ reklutaġġ, li fosthom hemm ukoll kandidat li ma għandu ebda interess li jikkontesta l-imsemmija deċiżjoni, jiġifieri l-kandidat imsemmi fil-proposta ta’ ħatra ta’ din il-kariga, li, konsegwentement: – jeqred l-effettività tar-rimedju u l-possibbiltà għall-qorti kompetenti li twettaq stħarriġ reali fuq l-iżvolġiment tal-proċedura ta’ reklutaġġ imsemmija iktar ’il fuq, – u li, f’sitwazzjoni fejn din il-proċedura tikkonċerna wkoll imħallfin pożizzjonijiet ta’ imħallfin tal-Qorti Suprema li għalihom kienet applikata età ġdida, iktar baxxa, tal-irtirar għall-imħallfin li kienu okkupawhom sa dakinhar, mingħajr ma tħalli d-deċiżjoni li jibbenefikaw minn din l-età tal-irtirar iktar baxxa fid-diskrezzjoni esklużiva tal-imħallfin ikkonċernati, fil-kuntest tal-prinċipju ta’ irremovabbiltà tal-imħallfin ikkonċernati — meta jiġi kkonstatat li dan il-prinċipju inkiser, b’dan il-mod — lanqas ma jaffettwa l-portata u r-riżultat tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-proċedura ta’ reklutaġġ imsemmija iktar ’il fuq? (2) L-Artikolu 2, moqri flimkien mat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 4(3) u l-Artikolu 6(1) TUE, flimkien mal-Artikolu 15(1), l-Artikolu 20, l-Artikolu 21(1) u l-Artikolu 52(1) tal-Karta, kif ukoll l-Artikolu 2(1) u (2)(a) u l-Artikolu 3(1)(a) tad-Direttiva 2000/78/KE u t-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, għandu jiġi interpretat fis-sens: – li l-prinċipju tal-Istat ta’ dritt, il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament u l-prinċipju ta’ aċċess ugwali, skont regoli identiċi, għas-servizz pubbliku, jiġifieri l-kariga ta’ imħallef tal-Qorti Suprema, jinkisru meta hemm, fil-kuntest ta’ każijiet individwali li jikkonċernaw l-eżerċizzju tal-kariga ta’ mħallef fi ħdan l-imsemmija qorti, dritt għal azzjoni legali quddiem il-qorti kompetenti iżda li, minħabba r-regola dwar in-natura definittiva, deskritta fl-ewwel domanda, ħatra għal kariga vakanti ta’ mħallef tal-Qorti Suprema tista’ ssir mingħajr mal-qorti kompetenti teżerċita stħarriġ fuq l-iżvolġiment tal-proċedura ta’ reklutaġġ imsemmija iktar ’il fuq (jekk jiġi preżunt li tali stħarriġ kien twettaq) u, fl-istess ħin, l-assenza ta’ tali stħarriġ, li tippreġudika d-dritt għal rimedju effettiv, jikser id-dritt għal aċċess ugwali għas-servizz pubbliku u, għal dik ir-raġuni, ma jissodisfax l-għanijiet ta’ interess ġenerali u li sitwazzjoni fejn il-kompożizzjoni tal-korp tal-Istat Membru li għandu jissorvelja l-indipendenza tal-qrati u l-imħallfin (il-KRS), korp li quddiemu jiżvolġu l-proċeduri relatati mal-kariga ta’ imħallef tal-Qorti Suprema, hija mfassla b’tali mod li r-rappreżentanti tal-ġudikatura fi ħdan dan il-korp jiġu eletti mil-leġiżlatura, jippreġudika l-prinċipju tal-bilanċ istituzzjonali?”

III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u d-domanda komplementari għal domanda preliminari

13. Fil-kuntest tal-ewwel parti tal-proċedura bil-miktub, ġew ippreżentati osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja minn A.B., C.D., E.F. u I.J., mill-KRS, mill-Prokurator Generalny (il-Prosekutur, il-Polonja), mir-Rzecznik Praw Obywatelskich (l-Ombudsman, il-Polonja), mill-Gvern Pollakk u mill-Kummissjoni Ewropea.

14. Il-proċedura bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ngħalqet fil‑31 ta’ Mejju 2019. Fis‑26 ta’ Ġunju 2019, il-qorti tar-rinviju ħarġet digriet li permezz tiegħu ċaħdet rikors mill-Prosekutur u ddeċidiet li ma hemmx bżonn li taġġudika l-kawżi fil-proċeduri prinċipali. Dan ir-rikors kien ibbażat fuq l-iżviluppi segwenti.

15. L-ewwel nett, b’sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2019 fil-Kawża K 12/18, mogħtija fuq talba tal-KRS u grupp ta’ senaturi, it-Trybunał Konstytucyjny (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Polonja) iddeċidiet li l-Artikolu 44(1a) tal-Liġi dwar il-KRS kien inkompatibbli mal-Artikolu 184 tal-Kostituzzjoni Pollakka. Il-Qorti Kostituzzjonali kkonkludiet ukoll li kien neċessarju li jiġu tterminati l-proċeduri kollha mressqa taħt din id-dispożizzjoni minħabba li kienet saret invalida.

16. It-tieni, l-Ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r., o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (il-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 li temenda l-Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Ġudikatura u l-Liġi dwar is-Sistema tal-Qrati Amministrattivi; iktar ’il quddiem il-“Liġi tas‑26 ta’ April 2019”) ( 6 ), li daħlet fis-seħħ fit‑23 ta’ Mejju 2019, biddlet it-tieni sentenza tal-Artikolu 44(1) tal-Liġi dwar il-KRS, li issa huwa fformulat kif ġej: “Ma għandu jkun hemm l-ebda dritt għal appell f’kawżi individwali dwar il-ħatra ta’ Mħallfin tal-Qorti Suprema”. Din il-liġi tistabbilixxi wkoll fl-Artikolu 3 li l-“proċeduri f’kawżi dwar appelli minn riżoluzzjonijiet [KRS] f’kawżi individwali dwar il-ħatra ta’ Mħallfin tal-Qorti Suprema, li nbdew iżda ma ġewx konklużi qabel ma din il-Liġi tidħol fis-seħħ, għandhom jingħalqu ex lege”.

17. Huwa f’dan il-kuntest li n-Naczelny Sąd Administracyjny (il-Qorti Amministrattiva Suprema) iddeċidiet li tagħmel domanda komplementari (jiġifieri, t-tielet waħda) lill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża: “(1) L-Artikolu 2, moqri flimkien mat-tielet subparagrafu [sentenza] tal-Artikolu 4(3), l-Artikolu 6 (1) u l-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 47 tal-Karta, l-Artikolu 9(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE u t-tielet subparagrafu tal-Artikolu 267 TFUE, għandu jiġi interpretat fis-sens: – li l-prinċipju tal-istat taddritt, il-prinċipju ta’ aċċess għall-qrati u d-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva jinkisru f’sitwazzjoni fejn il-leġiżatur nazzjonali jneħħi mill-ordinament ġuridiku d-dispożizzjonijiet rilevanti dwar il-ġurisdizzjoni tal-Qorti Amministrattiva Suprema u d-dritt ta’ appell lil din il-qorti minn riżoluzzjonijiet tal-[KRS] u jintroduċi wkoll soluzzjoni fejn proċeduri fil-kawżi dwar dawn l-appelli, li nbdew iżda ma ġewx konklużi qabel id-data ta’ introduzzjoni tal-emendi (derogi), għandhom jingħalqu bl-operazzjoni tal-liġi, bir-riżultat li: – jeqred id-dritt għal aċċess għall-qrati sa fejn dan huwa relatat mal-istħarriġ tar-riżoluzzjonijiet tal-[KRS] u l-verifika dwar jekk il-proċedura ta’ reklutaġġ li fiha ġew adottati dawn ir-riżoluzzjonijiet twettqitx b’mod xieraq, u – fejn il-qorti nazzjonali li jkollha ġurisdizzjoni f’dawn il-kawżi tkun għamlet domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari wara s-suċċess fil-ftuħ tal-proċedura għall-istħarriġ tar-riżoluzzjonijiet tal-[KRS], jeqred id-dritt ta’ aċċess għall-qrati anki, fil-kawża individwali pendenti quddiem il-qorti li (oriġinarjament) kellha l-ġurisdizzjoni li tismagħha u tiddeterminaha, fejn imbagħad iċaħħad lil din il-qorti kemm mill-possibbiltà li tiftaħ b’suċċess proċeduri għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u d-dritt li tistenna deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li għaldaqstant jeqred il-prinċipju tal-Unjoni ta’ kooperazzjoni leali?”

18. Fit-tieni parti tal-proċedura bil-miktub, ġew ippreżentati osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Prosekutur, mill-Ombudsman, mill-Gvern Pollakk u mill-Kummissjoni.

19. Il-partijiet kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub fl-ewwel parti tal-proċedura bil-miktub ħadu wkoll l-opportunità li jippreżentaw argument orali f’seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

IV. Analiżi

A. Il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja

20. Il-Prosekutur isostni li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjonijiet dwar id-domandi magħmula fuq il-bażi li dawn jikkonċernaw id-dritt għal rimedju ġudizzjarju f’qasam mhux kopert mid-dritt tal-Unjoni. Kwalunkwe deċiżjoni oħra toħloq koeżistenza ta’ kompetenzi analogi u erga omnes fuq kwistjonijiet legali identiċi fl-istess ħin quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u l-Qorti Kostituzzjonali.

21. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, għalkemm l-organizzazzjoni tal-ġustizzja fl-Istati Membri taqa’ fil-kompetenza ta’ dawn l-Istati Membri, xorta waħda jibqa’ l-fatt li, fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza, l-Istati Membru huma meħtieġa josservaw l-obbligi tagħhom taħt id-dritt tal-Unjoni ( 7 ). Iktar minn hekk, fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni, b’mod partikolari, tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, din id-dispożizzjoni hija intiża li tiggarantixxi protezzjoni ġudizzjarja effettiva “fl-oqsma koperti mid-dritt ta’ l-Unjoni”, indipendentement mis-sitwazzjoni li fiha l-Istati Membri jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta ( 8 ).

22. Isegwi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta, b’mod partikolari, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE f’din il-kawża (ara l-punti 31 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet).

B. Jekk huwiex (jew għadux) neċessarju li tingħata deċiżjoni

23. Il-KRS, il-Prosekutur u l-Gvern Pollakk jissottomettu, essenzjalment, li d-domandi magħmula ma għadx għandhom skop, billi ma huwiex neċessarju li jingħataw risposta sabiex jiġu solvuti r-rikorsi fil-proċeduri prinċipali. L-Artikolu 44(1a) tal-Liġi dwar il-KRS, li fuqu kienet ibbażata l-kompetenza tal-qorti tar-rinviju, ġie mħassar b’effett erga omnes mill-Qorti Kostituzzjonali bid-deċiżjoni tagħha tal‑25 ta’ Marzu 2019, li ġiet ukoll ikkonfermata mil-leġiżlatura.

24. Jiena nikkunsidra li, abbażi tal-Liġi tas‑26 ta’ April 2019, id-domandi preliminari ma ġewx mingħajr skop. L-ewwel nett, din il-liġi temenda l-Artikolu 44 tal-Liġi dwar il-KRS u tneħħi d-dritt ta’ appell f’kawżi individwali esklużivament sa fejn hija kkonċernata l-ħatra ta’ mħallfin tal-Qorti Suprema. It-tieni, din il-liġi tipprevedi wkoll li proċeduri pendenti dwar appelli minn riżoluzzjonijiet tal-KRS f’kawżi individwali għandhom jingħalqu ex lege.

25. L-element tal-aħħar jiddetta li d-domandi magħmula ma jistax ma jkollhomx skop. Fil-fatt, kieku nenfasizza li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ċaħdet linja ta’ ħsieb analoga mill-Gvern Pollakk f’A. K. et, punt 102.

26. Nindika li l-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 ma temmitx hija stess il-proċeduri prinċipali u li hija ma tatx lok għall-irtirar tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari peress li, kif indikat il-qorti tar-rinviju, il-Liġi tas‑26 ta’ April 2019“teħtieġ azzjoni konkreta xierqa mill-qorti adita b’kawża diġà pendenti quddiemha (li japplika wkoll għall-konsegwenzi li jirriżultaw mis-sentenza [tal‑25 ta’ Marzu 2019], li essenzjalment jeħtieġ li tkun fil-forma ta’ digriet – għaliex hija biss b’mod bħal dan li l-ġurisdizzjoni ta’ qorti li tagħti deċiżjoni tista’ tkun espressa, peress li l-ġurisdizzjoni ta’ din il-qorti ma ġietx abolita minn din il-leġiżlazzjoni” (enfasi miżjuda minni). Il-qorti tar-rinviju ma tatx deċiżjoni li ma hemmx bżonn li taġġudika u ddeċidiet, minflok, li żżomm ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari tagħha (ara wkoll A. K. et, punt 103).

27. Għaldaqstant, dispożizzjonijiet ta’ dritt nazzjonali bħal-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 ma jistgħux jipprekludu qorti li minnha ma hemmx appell milli tikkonferma domandi li hija għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari (ara A. K. et, punt 104).

28. Nindika li, apparti minn A. K. et iċċitata preċedentement, f’numru ta’ kawżi, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrifjutat li taċċetta li ma għadux neċessarju li tagħti deċiżjoni minħabba li allegatament sparixxa s-suġġett tal-proċeduri kif talbu l-awtoritajiet Pollakki f’dawn il-kawżi. Huwa ċar li l-leġiżlatur Pollakk mingħajr eżitazzjoni emenda, b’mod urġenti u ripetutament, il-qafas legali nazzjonali eżaminat mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dawn il-kawżi, biss biex imbagħad jargumenta li l-azzjonijiet għal ksur jew rinviji għal deċiżjoni preliminari ma kienx għadx għandhom skop ( 9 ).

29. Isegwi li l-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 u/jew is-sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2019 ma humiex kapaċi jipprovdu ġustifikazzjoni għall-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tonqos milli tiddeċiedi d-domandi preliminari.

C. Ammissibbiltà

30. Il-Prosekutur u l-Gvern Pollakk jargumentaw, essenzjalment, li d-domandi magħmula huma inammissibbli fuq il-bażi ta’ argumenti analogi għal dawk fil-punt 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

31. Qabel xejn, nosserva li jsegwi mill-ġurisprudenza li l-“Artikolu [267 TFUE huwa] strument ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali, li permezz tiegħu l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti lill-qrati nazzjonali l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt [tal-Unjoni] li huma neċessarji għalihom sabiex jinqatgħu l-kawżi li jkunu tressqu quddiemhom” ( 10 ).

32. Il-qorti tar-rinviju tfittex jekk ir-rimedju ġudizzjarju previst mid-dritt nazzjonali huwiex konsistenti mar-rekwiżit ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva taħt l-Artikolu 47 tal-Karta. Madankollu, dan l-artikolu huwa applikabbli biss meta dak li jiġi mqajjem ikun ksur ta’ dritt individwali ggarantit taħt id-dritt tal-Unjoni.

33. Il-qorti tar-rinviju tirreferi wkoll għad-Direttiva 2000/78. Skont l-Artikolu 1 ta’ din id-dispożizzjoni, l-għan ta’ din id-direttiva huwa “li tniżżel parametru ġenerali biex tikkumbatti diskriminazzjoni fuq bażi ta’ reliġjon jew twemmin, diżabilità, età jew orjentazzjoni sesswali f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-impjieg u x-xogħol, bi skop li timplimenta fl-Istati Membri l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament” (enfasi miżjuda minni).

34. Il-qorti tar-rinviju ma tispjegax ir-rabta bejn ir-rikorrenti fil-proċeduri prinċipali u d-dritt ta’ nondiskriminazzjoni ggarantit taħt id-Direttiva 2000/78, li l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu huwa limitat għall-motivi speċifiċi elenkati iktar ’il fuq. Għaldaqstant, huwa biżżejjed li jingħad li sa fejn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari f’din il-kawża ma jindikawx li r-rikorrenti fil-proċeduri prinċipali jfittxu li jinvokaw biss drittijiet iggarantiti taħt id-dritt tal-Unjoni, bħal dawk previsti mid-Direttiva 2000/78, la l-Artikolu 47 tal-Karta u lanqas id-Direttiva 2000/78 ma huma applikabbli f’din il-kawża.

35. Il-qorti tar-rinviju tqajjem ukoll l-Artikolu 2 TUE bħala dispożizzjoni awtonoma. Madankollu, dan l-artikolu ma jinsabx bħala tali fost dispożizzjonijiet li skonthom għandha tiġi evalwata l-kompatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni u li jistgħu għaldaqstant iwasslu per se lill-qorti tar-rinviju sabiex twarrab dispożizzjoni nazzjonali, billi ssegwi l-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja. Fi kwalunkwe każ dan ma huwiex neċessarju, peress li l-Artikolu 2 TUE u l-valur tal-istat tad-dritt imsemmi fih jingħataw espressjoni konkreta bl-Artikolu 19 TUE (ara l-punt 87 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

36. Nikkunsidra li l-ewwel u t-tielet domanda, b’mod partikolari, huma pertinenti għar-rikorsi fil-proċeduri prinċipali, peress li jikkonċernaw il-portata tas-setgħat tal-qorti tar-rinviju jekk tikkonstata li r-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni huma illegali. Dan iħalli t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 267 TFUE bħala l-uniċi dispożizzjonijiet pertinenti tad-dritt tal-Unjoni mqajma fid-domandi preliminari.

D. Fuq il-mertu

37. Nikkunsidra li l-mertu tat-tielet domanda (komplementari) magħmula għandu jiġi indirizzat l-ewwel, peress li r-risposta għal din id-domanda sejra twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddikjara li ma hemmx bżonn li taġġudika dwar l-ewwel żewġ domandi jew, bil-maqlub, sejra twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex teżamina dawn id-domandi.

1. It-tielet domanda preliminari

38. Din id-domanda għandha tinftiehem bħala li l-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 267 TFUE u l-Artikolu 19(1) TUE għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni li tikkawża li l-proċeduri nazzjonali jingħalqu ex lege mingħajr kwalunkwe possibbiltà li dawn il-proċeduri jitkomplew jew li jiġu mibdija mill-ġdid quddiem qorti differenti (l-ewwel parti tat-tielet domanda) u jekk dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jipprekludux il-konsegwenza li tista’ tirriżulta minn din id-dispożizzjoni nazzjonali f’termini li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad ġurisdizzjoni f’kawżi li diġà rriżultaw f’rinviju għal deċiżjoni preliminari li għadu pendenti (it-tieni parti tat-tielet domanda).

a) Sommarju qasir tal-argumenti tal-partijiet

39. Il-Prosekutur isostni, essenzjalment, li l-esklużjoni tar-rimedji ġudizzjarji kollha inkwistjoni kontra l-proposti għal ħatra hija awtorizzata mill-Kostituzzjoni Pollakka. Restrizzjonijiet ta’ libertajiet u drittijiet kostituzzjonali huma permessi jekk ikunu stabbiliti bil-liġi u jkunu neċessarji, partikolarment fl-interess tal-politika pubblika. Il-Gvern Pollakk jargumenta, essenzjalment, li l-Artikolu 3 tal-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 ma jillimitax il-possibbiltajiet tal-qorti tar-rinviju sabiex tressaq rinviju għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, iżda jfittex biss li jipprevedi għall-għeluq tal-kawżi tat-tip bħal dawn inkwistjoni fil-proċeduri prinċipali.

40. Il-Kummissjoni ssostni li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE ma jipprekludix dispożizzjonijiet nazzjonali bħal dawn fil-proċeduri prinċipali, ħlief għal ksur strutturali fil-proċess tal-ħatra, li jista’ jitfa’ f’dubju l-indipendenza ta’ dan il-kandidat wara l-ħatra. Bħala konsegwenza, l-adozzjoni ta’ dispożizzjoni nazzjonali li twassal sabiex azzjonijiet li jfittxu stħarriġ ġudizzjarju ta’ tali riżoluzzjonijiet jiġu mwarrba ex lege (Artikolu 3 tal-Liġi tas‑26 ta’ April 2019) ma hijiex prekluża mill-Artikolu 19(1) TUE. L-Artikolu 267 TFUE lanqas ma jipprekludi l-Artikolu 3 tal-Liġi tas‑26 ta’ April 2019, skont il-Kummissjoni.

41. Kuntrarjament għall-partijiet imsemmija iktar ’il fuq, A.B., C.D., E.F., I.J. u l-Ombudsman isostnu, essenzjalment, li t-tielet domanda għandha tiġi risposta fl-affermattiv.

b) Evalwazzjoni

42. Qabel xejn huwa neċessarju li tiġi indirizzata t-tieni parti tat-tielet domanda, sa fejn din tittratta l-Artikolu 267 TFUE.

1) It-tieni parti tat-tielet domanda (Artikolu 267 TFUE)

43. Huwa veru li f’din il-kawża huwa r-rikors konġunt tal-Qorti Kostituzzjonali u tal-leġiżlatur Pollakk li jista’ skont id-domandi preliminari potenzjalment iwassal għal sitwazzjoni fejn ma hemmx bżonn li ssir aġġudikazzjoni taħt id-dritt nazzjonali, li jista’ jirriżulta f’sitwazzjoni fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad il-ġurisdizzjoni fir-rigward ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari. Fil-fatt, qabel xejn, kienet is-sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2019 li ħassret id-dispożizzjoni nazzjonali li fuqha kienet ibbażata l-kompetenza tal-qorti tar-rinviju u dan b’effett immedjat, filwaqt li speċifikat li din id-dikjarazzjoni ta’ anti-kostituzzjonalità fissret li kwalunkwe proċeduri ta’ dak it-tip li għadhom pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju kellhom jitwaqqfu.

44. Huwa veru wkoll li fis-snin reċenti kien hemm dubji serji espressi, inter alia, mill-Kummissjoni dwar il-kapaċità kurrenti tal-Qorti Kostituzzjonali sabiex (tibqa’) teżerċita l-funzjoni tagħha b’mod totalment indipendenti, u l-Kummissjoni ħadet deċiżjoni billi formalment bdiet il-proċedura prevista mill-Artikolu 7(1) TUE dwar l-istat tad-dritt fil-Polonja ( 11 ).

45. Kif huwa muri f’din il-kawża, l-Artikolu 19 TUE jafda r-responsabbiltà għall-iżgurar ta’ stħarriġ ġudizzjarju fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni mhux biss lill-Qorti tal-Ġustizzja iżda wkoll lil qrati nazzjonali li, f’kollaborazzjoni mal-Qorti tal-Ġustizzja, jissodisfaw dover fdat lilhom sabiex b’mod konġunt tiġi żgurata l-osservanza tad-dritt fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni tat-Trattati ( 12 ).

46. B’mod partikolari, fir-rigward tal-Artikolu 267 TFUE, infakkar li l-“element ċentrali tas-sistema ġudizzjarja [tal-Unjoni] huwa kkostitwit mill-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari prevista [f’din id-dispożizzjoni] li, filwaqt li tistabbilixxi djalogu bejn qorti u oħra, speċifikament bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati tal-Istati Membri, għandha bħala għan li tiżgura l-unità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni […], li b’hekk tippermetti li tiżgura l-koerenza tiegħu, l-effett sħiħ tiegħu u l-awtonomija tiegħu kif ukoll, fl-aħħar istanza, in-natura adatta tad-dritt stabbilit mit-Trattati” ( 13 ).

47. Isegwi b’mod ċar mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li, skont l-Artikolu 267 TFUE, il-qrati nazzjonali għandhom jibqgħu ħielsa sabiex jiddeċiedu jagħmlux domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja jew le ( 14 ).

48. Min-naħa l-oħra, hija ġurisprudenza stabbilita li “l-Artikolu 267 TFUE jagħti lill-qrati nazzjonali diskrezzjoni mill-iktar wiesgħa sabiex jirreferu kawża lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk huma jikkunsidraw li kawża quddiemhom tqajjem kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni jew ta’ evalwazzjoni tal-validità tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni neċessarji għal deċiżjoni fuq il-kawża mressqa quddiemhom” ( 15 ).

49. Il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara wkoll li d-diskrezzjoni u l-kompetenza ma jistgħux jiġu ddubitati bl-applikazzjoni tar-regoli legali nazzjonali ( 16 ).

50. Fil-fatt, “dispożizzjonijiet nazzjonali li minnhom jirriżulta li l-qrati nazzjonali jistgħu jesponu ruħhom għal proċeduri dixxiplinari minħabba l-fatt li huma adixxew lill-Qorti tal-Ġustizzja b’rinviju għal deċiżjoni preliminari ma jistgħux jintlaqgħu […] is-sempliċi perspettiva li tkun tista’, jekk ikun il-każ, tkun is-suġġett ta’ proċeduri dixxiplinari minħabba li jkun sar tali rinviju jew li jkun ġie deċiż li dan jinżamm wara l-introduzzjoni tiegħu hija ta’ natura li tippreġudika l-eżerċizzju effettiv mill-qrati nazzjonali kkonċernati tad-diskrezzjoni u tal-funzjonijiet [ta’ qorti responsabbli għall-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni]. […] L-indipendenza ġudizzjarja msemmija iktar ’il fuq] hija, b’mod partikolari, essenzjali għall-funzjonament tajjeb tas-sistema ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja li tinkludi l-mekkaniżmu ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari previst fl-Artikolu 267 TFUE” ( 17 ).

51. Dak li huwa importanti f’din il-kawża huwa l-fatt li, kif indikat il-qorti tar-rinviju, id-dritt nazzjonali jinkludi obbligu kostituzzjonali, taħt stat tad-dritt, li jkun disponibbli rimedju ġudizzjarju għal riżoluzzjonijiet tal-KRS bħal dawn fil-proċeduri prinċipali.

52. Isegwi li, l-ewwel, fir-rigward tat-tieni parti tat-tielet domanda preliminari (dwar l-Artikolu 267 TFUE), nikkunsidra li mhux biss fir-rigward tal-kuntest – fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet adita f’dawn l-aħħar snin fir-rigward ta’ diversi każijiet ta’ ksur allegat tal-istat tad-dritt u tal-indipendenza tal-ġudikatura fil-Polonja (ara l-punt 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet u fir-rigward ta’ din il-kawża jista’ jiġi indikat li, minkejja l-fatt li l-qorti tar-rinviju ssospendiet ir-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni, il-President tar-Repubblika pproċeda xorta waħda sabiex jaħtar għall-karigi ta’ mħallef tal-Qorti Suprema kkonċernata tmien imħallfin ġodda proposti mill-KRS fir-riżoluzzjonijiet li huma inkwistjoni hawn ( 18 )) – il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddeċiedi li l-Artikolu 267 TFUE jipprekludi liġi nazzjonali bħal-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 minħabba li ordnat l-għeluq ex lege ta’ proċeduri bħal dawn quddiem il-qorti tar-rinviju filwaqt li fl-istess ħin teskludi kwalunkwe trasferiment tal-istħarriġ tar-rikorsi lil qorti nazzjonali oħra jew kwalunkwe introduzzjoni mill-ġdid tar-rikorsi quddiem qorti nazzjonali oħra. Iktar minn hekk, billi għamel dan il-leġiżlatur Pollakk injora deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali li jagħmluha ċara li għandu jkun hemm stħarriġ ġudizzjarju ta’ riżoluzzjonijiet tal-KRS bħal dawn fil-proċeduri prinċipali.

53. Dan huwa hekk a fortiori minħabba li l-istadju segwenti fil-proċedura tal-ħatra, jiġifieri l-ħatra tal-President ta’ kandidat bħala mħallef tal-Qorti Suprema, hija prerogattiva presidenzjali u għaldaqstant ma tistax tkun is-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju taħt id-dritt Pollakk.

54. Issa sejjer indur għall-ewwel parti tat-tielet domanda magħmula, li essenzjalment tittratta l-kwistjoni dwar jekk il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni u l-Artikolu 19(1) TUE jippermettux lill-qorti tar-rinviju tiddikjara lilha nnifisha kompetenti – minkejja l-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 – sabiex tiddeċiedi u tkompli tevalwa r-rikorsi fil-proċeduri prinċipali.

2) L-ewwel parti tat-tielet domanda (Artikolu 19(1) TFUE u s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni)

i) Is-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tal‑25 ta’ Marzu 2019

55. L-ewwel sejjer nindirizza s-sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2019, li l-leġiżlatur Pollakk allegatament fittex li jimplimenta permezz tal-Liġi kkontestata tas‑26 ta’ April 2019 u li hija, kif sejrin naraw iktar ’il quddiem, importanti għas-soluzzjoni ta’ din il-kawża.

56. Id-deroga permezz tas-sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2019 mill-Artikolu 44(1a) tal-Liġi dwar il-KRS kellha r-riżultat li tqiegħed f’dubju l-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju (il-Qorti Amministrattiva Suprema) bħala l-qorti li (inizjalment) kellha l-ġurisdizzjoni sabiex tisma’ kawżi dwar appelli minn riżoluzzjonijiet tal-KRS dwar id-deċiżjoni li jiġu ppreżentati (jew le) proposti ta’ ħatra għall-kariga ta’ mħallef tal-Qorti Suprema fuq il-bażi – kif jidher mill-motivi ta’ din id-deċiżjoni – tat-tip ta’ kawża u tan-natura istituzzjonali tal-qrati amministrattivi meta mqabbla mal-qrati ordinarji, li jwassal sabiex il-qorti tar-rinviju ma tkunx il-qorti “iddestinata li tisma’ kawżi dwar ir-riżoluzzjonijiet tal-[KRS]”.

57. Huwa veru li, bħala prinċipju ġenerali, jista’ jiġi sostnut li irrispettivament mis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali hija ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li l-qrati nazzjonali ma jistgħux ikunu marbuta minn deċiżjonijiet ta’ qrati ogħla li jipprekluduhom milli jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni ( 19 ).

58. Fil-fatt, “[r]egola ta’ dritt nazzjonali, li bis-saħħa tal-evalwazzjonijiet tagħha magħmula minn qorti superjuri jorbtu lil qorti nazzjonali oħra, ma tistax għalhekk iċċaħħad lil din tal-aħħar milli tkun tista’ tagħmel domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni kkonċernat quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja permezz ta’ tali evalwazzjonijiet fid-dritt. Hija fil-fatt għandha tkun libera, jekk hija tqis li l-evalwazzjoni fid-dritt magħmula f’livell ogħla tista’ twassal għal sentenza li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, li tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja l-kwistjonijiet li jkollha dubji dwarhom” ( 20 ).

59. Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat fl-istess sentenza ( 21 ) li “jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita sew li regoli tad-dritt nazzjonali, anki jekk ta’ natura kostituzzjonali, ma jistgħux jiġu ammessi jekk jippreġudikaw l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni […] Il-Qorti tal-Ġustizzja barra minn hekk diġà stabbilixxiet li dawn il-prinċipji japplikaw fir-relazzjonijiet bejn qorti Kostituzzjonali u kull qorti nazzjonali oħra”.

60. Madankollu, nikkunsidra li minkejja dak li jista’ jidher li huwa l-każ, din il-kawża ma hijiex, fil-fatt, waħda fejn jeżisti kunflitt reali bejn id-deċiżjoni ta’ Qorti Kostituzzjonali ta’ Stat Membru u d-dritt tal-Unjoni.

61. L-ewwel, huwa importanti li jiġi enfasizzat li, skont il-qorti tar-rinviju, is-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tal‑25 ta’ Marzu 2019 hija deċiżjoni b’effetti prospettivi, li jfisser li d-dispożizzjoni li ġiet iddikjarata anti-kostituzzjonali għandha tkompli tiġi applikata għall-evalwazzjoni legali ta’ sitwazzjonijiet fattwali eżistenti qabel id-data meta d-dispożizzjoni saret invalida. Din l-evalwazzjoni hija kkonfermata mil-letteratura legali ( 22 ).

62. Għaldaqstant, dispożizzjoni bħal din għandha tkompli tiġi applikata għall-evalwazzjoni legali taċ-ċirkustanzi li fuq il-bażi tagħhom, fid-dawl tal-forma oriġinali tal-ġurisdizzjoni ratione materiae tal-qorti tar-rinviju, bħala l-qorti li jkollha ġurisdizzjoni f’kawżi dwar appelli mir-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni, persuni intitolati effettivament eżerċitaw id-drittijiet kostituzzjonali tagħhom.

63. It-tieni, u hawn naqbel mal-qorti tar-rinviju, is-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali mhux biss ma kkontestatx speċifikament il-ftuħ ta’ stħarriġ ġudizzjarju ta’ dawn ir-riżoluzzjonijiet tal-KRS, iżda jsegwi b’mod ċar minn din is-sentenza li dan l-istħarriġ għandu fil-fatt ikun disponibbli fil-Polonja.

64. Niġbed l-attenzjoni għall-argument sostnut fil-motivi tas-sentenza tal‑25 ta’ Marzu 2019: “[…] L-istituzzjoni stess tal-appell minn riżoluzzjonijiet tal-[KRS] f’kawżi individwali hija […] l-konsegwenza tal-implimentazzjoni tas-sentenza […] fil-Kawża SK 57/06 [sentenza tas‑27 ta’ Mejju 2008], iżda [din] ma għandhiex tiġi pprattikata fil-forma ta’ proċeduri li huma suġġetti għal qrati kompletament differenti”.

65. Dan huwa rilevanti għaliex il-preċedent kostituzzjonali inkwistjoni (Kawża SK 57/06) ittratta espliċitament il-kwistjoni tal-possibbiltà għal kandidati għal uffiċċju ġudizzjarji sabiex jappellaw minn riżoluzzjonijiet tal-KRS bħal dawk fil-proċeduri prinċipali (f’din il-kawża il-KRS ukoll ma ppreżentax il-kandidatura tar-rikorrent lill-President tar-Repubblika).

66. Kif indikat il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 3 tal-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 (flimkien mal-emenda magħmula għat-tieni sentenza tal-Artikolu 44(1) tal-Liġi dwar il-KRS introdotta mil-liġi emendatorja) jista’ jidher bħala ekwivalenti għad-dispożizzjoni inkluża fit-tieni sentenza tal-Artikolu 13(2) tal-Liġi tas‑27 ta’ Lulju 2001 dwar il-KRS li, fis-sentenza mogħtija fil-Kawża SK 57/06, ġiet iddikjarata mill-Qorti Kostituzzjonali bħala inkompatibbli mal-Artikolu 45(1) tal-Kostituzzjoni Pollakka, moqrija flimkien mal-Artikolu 77(2) u l-Artikolu 60 tagħha.

67. Il-qorti tar-rinviju tispjega dan ulterjorment fir-rinviju tagħha tas‑26 ta’ Ġunju 2019: “illi [l-ħtieġa li jkun hemm rimedju effettiv] hija kkonfermata wkoll mill-pożizzjoni meħuda mill-Qorti Kostituzzjonali. Għaldaqstant, fil-motivi tas-sentenza fil-Kawża SK 57/06 – li r-rilevanza u l-konsegwenzi tagħha ma huma bl-ebda mod ikkontestati jew imminati mis-sentenza mogħtija fil-Kawża K 12/18, iżda huma għall-kuntrarju kkonfermati minnha – il-Qorti Kostituzzjonali ddikjarat li l-Artikolu 45(1) tal-Kostituzzjoni jesprimi b’mod ċar ir-rieda tal-leġiżlatura li d-dritt ta’ aċċess għall-qrati għandu jinkludi l-iktar firxa wiesgħa possibbli ta’ kawżi, u mill-prinċipju tal-istat tad-dritt demokratiku toriġina l-istruzzjoni li tipprojbixxi interpretazzjoni restrittiva tad-dritt ta’ aċċess għall-qrati, peress li l-Kostituzzjoni tistabbilixxi preżunzjoni speċifika tad-dritt ta’ aċċess għall-qrati, […] il-konklużjoni li l-proċedura li skontha l-[KRS] jevalwa kandidat għal kariga speċifika ta’ mħallef u jiddeċiedi li jissottometti proposta lill-President tar-Repubblika […] [għal] ħatra f’din il-kariga tirrelata mad-dritt stabbilit fl-Artikolu 60 tal-Kostituzzjoni li wieħed japplika għal kariga pubblika fuq termini ugwali, u għalhekk għal dritt li jifforma parti mill-kategorija ta’ drittijiet u libertajiet kostituzzjonali li għalihom tapplika l-projbizzjoni assoluta fuq ir-restrizzjoni tal-aċċess għall-qrati espressa fl-Artikolu 77(2) tal-Ustawa Zasadnicza (il-Liġi Bażika)” (enfasi miżjuda minni; punt III.5 tal-motivi tas-sentenza fil-Kawża SK 57/06).

68. Il-Qorti Kostituzzjonali tagħmilha ċara wkoll li ma hijiex il-proċedura ta’ appell minn riżoluzzjonijiet tal-KRS f’kawżi individwali per se li hija anti-kostituzzjonali, iżda, fil-fehma ta’ din il-qorti, hija l-qorti tar-rinviju (il-Qorti Amministrattiva Suprema) li ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tisma’ kawżi (punt 6.2 tal-motivi tas-sentenza fil-Kawża K 12/18).

69. Għandu jiġi enfasizzat li t-tneħħija tal-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju f’kawżi dwar appelli minn riżoluzzjonijiet tal-KRS dwar ħatriet għall-kariga ta’ mħallef tal-Qorti Suprema kienet b’mod evidenti mhux akkumpanjata minn xi azzjoni pożittiva tal-leġiżlatur nazzjonali intiża sabiex tistabbilixxi qorti ta’ sostituzzjoni b’ġurisdizzjoni f’dawn il-kawżi, minkejja l-fatt li l-Qorti Kostituzzjonali, fil-Kawża K 12/18, ma ddubitatx il-possibbiltà sabiex jiġu istitwiti proċeduri għal stħarriġ ġudizzjarju tar-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni, filwaqt li għamlet riferiment f’dan ir-rigward għas-sentenza ċentrali fil-Kawża SK 57/06 (ara l-punti 8 u 12), li teħtieġ stħarriġ bħal dan.

70. Għaldaqstant, naqbel mal-qorti tar-rinviju li “l-intenzjoni tal-leġiżlatur kienet li jeskludi l-aċċess għall-qrati f’kawżi bħal dawn, li […] hija f’oppożizzjoni għall-pożizzjoni meħuda fil-motivi tas-sentenzi msemmija iktar ’il fuq tal-Qorti Kostituzzjonali u tal-ġurisprudenza, li minnhom huwa apparenti li, f’demokrazija bbażata fuq l-istat tad-dritt, huwa inaċċettabbli li jkun hemm sitwazzjoni fejn ma hemmx il-possibbiltà ta’ stħarriġ ġudizzjarju ta’ sentenzi mogħtija fi kwalunkwe proċeduri jew deċiżjonijiet oħra” ( 23 ).

71. Iktar minn hekk, nikkunsidra (bħall-Ombudsman) li din l-esklużjoni hija totalment arbitrarja, peress li hija applikabbli esklużivament għall-ħatriet għall-Qorti Suprema. Iktar minn hekk, in-natura selettiva ta’ din il-miżura ma hijiex iġġustifikata minn kwalunkwe raġunar oġġettiv jew konvinċenti.

72. Fil-fehma tiegħi, l-eliminazzjoni ta’ (id-dritt għal) rimedju ġudizzjarju li kien għadu disponibbli sa dakinhar f’kawża bħal dik fil-proċeduri prinċipali u, b’mod partikolari, it-tneħħija tiegħu minn partijiet li – bħar-rikorrenti fil-proċeduri prinċipali – diġà ippreżentaw rikors bħal dan tikkostitwixxi (fid-dawl tal-kuntest u l-konstellazzjoni tal-elementi l-oħra indikati mill-qorti tar-rinviju li l-eliminazzjoni ta’ dan id-dritt hija bbażata fuqhom) miżura li n-natura tagħha tikkontribwixxi għal – fil-fatt tirrinforza – l-assenza tal-apparenza tal-indipendenza u imparzjalità tal-imħallfin fil-fatt maħtura fil-qorti kkonċernata kif ukoll tal-qorti nnifisha. Assenza bħal din tal-apparenza tal-indipendenza u imparzjalità tikser it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.

73. Sejjer neżamina jekk dan iwassalx sabiex il-qorti tar-rinviju tiġi obbligata li twarrab id-dritt nazzjonali kkonċernat.

ii) Is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni u l-Artikolu 19(1) TUE

74. Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, “għandu jiġi enfasizzat li kull qorti nazzjonali, adita fil-kuntest tal-kompetenza tagħha, hija, bħala korp ta’ Stat Membru, obbligata ma tapplikax kwalunkwe dispożizzjoni nazzjonali li tmur kontra dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jkollha effett dirett fit-tilwima li jkollha quddiemha” ( 24 ).

75. Dan huwa s-suġġett tal-ewwel parti tat-tielet domanda magħmula, li tikkonċerna l-kwistjoni dwar jekk is-supremazija marbuta ma’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni bħat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE tippermettix, imbagħad, lill-qorti tar-rinviju ma tagħtix effett lil-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 billi tiddikjara lilha nnifisha – minkejja din il-liġi – kompetenti li tiddeċiedi dwar ir-rikorsi fil-proċeduri prinċipali u sabiex tkompli bl-evalwazzjoni tagħhom.

76. Qabel ma nipproċedi bl-eżaminazzjoni tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest ta’ din il-kawża, għandi bżonn nindirizza fil-qosor deċiżjonijiet reċenti mill-Qorti Suprema Pollakka u mill-BVerfG Ġermaniża.

77. L-ewwel waħda minnhom hija Digriet tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema tat‑23 ta’ Settembru 2020 (II DO 52/20) fejn iddeċidiet li s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’A.K. et“ma tistax titqies vinkolanti fl-ordinament ġuridiku Pollakk, minħabba li fil-proċeduri kollha pendenti quddiem l-Awla tad-Dritt Industrijali u Sigurtà Soċjali tal-Qorti Suprema, li fihom ġew magħmula domandi għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja ([…] domanda għal deċiżjoni preliminari rreġistrata fil-Qorti tal-Ġustizzja [fil-Kawżi] C‑585/18, […] C‑624/18, […] [u] C‑625/18), twettqu atti minn formazzjonijiet ġudikanti li kienu f’kunflitt mad-dispożizzjonijiet tal-liġi.” Ir-raġuni kienet il-fatt li d-domandi preliminari f’dawn il-kawżi ġew ippreżentati minn awli ta’ tliet imħallfin, filwaqt li l-qorti Pollakka kkunsidrat li dawn il-kawżi kellhom jiġu eżaminati fl-ewwel istanza mill-Qorti Suprema komposta minn imħallef wieħed tal-Awla Dixxiplinari.

78. Qabelxejn, l-avvenimenti msemmija seħħew minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet f’April 2020 f’digriet ta’ miżuri provviżorji ( 25 ) li l-attivitajiet tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema għandhom jiġu sospiżi sakemm tiġi deċiża l-Kawża C‑791/19, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja.

79. Din il-kwistjoni għandha tiġi ttrattata fil-kuntest ta’ dik il-kawża, iżda, is-sentenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema ssegwi sentenza oħra reċenti mill-Ġermanja, li, għandi bżonn nindirizza anki jekk fil-qosor biss (minħabba l-fatt li l-portata ta’ dawn il-konklużjonijiet hija limitata għas-soluzzjoni tad-domandi magħmula f’din il-kawża u nikkunsidra li s-sentenza tal-BVerfG ma għandha l-ebda impatt fuq din il-kawża jew il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni b’mod partikolari).

– Is-sentenza tal-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali) Ġermaniża f’Weiss

80. Fis-sentenza reċenti tal-BVerfG f’Weiss (iċċitata fil-punt 2 ta’ dawn il-konklużjonijiet), essenzjalment, it-Tieni Senat (awla) tal-BVerfG iddikjarat is-sentenza tal-Awla Manja tal-Qorti tal-Ġustizzja (f’Weiss et ( 26 )), kif ukoll diversi deċiżjonijiet tal-Bank Ċentrali Ewropew dwar il-Programm għax-Xiri tal-Assi fis-Settur Pubbliku tal‑2015, bħala ultra vires u mhux applikabbli fil-Ġermanja.

81. Minflok tipperikola s-sistema kollha tal-komunità tal-Unjoni bbażata fuq l-istat tad-dritt billi tieħu approċċ bla preċedent bħal dan, il-BVerfG setgħet tispjega x’seta’, fil-fehma tagħha, jista’ jiġi kkritikat fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u setgħet imbagħad tressaq rinviju għal deċiżjoni preliminari ġdid lill-Qorti tal-Ġustizzja (fil-fatt, kif messha għamlet, li kieku segwiet il-ġurisprudenza tagħha stess fuq din l-istess kwistjoni ( 27 )). Wara kollox, id-djalogu ġudizzjarju huwa ta’ valur, fil-fatt, huwa integrali għall-funzjonament tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

82. Fi kwalunkwe każ, ma aħniex ffaċċjati hawnhekk b’sitwazzjoni ta’ dritt nazzjonali u dritt internazzjonali u liema wieħed minnhom jieħu l-prijorità f’ordinament ġuridiku nazzjonali partikolari ( 28 ): “Id-dritt tal-Unjoni ma huwiex ‘dritt barrani’, iżda pjuttost min-natura tiegħu stess u minnu nnifsu huwa ‘id-dritt tal-post’ f’kull Stat Membru u s-supremazija tmur id f’id mal-prinċipju tal-ugwaljanza tal-Istati Membri quddiem il-liġi, peress li teskludi ‘għażla selettiva’ li tista’ taqdi interessi nazzjonali individwali” ( 29 ).

83. L-approċċ ultra vires tal-BVerfG jimmina l-istat tad-dritt fl-Unjoni, li huwa conditio sine qua non għall-integrazzjoni. L-Unjoni ma għandhiex sovrastruttura sabiex tittratta kunflitti ta’ qrati, iżda l-istat tad-dritt iservi bħala pont sabiex jiġu ttrattati dawn il-kunflitti.

84. Skont it-Trattati, li huma l-“kuntratt” tal-Istat Membru, l-istanza finali fid-dritt tal-Unjoni hija l-Qorti tal-Ġustizzja. Dan huwa ċar mill-Artikolu 19 TUE u l-Artikolu 267 TFUE. Iktar minn hekk, skont l-Artikolu 344 TFUE, l-Istati Membri anki espliċitament ikkommettew għas-segwenti: “L-Istati Membri jobbligaw ruħhom li ma jippreżentawx kwistjoni dwar l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tat-Trattati għal xi metodu ta’ soluzzjoni li ma jkunx wieħed minn dawk previsti fit-Trattati”. ( 30 )Pacta sunt servanda u għaldaqstant sempliċiment ma huwiex ir-rwol jew il-kompetenza tal-BVerfG li tiddeċiedi bil-mod li għamlet f’Weiss ( 31 ). L-ebda qorti nazzjonali ma hija permessa mit-Trattati li tiċħad sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja għaliex inkella d-dritt tal-Unjoni ma jiġix applikat ugwalment jew effettivament fis‑27 Stat Membru tal-Unjoni u l-bażi legali sħiħa tal-Unjoni tiġi ddubitata. Jekk qorti kostituzzjonali nazzjonali tqis att tal-Unjoni jew deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li jikkontradixxu l-kostituzzjoni tagħha, ma tistax sempliċiment tqis l-att jew deċiżjoni bħala inapplikabbli fil-ġurisdizzjoni tagħha. Dak li tista’ tagħmel huwa li tfittex li tirrimedja s-sitwazzjoni billi tobbliga lill-gvern tal-pajjiż inkwistjoni jemenda l-kostituzzjoni, li jfittex li jbiddel ir-regola legali tal-Unjoni involuta billi jaħdem fil-proċess politiku tal-Unjoni jew, jekk neċessarju, billi jirtira mill-Unjoni ( 32 ). Dan huwa l-uniku mod li tiġi żgurata l-ugwaljanza tal-Istati Membri fl-Unjoni li ħolqu.

– L-effett dirett tal-Artikolu 19(1) TUE

85. Skont l-Artikolu 2 TUE, l-Unjoni hija bbażata fuq il-valuri, bħalma huma l-istat tad-dritt, li huma komuni għall-Istati Membri f’soċjetà karatterizzata, b’mod partikolari, mill-ġustizzja. F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri ( 33 ) u, b’mod partikolari, il-qrati tagħhom hija bbażata fuq il-premessa fundamentali li biha l-Istati Membri jaqsmu bejniethom sensiela ta’ valuri komuni li fuqhom hija bbażata l-Unjoni, kif huwa ppreċiżat fl-Artikolu 2 TUE ( 34 ).

86. L-Unjoni hija unjoni tad-dritt fejn il-partijiet għandhom id-dritt li jikkontestaw quddiem il-qorti l-legalità ta’ kull deċiżjoni jew ta’ kull att nazzjonali ieħor dwar l-applikazzjoni fil-konfront tagħhom ta’ att tal-Unjoni ( 35 ).

87. L-Artikolu 19 TUE, li jikkonkretizza l-valur tal-istat tad-dritt affermat fl-Artikolu 2 TUE jafda l-kompitu li jiġi żgurat l-istħarriġ ġudizzjarju fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni mhux biss fuq il-Qorti tal-Ġustizzja, iżda wkoll fuq il-qrati nazzjonali ( 36 ).

88. L-Istati Membri, b’mod partikolari, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(3) TUE, huma responsabbli sabiex jiżguraw, fit-territorji rispettivi tagħhom, l-applikazzjoni u l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni. Bħala tali, kif previst fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Istati Membri għandhom jipprovdu r-rimedji meħtieġa sabiex jiżguraw lill-partijiet l-osservanza ta’ protezzjoni legali effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni. Għalhekk, huma l-Istati Membri li għandhom jipprevedu sistema ta’ rimedji u ta’ proċeduri li jiżguraw stħarriġ ġudizzjarju effettiv fl-imsemmija oqsma ( 37 ).

89. Isegwi mill-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) huwa applikabbli a priori – indipendentement minn kwalunkwe rekwiżit relatat ma’ sitwazzjoni konkreta ta’ implimentazzjoni effettiva tad-dritt tal-Unjoni – fir-rigward ta’ kwalunkwe qorti nazzjonali meta din tkun tista’ tiddeċiedi bħala qorti dwar kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u li għalhekk jaqgħu fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni ( 38 ).

90. Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza ma għadnix niddefendi l-fehma li esprimejt f’Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-qrati ordinarji ( 39 )) li l-kamp ta’ applikazzjoni materjali tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, huwa limitat, fil-kuntest tan-nuqqas ta’ possibbiltà ta’ tneħħija u tal-indipendenza tal-imħallfin, għall-korrezzjoni ta’ problemi fir-rigward ta’ infirmità strutturali fi Stat Membru partikolari (nuqqasijiet sistemiċi jew iġġeneralizzati, li “jikkompromettu l-essenza” tan-nuqqas ta’ possibbiltà ta’ tneħħija u tal-indipendenza tal-imħallfin).

91. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 47 tal-Karta għandu effett dirett (A. K. et, punt 162). Dan huwa minnu fi kwalunkwe każ għar-rekwiżit tal-indipendenza tal-imħallfin.

92. Il-kunċett ta’ protezzjoni legali effettiva, imsemmi fl-Artikolu 19(1) TUE, għandu jiġi interpretat bit-teħid inkunsiderazzjoni tal-kontenut tal-Artikolu 47 tal-Karta u b’mod partikolari l-garanziji inerenti f’ (id-dritt għal) rimedju legali effettiv żgurat mid-dispożizzjoni tal-aħħar.

93. Fil-fatt, skont il-ġurisprudenza, “[i]t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jimponi lill-Istati Membri kollha li jistabbilixxu r-rimedji ġudizzjarji neċessarji sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva, fis-sens b’mod partikolari tal-Artikolu 47 tal-Karta, fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni” ( 40 ). Għaldaqstant, l-Artikolu 19(1) TUE jinkludi l-bżonn li tiġi ppreżervata l-indipendenza tal-qorti li hija fdata bl-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

94. Iktar minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà impliċitament aċċettat li l-Artikolu 19(1) TUE għandu effett dirett. F’Juizes Portugueses ( 41 ), fil-proċeduri prinċipali l-Artikolu 19(1) TUE ġie invokat quddiem qorti nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja ma qajmet l-ebda oġġezzjoni fir-rigward tal-possibbiltà diretta ta’ invokazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. Bl-istess mod, f’Miasto Łowicz ( 42 ), il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li d-domanda magħmula ma kinitx pertinenti għas-soluzzjoni tat-tilwim fil-proċeduri prinċipali, iżda din ma qajmet l-ebda kwistjoni dwar il-possibbiltà ta’ invokazzjoni tal-Artikolu 19(1) TUE.

95. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonfermat li din id-dispożizzjoni għandha effett dirett u tista’ tiġi invokata minn partijiet quddiem qrati nazzjonali bħala bażi legali awtonoma (apparti l-Artikolu 47 tal-Karta) sabiex iseħħ skrutinju tal-konformità tal-azzjonijiet ta’ Stat Membru mad-dritt tal-Unjoni.

– L-applikazzjoni tal-Artikolu 19(1) TUE għal din il-kawża

96. Issa li l-Artikolu 19(1) TUE jista’ jiġi applikat mill-qorti tar-rinviju direttament f’din il-kawża, huwa neċessarju li jiġi eżaminat jekk hija tistax tibbaża ruħha fuq din id-dispożizzjoni sabiex tiddeċiedi li r-regoli nazzjonali rilevanti huma preklużi mill-Artikolu 19(1) TUE.

97. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet f’A.K. et (punt 167) li “l-Artikolu 19 TUE, li jikkonkretizza l-valur tal-Istat tad-dritt iddikjarat fl-Artikolu 2 TUE, jagħti lill-qrati nazzjonali u lill-Qorti tal-Ġustizzja r-responsabbiltà li jiggarantixxu l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fl-Istati Membri kollha kif ukoll il-protezzjoni ġudizzjarja li l-individwi għandhom taħt dan id-dritt”.

98. Iktar minn hekk, “il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-individwi għandhom taħt id-dritt tal-Unjoni, li għalih jirreferi t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li attwalment jinsab affermat fl-Artikolu 47 tal-Karta, b’tali mod li l-ewwel waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet tobbliga lill-Istati Membri kollha jistabbilixxu r-rimedji legali neċessarji sabiex tiġi żgurata, fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni, protezzjoni ġudizzjarja effettiva, fis-sens b’mod partikolari tat-tieni waħda mill-imsemmija dispożizzjonijiet” (A.K. et, punt 168).

99. Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li “eżami separat tal-Artikolu 2 TUE u tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 9(1) TUE, li jista’ biss jikkorrobora l-konklużjoni diġà magħmula fil-punti 153 u 154 ta’ din is-sentenza, ma jidhirx li huwa meħtieġ għall-finijiet li tingħata risposta għad-domandi tal-qorti tar-rinviju u għas-soluzzjoni tat-tilwimiet li għandha quddiemha” (A.K. et, punt 169).

100. Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva li dawn il-qrati għandhom ikunu jistgħu joffru skont din id-dispożizzjoni teħtieġ, b’mod partikolari, li dawn jikkonformaw strutturalment mar-rekwiżit tal-indipendenza u tal-imparzjalità, kif ġie żviluppat fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-Artikoli 267 TFUE, 47 tal-Karta u l-Artikolu 19 TUE. Iktar minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiżgura li l-interpretazzjoni li hija tagħti lil dawn id-dispożizzjonijiet tiżgura livell ta’ protezzjoni li ma jmurx kontra il-livell ta’ protezzjoni żgurat mill-Artikolu 6 tal-KEDB, kif interpretat mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“QEDB”) (A.K. et, punt 118).

101. L-ewwel nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “s-sempliċi fatt li [l-imħallfin] inħatru mill-President tar-Repubblika ma huwiex ta’ natura li joħloq dipendenza min-naħa ta’ dawn tal-aħħar fil-konfront tiegħu u lanqas ma huwa ta’ natura li joħloq dubji dwar l-imparzjalità tagħhom jekk, ladarba maħtura, il-persuni kkonċernati ma jkunu suġġetti għal ebda pressjoni u ma jirċevux istruzzjonijiet fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom […] Madankollu, jibqa’ meħtieġ li jiġi żgurat li l-kundizzjonijiet sostantivi u l-modalitajiet proċedurali tal-adozzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ ħatra jkunu tali li ma jkunux jistgħu joħolqu, f’moħħ l-individwi, dubji leġittimi dwar l-impermeabbiltà tal-imħallfin ikkonċernati fir-rigward ta’ elementi esterni u fir-rigward tan-newtralità tagħhom fil-konfront tal-interessi li jkunu inkwistjoni, ladarba jinħatru l-imħallfin ikkonċernati” (enfasi miżjuda minni, A.K. et, punti 133 u 134).

102. It-tieni, isegwi wkoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li r-regoli dwar il-ħatra tal-imħallfin għandhom, flimkien ma’ tipi oħra ta’ regoli fir-rigward tagħhom (bħar-reġim dixxiplinari applikabbli għall-imħallfin, in-nuqqas ta’ possibbiltà ta’ tneħħija tagħhom, eċċ.), jikkontribwixxu sabiex tiġi żgurata din l-indipendenza, b’mod partikolari sabiex jitneħħew kwalunkwe dubji leġittimi, f’moħħ l-individwi, dwar l-impermeabbiltà ta’ tali qorti fil-konfront ta’ elementi esterni, u, b’mod partikolari, ta’ influwenzi diretti jew indiretti mill-poter leġiżlattiv u mill-poter eżekuttiv, u dwar in-newtralità tagħha fil-konfront tal-interessi li jkunu inkwistjoni, u kull nuqqas tad-dehra ta’ indipendenza jew imparzjalità ta’ din il-qorti, li jista’ jippreġudika l-fiduċja li l-ġustizzja f’soċjetà demokratika għandha tispira fl-imsemmija individwi, ma għandux ikun aċċettat ( 43 ).

103. Għaldaqstant, f’sitwazzjoni fejn ir-regoli nazzjonali dwar il-ħatra tal-imħallfin jaqgħu taħt l-applikazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19 TUE, hemm obbligi fuq l-Istat Membru sabiex jistabbilixxi r-rekwiżit li jiżgura li l-proċedura tal-ħatra titwettaq b’mod li tipproteġi l-indipendenza u l-imparzjalità tal-imħallfin hekk maħtura.

104. Huwa veru li d-dritt tal-Unjoni, kif inhu llum: (i) ma jinkludix regola jew prinċipju li jagħti lill-kandidati għall-kariga ta’ mħallef bħal dawn fil-proċeduri prinċipali dritt għal rimedju ġudizzjarju jew jiddetermina kundizzjonijiet ta’ effettività li jkollu jissodisfa dritt bħal dan; u (ii) ma jipprovdix li dawn il-kandidati għandhom dritt li ma jiġux iddiskriminati, fuq il-bażi tat-tipi ta’ karigi ġudizzjarji vakanti kkonċernati, sa fejn dan ir-rimedju huwa kkonċernat.

105. Madankollu, kif diġà ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja (A.K. et, punt 153), għalkemm ċerti aspetti tad-dritt nazzjonali ma jistgħux, per se u meħuda weħidhom, jitfgħu dubju fuq l-indipendenza ta’ qorti jew tal-membri tagħha, dan jista’, min-naħa l-oħra, ma jkunx veru ladarba jittieħdu flimkien, bħala akkumulazzjoni ta’ fatturi legali u fattwali li l-kombinazzjoni tagħhom tista’ tqajjem dubji, f’moħħ l-individwi, dwar l-impermeabbiltà ta’ din il-qorti jew tal-membri tagħha fil-konfront ta’ elementi esterni, u, b’mod partikolari, ta’ influwenzi diretti jew indiretti mill-poter leġiżlattiv u mill-poter eżekuttiv, u dwar in-newtralità tagħha fil-konfront tal-interessi li jkunu inkwistjoni u, għalhekk, tistax twassal għal assenza ta’ dehra ta’ indipendenza jew ta’ imparzjalità tal-imsemmija qorti jew il-membri tagħha li tkun ta’ natura li tippreġudika l-fiduċja li l-ġustizzja għandha tispira fl-imsemmija individwi f’soċjetà demokratika.

106. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà għamlitha ċara (A.K. et, punti 131 sa 153), fir-rigward ta’ konstellazzjoni ta’ ċirkustanzi legali u fattwali li jikkonverġu ma’ dawk fil-kawża fil-proċeduri prinċipali, li ċ-ċirkustanza segwenti, f’rabta ma’ dawn iċ-ċirkustanzi l-oħra, u suġġetta għall-evalwazzjoni u verifika finali li għandhom jitwettqu mill-qorti nazzjonali, tista’ twassal sabiex jitqajmu dawn id-dubji.

107. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ( 44 ) li “[b]arra minn hekk, u fid-dawl tal-fatt li, kif jirriżulta mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja, id-deċiżjonijiet tal-President tar-Repubblika li jaħtru mħallfin tas-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema) ma jistgħux ikunu s-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika jekk il-mod li bih hija ddefinita, fl-Artikolu 44(1) u (1a) tal-Liġi dwar il-KRS, il-portata tal-appell li jista’ jiġi ppreżentat kontra riżoluzzjoni tal-KRS li tinkludi d-deċiżjonijiet tiegħu dwar il-preżentazzjoni ta’ proposta ta’ ħatra għall-pożizzjoni ta’ mħallef ta’ din il-qorti jippermettix li jiġi żgurat stħarriġ ġudizzjarju effettiv fil-konfront ta’ tali riżoluzzjonijiet, li jkopri, minn tal-inqas, il-verifika tal-assenza ta’ abbuż jew ta’ użu ħażin ta’ poter, ta’ żball ta’ liġi jew ta’ żball manifest ta’ evalwazzjoni (ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 18 ta’ Ottubru 2018, Thiam vs Franza, CE:ECHR:2018:1018JUD008001812, punti 25 u 81)” (enfasi miżjuda minni).

108. Fil-kuntest Pollakk, in-nuqqas li jiġu osservati r-rekwiżiti minimi għal stħarriġ ġudizzjarju stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt preċedenti għandu impatt dirett fuq l-evalwazzjoni tal-indipendenza tal-imħallfin li jiġu maħtura.

109. Dak li nara importanti li jiġi kkunsidrat mill-Qorti tal-Ġustizzja hawn huwa li filwaqt li ċerti tipi ta’ proċedura u regoli relatati mal-ħatra ta’ mħallfin fi Stati Membri (u għalhekk ukoll in-nuqqas ta’ rimedju ġudizzjarju fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri bħal fil-kawża fil-proċeduri prinċipali) jistgħu ma jkunux dubjużi taħt id-dritt tal-Unjoni bħala tali, huma jistgħu fil-fatt ikunu inaċċettabbli meta jitwettqu fuq il-bażi ta’ rakkomandazzjoni ta’ organu li huwa stess huwa manifestament mhux indipendenti.

110. L-ewwel nett, ir-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni hawn huma essenzjalment deċiżjonijiet amministrattivi, li għandhom effetti legali għall-kandidati għal uffiċċju ġudizzjarji inkwistjoni ( 45 ). Bħal kwalunkwe intervent mill-Istat ieħor, il-proċedura tal-ħatra tal-imħallfin għandha tkun irregolata minn regoli legali, li l-osservanza tagħhom għandha tkun suġġetta għal evalwazzjoni minn organu ġudizzjarju indipendenti.

111. Fil-fatt, inter alia l-Karta Ewropea dwar l-Istatus tal-Imħallfin ( 46 ) tnaqqax id-“dritt tal-appell” ta’ kwalunkwe mħallef li jikkunsidra li d-drittijiet tiegħu taħt l-istatut jew b’mod iktar ġenerali l-indipendenza, jew dik tal-proċess legali, huma mhedda jew miksura b’xi mod, sabiex ikun jista’ jirreferi l-kwistjoni għal organu indipendenti kif deskritt iktar ’il fuq. Dan ifisser li l-imħallfin ma jitħallewx bla difiża kontra ksur tal-indipendenza tagħhom. Id-dritt tal-appell huwa protezzjoni neċessarja minħabba li tkun biss xewqa li jiġu stabbiliti prinċipji għall-protezzjoni tal-ġudikatura sakemm dawn ma jiġux sostnuti b’mod konsistenti b’mekkaniżmi li jiżguraw l-implimentazzjoni effettiva tagħhom.

112. Il-QEDB diġà kellha l-opportunità tikkonferma fil-kawża Denisov vs L‑Ukraina li l-kunsilli ġudizzjarji għandhom josservaw l-istandards li jinsabu fl-Artikolu 6 KEDB, jew inkella d-deċiżjoni tagħhom għandha tkun tista’ tiġi mistħarrġa minn organu li jikkonforma magħhom. Il-kwistjoni ta’ osservanza tal-garanziji fundamentali tal-indipendenza u imparzjalità tista’ tqum jekk l-istruttura u l-funzjonament ta’ kunsill ġudizzjarju bħall-KRS (in casu, li jaġixxi bħala l-organu dixxiplinari) huwa stess iqajjem kwistjonijiet serji f’dan ir-rigward ( 47 ). Awtur ieħor ( 48 ) għamel l-argument f’kitba legali li dak imsemmi iktar ’il fuq għandu japplika biss meta l-kunsill ġudizzjarju jaġixxi bħala organu dixxiplinari u mhux meta dan “sempliċiment” jaqdi rwol ta’ konsultazzjoni bħal fil-kuntest ta’ ħatriet ġudizzjarji. Jiena ma naqbilx ma’ din il-fehma minħabba li differenza bħal din ma tinsabx fil-ġurisprudenza tal-QEDB u nikkunsidra li fi kwalunkwe każ ma tistax tapplika fil-kuntest bħal dan inkwistjoni fil-Polonja.

113. It-tieni, il-punt li għamilt fil-punt 109 iktar ’il fuq huwa appoġġjat mill-prinċipju li deċiżjoni ta’ awtorità amministrattiva li ma tissodisfax hija stess il-kundizzjonijiet tal-indipendenza u imparzjalità għandha tkun suġġetta għal kontroll sussegwenti ta’ organu ġudizzjarju ( 49 ).

114. Il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-opportunità reċentement li tikkonferma li l-indipendenza ġudizzjarja mill-eżekuttiv b’mod partikolari hija element ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva ( 50 ). Din il-protezzjoni għandha, fil-prinċipju, tingħata liċ-ċittadini kollha tal-Unjoni, inkluż lil kandidati għal uffiċċju ġudizzjarju mal-Qorti Suprema.

115. Kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja f’Simpson u HG ( 51 ), “mid-dritt fundamentali għal rimedju effettiv quddiem qorti indipendenti, imparzjali u stabbilit minn qabel bil-liġi, żgurat mill-Artikolu 47 tal-Karta, jirriżulta li kull parti f’kawża għandha, bħala prinċipju, ikollha l-possibbiltà li tinvoka ksur ta’ dan id-dritt. Minn dan jirriżulta li l-qorti tal-Unjoni għandha tkun tista’ tivverifika jekk irregolarità li tivvizzja l-proċedura ta’ ħatra inkwistjoni setgħetx twassal għal ksur ta’ dan id-dritt fundamentali”. Nikkunsidra li l-istess japplika għal qrati nazzjonali (li huma qrati tal-Unjoni wkoll). Għal darba oħra, filwaqt li din il-ġurisprudenza tittratta speċifikament l-Artikolu 47 tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja tispjega f’A.K. et li jekk hija analizzat l-Artikoli 2 u 19 TUE, mela l-konklużjonijiet ta’ din l-analiżi għandhom ikunu l-istess bħal dawk tal-analiżi tal-Artikolu 47 tal-Karta (ara l-punti 167 sa 169 ta’ din is-sentenza).

116. Fil-fatt, il-Qorti Suprema diġà ddeċidiet b’mod ċar ħafna li l-KRS ma huwiex indipendenti ( 52 ).

117. B’mod partikolari, fid-dawl ta’ diversi difetti legali serji, hija kkonkludiet li l-għażliet magħmula mill-KRS ma humiex indipendenti minn interessi politiċi, billi jaffettwaw it-twettiq tal-kriterji oġġettivi tal-imparzjalità u indipendenza minn persuni maħtura għall-kariga ta’ mħallef fuq il-proposta tal-KRS (ara l-punt 36 tar-riżoluzzjoni tat‑23 ta’ Jannar 2020). Barra minn hekk, il-Qorti Suprema ddeċidiet li minħabba li l-KRS sar ippolitiċizzat, il-kompetizzjonijiet għal ħatriet ġudizzjarji x’aktarx jiġu deċiżi skont lealtajiet politiċi jew appoġġ għar-riforma tal-ġudikatura mfittxija mill-maġġoranza parlamentari f’kunflitt mal-Kostituzzjoni Pollakka, iktar milli fuq kriterji sostantivi. Fir-rigward tas-sistema ġudizzjarja kollha, dan jimmina l-fiduċja fl-imparzjalità tal-persuni hekk maħtura. L-assenza ta’ indipendenza essenzjalment tidher f’deċiżjonijiet ta’ dan l-organu li jiġu ssubordinati għal awtoritajiet politiċi, b’mod partikolari l-eżekuttiv (ara l-punt 38 tar-riżoluzzjoni tat‑23 ta’ Jannar 2020).

118. L-ewwel nett, fil-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi magħquda A.K. et (Indipendenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema, C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:551), wasalt għall-konklużjoni li l-KRS ma huwiex organu indipendenti: it-termini tal-membri tal-KRS ġew itterminati b’mod prematur; u l-mod tal-ħatra jimplika li 23 minn 25 membru ġejjin mill-awtoritajiet leġiżlattivi u eżekuttivi, li jikxef nuqqasijiet li jidhru li x’aktarx jikkompromettu l-indipendenza tal-KRS mill-awtoritajiet leġiżlattivi u eżekuttivi (ara notevolment il-punti 132 u 135).

119. Fil-fatt, kif indikat fil-Karta Ewropea dwar l-Istatus tal-Imħallfin (ara l-punt 111 ta’ dawn il-konklużjonijiet), “2.1. [tal-Memorandum ta’ Spjega għal din il-Karta] Il-kandidati ġudizzjarji għandhom jiġu magħżula u rreklutati minn organu jew kulleġġ indipendenti” u “1.3. [ta’ din il-Karta] Rigward kull deċiżjoni li taffettwa l-għażla, ir-reklutaġġ, il-ħatra, il-progress tal-karriera jew it-terminazzjoni tal-kariga ta’ mħallef, l-istatut jipprevedi l-intervent ta’ awtorità indipendenti mis-setgħat eżekuttivi u leġiżlattivi li fi ħdanha almenu nofs l-imħallfin ikunu eletti mill-kollegi tagħhom skont metodi li jiżguraw l-iktar rappreżentazzjoni wiesgħa tal-ġudikatura” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Dan minħabba li “l-indipendenza meħtieġa ta’ dan l-organu tipprekludi l-elezzjoni jew il-ħatra tal-membri tiegħu minn awtorità politika li tappartjeni għall-eżekuttiv jew għal-leġiżlatura. Ikun hemm riskju ta’ preferenzi partiġġjani-politiċi fil-ħatra u r-rwol ta’ mħallfin taħt proċedura bħal din. Imħallfin fl-organu indipendenti jkunu mistennija, preċiżament, li joqogħdu lura milli jfittxu l-favur ta’ partiti politiċi jew organi li huma stess huma maħtura jew eletti minn jew permezz ta’ partiti bħal dawn” [ara 1.3 tal-Memorandum ta’ Spjega għal din il-Karta].

120. Imbagħad, nagħmel riferiment għas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża (A.K. et) u s-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny zastępowany przez Prokuraturę Krajową (Reġim dixxiplinari għall-imħallfin), Kawżi MagħqudaC‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234.

121. Fil‑5 ta’ Diċembru 2019 il-qorti tar-rinviju fil-kawża msemmija iktar ’il fuq A.K. et, is-Sąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (il-Qorti Suprema, Awla Industrijali u tas-Sigurtà Soċjali, il-Polonja), iddeċidiet – fuq il-bażi ta’ din is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja – li l-KRS ma huwiex, fil-kompożizzjoni attwali tiegħu, organu li huwa imparzjali u indipendenti mis-setgħat leġiżlattivi u eżekuttivi. Hija ddeċidiet ukoll li l-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema ma setgħetx tiġi kkunsidrata li tikkostitwixxi qorti għall-għanijiet tal-Artikolu 47 tal-Karta u l-Artikolu 45(1) tal-Kostituzzjoni Pollakka.

122. Is-sentenza msemmija iktar ’il fuq qalet ukoll: (i) il-KRS ma kienx indipendenti mill-awtoritajiet politiċi sa mill-ħolqien tiegħu fl‑2018; (ii) il-KRS il-ġdid kien ġie stabbilit bi ksur ta’ dispożizzjonijiet kostituzzjonali ( 53 ); u (iii) is-sentenza kkunsidrat fatturi oħra li jillimitaw l-indipendenza tal-KRS (l-elezzjoni tal-membri attwali tal-KRS ma kinitx trasparenti; l-indipendenza tal-KRS kienet ġiet iddubitata pubblikament diversi drabi minn NGOs, assoċjazzjonijiet tal-avukati, u imħallfin tal-qrati ordinarji, membri tal-KRS kienu ġew maħtura mill-Ministru tal-Ġustizzja għall-kariga ta’ president jew viċi-president tal-qorti, jew għal kariga ġudizzjarja għolja oħra; u l-membri tal-KRS kienu appoġġjaw ukoll pubblikament ir-riformi ġudizzjarji tal-gvern) ( 54 ). Bid-deċiżjoni li l-Awla Dixxiplinari ma setgħetx tiġi kkunsidrata qorti fis-sens tad-dritt tal-Unjoni, din l-istess sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2019 (punti 67 sa 68) kienet ibbażata wkoll fuq il-fatt li l-kandidaturi proposti għal din l-awla mill-KRS ma kinux suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju.

123. Din is-sentenza ġiet ikkonfermata mill-Qorti Suprema (l-Awla Industrijali u tas-Sigurtà Soċjali) tal‑15 ta’ Jannar 2020 (fil-kawżi l-oħra li rriżultaw f’A.K. et) u, b’mod partikolari, fit‑23 ta’ Jannar 2020, meta l-Awla Manja tal-imħallfin kollha ta’ tliet awli tal-Qorti Suprema adottat riżoluzzjoni ( 55 ), li għandha l-effett ta’ prinċipju legali. Hija kkonfermat is-sentenza msemmija iktar ’il fuq tal-5 ta’ Diċembru 2019 u ddeċidiet li l-KRS ma kienx indipendenti mill-eżekuttiv.

124. It-tieni, il-gravità tas-sitwazzjoni li tikkonċerna l-KRS hija kkonfermata mis-segwenti fatt: fis‑27 ta’ Mejju 2020, il-Bord Eżekuttiv tan-Netwerk Ewropew tal-Kunsilli tal-Ġudikatura (iktar ’il quddiem in-“NEKĠ”) adotta Teħid ta’ Pożizzjoni dwar l-Isħubija tal-KRS fin-NEKĠ. F’din il-pożizzjoni l-bord stabbilixxa r-raġunijiet għall-proposta tiegħu lill-Assemblea Ġenerali sabiex il-KRS jitkeċċa min-NEKĠ (ara https://www.encj.eu/node/556). Ir-raġunijiet huma, essenzjalment: (i), il-KRS ma josservax ir-regola statutorja tan-NEKĠ li kunsill membru għandu jkun indipendenti mill-eżekuttiv; (ii) il-KRS huwa fi ksur flagranti tar-regola tan-NEKĠ dwar il-protezzjoni tal-indipendenza tal-ġudikatura, id-difiża tal-ġudikatura, kif ukoll ta’ mħallfin individwali, b’mod konsistenti mar-rwol tiegħu ta’ garanti, fil-konfront ta’ kwalunkwe miżuri li jheddu li jikkompromettu l-valuri prinċipali tal-indipendenza u awtonomija; u (iii) il-KRS jimmina l-applikazzjoni tad-Dritt tal-Unjoni dwar l-indipendenza tal-imħallfin u l-qrati, u għaldaqstant l-effettività tiegħu. B’dan, huwa jaġixxi kontra l-interessi tal-Ispazju Ewropew ta’ Libertà, Sigurtà u Ġustizzja, u l-valuri li dan jirrappreżenta. Il-Bord ikkonkluda li l-KRS kien wettaq ksur serju tal-miri u l-għanijiet tan-NEKĠ kif stabbiliti fl-Artikoli 3 u 4 tal-Istatut tiegħu, u ma kienx lest jirrimedja dan il-ksur serju. Nindika li l-KRS kien diġà ġie sospiż min-NEKĠ fis‑17 ta’ Settembru 2018 minħabba li ma baqax jissodisfa r-rekwiżiti ta’ dan il-korp li jkun indipendenti mill-eżekuttiv u mil-leġiżlattiv b’mod li jiżgura l-indipendenza tal-ġudikatura Pollakka.

125. Iktar minn hekk, in-NEKĠ ibbaża l-proposta tiegħu li jkeċċi lill-KRS fuq l-elementi u l-pożizzjonijiet segwenti ta’ organizzazzjonijiet bħal: (i) Uffiċċju għall-Istituzzjonijiet Demokratiċi u d-Drittijiet tal-Bniedem (ODIHR) tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE), il-Kunsill tal-Ewropa (Greco, il-Kummissjoni Ewropea għad-Demokrazija permezz tad-Dritt (iktar ’il quddiem “il-Kummissjoni ta’ Venezia”) u l-Assemblea Parlamentari), istituzzjonijiet tal-Unjoni u n-netwerks tal-ġudikatura u tal-avukati fl-Ewropa, li kienu kritiċi tar-riformi tal-ġudikatura fil-Polonja u tar-rwol tal-KRS; (ii) rapport tas‑6 ta’ Jannar 2020 mill-Kumitat ta’ Sorveljanza tal-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa, li qal li “Ir-riforma tal-[KRS] kienet qiegħdet lil din l-istituzzjoni taħt il-kontroll tal-eżekuttiv, li huwa inkompatibbli mal-prinċipju tal-indipendenza.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]; (iii) l-Opinjoni Konġunta Urġenti tal-Kummissjoni ta’ Venezia u tad-Direttorat Ġenerali tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Istat tad-Dritt (DGI) tal-Kunsill tal-Ewropa, tas‑16 ta’ Jannar 2020 ( 56 ), li tirrakkomanda inter alia“r-restawrazzjoni tas-setgħat tal-komunità ġudizzjarja fil-kwistjonijiet ta’ ħatriet, promozzjonijiet u tkeċċija tal-imħallfin”, bl-implikazzjoni li l-KRS kien taħt il-kontroll tal-eżekuttiv; (iv) ir-riżoluzzjoni tal-Awla Manja tal-Qorti Suprema Pollakka msemmija fil-punt 123 ta’ dawn il-konklużjonijiet; (v) id-digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża C‑791/19 R, EU:C:2020:277, li jagħti miżuri provviżorji fil-kawża fejn il-Kummissjoni ssostni inter alia li l-indipendenza tal-Awla Dixxiplinari l-ġdida fil-Polonja ma kinitx żgurata minħabba li l-imħallfin tagħha jintgħażlu mill-KRS, filwaqt li l-imħallfin membri tal-KRS jintgħażlu mill-kamra inferjuri tal-Parlament Pollakk; (vi) it-tnedija mill-Kummissjoni ta’ proċedura oħra għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu billi bagħtet Ittra ta’ Intimazzjoni Formali lir-Repubblika tal-Polonja dwar il-liġi l-ġdida dwar il-ġudikatura tal‑20 ta’ Diċembru 2019, li daħlet fis-seħħ fl‑14 ta’ Frar 2020 ( 57 ); (vii) fit‑13 ta’ Mejju 2020, il-Kumitat LIBE tal-Parlament Ewropew ippubblika abbozz ta’ rapport provviżorju fil-proċedura tal-Artikolu 7 TUE kontra r-Repubblika tal-Polonja. Dwar l-impatt tal-Liġi Pollakka tal‑20 ta’ Diċembru 2019 dwar l-indipendenza tal-KRS, dan ir-rapport isostni li “23. […] din il-miżura wasslet għal politiċizzazzjoni estensiva tal-[KRS]; […] 26. Jistieden lill-Kummissjoni tniedi proċedimenti ta’ ksur rigward [il-KRS] u biex titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tissospendi l-attivitajiet tal-[KRS il-]ġdid tal-Ġudikatura permezz ta’ miżuri interim ( 58 ).

126. L-Opinjoni Konġunta Urġenti tas‑16 ta’ Jannar 2020 ( 59 ), imsemmija fil-paragrafu iktar ’il fuq, tindika li “[i]l-komunità ġudizzjarja fil-Polonja tilfet is-setgħa li tiddelega rappreżentanti għall-[KRS], u għaldaqstant l-influwenza tagħha fuq ir-reklutaġġ u l-promozzjoni tal-imħallfin. Qabel ir-riforma tal‑2017, 15 (minn 25) membru tal-[KRS] kienu mħallfin eletti mill-kollegi tagħhom. Sa mir-riforma tal‑2017 dawn il-membri jiġu eletti mill-Parlament. Ikkunsidrata flimkien mas-sostituzzjoni immedjata, fil-bidu tal‑2018, tal-membri kollha maħtura taħt ir-regoli l-antiki, din il-miżura wasslet għal politiċizzazzjoni wiesgħa tal-[KRS] [traduzzjoni mhux uffiċjali]”. Iktar minn hekk, “żewġ awli ġodda fi ħdan il-Qorti Suprema ġew maħluqa fl‑2017: l-Awla Dixxiplinari u l-Awla ta’ Stħarriġ Straordinarju u Affarijiet pubbliċi […] Dawn l-awli l-ġodda ġew mgħammra b’ imħallfin maħtura reċentement, magħżula mill-[KRS] il-ġdid, u fdati b’setgħat speċjali – inkluża s-setgħa tal-Awla Straordinarja li jannullaw sentenzi finali mogħtija minn qrati inferjuri jew mill-Qorti Suprema nnifisha permezz ta’ stħarriġ straordinarju, jew is-setgħa tal-Awla Dixxiplinari li tiddixxiplina mħallfin oħra. Dan qiegħed dawn l-awli ġodda fuq l-oħrajn kollha u ħoloq de facto‘Qorti Suprema fi ħdan Qorti Suprema’”. Sa fejn huwa kkonċernat il-KRS, l-Opinjoni Konġunta Urġenti tikkonkludi li “[f]il-fehma tal-Kummissjoni ta’ Venezia, huwa neċessarju li nirritornaw għall-kwistjoni tal-kompożizzjoni tal-[KRS], sabiex il-metodu tal-ħatra tal-membri ġudizzjarji tiegħu jsir skont l-istandards u prattiċi tajba Ewropej. Dan ineħħi r-riskju ta’ kaos legali, minkejja li l-kwistjoni tal-validità tal-ħatriet ġudizzjarji magħmula sadattant ikollha tiġi indirizzata mill-awtoritajiet Pollakki”.

127. Il-ġurisprudenza tal-QEDB tagħmilha ċara li l-kompożizzjoni tal-organu li jaħtar lill-imħallfin hija rilevanti mill-perspettiva tar-rekwiżit tal-“indipendenza” ( 60 ).

128. Il-ġurisprudenza ta’ Strasbourg tikkonferma wkoll li l-indipendenza tal-ġustizzja tikkonċerna mhux biss l-eżerċizzju ta’ funzjonijiet ġudizzjarji f’kawżi speċifiċi, iżda wkoll l-organizzazzjoni ġudizzjarja (jiġifieri, l-indipendenza strutturali, bħall-mod ta’ ħatra tal-membri tal-qorti u t-terminu tal-kariga tagħhom) u l-kwistjoni dwar jekk il-qorti kkonċernata tippreżentax “dehra ta’ indipendenza” jew le, li tikkostitwixxi element essenzjali sabiex tinżamm il-kunfidenza li l-qrati għandhom jispiraw f’soċjetà demokratika. Sabiex tiġi protetta din id-dehra ta’ indipendenza, huwa neċessarju li jiġu previsti garanziji suffiċjenti ( 61 ).

129. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nikkunsidra (bħalma tagħmel il-letteratura legali ( 62 )) li, minħabba ċ-ċirkustanzi speċifiċi li qegħdin iseħħu fil-Polonja, stħarriġ ġudizzjarju ta’ proċeduri ta’ ħatriet minn qorti li l-indipendenza tagħha hija lil hinn minn kull dubju, huwa indispensabbli skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE sabiex tinżamm id-dehra tal-indipendenza tal-imħallfin maħtura f’dawn il-proċeduri. Dan huwa notevolment minħabba l-bidliet mgħaġġla fid-dispożizzjonijiet leġiżlattivi Pollakki li jirregolaw stħarriġ ġudizzjarju tal-proċeduri u deċiżjonijiet tal-għażla tal-KRS (jiġifieri, b’mod partikolari, il-Liġi tas‑26 ta’ April 2019), dispożizzjonijiet li jidher li jmorru kontra l-ġurisprudenza tal-Qorti Kostituzzjonali (din hija, madankollu, kwistjoni għall-qrati Pollakki). Dawn it-tibdiliet jagħtu lok għal dubji raġonevoli dwar jekk il-proċess ta’ ħatra huwiex attwalment orjentat lejn l-għażla ta’ kandidati li huma internament indipendenti iktar milli politikament konvenjenti għal karigi ġudizzjarji ta’ istituzzjoni tant importanti u sistemika bħalma hija l-Qorti Suprema, qorti tal-aħħar istanza. Iktar minn hekk, il-letteratura legali tindika wkoll ( 63 ) li kienet il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti Kostituzzjonali qabel l‑2015 li l-proċeduri ta’ ħatra u d-deċiżjonijiet tal-KRS, skont il-Kostituzzjoni Pollakka, kellhom ikunu disponibbli għal stħarriġ ġudizzjarju. Fil-kuntest speċifiku Pollakk, stħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjoni tal-KRS kien garanzija sinjifikattiva għall-oġġettività u l-imparzjalità tal-proċeduri ta’ ħatra u d-dritt kostituzzjonali ugwali tal-aċċess għall-karigi pubbliċi.

130. Hemm sostenn għal din il-konklużjoni fi strumenti ta’ dritt internazzjonali mhux vinkolanti dwar is-suġġett ta’ kunsilli nazzjonali għall-ġudikatura. Il-Kunsill Konsultattiv tal-Imħallfin Ewropej (iktar ’il quddiem il-“KKIE”) adotta opinjoni ( 64 ), li tenfasizza li “[x]i deċiżjonijiet tal-Kunsill għall-Ġudikatura fir-rigward tal-ġestjoni u amministrazzjoni tas-sistema tal-ġustizzja, kif ukoll id-deċiżjonijiet fir-rigward tal-ħatra, il-mobbiltà, il-promozzjoni, id-dixxiplina u t-tkeċċija ta’ mħallfin […] għandhom jinkludu spjegazzjoni tal-motivi tagħhom, ikollhom saħħa vinkolanti, [ikunu] suġġetti għall-possibbiltà ta’ stħarriġ ġudizzjarju. Fil-fatt, l-indipendenza tal-Kunsill għall-Ġudikatura ma tfissirx li huwa lil hinn mid-dritt u eżenti minn superviżjoni ġudizzjarja” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (enfasi miżjuda minni).

131. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja indikat reċentement f’Simpson u HG ( 65 ), “il-[QEDB] diġà kellha l-okkażjoni tirrileva li d-dritt għal smigħ minn qorti ‘stabbilita bil-liġi’, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB, jinkludi, min-natura tiegħu stess, il-proċess ta’ ħatra tal-Imħallfin (Qorti EDB, 12 ta’ Marzu 2019, Ástráðsson vs L‑Islanda, CE:ECHR:2019:0312JUD002637418, mhux finali, punt 98)” ( 66 ).

132. Għaldaqstant, “[m]ill-ġurisprudenza […] jirriżulta li irregolarità mwettqa matul il-ħatra ta’ Mħallfin fi ħdan is-sistema ġudizzjarja kkonċernata twassal għal ksur tal-ewwel sentenza tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, b’mod partikolari meta din l-irregolarità hija ta’ natura u ta’ gravità tali li toħloq riskju reali li partijiet oħra tal-poter, b’mod partikolari l-eżekuttiv, jistgħu jeżerċitaw setgħa diskrezzjonali indebita li tipperikola l-integrità tar-riżultat li jwassal għaliha l-proċess ta’ ħatra u b’hekk toħloq dubju leġittimu, f’moħħ il-partijiet fil-kawża, fir-rigward tal-indipendenza u tal-imparzjalità tal-Imħallef jew tal-Imħallfin ikkonċernati, li jkun il-każ meta r-regoli fundamentali li jagħmlu parti integrali tal-istabbiliment u tal-funzjonament ta’ din is-sistema ġudizzjarja jkunu inkwistjoni” (enfasi miżjuda minni) ( 67 ).

133. Isegwi mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti li l-qorti tar-rinviju tista’ tippreżerva l-kompetenza tagħha sabiex tiddeċiedi dwar ir-rikorsi fil-proċeduri prinċipali.

134. Madankollu, nikkunsidra (bħalma jagħmel l-Ombudsman) li ma huwiex possibbli li tiġi aċċettata l-kompetenza tal-qorti nazzjonali li normalment tintalab sabiex tisma’ dan it-tip ta’ kawża fil-proċeduri prinċipali, jiġifieri, l-Awla Dixxiplinari tas-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema), minħabba li fi kwalunkwe każ il-kundizzjonijiet u ċ-ċirkustanzi tal-ħatra tal-imħallfin għal din l-awla jqajmu dubji dwar l-indipendenza tagħha u diġà ġie deċiż li din il-kamra ma tikkostitwixxix qorti indipendenti skont id-dritt tal-Unjoni ( 68 ). Lanqas l-awli l-oħra ta’ din il-qorti, li għalihom kienu assenjati l-imħallfin maħtura fuq il-bażi tar-riżoluzzjonijiet tal-KRS tat-tip ikkonċernati fil-proċeduri prinċipali, ma jikkostitwixxu fora xierqa għal din il-kawża minħabba l-prinċipju ta’ nemo judex in causa sua (ħadd ma għandu jkun imħallef fil-kawża tiegħu stess).

135. Isegwi li r-rikors quddiem il-qorti tar-rinviju huwa l-unika proċedura ġudizzjarja li tippermetti lir-rikorrenti fil-proċeduri prinċipali bħala kandidati għall-kariga ta’ mħallef sabiex jiksbu stħarriġ oġġettiv tal-proċedura tal-ħatra għall-Qorti Suprema qua qorti tal-aħħar istanza fis-sens tal-Artikolu 267(3) TFUE, li hija suġġetta għal garanziji riżultanti mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.

136. Minħabba li r-risposta għat-tielet domanda hija li l-qorti tar-rinviju tista’ twarrab l-effetti tal-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 u tiddikjara ruħha kompetenti sabiex tiddeċiedi dwar il-kawżi fil-proċeduri prinċipali fil-qafas ġuridiku li kien applikabbli qabel l-adozzjoni ta’ din il-liġi, issa huwa neċessarju li ndur għall-ewwel żewġ domandi magħmula. Dawn jiffukaw fuq il-kundizzjonijiet possibbli imposti mid-dritt tal-Unjoni fuq rikorsi bħal dawn fil-proċeduri prinċipali previsti fid-dritt nazzjonali f’termini tal-prinċipju tal-effettività (l-ewwel domanda) u tal-prinċipju ta’ trattament ugwali (it-tieni domanda).

2. L-ewwel domanda preliminari

137. Din id-domanda għandha tinftiehem li tfittex determinazzjoni dwar jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jipprekludix – fil-kuntest ġenerali nazzjonali legali u fattwali fil-Polonja – rikors li jippreżenta difetti f’termini ta’ effettività bħal dak oriġinarjament applikabbli għall-kawżi fil-proċeduri prinċipali ( 69 ).

a) Sommarju qasir tal-argumenti tal-partijiet

138. Essenzjalment, il-KRS isostni li d-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni, kif emendati bil-Liġi tas‑26 ta’ April 2019, jaqgħu taħt l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri sakemm huwa żgurat stħarriġ ġudizzjarju effettiv, kif huwa l-każ skont l-Artikolu 44(4) tal-Liġi dwar il-KRS. Il-fatt li l-parti tar-riżoluzzjoni tal-KRS li tipproponi l-ħatra ssir definittiva huwa ġġustifikat mir-rekwiżit li jimtlew il-karigi tal-Qorti Suprema mingħajr dewmien. Il-mod li bih jiġu eletti l‑15‑il membru tal-KRS jikkostitwixxi għażla li taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri, li ma tistax tiġi mistħarrġa mill-Qorti tal-Ġustizzja.

139. Il-Prosekutur isostni, essenzjalment, l-ewwel, li s-sospensjoni mill-qorti tar-rinviju tar-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni kienet illegali. Min-naħa l-oħra, ma hemm l-ebda standard komuni vinkolanti li joriġina mid-dritt tal-Unjoni fir-rigward ta’: (i) il-ħatra tal-imħallfin u r-rwol eventwali, f’dan il-kuntest, ta’ awtoritajiet nazzjonali oħra; jew (ii) il-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors kontra deċiżjoni adottata f’dan il-qasam, proċedura li barra minn hekk ma teżistix f’diversi Stati Membri.

140. Il-Gvern Pollakk jargumenta, essenzjalment, li d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni mqajma fid-domandi preliminari ma jikkostitwixxux kejl tal-kontroll ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali dwar proċeduri għall-ħatra ta’ mħallfin, sabiex ma jiksrux il-prinċipju tal-osservanza tat-tradizzjonijiet kostituzzjonali tal-Istati Membri. Il-KRS huwa korp kostituzzjonali tal-Istat, indipendenti mis-setgħat leġiżlattivi, eżekuttivi u ġudizzjarji, li r-rwol tiegħu jikkonsisti fl-armonizzazzjoni tar-relazzjonijiet reċiproki ta’ dawn it-tliet fergħat tas-setgħa, filwaqt li fl-istess ħin jiżgura l-indipendenza tal-imħallfin. Kwalunkwe stħarriġ ġudizzjarju ta’ riżoluzzjonijiet tal-KRS li ma jkunx limitat biss għall-osservanza tar-regoli proċedurali, iżda li jkun relatat ukoll mal-merti tar-riżoluzzjonijiet u l-għażla magħmula, jimmina l-kompetenza esklużiva mogħtija lill-KRS u l-bilanċ kostituzzjonali mfittex.

141. L-Ombudsman isostni, essenzjalment, li l-mod tal-ħatra tal-imħallfin jikkostitwixxi wieħed mill-elementi, li jista’ jiġi evalwat sabiex jiġi vverifikat li l-indipendenza tal-imħallfin hija żgurata u, minħabba r-rwol prinċipali li l-KRS għandu fil-proċedura tal-ħatra tal-imħallfin għall-Qorti Suprema, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE għandu japplika wkoll għall-proċedura quddiem dan l-organu u għall-possibbiltajiet li jiġu ppreżentati rikorsi kontra r-riżoluzzjonijiet tiegħu.

142. A.B., C.D., E.F. u I.J. jargumentaw li l-Artikolu 44(1b) u (4) tal-Liġi dwar il-KRS jipprevedu biss għal stħarriġ falz u aċċess purament formali għal rimedju legali, u għaldaqstant jiksru r-regola ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet inkwistjoni, bi ksur tal-Artikoli 2, 4(3)(3), 6(1) u 19(1) TUE, flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta.

143. Il-Kummissjoni ssostni li l-Artikolu 19(1) TUE ma jipprevedix rekwiżit ġenerali li d-deċiżjonijiet dwar il-ħatra tal-imħallfin għandhom ikunu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju jew li rekwiżit bħal dan għandu japplika għal fehmiet espressi fil-kuntest tal-għażla tal-imħallfin, jew li stħarriġ bħal dan għandu jkollu effett sospensiv. Ikun biss taħt ċirkustanzi partikolari li l-Artikolu 19(1) TUE jinkiser, jiġifieri fejn l-emenda ta’ regoli legali dwar il-ħatra tal-imħallfin ta’ qorti, flimkien ma’ emendi ta’ dispożizzjonijiet legali oħra applikabbli għal din il-qorti, tammonta għal żnaturament strutturali li jista’ jimmina l-perċezzjoni tal- indipendenza ta’ din il-qorti mill-perspettiva tal-individwi. Il-Kummissjoni targumenta li dawn iċ-ċirkustanzi ma jirriżultawx f’din il-kawża.

b) Evalwazzjoni

144. Nirreferi hawn għall-ispjegazzjonijiet u l-analiżi pprovduti mill-qorti tar-rinviju fil-punti 8 sa 10 iktar ’il fuq.

145. Il-kunsiderazzjonijiet ta’ iktar ’il fuq taħt it-tielet domanda huma wkoll applikabbli mutatis mutandis fil-kuntest tal-ewwel domanda, sabiex jiġi stabbilit li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jipprekludi – fil-kuntest legali u fattwali attwali fil-Polonja – rimedju ġudizzjarju li huwa vvizzjat b’difetti ta’ effettività bħal dak li kien oriġinarjament applikabbli fil-proċeduri prinċipali (punti 1a, 1b u 4 tal-Artikolu 44 tal-Liġi dwar il-KRS).

146. Nikkunsidra (bħalma tagħmel il-qorti tar-rinviju) li r-rimedju disponibbli lil parteċipanti fil-proċedura li ma ġewx proposti għal ħatra huwa kompletament ineffettiv peress illi ma jibdilx is-sitwazzjoni legali ta’ kandidat li jippreżenta appell fil-proċeduri li jispiċċa bir-riżoluzzjoni tal-KRS li tkun ġiet imwarrba. Lanqas ma jippermetti evalwazzjoni mill-ġdid tar-rikors tiegħu għall-kariga ġudizzjarja vakanti fil-Qorti Suprema jekk dan ir-rikors ġie ppreżentat f’rabta mat-tħabbir ta’ kompetizzjoni għal kariga ġudizzjarja speċifika.

147. Fil-fehma tiegħi, sabiex qafas tal-appell ikun effettiv, dan ikun jeħtieġ li: (1) il-preżentazzjoni ta’ appell minn kwalunkwe kandidat li ma rnexxilux għal kariga ġudizzjarja fil-Qorti Suprema twaqqaf il-proċedura tal-ħatra kollha sakemm dan l-appell ikun ġie eżaminat mill-qorti tar-rinviju; (2) l-aċċettazzjoni tal-appell minn riżoluzzjoni tal-KRS dwar deċiżjoni sabiex ma tiġix sottomessa proposta għal ħatra fil-Qorti Suprema tirriżulta f’obbligu tal-organu kompetenti fl-Istat Membru (il-KRS) li jeżamina mill-ġdid il-kawża individwali dwar il-ħatra għall-kariga ta’ mħallef tal-Qorti Suprema; (3) ir-riżoluzzjoni ssir valida jekk il-qorti tar-rinviju tkun ċaħdet l-appelli ppreżentati minnha, u hemm biss tkun tista’ tiġi ppreżentata r-riżoluzzjoni lill-President tar-Repubblika u l-kandidat imsemmi fil-proposta jiġi maħtur għall-kariga ta’ mħallef tal-Qorti Suprema.

148. Għaldaqstant, nikkunsidra li hemm dubju ċar dwar l-effettività tar-rimedju disponibbli kontra r-riżoluzzjonijiet tal-KRS magħmula f’kawżi individwali dwar ħatra għall-Qorti Suprema, u għalhekk f’kawżi dwar drittijiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni, peress li l-kwistjoni inkwistjoni hawn hija l-kariga ta’ mħallef tal-qorti tal-aħħar istanza ta’ Stat Membru. Dan huwa iktar minnu minħabba li l-qafas tal-appell minn riżoluzzjonijiet f’kawżi bħal dawn huwa differenti minn dak applikabbli għal proċeduri ta’ għażla dwar karigi ġudizzjarji vakanti fi qrati li ma humiex il-Qorti Suprema (li b’mod evidenti baqgħu mhux mibdula u ma jipprevedux l-“innovazzjonijiet” restrittivi introdotti reċentement), li ma jistax jiġi ġġustifikat biss mill-kriterju tal-qorti li l-kariga vakanti tagħha qiegħda tiġi mimlija.

149. Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li dan jammonta għall-ħolqien, bejn żewġ kategoriji ta’ kandidati għall-ħatra għall-kariga ta’ mħallef, ta’ aċċess differenti għall-qorti kompetenti, li jista’ jikser il-prinċipju ta’ aċċess ugwali għal qorti.

150. Jiena kont nenfasizza, b’mod partikolari, il-fatt li l-ebda argumenti konvinċenti ma ġew ippreżentati li jiġġustifikaw din id-differenza fl-effettività tar-rimedju u t-“trattament speċjali” tal-proċedura tal-ħatra tal-Qorti Suprema.

151. Fid-dawl ta’ dan, il-qorti tar-rinviju hija korretta meta hija tikkunsidra li dawn ir-regoli nazzjonali ma humiex f’konformità mad-dritt tal-Unjoni.

152. Fil-fatt, isegwi mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li l-Istati Membri, b’mod partikolari, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(3) TUE, huma obbligati sabiex jiżguraw, fit-territorji rispettivi tagħhom, l-applikazzjoni u l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni. Bħala tali, kif previst fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Istati Membri għandhom jipprovdu r-rimedji meħtieġa sabiex jiżguraw lill-partijiet protezzjoni legali effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni. Għalhekk, huma l-Istati Membri li għandhom jipprevedu sistema ta’ azzjonijiet ġudizzjarji u ta’ proċeduri li jiżguraw stħarriġ ġudizzjarju effettiv fl-imsemmija oqsma ( 70 ). Din il-protezzjoni tikkostitwixxi karatteristika essenzjali tal-istat tad-dritt taħt l-Artikolu 2 TUE.

153. Minħabba li l-qorti tar-rinviju għandha tistħarreġ ir-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli qabel l-emenda introdotta bil-Liġi tas‑26 ta’ April 2019, dan l-istħarriġ għandu jkun effettiv u ma jistax ikun jista’ jirriżulta f’dubji leġittimi, fl-imħuħ tal-individwi, dwar il-validità tal-proċess tal-ħatra tal-imħallfin maħtura fuq din il-bażi.

154. Dan ifisser li l-qorti tar-rinviju għandu jkollha l-possibbiltà li tipproċedi bi stħarriġ ġudizzjarju – minn tal-inqas sa fejn indikat mill-Qorti tal-Ġustizzja f’A.K. et (punt 145), jiġifieri b’mod li jippermettilha teżamina jekk kienx hemm xi ultra vires jew eżerċizzju mhux xieraq ta’ awtorità, żball ta’ liġi jew żball manifest fl-evalwazzjoni ( 71 ).

155. Iktar minn hekk, il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jeħtieġ li d-deċiżjoni finali meħuda mill-qorti, bħala riżultat tal-istħarriġ imsemmi iktar ’il fuq, tkun effettiva u din l-effettività għandha tkun żgurata, sabiex id-deċiżjoni ma tkunx illużorja ( 72 ).

156. Fil-fatt, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja f’FMS ( 73 ), “il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni u d-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta, jimponu fuq il-qorti tar-rinviju li tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tar-rikors [inkwistjoni], jekk ebda qorti oħra ma jkollha, skont id-dritt nazzjonali, ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tiegħu”.

157. Dan ifisser li dispożizzjonijiet nazzjonali li jikkostitwixxu ostakolu sabiex jintlaħqu l-għanijiet tal-Artikolu 19(1) TUE għandhom jitwarrbu mill-qorti tar-rinviju. Fil-kuntest attwali l-qorti tar-rinviju għandha għalhekk twarrab (i) dispożizzjonijiet li jkunu jfissru l-esklużjoni totali tal-possibbiltà ta’ stħarriġ tal-iżball tal-evalwazzjoni tal-kandidati ġudizzjarji fid-dawl tal-kriterji li ġew imposti fuqhom; u (ii) il-karattru parzjalment definittiv tar-riżoluzzjonijiet tal-KRS dwar il-kandidati li ġew maħtura. Inkella l-istħarriġ ġudizzjarju ta’ din ir-riżoluzzjoni jkun illużorju fir-rigward tal-kandidat li ġie maħtur.

158. Għaldaqstant, dwar il-kandidat li ġie maħtur, regoli nazzjonali bħal dawn fil-proċeduri prinċipali jkunu jammontaw għall-assenza ta’ kwalunkwe kontroll, li jwassal għal azzjonijiet diskrezzjonarji tal-fergħat l-oħra tas-setgħa u jista’ jwassal għal dubji leġittimi, fl-imħuħ tal-individwi, bi ksur tal-Artikolu 19(1) TUE.

3. It-tieni domanda magħmula

159. Peress li r-risposta għall-ewwel domanda hija fl-affermattiv (jiġifieri, nikkonstata li l-qafas tal-proċedura tal-appell mir-riżoluzzjonijiet tal-KRS f’kawżi individwali li jikkonċernaw ħatriet għall-kariga ta’ mħallef tal-Qorti Suprema ma jiżgurax id-dritt għal rimedju legali effettiv u protezzjoni ġudizzjarja, inkluż billi tiġi żgurata l-portata adegwata ta’ din il-protezzjoni), permezz tat-tieni domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tikkunsidra li huwa ġġustifikat li tiġi ddeterminata l-importanza tan-nuqqasijiet fil-qafas tal-proċedura tal-appell mir-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni previsti fid-dritt nazzjonali (u l-aspetti ta’ dawn in-nuqqasijiet indikati hawn) f’termini ta’ jekk dawn jirriżultawx ukoll fi ksur tad-dritt għal aċċess ugwali għas-servizz pubbliku li ma jissodisfax għanijiet ta’ interess ġenerali.

160. A.B., C.D., E.F. u I.J. isostnu, essenzjalment, li l-fatt li huma ġew imċaħħda minn protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-dritt kostituzzjonali tagħhom ta’ aċċess għas-servizz pubbliku skont l-istess regoli bħal dawk applikabbli għal persuni li l-kandidaturi tagħhom ġew proposti mill-KRS ukoll jikkostitwixxi ksur ta’ diversi prinċipji tad-dritt tal-Unjoni, bħall-istat tad-dritt, ugwaljanza fit-trattament, ugwaljanza fl-aċċess għas-servizz pubbliku kif ukoll bilanċ istituzzjonali. Iktar minn hekk, il-mod kif il-KRS huwa kompost ma joffri l-ebda garanzija fir-rigward tal-indipendenza tiegħu f’relazzjoni mal-fergħat tas-setgħa leġiżlattivi u eżekuttivi.

161. Madankollu, huwa biżżejjed li jiġi indikat li l-fatt li applikazzjoni possibbli tal-prinċipju tat-trattament ugwali taħt id-dritt tal-Unjoni, inkluż tal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta, fil-preżenza ta’ differenza fit-trattament bħal dik allegata fil-proċeduri prinċipali (li jingħad li teżisti bejn ir-rikorsi disponibbli għal kandidati ġudizzjarji għall-Qorti Suprema u dawk disponibbli għal kandidati għal karigi ġudizzjarji oħra) ma huwiex evidenti, b’mod partikolari, fl-assenza ta’ differenza fit-trattament fil-qasam tal-aċċess għall-impjieg li jkun ibbażat fuq wieħed mill-motivi speċifiċi previsti fid-Direttiva 2000/78.

162. Madankollu, nikkunsidra li ma huwiex neċessarju li tingħata risposta għat-tieni domanda magħmula, minħabba li l-qorti tar-rinviju ser ikollha gwida suffiċjenti mir-risposti għall-ewwel u t-tielet domanda sabiex issolvi l-kawżi fil-proċeduri prinċipali.

V. Konklużjoni

163. Għar-raġunijiet msemmija iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domandi preliminari magħmula min-Naczelny Sąd Administracyjny (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Polonja) kif ġej: 1. It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE flimkien mal-Artikolu 267 TFUE għandu jiġi interpretat li jfisser li: 1. Fid-dawl tal-kuntest u l-konstellazzjoni ta’ elementi oħra attwali fil-Polonja u indikati mill-qorti tar-rinviju (inter alia: (a) il-leġiżlatur Pollakk li biddel qafas legali nazzjonali sabiex jagħmel rikorsi għal ksur u domandi preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja mingħajr skop, (b) li minkejja l-fatt li l-qorti tar-rinviju kienet issospendiet ir-riżoluzzjonijiet tal-KRS inkwistjoni, il-President tar-Repubblika ipproċeda xorta sabiex jaħtar għall-kariga ta’ mħallef tal-Qorti Suprema inkwistjoni tmien imħallfin ġodda proposti mill-KRS fir-riżoluzzjonijiet inkwistjoni hawn u (c) il-leġiżlatur Pollakk meta għadda l-Liġi tas‑26 ta’ April 2019 injora deċiżjonijiet mill-Qorti Kostituzzjonali li jagħmluha ċara li għandu jk