Kawża T-132/07

Fuji Electric Co. Ltd

vs

Il-Kummissjoni Ewropea

“Kompetizzjoni — Akkordji — Suq tal-proġetti li jirrigwardaw switchgear iżolat bil-gass — Deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE — Tqassim tas-suq — Prova tal-ksur — Imputabbiltà tal-aġir li jikkostitwixxi ksur — Tul tal-ksur — Multi — Ċirkustanzi attenwanti — Kooperazzjoni”

Sommarju tas-sentenza

1. Kompetizzjoni — Akkordji — Impriża — Kunċett — Unità ekonomika — Imputazzjoni tal-ksur

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

2. Kompetizzjoni — Regoli Komunitarji — Ksur — Imputazzjoni

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

3. Kompetizzjoni — Proċedura amministrattiva — Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata ksur — Oneru tal-Kummissjoni fir-rigward tal-prova tal-ksur u tat-tul tiegħu — Portata tal-oneru probatorju

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

4. Kompetizzjoni — Proċedura amministrattiva — Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata ksur — Modalità ta’ prova — Użu ta’ serje ta’ indizji

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

5. Kompetizzjoni — Akkordji — Prova — Evalwazzjoni tal-valur probatorju ta’ dokument — Kriterji

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

6. Dritt Komunitarju — Prinċipji — Drittijiet fundamentali — Preżunzjoni ta’ innoċenza — Proċeduri fil-qasam tal-kompetizzjoni — Applikabbiltà

(Att Uniku Ewropew, Preambolu; Artikolu 6(2) UE; Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47)

7. Kompetizzjoni — Akkordji — Parteċipazzjoni f’laqgħat li għandhom skop antikompetittiv

(Artikolu 81 KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

8. Kompetizzjoni — Proċedura amministrattiva — Dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet — Obbligu li tingħatalha risposta — Assenza

(Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikolu 18)

9. Rikors għal annullament — Ammissibbiltà — Persuni fiżiċi jew ġuridiċi — Ammissjoni matul il-proċedura amministrattiva, min-naħa tal-impriża destinatarja ta’ dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li jiġġustifikaw l-imputazzjoni ta’ ksur fuq din l-impriża — Limitazzjoni tal-eżerċizzju tad-dritt li titressaq kawża — Ksur tal-prinċipji fundamentali ta’ legalità u ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża

(Artikolu 81 KE u r-raba’ paragrafu tal-Artikolu 230 KE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 47 u 52(1))

10. Atti tal-istituzzjonijiet — Motivazzjoni — Obbligu — Portata — Deċiżjoni li jiġu applikati r-regoli tal-kompetizzjoni

(Artikolu 81 KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

11. Rikors għal annullament — Motivi — Ksur tal-forom proċedurali sostanzjali — Eżami ex officio mill-qorti

(Artikoli 81 KE u 230 KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

12. Kompetizzjoni — Regoli Komunitarji — Ksur imwettaq minn sussidjarja — Imputazzjoni lill-kumpannija parent — Oneru tal-prova fuq il-Kummissjoni

(Artikolu 81(1) KE; Ftehim ŻEE, Artikolu 53)

13. Kompetizzjoni — Multi — Ammont — Setgħa diskrezzjonali tal-Kummissjoni — Ġurisdizzjoni sħiħa tal-Qorti Ġenerali — Possibbiltà li elementi addizzjonali mhux imsemmija fid-deċiżjoni li timponi multa jittieħdu inkunsiderazzjoni

(Artikoli 263 TFUE u 264 TFUE; Regolamenti tal-Kunsill Nru 17, Artikolu 15(4), u Nru 1/2003, Artikolu 23(2)(a))

14. Kompetizzjoni — Proċedura amministrattiva — Rispett tad-drittijiet tad-difiża — Dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet — Produzzjoni ta’ provi supplimentari wara li tintbagħat id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet — Ammissibbiltà — Kundizzjonijiet

(Artikolu 81(1) KE)

15. Kompetizzjoni — Multi — Ammont — Determinazzjoni — Nuqqas ta’ impożizzjoni jew tnaqqis tal-multa inkambju għall-kooperazzjoni tal-impriża implikata — Neċessità li l-aġir ikun iffaċilita l-konstatazzjoni tal-ksur mill-Kummissjoni

(Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikolu 23(2); Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 2002/C 45/03, punt 26)

1. Billi jipprojbixxi lill-impriżi milli jikkonkludu ftehim jew milli jipparteċipaw fi prattiki miftiehma li jistgħu jaffettwaw il-kummerċ bejn Stati Membri u li jkollhom bħala għan jew bħala effett li jostakolaw, jirrestrinġu jew joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, l-Artikolu 81(1) KE, jikkonċerna entitajiet ekonomiċi li kull waħda minnhom tikkonsisti f’organizzazzjoni unitarja ta’ elementi personali, tanġibbli u intanġibbli, li jfittxu għan ekonomiku speċifiku fuq medda ta’ żmien, organizzazzjoni li tista’ tikkontribwixxi għat-twettiq ta’ ksur tat-tip imsemmi minn din id-dispożizzjoni.

Għall-finijiet tal-applikazzjoni u tal-eżekuzzjoni tagħhom, id-deċiżjonijiet adottati taħt l-Artikolu 81 KE għandhom madankollu jkunu indirizzati lil entitajiet li għandhom personalità ġuridika. B’hekk, meta l-Kummissjoni tadotta deċiżjoni taħt l-Artikolu 81(1) KE, hija għandha tidentifika l-persuna jew il-persuni, fiżiċi jew ġuridiċi, li jistgħu jitqiesu responsabbli għall-aġir tal-impriża inkwistjoni u li jistgħu jiġu ssanzjonati f’dan ir-rigward, u li lilhom tiġi indirizzata d-deċiżjoni,

(ara l-punti 56, 57)

2. Meta diversi persuni jistgħu jinżammu personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni fi ksur minn waħda u l-istess impriża, fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni, huma għandhom jinżammu responsabbli in solidum għall-imsemmi ksur.

Barra minn hekk, jistgħu jinżammu responsabbli personalment u in solidum għall-parteċipazzjoni tal-istess impriża fi ksur, kemm il-persuna li taħtha tqiegħdet direttament l-impriża fil-mument ta’ meta twettaq il-ksur kif ukoll il-persuna li, peress li kienet teżerċita effettivament setgħa ta’ kontroll fuq din l-impriża u kienet tiddetermina l-aġir tagħha fis-suq, kienet tmexxi indirettament lil din l-istess impriża fil-mument ta’ meta twettaq il-ksur.

Minn dan isegwi li l-prinċipju ta’ responsabbiltà personali, li jgħid li persuna għandha titqies responsabbli biss għall-atti li hija tikkommetti, għandu jiġi interpretat fis-sens li jikkonċerna kemm ir-responsabbiltà personali tal-persuna li kienet tmexxi direttament l-impriża fil-mument meta jkun twettaq il-ksur kif ukoll ir-responsabbità personali tal-persuna li, fl-istess żmien, kienet tmexxi din l-impriża indirettament.

(ara l-punti 58, 59, 153)

3. Fil-qasam tal-oneru tal-prova, minn naħa, hija l-parti jew l-awtorità li tallega ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni li għandha tipproduċi prova li tistabbilixxi, b’mod suffiċjenti skont il-liġi, il-fatti li jikkostitwixxu ksur u, min-naħa l-oħra, hija l-impriża li tinvoka l-benefiċċju ta’ eċċezzjoni kontra konstatazzjoni ta’ ksur li għandha tipproduċi l-prova li l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ din l-eċċezzjoni huma sodisfatti, b’tali mod li l-imsemmija awtorità għaldaqstant ikollha tirrikorri għal provi oħra.

It-tul tal-ksur huwa element li jikkostitwixxi l-kunċett ta’ ksur skont l-Artikolu 81(1) KE, element li l-oneru tal-prova tiegħu huwa, prinċipalment, fuq il-Kummissjoni.

Dan it-tqassim tal-oneru tal-prova madankollu jista’ jvarja sa fejn il-punti ta’ fatt li waħda mill-partijiet tinvoka jistgħu jkunu tali li jobbligaw lill-parti l-oħra sabiex tagħti spjegazzjoni jew ġustifikazzjoni, fin-nuqqas ta’ liema jista jiġi konkluż li l-prova tkun ġiet prodotta.

(ara l-punti 84, 85)

4. Fir-rigward tal-provi li jistgħu jiġu kkunsidrati mill-Kummissjoni, il-prinċipju li jipprevali fid-dritt tal-kompetizzjoni huwa dak tal-produzzjoni libera tal-provi.

Fil-parti l-kbira tal-każijiet, l-eżistenza ta’ prattika jew ta’ ftehim antikompetittiv ikollha tiġi dedotta minn ċertu numru ta’ koinċidenzi u ta’ indikazzjonijiet li, meta kkunsidrati flimkien, jistgħu jikkostitwixxu, fin-nuqqas ta’ spjegazzjoni oħra koerenti, il-prova ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni. Tali indikazzjonijiet u koinċidenzi jippermettu li tiġi żvelata mhux biss l-eżistenza ta’ aġir jew ta’ ftehim antikompetittivi, iżda wkoll it-tul ta’ aġir antikompetittiv kontinwat u l-perijodu ta’ applikazzjoni ta’ ftehim konkluż bi ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni.

Ikun xi jkun il-każ, jeħtieġ li l-Kummissjoni tipproduċi provi preċiżi u konsistenti biex ikollha l-konvinzjoni ċerta li l-ksur seħħ. Madankollu, kull waħda mill-provi prodotti mill-Kummissjoni ma għandhiex neċessarjament tissodisfa dawn il-kriterji fir-rigward ta’ kull element tal-ksur. Fil-fatt, huwa suffiċjenti li s-serje ta’ indizji invokati mill-istituzzjoni, evalwati globalment, jissodisfaw dan ir-rekwiżit.

Fir-rigward tat-tul tal-ksur, fin-nuqqas ta’ provi li jistgħu jistabbilixxu direttament it-tul ta’ ksur, il-Kummissjoni għandha tibbaża ruħha, minn tal-inqas, fuq provi relatati ma’ fatti li seħħew fi żmien qrib biżżejjed, b’mod li jkun jista’ jiġi raġonevolment ammess li dan il-ksur kien seħħ kontinwament bejn żewġ dati preċiżi.

(ara l-punti 86, 87)

5. Fir-rigward tal-valur probatorju li għandu jingħata lid-diversi provi miġbura fil-kuntest ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, l-uniku kriterju rilevanti sabiex jiġu evalwati l-provi liberament prodotti huwa l-kredibbiltà tagħhom. Skont ir-regoli ġeneralment applikabbli fil-qasam tal-provi, il-kredibbiltà, u għalhekk, il-valur probatorju ta’ dokument jiddependu mill-oriġini tiegħu, miċ-ċirkustanzi tat-tfassil tiegħu, mid-destinatarju tiegħu u mill-kontenut tiegħu. B’mod partikolari, għandha tingħata importanza kbira lill-fatt li dokument ġie redatt b’rabta mill-qrib mal-fatti, jew permezz ta’ xhud dirett ta’ dawn il-fatti. Id-dokumenti li minnhom jirriżulta li kien hemm xi kuntatti bejn diversi impriżi u li dawn kellhom eżattament l-għan li jeliminaw minn qabel l-inċertezza relatata mal-aġir futur tal-kompetituri tagħhom juru, kif titlob il-liġi, l-eżistenza ta’ prattika miftiehma. Barra minn hekk, id-dikjarazzjonijiet li jmorru kontra l-interessi tad-dikjarant għandhom, bħala prinċipju, jiġu kkunsidrati bħala provi partikolarment affidabbli.

(ara l-punt 88)

6. Fil-kuntest ta’ rikors għal annullament ippreżentat kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata l-eżistenza ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni u li timponi multi fuq id-destinatarji tagħha, l-eżistenza ta’ dubju f’moħħ il-qorti għandha tibbenefika lid-destinatarja tad-deċiżjoni, b’tali mod li l-qorti ma tistax tikkonkludi li l-Kummissjoni stabbilixxiet, kif titlob il-liġi, l-eżistenza tal-ksur inkwistjoni jekk il-qorti jkun għad fadlilha dubju dwar din il-kwistjoni. Fil-fatt, f’din l-aħħar sitwazzjoni, huwa neċessarju li jittieħed inkunsiderazzjoni l-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, li tagħmel parti mid-drittijiet fundamentali li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, barra minn hekk ikkonfermata mill-preambolu għall-Att Uniku Ewropew u mill-Artikolu 6(2) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea kif ukoll mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, huma protetti fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni Ewropea. Fid-dawl tan-natura tal-ksur inkwistjoni kif ukoll tan-natura u tal-livell ta’ severità tas-sanzjonijiet li huma marbuta miegħu, il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza japplika b’mod partikolari għall-proċeduri li jirrigwardaw ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni li jistgħu jwasslu għall-impożizzjoni ta’ multi jew ta’ pagamenti ta’ penalità.

(ara l-punt 89)

7. Impriża li ma tiddiżassoċjax ruħha pubblikament mir-riżultati ta’ laqgħa li tkun attendiet għaliha jew minn ftehim li tkun parti għalih, bħala prinċipju, tibqa’ kompletament responsabbli għall-parteċipazzjoni tagħha fl-akkordju. Fil-fatt, ikun wisq faċli għall-impriżi li jimminimizzaw ir-riskju li jkollhom iħallsu multi ħorox jekk huma jkunu jistgħu jibbenefikaw minn akkordju illegali u jibbenefikaw sussegwentement minn tnaqqis tal-ammont tal-multa minħabba li huma kellhom biss rwol limitat fl-implementazzjoni tal-ksur, filwaqt li l-aġir tagħhom ikun inċita lill-impriżi oħra sabiex jaġixxu b’mod iktar dannuż għall-kompetizzjoni. Minn dan isegwi li, anki jekk jitqies li l-impriża kkonċernata ma osservatx il-ftehim kollha li ġew konklużi fil-kuntest tal-akkordju, dan il-fatt ma huwiex biżżejjed, fin-nuqqas ta’ prova ta’ diżassoċjazzjoni pubblika min-naħa tagħha fir-rigward tal-membri l-oħra tal-akkordju, biex jeżoneraha mir-responsabbiltà li inkorriet minħabba l-parteċipazzjoni tagħha f’dawn il-ftehim u, permezz ta’ dawn tal-aħħar, fil-ksur li ġie kkonstatat.

(ara l-punt 100)

8. Id-dritt tal-kompetizzjoni ma jistax jiġi interpretat fis-sens li jobbliga lill-persuna kkonċernata, fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva, li twieġeb għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet li tkun intbagħtitilha mill-Kummissjoni. Fil-fatt, la r-regoli li jelenkaw id-drittijiet u d-dmirijiet tal-impriżi fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva prevista mid-dritt tal-kompetizzjoni u lanqas l-ebda prinċipju ġenerali tad-dritt ma jobbliga lill-imsemmija impriżi jagħmlu xi ħaġa iktar milli jagħtu lill-Kummissjoni l-informazzjoni li tkun talbithom abbażi tal-Artikolu 18 tar-Regolament Nru 1/2003. Barra minn hekk, fin-nuqqas ta’ bażi legali, ikun diffiċli li tali obbligu jiġi rrikonċiljat mal-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża, peress li jagħmilha diffiċli li persuna li, għal kwalunkwe raġuni ma tkunx wieġbet dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, tippreżenta rikors quddiem il-qorti.

B’hekk, jekk il-legalità tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata li persuna kisret id-dritt tal-kompetizzjoni u li timponilha, fuq din il-bażi, multa, tista’ tiġi evalwata biss abbażi tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi eżistenti fid-data ta’ meta l-att ikun ġie adottat, ma jirriżultax li l-persuna kkonċernata hija obbligata li tipprovdi lill-Kummissjoni, sa mill-fażi tal-proċedura amministrattiva, l-elementi kollha li hija tkun tixtieq li jkollha l-possibbiltà li tinvoka insostenn ta’ rikors għal annullament, ippreżentat quddiem il-qorti tal-Unjoni, kontra d-deċiżjoni adottata fi tmiem il-proċedura amministrattiva.

(ara l-punti 124, 158)

9. Fil-kuntest ta’ proċedura għal ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, meta l-persuna kkonċernata tiddeċiedi volontarjament li tikkoopera u meta, fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva, hija tirrikonoxxi b’mod espliċitu jew impliċitu l-punti ta’ fatt u ta’ liġi li jiġġustifikaw li l-ksur jiġi imputat lilha, hija xorta waħda ma tkunx limitata fl-eżerċizzju stess tad-dritt li tressaq kawża li hija għandha skont ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 230 KE.

Fin-nuqqas ta’ bażi legali prevista espliċitament għal dan il-għan, tali limitazzjoni tikser il-prinċipji fundamentali ta’ legalità u ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża. Barra minn hekk, id-dritt għal rimedju effettiv u għal aċċess għal qorti imparzjali huwa ggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u li, skont l-Artikolu 52(1) ta’ din il-Karta, kull limitazzjoni fl-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet irrikonoxxuti minnha għandha tkun prevista mil-liġi.

(ara l-punt 159)

10. Il-motivazzjoni ta’ deċiżjoni li tikkawża preġudizzju għandha tippermetti l-eżerċizzju effettiv tal-istħarriġ tal-legalità tagħha u tipprovdi lill-parti kkonċernata l-indikazzjonijiet neċessarji biex ikun skopert jekk id-deċiżjoni hijiex fondata jew le u n-natura suffiċjenti ta’ tali motivazzjoni għandha tiġi evalwata abbażi tal-fatti tal-każ, b’mod partikolari l-kontenut tal-att, in-natura tal-motivi invokati u l-interess li d-destinatarji jista’ jkollhom biex jingħataw spjegazzjonijiet.

Biex tissodisfa l-funzjonijiet iċċitati iktar ’il fuq, motivazzjoni suffiċjenti għandha turi b’mod ċar u mhux ekwivoku, ir-raġunament tal-awtorità tal-Unjoni, awtriċi tal-att inkriminat.

Barra minn hekk, meta bħal f’dan il-każ, deċiżjoni skont l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim fuq iż-Żona Ekonomika Ewropea tirrigwarda bosta destinatarji u tqajjem problema ta’ imputabbiltà tal-ksur, din għandha tagħti motivazzjoni suffiċjenti fir-rigward ta’ kull wieħed mid-destinatarji tagħha, b’mod partikolari ta’ dawk fosthom li, skont din id-deċiżjoni, għandhom ibatu r-responsabbiltà għal dan il-ksur.

(ara l-punt 162)

11. Fil-kuntest ta’ rikors għal annullament ta’ deċiżjoni skont l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim fuq iż-Żona Ekonomika Ewropea, il-fatt li r-rikorrenti tinvoka motiv sostantiv, ibbażat fuq żball manifest ta’ evalwazzjoni, u mhux nuqqas jew insuffiċjenza ta’ motivazzjoni, jiġifieri motiv relatat mal-ksur tal-forom proċedurali sostanzjali, fis-sens tal-Artikolu 230 KE, ma jċaħħadx lill-qorti mill-possibbiltà li tqajjem tali motiv ex officio, peress li dan ikun motiv ta’ ordni pubbliku li jista’, jew li saħansitra għandu, jitqajjem ex officio, bla ħsara li jiġi osservat il-prinċipju ta’ kontradittorju.

(ara l-punt 163)

12. Għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni, il-fatt li sussidjarja għandha personalità ġuridika distinta ma huwiex biżżejjed biex tiġi eskluża l-possibbiltà li l-aġir tagħha jiġi imputat fuq il-kumpannija parent, b’mod partikolari ladarba s-sussidjarja ma tiddeterminax l-aġir tagħha fis-suq b’mod awtonomu, iżda tapplika essenzjalment l-istruzzjonijiet mogħtija lilha mill-kumpannija parent.

F’dan il-kuntest, bħala prinċipju, hija l-Kummissjoni li għandha tipprova li l-kumpannija jew il-kumpanniji parent effettivament eżerċitaw influwenza determinanti fuq l-aġir tas-sussidjarja tagħhom fis-suq, u dan abbażi ta’ numru ta’ punti ta’ fatt fosthom, b’mod partikolari, is-setgħa ta’ tmexxija eżerċitata mill-kumpannija jew mill-kumpanniji parent fuq is-sussidjarja tagħhom. Huwa ġeneralment il-pussess ta’ maġġoranza tal-kapital azzjonarju tas-sussidjarja li jista’ jippermetti li l-kumpannija parent teżerċita effettivament influwenza determinanti fuq is-sussidjarja tagħha u, b’mod partikolari, fuq l-aġir ta’ din tal-aħħar fis-suq.

Madankollu, holding minoritarju jista’ jippermetti li kumpannija parent teżerċita tabilħaqq influwenza determinanti fuq l-aġir tas-sussidjarja tagħha fis-suq, jekk dan ikun akkompanjat bi drittijiet li jmorru lil hinn minn dawk li normalment jiġu permessi lil azzjonisti minoritarji sabiex jipproteġu l-interessi finanzjarji tagħhom u li, jekk jiġu eżaminati skont il-metodu tas-serje ta’ indizji konverġenti, ta’ natura ġuridika jew ekonomika, huma tali li jipprovaw li influwenza determinanti hija eżerċitata fuq l-aġir tas-sussidjarja fis-suq. Il-prova tal-eżerċizzju effettiv ta’ influwenza determinanti b’hekk tista’ tiġi prodotta mill-Kummissjoni abbażi ta’ serje ta’ indizji, anki jekk kull wieħed minn dawn l-indizji meqjus waħdu ma għandux natura suffiċjentement probatorja.

L-eżerċizzju effettiv ta’ setgħa ta’ tmexxija mill-kumpannija jew mill-kumpanniji parent fuq is-sussidjarja tagħhom jista’ jirriżulta direttament mill-implementazzjoni tad-dispożizzjonijiet legali applikabbli jew minn ftehim bejn il-kumpanniji parent li ġie konkluż, skont dawn l-istess dispożizzjonijiet legali, fir-rigward tal-ġestjoni tas-sussidjarja bi sħab tagħhom. L-importanza tal-involviment tal-kumpannija parent fil-ġestjoni tas-sussidjarja tagħha jista’ wkoll jintwera mill-preżenza, fit-tmexxija tas-sussidjarja, ta’ għadd ta’ persuni li jkollhom karigi ta’ tmexxija fi ħdan il-kumpannija parent. Tali akkumulazzjoni ta’ karigi tqiegħed bilfors lill-kumpannija parent f’sitwazzjoni li tinfluwenza b’mod determinanti l-aġir tas-sussidjarja tagħha fis-suq sa fejn tippermetti lil dawk inkarigati mit-tmexxija tal-kumpannija parent li jissorveljaw, fil-kuntest tal-eżerċizzju tal-karigi ta’ tmexxija tagħhom fi ħdan is-sussidjarja, sabiex il-linja ta’ azzjoni fis-suq ta’ din tal-aħħar tkun konformi mal-linji gwida mogħtija mill-korpi ta’ tmexxija tal-kumpannija parent. Tali għan jista’ jintlaħaq saħansitra mingħajr ma l-membru jew il-membri tal-kumpannija parent li jassumu karigi ta’ tmexxija fi ħdan is-sussidjarja ma jkollhom il-kwalità ta’ rappreżentanti tal-kumpannija parent. Fl-aħħar nett l-involviment tal-kumpannija jew tal-kumpanniji parent fil-ġestjoni tas-sussidjarja jista’ jirriżulta mir-relazzjonijiet kummerċjali li tal-ewwel ikollhom ma’ tat-tieni. B’hekk, meta kumpannija parent tkun anki fornitriċi jew klijenta tas-sussidjarja tagħha, hija jkollha interess ferm speċifiku li tmexxi l-attivitajiet tal-produzzjoni jew tad-distribuzzjoni ta’ din tal-aħħar, u dan sabiex tibbenefika b’mod sħiħ mill-qligħ li jirriżulta mill-integrazzjoni vertikali li titwettaq b’dan il-mod.

Barra minn hekk, sabiex kumpannija parent tinżamm responsabbli għall-atti mwettqa mis-sussidjarja tagħha, b’ebda mod ma huwa meħtieġ li jiġi pprovat li l-imsemmija kumpannija parent kienet direttament involuta fl-aġir illegali jew kellha għarfien tiegħu. Fil-fatt, din ma hijiex relazzjoni ta’ instigazzjoni fir-rigward tal-ksur bejn il-kumpannija parent u s-sussidjarja tagħha u lanqas ma huwa, iktar u iktar, involviment tal-kumpannija parent fl-imsemmi ksur, iżda l-fatt li fil-mument meta twettaq il-ksur, il-kumpannija parent u s-sussidjarja tagħha kellhom aġir uniku fis-suq li ta lill-Kummissjoni s-setgħa li tindirizza d-deċiżjoni li timponi l-multi lill-kumpannija parent ta’ grupp ta’ kumpanniji

(ara l-punti 179-184, 196)

13. Lil hinn mis-sempliċi stħarriġ tal-legalità mwettaq fil-kuntest ta’ rikors għal annullament abbażi tal-Artikolu 263 TFUE, li jippermetti biss iċ-ċaħda tar-rikors għal annullament jew l-annullament tal-att ikkontestat, kif inhu previst fl-Artikolu 264 TFUE, il-ġurisdizzjoni sħiħa tagħti s-setgħa lill-qorti tal-Unjoni tibdel l-att ikkontestat, anki fin-nuqqas ta’ annullament, billi tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi fattwali kollha, sabiex tbiddel, pereżempju, l-ammont tal-multa imposta għal ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni.

Minn dan isegwi li, fl-oqsma fejn il-Kummissjoni għandha marġni ta’ diskrezzjoni, bħall-iffissar tar-rata ta’ żieda tal‑ammont tal-multa abbażi tat-tul tal-ksur jew tan-neċessità li tagħti portata dissważiva lis-sanzjoni jew bħall-evalwazzjoni tal-kwalità u tal-utilità tal-kooperazzjoni mogħtija minn impriża matul il-proċedura amministrattiva, b’mod partikolari meta pparagunata mal-kontribuzzjonijiet ta’ impriżi oħra, il-fatt li l-istħarriġ tal-legalità mwettaq fil-kuntest tar-rikors għal annullament, abbażi tal-Artikolu 263 TFUE, huwa limitat għal dak tan-nuqqas ta’ żball manifest ta’ evalwazzjoni ma jippreġudikax, bħala prinċipju, l-eżerċizzju mill-qorti tal-Unjoni tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha.

Fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, il-qorti tal-Unjoni għandha l-kompetenza biex tevalwa n-natura xierqa tal-ammonti tal-multi fid-dawl tal-kriterji stabbiliti, skont il-każ, fl-Artikolu 15(4) tar-Regolament Nru 17 jew fl-Artikolu 23(2)(a) tar-Regolament Nru 1/2003. Din l-evalwazzjoni tal-aħħar tista’ tiġġustifika li tiġi prodotta u kkunsidrata informazzjoni addizzjonali li ma tkunx imsemmija fid-deċiżjoni tal-Kummissjoni li timponi l-multa

(ara l-punti 208, 209)

14. Id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet għandha tippermetti li l-persuni kkonċernati jkunu jistgħu effettivament jidentifikaw l-aġir li huma qegħdin jiġu akkużati bih mill-Kummissjoni, peress li dan ir-rekwiżit huwa sodisfatt meta d-deċiżjoni finali ma tallegax li l-persuni kkonċernati wettqu ksur differenti minn dak imsemmi fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u tieħu inkunsiderazzjoni biss il-fatti li fuqhom il-persuni kkonċernati kellhom l-opportunità jagħtu spjegazzjoni.

Għalkemm il-ksur allegat kontra impriża f’deċiżjoni ma jistax ikun differenti minn dak sostnut fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, dan ma japplikax ukoll għall-fatti kkonstatati, peress li huwa biżżejjed, fir-rigward ta’ dawn tal-aħħar, li l-impriżi kkonċernati kellhom il-possibbiltà li jesprimu ruħhom dwar il-fatti kollha li ġew allegati fil-konfront tagħhom. Fil-fatt, ebda dispożizzjoni ma tipprekludi lill-Kummissjoni milli tikkomunika lill-partijiet, wara li tkun intbagħtet id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, dokumenti ġodda li hija tqis li jsostnu l-argument tagħha, bir-riżerva li l-impriżi jingħataw iż-żmien neċessarju sabiex jippreżentaw il-fehma tagħhom dwar dan is-suġġett.

(ara l-punt 238)

15. Għalkemm huwa minnu li d-data meta l-provi jiġu prodotti quddiem il-Kummissjoni taffettwa l-klassifikazzjoni tagħhom ta’ jekk għandhomx valur miżjud sinjifikattiv, sa fejn din il-klassifikazzjoni tiddependi fuq provi diġà inklużi fil-fajl tal-Kummissjoni fid-data meta ġew prodotti, is-sempliċi fatt li dawn il-provi ġew prodotti wara n-notifika tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ma jeskludix li huma jista’ jkollhom, minkejja l-istadju avvanzat tal-proċedura amministrattiva, valur miżjud sinjifikattiv. B’mod partikolari, f’talba abbażi tal-Avviż dwar l-immunità minn multi u tnaqqis f’multi f’każijiet ta’ kartell, imressqa wara li tkun intbagħtet id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, impriża tista’ tiffoka fuq fatti li, fil-fehma tagħha, ma ġewx stabbiliti kif titlob il-liġi sabiex tagħti valur miżjud sinjifikattiv meta mqabbel mal-provi li l-Kummissjoni diġà kellha.

Barra minn hekk, il-paragrafu 26 tal-Avviż dwar il-kooperazzjoni jillimita ruħu li jimponi obbligu proċedurali fuq il-Kummissjoni. Dan ma jipprevedix li kull kooperazzjoni jew kollaborazzjoni ta’ impriża sabiex tiġi stabbilita l-prova tal-ksur bilfors hija nieqsa minn kull valur jekk din tiġi prodotta biss wara n-notifika tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Barra minn hekk, tali kooperazzjoni tista’ tkun ferm utli meta l-Kummissjoni, preċedentement, ma kinitx taf bil-provi prodotti u meta dawn ikollhom effett dirett fuq il-gravità jew fuq it-tul tal-akkordju ssuspettat.

(ara l-punti 239, 240)

SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (It-Tieni Awla)

12 ta’ Lulju 2011 ( )

“Kompetizzjoni – Akkordji – Suq tal-proġetti li jirrigwardaw switchgear iżolat bil-gass – Deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE – Tqassim tas-suq – Prova tal-ksur – Imputabbiltà tal-aġir li jikkostitwixxi ksur – Tul tal-ksur – Multi – Ċirkustanzi attenwanti – Kooperazzjoni”

Fil-Kawża T-132/07,

Fuji Electric Co. Ltd, li qabel kien jisimha Fuji Electric Holdings Co. Ltd u aventi kawża ta’ Fuji Electric Systems Co. Ltd, stabbilita f’Kawasaki (il-Ġappun), irrappreżentata minn P. Chappatte u P. Walter, solicitors,

rikorrenti,

vs

Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata inizjalment minn F. Arbault, sussegwentement minn X. Lewis, J. Bourke u F. Ronkes Agerbeek, u finalment minn N. Khan u Ronkes Agerbeek, bħala aġenti, assistiti minn J. Holmes, barrister,

konvenuta,

li għandha bħala suġġett talba għall-annullament parzjali tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2006) 6762 finali, tal-24 ta’ Jannar 2007, dwar proċedura skont l-Artikolu 81 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea u l-Artikolu 53 tal-Ftehim taż-ŻEE (Każ COMP/F/38.899 – Switchgear iżolat bil-gass) u, talba għat-tnaqqis tal-ammont tal-multa imposta fuq Fuji Electric Holdings u fuq Fuji Electric Systems,

IL-QORTI ĠENERALI (It-Tieni Awla),

komposta minn I. Pelikánová (Relatur), President tal-Awla, K. Jürimäe u S. Soldevila Fragoso, Imħallfin,

Reġistratur: K. Andová, Amministratur,

wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tad-9 ta’ Frar 2010,

tagħti l-preżenti

Sentenza

Il-fatti li wasslu għall-kawża

1 Il-fatti li wasslu għall-kawża, kif jirriżultaw essenzjalment mill-konstatazzjonijiet li għamlet il-Kummissjoni fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C (2006) 6762 finali, tal-24 ta’ Jannar 2007, dwar proċedura skont l-Artikolu 81 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea u l-Artikolu 53 tal-Ftehim taż-ŻEE (Każ COMP/F/38.899 – Switchgear iżolat bil-gass) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”), huma dawn li ġejjin.

1. Il-prodott ikkonċernat

2 Is-switchgear iżolat bil-gass (iktar ’il quddiem “SIG”) jintuża sabiex jiġi kkontrollat il-fluss ta’ enerġija fis-sistemi ta’ distribuzzjoni tal-elettriku. Dan huwa tagħmir tqil tal-elettriku, li jintuża bħala komponent ewlieni għal substations għall-ġenerazzjoni tal-elettriku (turnkey).

3 Is-substations huma power stations awżiljarji li jaqilbu l-kurrent elettriku. Minbarra t-transformer, l-elementi kostituttivi ta’ substations huma s-sistemi ta’ kontroll, ir-relays, il-batteriji, l-istrumenti għall-iċċarġjar u s-switchgear. Il-funzjoni tas-switchgear hija li tipproteġi t-transformer minn surcharge u/jew li tiżola ċ-ċirkwit u t-transformer difettuż.

4 Is-switchgears jistgħu jkunu iżolati bil-gass, iżolati bl-arja jew iżolati ibridament, meta jkunu jinvolvu ż-żewġ tekniki preċedenti. Is-SIG jinbiegħu fid-dinja kollha bħala parti integrali minn substations tal-elettriku (turnkey) jew bħala partijiet individwali qabel ma jiġu integrati f’tali substations. Huma jirrappreżentaw madwar 30 sa 60 % tal-prezz totali ta’ dawn is-substations.

5 Id-deċiżjoni kkontestata tirrigwarda l-proġetti ta’ SIG b’tensjoni elettrika ikbar minn jew ta’ 72.5 kV (iktar ’il quddiem il-“proġetti ta’ SIG”), li jinkludu s-SIG bħala prodotti individwali, inklużi s-servizzi kollha relatati (trasport, installazzjoni, testijiet, iżolazzjoni, eċċ.), u s-substations tal-elettriku (turnkey) li jinvolvu SIG, li għalhekk jinkludu s-SIG u l-komponenti l-oħra tas-substation, bħat-transformers u s-servizzi kollha relatati (trasport, mogħdija tal-kejbils, installazzjoni, iżolazzjoni, eċċ.).

2. L-impriżi involuti

6 Fuji Electric Holdings Co. Ltd (iktar ’il quddiem “FEH”) hija l-kumpannija holding tal-grupp Fuji, li tmexxi erba’ sussidjarji operattivi, fosthom, b’mod partikolari, Fuji Electric Systems Co. Ltd (iktar ’il quddiem “FES”). Il-grupp Fuji jimmanifattura u jikkummerċjalizza firxa vasta ta’ prodotti, inklużi l-proġetti ta’ SIG. L-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG tal-grupp Fuji kienu jitwettqu, b’mod partikolari, minn FEH u minn FES.

7 Fl-1 ta’ Ottubru 2002, il-grupp Fuji ttrasferixxa l-attivitajiet tiegħu fil-qasam ta’ SIG lil Japan AE Power Systems Corp. (iktar ’il quddiem “JAEPS”), kumpannija bi sħab li fiha għandu 30 % mill-kapital azzjonarju, filwaqt li Hitachi Ltd u Meidensha Corp. għandhom l-ishma li jifdal, jiġifieri rispettivament 50 % u 20 %.

3. Il-proċedura amministrattiva

8 Fit-3 ta’ Marzu 2004, il-kumpannija ABB Ltd indikat lill-Kummissjoni l-eżistenza ta’ prattiki antikompetittivi fis-settur tal-proġetti ta’ SIG u ressqet talba orali għal immunità minn multi, skont l-Avviż tal-Kummissjoni, tad-19 ta’ Frar 2002, dwar l-immunità minn multi u tnaqqis f’multi f’każijiet ta’ kartell (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 155, iktar ’il quddiem l-“avviż dwar il-kooperazzjoni”).

9 Il-prattiki allegati minn ABB kienu jikkonsistu f’koordinazzjoni fuq livell dinji tal-bejgħ ta’ proġetti ta’ SIG, li timplika tqassim tas-swieq, l-allokazzjoni ta’ kwoti u ż-żamma ta’ ishma tas-suq rispettivi, l-allokazzjoni ta’ proġetti ta’ SIG lil produtturi indikati għal dan l-iskop u l-manipulazzjoni tal-proċedura ta’ sejħa għal offerti (bid rigging) bil-għan li l-kuntratti jiġu allokati lil dawn il-produtturi, l-iffissar tal-prezzijiet permezz ta’ arranġamenti kumplessi dwar il-proġetti ta’ SIG li ma ġewx allokati, ix-xoljiment ta’ kuntratti ta’ liċenzja ma’ kumpanniji li ma kinux membri tal-akkordju u skambju ta’ informazzjoni sensittiva dwar is-suq.

10 It-talba orali għal immunità minn multi mressqa minn ABB ġiet ikkompletata, b’mod partikolari fis-7 ta’ Mejju 2004, permezz ta’ osservazzjonijiet orali u provi dokumentarji. Fil-25 ta’ April 2004, il-Kummissjoni tat immunità taħt kundizzjonijiet lil ABB.

11 Abbażi tad-dikjarazzjonijiet ta’ ABB, il-Kummissjoni fetħet investigazzjoni u wettqet, fil-11 u fit-12 ta’ Mejju 2004, spezzjonjiet fil-bini ta’ numru ta’ kumpanniji attivi fis-settur tas-SIG.

12 Bejn l-14 u l-25 ta’ Mejju 2004, il-grupp Areva kkoopera mal-Kummissjoni u pproduċa, bis-saħħa tal-avviż dwar il-kooperazzjoni, diversi provi dokumentarji kif ukoll informazzjoni.

13 Fit-30 ta’ Lulju 2004, il-grupp li tiegħu VA Technologie AG kienet il-kumpannija parent (iktar ’il quddiem il-“grupp VA Tech”) ikkoopera mal-Kummissjoni u pproduċa, bis-saħħa tal-avviż dwar il-kooperazzjoni, diversi provi dokumentarji kif ukoll informazzjoni.

14 Mid-9 ta’ Settembru 2004, anki r-rappreżentanti tal-grupp Hitachi jew ta’ JAEPS ikkooperaw mal-Kummissjoni u pproduċew, bis-saħħa tal-avviż dwar il-kooperazzjoni, provi dokumentarji kif ukoll informazzjoni.

15 Fl-4 ta’ Ottubru 2004, FEH u FES wieġbu għal talba għal informazzjoni li bagħtitilhom il-Kummissjoni abbażi tal-Artikolu 18 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003, tas-16 ta’ Diċembru 2002, fuq l-implementazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 [KE] u 82 [KE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205) (iktar ’il quddiem it-“tweġiba tal-4 ta’ Ottubru 2004 għat-talba għal informazzjoni”). Dakinhar stess, ABB wieġbet ukoll għal talba għal informazzjoni tal-Kummissjoni.

16 Fl-4 ta’ Novembru 2004, Mitsubishi Electric System Corp. (iktar ’il quddiem “Melco”) ressqet quddiem il-Kummissjoni talba abbażi tal-avviż dwar il-kooperazzjoni, dwar ir-“rendikont tal-parteċipazzjoni tagħha f’ċerti arranġamenti li jirrigwardaw is-suq ta’ [proġetti ta’] SIG”.

17 Fil-5 ta’ Novembru 2004, il-grupp Areva ta t-tweġiba tiegħu għal talba għal informazzjoni tal-Kummissjoni.

18 Fl-20 ta’ April 2006, il-Kummissjoni adottat dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, li, minbarra lil FEH u lil FES kienet indirizzata wkoll lil ABB, lil Alstom, kumpannija b’responsabbiltà limitata, lil Areva, kumpannija b’responsabbiltà limitata, lil Areva T & D AG, lil Areva T & D Holding SA u lil Areva T & D SA (iktar ’il quddiem, ikkunsidrati flimkien, il-“kumpanniji tal-grupp Areva”), lil Hitachi u lil Hitachi Europe Ltd (iktar ’il quddiem, ikkunsidrati flimkien, il-“kumpanniji tal-grupp Hitachi”), lil JAEPS, lil Melco, lil Nuova Magrini Galileo SpA, lil Schneider Electric SA (iktar ’il quddiem “Schneider”), lil Siemens AG, lil Toshiba Corp. kif ukoll lil ħames kumpanniji tal-grupp VA Tech, fosthom VA Technologie.

19 Fit-30 ta’ Ġunju 2006, FEH u FES bagħtu lill-Kummissjoni, fit-terminu mogħti, l-osservazzjonijiet tagħhom bi tweġiba għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Mehmuża mat-tweġiba tagħhom għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, huma pproduċew diversi dikjarazzjonijiet jew dokumenti li għalihom ġie mitlub trattament kunfidenzjali. Bl-istess mod, ABB, Alstom, il-kumpanniji tal-grupp Areva, il-kumpanniji tal-grupp Hitachi jew JAEPS, Melco, Schneider, Siemens AG Österreich, Siemens u Toshiba wieġbu, bil-miktub, għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet fit-termini mogħtija.

20 Permezz ta’ ittra tat-12 ta’ Lulju 2006, FEH u FES ikkooperaw mal-Kummissjoni u pproduċew, skont l-avviż dwar il-kooperazzjoni, diversi provi dokumentarji kif ukoll informazzjoni.

21 Fl-14 ta’ Lulju 2006, ABB bagħtet lill-Kummissjoni “tweġiba supplimentari għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet”.

22 Il-Kummissjoni pproċediet għas-smigħ tal-kumpanniji li lilhom intbagħtet id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, fit-18 u fid-19 ta’ Lulju 2006.

23 Fil-25 ta’ Awwissu 2006, il-Kummissjoni qiegħdet għad-dispożizzjoni tal-partijiet fil-kawża, għall-kummenti tagħhom, siltiet tal-verżjoni mhux kunfidenzjali tat-tweġiba ta’ FEH u ta’ FES għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, it-talba ta’ FEH u ta’ FES skont l-avviż dwar il-kooperazzjoni, tat-12 ta’ Lulju 2006, it-tweġiba supplimentari ta’ ABB għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u xi dokumenti supplimentari.

24 Fil-11 ta’ Settembru 2006, FEH u FES issottomettew l-osservazzjonijiet tagħhom dwar it-tweġiba supplimentari ta’ ABB għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet.

25 Permezz ta’ ittra tad-29 ta’ Settembru 2006, FEH u FES ipprovdew lill-Kummissjoni testimonjanza ġdida min-naħa ta’ wieħed mill-ex impjegati tagħhom, M. H..

26 Permezz ta’ ittra tal-10 ta’ Novembru 2006, FEH u FES ikkomunikaw lill-Kummissjoni l-osservazzjonijiet tagħhom dwar il-kummenti li l-kumpanniji tal-grupp Hitachi jew JAEPS kienu bagħtu lil din tal-aħħar, permezz ta’ ittra tad-29 ta’ Settembru 2006, dwar il-ġestjoni fi ħdan JAEPS.

27 Permezz ta’ ittra tal-14 ta’ Novembru 2006, il-Kummissjoni stiednet lil FEH u FES sabiex jibagħtulha kummenti addizzjonali dwar diversi provi li huma jikkunsidraw rilevanti għall-finijiet tad-deċiżjoni finali. FEH u FES wieġbu permezz ta’ ittra tal-21 ta’ Novembru 2006.

4. Id-deċiżjoni kkontestata

28 Fl-24 ta’ Jannar 2007, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kkontestata, li taqsira tagħha ġiet ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali tal-10 ta’ Jannar 2008 (ĠU C 5, p. 7). Din ġiet innotifikata lil FEH u lil FES fid-9 ta’ Frar 2007.

29 Minbarra lil FEH u lil FES, id-deċiżjoni kkontestata ġiet indirizzata lil ABB, lil Alstom, lill-kumpanniji tal-grupp Areva, lill-kumpanniji tal-grupp Hitachi, lil JAEPS, lil Melco, lil Nuova Magrini Galileo, lil Schneider, lil Siemens, lil Siemens AG Österreich, lil Siemens Transmission & Distribution Ltd (iktar ’il quddiem “Reyrolle”), lil Siemens Transmission & Distribution SA, lil Toshiba u lil VA Tech Transmission & Distribution GmbH & Co. KEG.

30 Fil-premessi 113 sa 123 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat li d-diversi impriżi li pparteċipaw fl-akkordju kienu kkoordinaw l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG fuq livell dinji, bl-eċċezzjoni ta’ ċerti swieq, skont regoli miftiehma, bil-għan b’mod partikolari li jżommu kwoti li jirriflettu fil-parti l-kbira l-ishma storiċi stmati tagħhom. Hija ppreċiżat li l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG twettqet abbażi ta’ kwota konġunta “Ġappuniża” u ta’ kwota konġunta “Ewropea” li kellhom imbagħad jinqasmu bejniethom rispettivament mill-produtturi Ġappuniżi u mill-produtturi Ewropej. Ftehim iffirmat fi Vjenna fil-15 ta’ April 1988 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim GQ”) kien jistabbilixxi regoli li jippermettu l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG kemm lill-produtturi Ġappuniżi, kif ukoll lill-produtturi Ewropej, u li l-valur tagħhom jiġi imputat fuq il-kwota korrispondenti. Barra minn dan, fil-premessi 124 sa 132 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ppreċiżat li d-diversi impriżi li pparteċipaw fl-akkordju kienu kkonkludew arranġament mhux bil-miktub (iktar ’il quddiem l-“arranġament komuni”), li bis-saħħa tiegħu l-proġetti ta’ SIG fil-Ġappun, minn naħa, u fil-pajjiżi tal-membri tal-akkordju Ewropej, min-naħa l-oħra, indikati konġuntement bħala l-“pajjiżi kostrutturi” tal-proġetti ta’ SIG, kienu rriżervati rispettivament għall-membri Ġappuniżi u għall-membri Ewropej tal-kartell. Il-proġetti ta’ SIG fil-“pajjiżi kostrutturi” ma kinux suġġetti għal skambju ta’ informazzjoni bejn iż-żewġ gruppi u ma kinux imputati fuq il-kwoti rispettivi.

31 Il-Ftehim GQ kien jinkludi wkoll regoli dwar l-iskambju tal-informazzjoni neċessarja għall-funzjonament tal-kartell bejn iż-żewġ gruppi ta’ produtturi, li kien żgurat b’mod partikolari mis-segretarji tal-imsemmija gruppi, dwar il-manipulazzjoni tas-sejħiet għal offerti kkonċernati u dwar l-iffissar tal-prezzijiet għal proġetti ta’ SIG li ma setgħux jiġu allokati. Skont it-termini tal-Anness 2 tiegħu, il-Ftehim GQ kien japplika għad-dinja kollha, bl-eċċezzjoni tal-Istati Uniti, tal-Kanada, tal-Ġappun u ta’ 17-il pajjiż tal-Ewropa tal-Punent. Barra minn dan, bis-saħħa tal-arranġament komuni, il-proġetti ta’ SIG fil-pajjiżi Ewropej minbarra l-“pajjiżi kostrutturi” kienu wkoll irriżervati għall-grupp Ewropew, il-produtturi Ġappuniżi kienu impenjaw irwieħhom li ma jressqux offerti għall-proġetti ta’ SIG fl-Ewropa.

32 Skont il-Kummissjoni, it-tqassim ta’ proġetti ta’ SIG bejn il-produtturi Ewropej kien irregolat minn ftehim ukoll iffirmat fi Vjenna, fil-15 ta’ April 1988, u intitolat “E-Group Operation Agreement for GQ Agreement” (Ftehim tal-grupp E għall-implementazzjoni tal-Ftehim GQ, iktar ’il quddiem il-“Ftehim EQ”). Hija indikat li l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG fl-Ewropa kienet issegwi l-istess regoli u proċeduri bħal dawk li jirregolaw l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG f’pajjiżi oħra. B’mod partikolari, il-proġetti ta’ SIG fl-Ewropa kellhom ukoll jiġu nnotifikati, elenkati, allokati, arranġati jew kellhom jingħataw limitu minimu ta’ prezz.

33 Fil-premessa 142 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat li, fil-Ftehim GQ u fil-Ftehim EQ, kif ukoll għall-finijiet tal-organizzazzjoni u tal-funzjonament tal-akkordju, id-diversi membri tal-akkordju kienu identifikati permezz ta’ kodiċi, kompost minn ċifri għall-membri Ewropej u minn ittri għall-membri Ġappuniżi. Sa minn Lulju tal-2002, il-kodiċi inizjali ġew sostitwiti b’numri.

34 Fl-Artikolu 1(g) tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat li FEH kienet kisret l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Ftehim ŻEE”) billi pparteċipat f’numru ta’ ftehim u ta’ prattiki miftiehma fis-settur ta’ proġetti ta’ SIG fiż-ŻEE għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sal-11 ta’ Mejju 2004 u, fl-Artikolu 1(h) tad-deċiżjoni kkontestata, ikkonstatat li FES ipparteċipat fil-ksur matul l-istess perijodu. Barra minn hekk, fl-Artikolu 1(k) tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat li JAEPS kienet ipparteċipat fl-istess ksur għall-perijodu mill-1 ta’ Ottubru 2002 sal-11 ta’ Mejju 2004.

35 Għall-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata, ġiet imposta fuq FEH u FES, fl-Artikolu 2(d) tad-deċiżjoni kkontestata, multa li tammonta għal EUR 2 400 000 pagabbli in solidum, u, fl-Artikolu 2(f) tad-deċiżjoni kkontestata, multa li tammonta għal EUR 1 350 000, pagabbli in solidum ma’ JAEPS u ma’ Hitachi.

Il-proċedura u t-talbiet tal-partijiet

36 Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Prim’Istanza (li issa saret il-Qorti Ġenerali) fid-19 ta’ April 2007, FEH u FES ressqu l-kawża preżenti. Fih huma, b’mod partikolari, indikaw li r-rikors, l-annessi tiegħu u d-dokumenti prodotti fir-Reġistru kienu jinkludu informazzjoni kunfidenzjali, li kellha tiġi suġġetta għal trattament kunfidenzjali fir-rigward ta’ terzi.

37 Fuq rapport tal-Imħallef Relatur, il-Qorti Ġenerali (It-Tieni Awla) iddeċidiet li tiftaħ il-proċedura orali u, fil-kuntest tal-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura previsti fl-Artikolu 64 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, hija għamlet ċerti mistoqsijiet lill-partijiet u talbithom jipproduċu xi dokumenti. Dawn tal-aħħar ikkonformaw ma’ dawn it-talbiet fit-termini mogħtija.

38 Permezz ta’ ittra rreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fis-26 ta’ Jannar 2010, FEH u FES għamlu ċerti osservazzjonijiet dwar ir-rapport għas-seduta li kien ġie kkomunikat lilhom fil-11 ta’ Jannar 2010, dwar il-mument meta huma kienu ttrasferew l-attivitajiet tagħhom fil-qasam ta’ SIG lil JAEPS u dwar il-mument meta huma kisbu holding f’JAEPS.

39 It-trattazzjoni tal-partijiet u t-tweġibiet tagħhom għall-mistoqsijiet tal-Qorti Ġenerali nstemgħu matul is-seduta tad-9 ta’ Frar 2010. FEH u FES ippreċiżaw, b’mod partikolari, li bl-osservazzjonijiet tagħhom dwar ir-rapport għas-seduta huma ma kellhomx l-intenzjoni li inċidentalment iressqu quddiem il-Qorti Ġenerali motiv ibbażat fuq żbalji ta’ fatt li vvizzjaw id-deċiżjoni kkontestata, sa fejn din timputa lil FES, fil-kwalità tagħha ta’ kumpannija parent ta’ JAEPS, il-parteċipazzjoni tal-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG ta’ din tal-aħħar fil-ksur għall-perijodu mill-1 ta’ Ottubru 2002 sat-30 ta’ Settembru 2003. Matul is-seduta, il-Qorti Ġenerali adottat miżura ġdida ta’ organizzazzjoni tal-proċedura billi stiednet lil FEH u lil FES sabiex jippreċiżaw l-għan tat-talba għal kunfidenzjalità mressqa fir-rikors (ara l-punt 36 iktar ’il fuq). L-osservazzjonijiet ta’ FEH u ta’ FES u l-miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura msemmija iktar ’il fuq ngħataw fil-minuti tas-seduta. Permezz ta’ ittra tat-23 ta’ Frar 2010, FEH u FES ippreċiżaw l-għan tat-talba tagħhom għal kunfidenzjalità fit-terminu mogħti.

40 Il-proċedura orali ngħalqet fit-3 ta’ Marzu 2010.

41 B’digriet tal-25 ta’ Novembru 2010, il-Qorti Ġenerali reġgħet fetħet il-proċedura orali u, fil-kuntest tal-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura previsti fl-Artikolu 64 tar-Regoli tal-Proċedura, għamlet xi mistoqsijiet ġodda lill-partijiet. Dawn tal-aħħar, b’mod partikolari, ġew mistiedna jindikaw il-konsegwenzi li seta’ jkollhom fuq din il-kawża l-punti 87 sa 92 tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tal-1 ta’ Lulju 2010, Knauf Gips vs Il‑Kummissjoni (C‑407/08 P, Ġabra p. II‑2781). Il-partijiet wieġbu l-mistoqsijiet tal-Qorti Ġenerali fit-termini mogħtija.

42 Il-proċedura orali ngħalqet fl-10 ta’ Jannar 2011.

43 Permezz ta’ ittra tat-22 ta’ Ġunju 2011, ir-rappreżentant ta’ FEH u ta’ FES informa lill-Qorti Ġenerali, sostnut minn dokumenti, li, mill-1 ta’ April 2011, FES waqfet teżisti wara li ġiet assorbita minn FEH, li kienet hija stess biddlet isimha, li sar Fuji Electric Co. Ltd (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”). Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tat-Tieni Awla tal-Qorti Ġenerali tad-29 ta’ Ġunju 2011, din l-ittra ġiet inkluża fil-proċess, u l-Kummissjoni nżammet informata b’dan kollu.

44 Ir-rikorrenti, li qabel kien jisimha FEH u aventi kawża ta’ FES, titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tannulla l-Artikolu 1(g) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn jipprovi li l-ksur imputat lil FEH baqa’ għaddej wara Settembru 2000;

– tannulla l-Artikolu 1(h) tad-deċiżjoni kkontestata;

– tannulla l-Artikolu 2(d) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn iżomm lil FES responsabbli in solidum għall-ħlas tal-multa imposta;

– tannulla l-Artikolu 2(f) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn iżomm lil FEH u lil FES responsabbli in solidum għall-ħlas tal-multa imposta;

– tnaqqas l-ammont tal-multa imposta fuq FEH u fuq FES;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

45 Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tiċħad ir-rikors bħala infondat;

– tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.

Id-dritt

46 Minkejja li FEH u FES kienu ppreżentaw dan ir-rikors flimkien, l-interessi tagħhom, fil-kuntest ta’ dan tal-aħħar, ma kinux l-istess u kienu jikkoinċidu biss parzjalment, kif jirriżulta mill-punti tar-rikors li jiġbru fil-qosor is-suġġett ta’ din il-kawża. Madankollu, mill-1 ta’ April 2011, l-interessi ta’ FEH u ta’ FES ikkonverġew fil-persuna tar-rikorrenti.

47 F’din il-kawża, ir-rikorrenti essenzjalment qed titlob l-annullament tal-Artikolu 1(g) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn il-Kummissjoni żżomm lil FEH personalment responsabbli għall-ksur għall-perijodu minn Settembru 2000 sat-30 ta’ Settembru 2002, u tal-Artikolu 2(d) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn il-Kummissjoni tikkundanna lil FEH, għal din ir-raġuni, għall-ħlas ta’ multa li tammonta għal EUR 2 400 000 in solidum ma’ FES. Insostenn ta’ dan il-kap tat-talbiet, hija tinvoka l-ewwel tliet motivi, ibbażati rispettivament fuq allegati żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni kif ukoll fuq allegat ksur tad-dritt għal smigħ xieraq u tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, fuq allegat ksur tar-regoli fil-qasam tat-tqassim tal-oneru tal-prova u fuq allegat ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.

48 Barra minn hekk, ir-rikorrenti titlob l-annullament tal-Artikolu 1(h) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn il-Kummissjoni żżomm lil FES personalment responsabbli għall-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sal-11 ta’ Mejju 2004, u tal-Artikolu 2(d) u (f) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn il-Kummissjoni tikkundanna lil FES, għal din ir-raġuni, għall-ħlas ta’ multa li tammonta għal EUR 2 400 000, in solidum ma’ FEH, u għall-ħlas ta’ multa li tammonta għal EUR 1 350 000, in solidum ma’ FEH, ma’ JAEPS u ma’ Hitachi. Insostenn ta’ dan il-kap tat-talbiet ir-rikorrenti tinvoka allegat żball manifest ta’ evalwazzjoni fil-kuntest tar-raba’ motiv.

49 Barra minn hekk, ir-rikorrenti titlob l-annullament tal-Artikolu 2(f) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq il-konstatazzjoni li FEH u FES setgħu jinżammu personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni ta’ JAEPS fil-ksur għall-perijodu mill-1 ta’ Ottubru 2002 sal-11 ta’ Mejju 2004, u sa fejn il-Kummissjoni imponiet fuqhom, għal din ir-raġuni, multa li tammonta għal EUR 1 350 000, li għandha titħallas in solidum ma’ JAEPS u ma’ Hitachi. Insostenn ta’ dan il-kap tat-talbiet ir-rikorrenti tinvoka allegati żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni fil-kuntest tar-raba’ u tal-ħames motiv.

50 Fl-aħħar nett, ir-rikorrenti titlob it-tnaqqis tal-ammont tal-multi li ġew imposti fuq FEH u fuq FES fl-Artikolu 2(d) u (f) tad-deċiżjoni kkontestata. Insostenn ta’ dan il-kap tat-talbiet ir-rikorrenti tiżviluppa argument fil-kuntest tas-sitt motiv.

1. Fuq it-talbiet għall-annullament parzjali tad-deċiżjoni kkontestata

51 Insostenn tat-talbiet tagħha għall-annullament parzjali tad-deċiżjoni kkontestata, ir-rikorrenti tqajjem ħames motivi.

52 Fil-kuntest tal-ewwel tliet motivi, ir-rikorrenti ssostni, essenzjalment, li l-Artikolu 1(g) u l-Artikolu 2(d) tad-deċiżjoni kkontestata għandhom jiġu annullati, sa fejn il-Kummissjoni kkonstatat jew ibbażat ruħha fuq il-konstatazzjoni li FES kisret l-Artikolu 81 KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE għall-perijodu minn Settembru 2000 sat-30 ta’ Settembru 2002, data meta l-grupp Fuji ttrasferixxa l-attivitajiet tiegħu fil-qasam ta’ SIG lil JAEPS. L-ewwel motiv huwa bbażat fuq l‑allegazzjoni li l-Kummissjoni wettqet żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni u kisret id-dritt għal smigħ xieraq, il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza u l-prinċipju in dubio pro reo, meta fid-deċiżjoni kkontestata kkonkludiet li FEH kompliet tipparteċipa fl-akkordju li rriżulta mill-Ftehim GQ wara l-laqgħa tal-membri Ġappuniżi li nżammet “fi jew għall-ħabta” ta’ Settembru 2000. It-tieni motiv huwa bbażat fuq l-allegazzjoni li l-Kummissjoni kisret ir-regoli fil-qasam tat-tqassim tal-oneru tal-prova. It-tielet motiv huwa bbażat fuq l-allegazzjoni li l-Kummissjoni kisret il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.

53 Fil-kuntest tar-raba’ motiv, ir-rikkorrenti tallega li l-Artikolu 1(h) u l-Artikolu 2(d) u (f) tad-deċiżjoni kkontestata, sa fejn il-Kummissjoni żżomm lil FES responsabbli in solidum għall-ħlas tal-multi imposti, għandhom jiġu annullati, peress li huma msejsa fuq evalwazzjoni manifestament żbaljata tal-fatti tal-każ, li abbażi tagħha FES tista’ tinżamm personalment responsabbli għall-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sal-11 ta’ Mejju 2004.

54 Fil-kuntest tal-ħames motiv, ir-rikorrenti tallega li l-Artikolu 2(f) tad-deċiżjoni kkontestata għandu jiġi annullat, sa fejn huwa msejjes fuq evalwazzjoni manifestament żbaljata tal-fatti tal-każ, li abbażi tagħha FEH u FES jistgħu, fil-kwalità tagħhom ta’ kumpanniji parent ta’ JAEPS, jinżammu responsabbli personalment u in solidum ma’ Hitachi u ma’ JAEPS, għall-ksur għall-perijodu mill-1 ta’ Ottubru 2002 sal-11 ta’ Mejju 2004.

Osservazzjonijiet preliminari dwar l-impriżi kkonċernati mill-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1(g) u (h) tad-deċiżjoni kkontestata u dwar ir-responsabbiltà inkorsa, għal din ir-raġuni, minn FEH u FES

55 Qabel ma jiġu eżaminati l-ewwel ħames motivi tar-rikorrenti, għandu jiġi ppreċiżat liema huma l-impriżi li l-parteċipazzjoni tagħhom fil-ksur ġiet imputata lil FEH u lil FES fl-Artikolu 1(g) u (h) tad-deċiżjoni kkontestata.

56 F’dan ir-rigward għandu jitfakkar li d-dritt tal-kompetizzjoni jikkonċerna “impriżi” u li, f’dan il-kuntest, il-kunċett ta’ impriża għandu jinftiehem li jindika unità ekonomika mill-perspettiva tas-suġġett tal-ksur inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tat-12 ta’ Lulju 1984, Hydrotherm Gerätebau, 170/83, Ġabra p. 2999, punt 11; is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tad-29 ta’ Ġunju 2000, DSG vs Il‑Kummissjoni, T‑234/95, Ġabra p. II‑2603, punt 124, u tal-15 ta’ Settembru 2005, DaimlerChrysler vs Il‑Kummissjoni, T‑325/01, Ġabra p. II‑3319, punt 85). Billi jipprojbixxi lill-impriżi, b’mod partikolari, milli jikkonkludu ftehim jew milli jipparteċipaw fi prattiki miftiehma li jistgħu jaffettwaw il-kummerċ bejn Stati Membri u li jkollhom bħala għan jew bħala effett li jostakolaw, jirrestrinġu jew joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, l-Artikolu 81(1) KE, jikkonċerna entitajiet ekonomiċi li kull waħda minnhom tikkonsisti f’organizzazzjoni unitarja ta’ elementi personali, tanġibbli u intanġibbli, li jfittxu għan ekonomiku speċifiku fuq medda ta’ żmien, organizzazzjoni li tista’ tikkontribwixxi għat-twettiq ta’ ksur tat-tip imsemmi minn dawn id-dispożizzjonijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tas-17 ta’ Diċembru 1991, Enichem Anic vs Il‑Kummissjoni, T‑6/89, Ġabra p. II‑1623, punt 235, u tal-10 ta’ Marzu 1992, Shell vs Il‑Kummissjoni, T‑11/89, Ġabra p. II‑757, punt 311).

57 Għall-finijiet tal-applikazzjoni u tal-eżekuzzjoni tagħhom, id-deċiżjonijiet adottati taħt l-Artikolu 81 KE għandhom madankollu jkunu indirizzati lil entitajiet li għandhom personalità ġuridika (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tal-20 ta’ April 1999, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, imsejħa “PVC II”, T‑305/94 sa T‑307/94, T‑313/94 sa T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 u T‑335/94, Ġabra p. II‑931, punt 978, u tat-12 ta’ Diċembru 2007, Akzo Nobel et vs Il‑Kummissjoni, T‑112/05, Ġabra p. II‑5049, punt 59). B’hekk, meta l-Kummissjoni tadotta deċiżjoni taħt l-Artikolu 81(1) KE, hija għandha tidentifika l-persuna jew il-persuni, fiżiċi jew ġuridiċi, li jistgħu jitqiesu responsabbli għall-aġir tal-impriża inkwistjoni u li jistgħu jiġu ssanzjonati f’dan ir-rigward, u li lilhom tiġi indirizzata d-deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Hydrotherm Gerätebau, punt 56 iktar ’il fuq, punt 11).

58 Skont il-prinċipju ta’ responsabbiltà personali (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, tal-14 ta’ Lulju 1972, Imperial Chemical Industries vs Il‑Kummissjoni, 48/69, Ġabra p. 619, punti 131 sa 141; tat-8 ta’ Lulju 1999, Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni, C‑49/92 P, Ġabra p. I‑4125, punt 78, u tal-11 ta’ Diċembru 2007, ETI et, C‑280/06, Ġabra p. I‑10893, punt 39; ara, wkoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott ippreżentati fil-kawża ETI et, iċċitata iktar ’il fuq, Ġabra p. I‑10896, punti 71 et seq), li jgħid li persuna għandha titqies responsabbli biss għall-atti li hija tikkommetti (konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cosmas ippreżentati fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni, iċċitata iktar ’il fuq, Ġabra p. I‑4130, punt 74), bħala prinċipju, hija l-persuna li kienet tmexxi l-impriża fil-mument meta jkun twettaq il-ksur li għandha tinżamm responsabbli għal dan il-ksur, anki jekk, fil-ġurnata tal-adozzjoni tad-deċiżjoni li tikkonstata l-ksur, it-tmexxija tal-impriża tkun tqiegħdet taħt ir-responsabbiltà ta’ persuna oħra (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, tas-16 ta’ Novembru 2000, SCA Holding vs Il‑Kummissjoni, C‑297/98 P, Ġabra p. I‑10101, punt 27, u Stora Kopparbergs Bergslags vs Il‑Kummissjoni, C‑286/98 P, Ġabra p. I‑9925, punt 37; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tas-16 ta’ Novembru 2000, Cascades vs Il‑Kummissjoni, C‑279/98 P, Ġabra p. I‑9693, punt 79).

59 Skont il-ġurisprudenza, meta diversi persuni jistgħu jinżammu personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni fi ksur minn waħda u l-istess impriża, fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni, huma għandhom jinżammu responsabbli in solidum għall-imsemmi ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, tas-6 ta’ Marzu 1974, Istituto Chemioterapico Italiano u Commercial Solvents vs Il‑Kummissjoni, 6/73 u 7/73, Ġabra p. 223, punt 41, u tas-16 ta’ Novembru 2000, Metsä‑Serla et vs Il‑Kummissjoni, C‑294/98 P, Ġabra p. I‑10065, punti 33 u 34; sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tal-20 ta’ Marzu 2002, HFB et vs Il‑Kummissjoni, T‑9/99, Ġabra p. II‑1487, punti 54, 524 u 525; tal-15 ta’ Ġunju 2005, Tokai Carbon et vs Il‑Kummissjoni, T‑71/03, T‑74/03, T‑87/03 u T‑91/03, mhux ippubblikata fil-Ġabra, punt 62, u Akzo Nobel et vs Il‑Kummissjoni, punt 57 iktar ’il fuq, punti 57 sa 62). Barra minn hekk, minn dawn is-sentenzi jirriżulta li jistgħu jinżammu responsabbli personalment u in solidum għall-parteċipazzjoni tal-istess impriża fi ksur, kemm il-persuna li taħtha tqiegħdet direttament l-impriża fil-mument ta’ meta twettaq il-ksur kif ukoll il-persuna li, peress li kienet teżerċita effettivament setgħa ta’ kontroll fuq din l-impriża u kienet tiddetermina l-aġir tagħha fis-suq, kienet tmexxi indirettament lil din l-istess impriża fil-mument ta’ meta twettaq il-ksur (ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tat-3 ta’ Settembru 2009, Papierfabrik August Koehler et vs Il‑Kummissjoni, C‑322/07 P, C‑327/07 P u C‑338/07 P, li għadha mhux ippubblikata fil-Ġabra, punti 40, 43 u 44). B’hekk il-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 58 iktar ’il fuq għandha tinqara fis-sens li tirrigwarda kemm ir-responsabbiltà personali tal-persuna li kienet tmexxi direttament l-impriża fil-mument tal-ksur kif ukoll ir-responsabbiltà personali tal-persuna li, fl-istess żmien, kienet tmexxi lil din l-impriża indirettament.

60 Il-ġurisprudenza esposta fil-punti 56 sa 59 iktar ’il fuq hija applikabbli, b’analoġija, għall-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u għad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li ġew adottati skont dan l-artikolu.

61 Mid-deċiżjoni kkontestata u, b’mod partikolari, mid-deskrizzjoni li saret fil-premessi 5 sa 87 tas-“settur ikkonċernat mill-proċedura” [traduzzjoni mhux uffiċjali] u, fil-premessi 28 sa 44 u 482, ta’ “impriżi kkonċernati mill-proċedura” [traduzzjoni mhux uffiċjali] jew ta’ “trattament differenzjat” [traduzzjoni mhux uffiċjali] irriżervat għal dawn l-impriżi tal-aħħar jirriżulta li l-Kummissjoni, b’mod partikolari, identifikat fost l-impriżi li pparteċipaw fil-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata, l-organizzazzjoni unitarja ta’ elementi personali, tanġibbli u intanġibbli, li kienet topera l-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG tal-grupp Fuji għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sat-30 ta’ Settembru 2002 (iktar ’il quddiem l-“ewwel impriża kkonċernata”), minn naħa u, l-organizzazzjoni unitarja ta’ elementi personali, tanġibbli u intanġibbli, li kienet topera l-attivitajiet fil-qasam ta’ SIG tal-grupp Fuji, ta’ Hitachi u ta’ Meidensha li ġew ittrasferiti lil JAEPS għall-perijodu mill-1 ta’ Ottubru 2002 sal-11 ta’ Mejju 2004 (iktar ’il quddiem it-“tieni impriża kkonċernata”), min-naħa l-oħra.

62 Barra minn hekk, mill-premessa 379 tad-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li FEH u FES inżammu responsabbli personalment u in solidum għall-parteċipazzjoni tal-ewwel impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sat-30 ta’ Settembru 2002. Mill-premessi 32, 33 u 373 tad-deċiżjoni kkontestata jista’ jiġi dedott li r-responsabbiltà inkorsa, għal din ir-raġuni, minn FEH u minn FES tirriżulta mill-fatt li dawn kienu “jiġġestixxu” jew imexxu, “fost l-oħrajn”, l-ewwel impriża kkonċernata waqt dan l-istess perijodu u li, konsegwentement, kienu direttament implikati fil-parteċipazzjoni ta’ dan l-impriża fil-ksur.

63 Barra minn hekk, mill-premessa 380 tad-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li FEH u FES inżammu responsabbli personalment u in solidum, ma’ Hitachi u ma’ JAEPS, għall-parteċipazzjoni tat-tieni impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-1 ta’ Ottubru 2002 sal-11 ta’ Mejju 2004. Barra minn hekk, b’mod partikolari mill-premessi 380, 385 u 402 tad-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li r-responsabbiltà inkorsa minn FEH u FES, għal din ir-raġuni, tirriżulta biss mill-fatt li huma, flimkien ma’ Hitachi, kienu ddeterminaw l-aġir fis-suq ta’ JAEPS, is-sussidjarja bi sħab tagħhom li kienet direttament responsabbli għat-tieni impriża kkonċernata u li konsegwentement huma kienu indirettament implikati fil-parteċipazzjoni ta’ din l-impriża fil-ksur, fil-kwalità tagħhom ta’ kumpanniji parent ta’ JAEPS.

64 Huwa fid-dawl tal-konstazzjonijiet preċedenti li għandhom jiġu eżaminati l-ewwel ħames motivi tar-rikorrenti. Għal raġunijiet ta’ adegwatezza u ta’ ekonomija tal-ġudizzju, hemm lok li l-ewwel żewġ motivi, ibbażati fuq allegati żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni kif ukoll fuq allegat ksur tad-dritt għal smigħ xieraq, tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza u tal-prinċipju in dubio pro reo u fuq allegat ksur tar-regoli fil-qasam tat-tqassim tal-oneru tal-prova, jiġu trattati flimkien.

Fuq l-ewwel u t-tieni motivi, ibbażati fuq allegati żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni kif ukoll fuq allegat ksur tad-dritt għal smigħ xieraq, tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza u tal-prinċipju in dubio pro reo kif ukoll fuq allegat ksur tar-regoli fil-qasam tat-tqassim tal-oneru tal-prova

L-argumenti tal-partijiet

65 Bl-ewwel u bit-tieni motivi tagħha, ir-rikorrenti essenzjalment tilmenta li l-Kummissjoni wettqet diversi żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni u kisret ir-regoli fil-qasam tat-tqassim tal-oneru tal-prova, sa fejn fl-Artikolu 1(g) tad-deċiżjoni kkontestata, din tal-aħħar żammet lil FEH personalment responsabbli għall-parteċipazzjoni tal-ewwel impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mil-laqgħa tal-membri Ġappuniżi li nżammet “fi jew għall-ħabta” ta’ Settembru 2000 sat-30 ta’ Settembru 2002, id-data ta’ meta l-grupp Fuji ttrasferixxa l-attivitajiet tiegħu fil-qasam ta’ SIG lil JAEPS, u sa fejn fl-Artikolu 2(d) tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkundannat lil FEH, għal din ir-raġuni, għall-ħlas ta’ multa li tammonta għal EUR 2 400 000 in solidum ma’ FES. Skont ir-rikorrenti, il-Kummissjoni ma pproduċietx, kif titlob il-liġi, il-prova li hija kellha l-oneru li tipproduċi, jiġifieri li l-ewwel impriża kkonċernata kompliet tipparteċipa fl-“akkordju li rriżulta mill-Ftehim GQ”, akkordju li min-naħa tiegħu kompla wara l-laqgħa tal-membri Ġappuniżi li nżammet “fi jew għall-ħabta” ta’ Settembru 2000. Barra minn hekk, ir-rikorrenti ssostni li r-raġunament tal-Kummissjoni, f’dan ir-rigward, huwa vvizzjat minn diversi żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni tal-provi.

66 Il-Kummissjoni tikkontesta l-argumenti tar-rikorrenti u titlob li l-ewwel u t-tieni motivi jiġu miċħuda.

Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali

67 Qabel ma ssir analiżi tal-mertu tal-ewwel u tat-tieni motiv, għandu jiġi identifikat l-għan eżatt tal-kontestazzjoni li fuqha huma bbażati dawn il-motivi kif ukoll il-premessi tad-deċiżjoni kkontestata kkonċernati minn din il-kontestazzjoni u għandhom jitfakkru r-regoli applikabbli għall-prova ta’ ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u għall-prova tal-parteċipazzjoni ta’ impriża f’tali ksur.

– Fuq l-għan eżatt tal-kontestazzjoni li fuqha huma bbażati l-ewwel u t-tieni motiv

68 F’dan il-każ, ir-rikorrenti la tikkontesta l-parteċipazzjoni tal-ewwel impriża kkonċernata fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988 sa Settembru 2000 u lanqas ir-responsabbiltà inkorsa personalment minn FEH minħabba din il-parteċipazzjoni. Ir-rikorrenti lanqas ma tikkontesta li FEH, flimkien ma’ kumpanniji oħra, kellha t-tmexxija tal-ewwel impriża kkonċernata matul il-perijodu minn Settembru 2000 sat-30 ta’ Settembru 2002.

69 Barra minn hekk, minkejja li r-rikorrenti tieħu ħsieb li tagħmel distinzjoni bejn l-“akkordju li rriżulta mill-Ftehim GQ”, li ġie fi tmiemu wara l-irtirar ta’ Siemens u ta’ Hitachi, u l-“akkordju li rriżulta mill-pjan il-ġdid”, li beda f’nofs l-2002, hija ma tiżviluppax, madankollu, motivi jew argumenti speċifiċi kontra l-evalwazzjonijiet tal-Kummissjoni, inklużi fil-premessi 2, 3, 248, 270 sa 299 tad-deċiżjoni kkontestata, li jgħidu li d-diversi ftehim u prattiki miftiehma, li kien hemm suċċessivament mill-15 ta’ April 1988 sal-11 ta’ Mejju 2004, kienu biss diversi manifestazzjonijiet ta’ pjan uniku u komuni. Konsegwentement, ma jistax jiġi kkunsidrat li, fil-kuntest tal-ewwel u tat-tieni motivi, hija qiegħdet validament f’dubju l-imsemmija evalwazzjonijiet u b’hekk ikkontestat in-natura unika u kontinwata tal-ksur.

70 Fl-aħħar nett, ir-rikorrenti ma tikkontestax li t-tieni impriża kkonċernata pparteċipat fil-ksur għall-perijodu mill-1 ta’ Ottubru 2002 sal-11 ta’ Mejju 2004. Hija tikkontesta biss il-fatt li FEH setgħet inkorriet xi responsabbiltà u għalhekk il-fatt li ġiet imposta fuqha multa, għal din ir-raġuni, peress li hija ma kinitx iddeterminat l-aġir fis-suq ta’ JAEPS u, konsegwentement, ma kinitx implikata, fil-kwalità tagħha ta’ kumpannija parent ta’ JAEPS, fil-parteċipazzjoni tat-tieni impriża kkonċernata fil-ksur (ara l-punti 173 et seq iktar ’il quddiem).

71 Min-naħa l-oħra, ir-rikorrenti tilmenta li l-Kummissjoni evalwat b’mod żbaljat il-provi li ġew prodotti lilha kif ukoll li kisret id-dritt għal smigħ xieraq, il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza u l-prinċiju in dubio pro reo, kif ukoll li kisret ir-regoli fil-qasam tat-tqassim tal-oneru tal-prova, billi kkunsidrat li l-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata kompla matul il-perijodu minn Settembru 2000 sat-30 ta’ Settembru 2002 u li l-ewwel impriża kkonċernata kompliet tipparteċipa fih, u li FEH setgħet tinżamm personalment responsabbli minħabba t-tmexxija tagħha ta’ din l-impriża fil-mument meta twettaq il-ksur. Fil‑fehma tagħha, fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ma pproduċietx, kif titlob il-liġi u mingħajr ma wettqet żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni tal-provi, il-prova li kellha tipproduċi, jiġifieri li l-ewwel impriża kkonċernata kompliet tipparteċipa, taħt it-tmexxija ta’ FEH, fil-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata, ksur li min-naħa tiegħu kompla matul il-perijodu mill-1 ta’ Ottubru 2002 sal-11 ta’ Mejju 2004.

72 Il-Kummissjoni ssostni li, fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ, huma l-kumpanniji tal-grupp Fuji li għandhom jistabbilixxu li l-ewwel impriża kkonċernata kienet waqfet milli tipparteċipa fil-ksur matul il-perijodu inkwistjoni.

73 Fid-dawl tal-argumenti tal-partijiet, għandu jiġi evalwat jekk il-Kummissjoni, fid-deċiżjoni kkontestata, stabbilietx kif titlob il-liġi li l-ksur kompla, bil-parteċipazzjoni tal-ewwel impriża kkonċernata, matul il-perijodu ta’ bejn Settembru 2000 u t-30 ta’ Settembru 2002.

– Fuq il-premessi tad-deċiżjoni kkontestata kkonċernati mill-kontestazzjoni li fuqha huma bbażati l-ewwel u t-tieni motiv

74 Il-kunsiderazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar, minn naħa, it-tkomplija tal-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata matul il-perijodu ta’ bejn Settembru 2000 u t-30 ta’ Settembru 2002 u, min-naħa l-oħra, dwar il-parteċipazzjoni tal-ewwel impriża kkonċernata fl-imsemmi ksur matul dan l-istess perijodu huma dawn li ġejjin.

75 Fil-premessa 323 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonkludiet li l-ftehim u/jew il-prattiki miftiehma bejn il-produtturi tal-proġetti ta’ SIG kienu damu mill-inqas mill-15 ta’ April 1988 sal-11 ta’ Mejju 2004. Fil-fatt, meta fl-imsemmija premessa tissemma s-sena “1998” minflok is-sena “1988”, fil-kuntest tad-deċiżjoni kkontestata, dan huwa manifestament ir-riżultat ta’ żball purament materjali, li għandu jiġi korrett.

76 Fil-premessi 324, 326 u 373 tad-deċiżjoni kkontestata, hija indikat li FEH u FES kienu pparteċipaw fil-ksur għall-perijodu mill-15 ta’ April 1988, id-data meta ġew adottati u daħlu fis-seħħ il-Ftehim GQ u EQ – sal-11 ta’ Mejju 2004, id-data meta saret l-aħħar laqgħa ta’ ħidma tal-membri tal-akkordju, li ġiet brutalment interrotta mill-ispezzjonijiet tal-Kummissjoni. Fil-fatt, il-fatt li fil-premessa 324 tad-deċiżjoni kkontestata tissemma s-sena “1998”, minflok is-sena “1988”, huwa manifestament ir-riżultat ta’ żball purament materjali li għandu jiġi korrett.

77 Fil-premessi 177 sa 216 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ppreżentat “espożizzjoni kronoloġika sħiħa tal-iżvilupp tal-akkordju” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. F’dan il-kuntest hija kkonstatat, fil-premessi 178 u 179 tad-deċiżjoni kkontestata, dan li ġej:

“(178) Siemens temmet il-parteċipazzjoni tagħha fil-laqgħat tal-akkordju f’Settembru 1999, segwita minn Hitachi u Schneider-VA Tech fl-2000. L-assenza ta’ Siemens kienet partikolarment distabbilizzanti mill-perspettiva Ewropea, peress li din il-kumpannija serviet bħala segretarja tal-grupp ‘Ewropa’ sa mill-1988 u kienet attriċi prinċipali tas-suq kemm barra kif ukoll ġewwa l-Ewropa. Madankollu, l-attivitajiet tal-akkordju komplew u Alstom serviet fil-post ta’ segretarja tal-grupp Ewropa. B’numru mnaqqas ta’ membri meta mqabbel mal-1988, il-loġistika ġiet issemplifikata, b’tali mod li struttura kumplessa ma kinitx iktar iġġustifikata.

(179) Fl-2002, Siemens, Hitachi u VA Tech reġgħu daħlu fl-akkordju. […][traduzzjoni mhux uffiċjali]”

78 Fil-premessi 270 sa 299 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat li r-raġunijiet għaliex hija kienet tikkunsidra li “l-arranġamenti kollha f’dan il-każ kell[hom] il-karatteristiċi ta’ ksur uniku u kontinwat [traduzzjoni mhux uffiċjali]”. Fil-premessa 279 tad-deċiżjoni kkontestata, hija indikat b’mod partikolari li “[ċ]erti membri tal-akkordju sostnew li, bl-evoluzzjoni tiegħu, mill-2002 l-akkordju biddel in-natura tiegħu, u li konsegwentement [kellhom] jiġu identifikati żewġ ksur distinti iktar milli ksur uniku u kontinwat [traduzzjoni mhux uffiċjali]”. Madankollu, fil-premessi 279 sa 299 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni esponiet l-elementi li, fil-fehma tagħha, kienu juru li d-diversi ftehim u prattiki miftiehma li kien hemm suċċessivament mill-15 ta’ April 1988 sal-11 ta’ Mejju 2004 kienu biss diversi manifestazzjonijiet ta’ pjan uniku u komuni u hija ppreċiżat li kien ikun artifiċjali li aġir daqstant kontinwat, ikkaratterizzat minn għan uniku, jiġi diviż f’diversi ksur distinti.

79 Fil-premessa 284 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat dan li ġej:

“ABB tat spjegazzjoni tal-prattiki deskritti li hija koerenti mal-fatti u mad-dokumenti tal-fajl, inklużi l-ftehim bil-miktub. Id-dikjarazzjonijiet li għamlu dawn l-impriżi, li jgħidu li kien hemm żewġ ksur suċċessivi, ma jaqblux b’mod sostanzjali fir-rigward tad-data tat-tmiem tal-ewwel wieħed [ara l-premessa 290 iktar ’il quddiem]. Dawn id-dikjarazzjonijiet kontradittorji ma jaqblux ukoll mal-provi dokumentarji miksuba waqt l-ispezzjonijiet. Analiżi iktar fil-fond tiżvela li dawn id-dikjarazzjonijiet kontradittorji jikkorrispondu fil-fatt għal sempliċi affermazzjonijiet (li l-ebda waħda minnhom ma hija kontemporanja għall-fatti) li ma huma sostnuti mill-ebda prova kontemporanja għall-fatti jew mill-ebda prova determinanti li turi li l-akkordju dwar il-[proġetti ta’] SIG ġie fi tmiemu f’waħda mid-dati indikati. Dawn ma humiex provi fattwali, imma evalwazzjonijiet ta’ fatti ssuġġeriti mill-partijiet jew deduzzjonijiet ta’ xhieda inklużi f’dokumenti li nkitbu fuq it-talba ta’ avukati difensuri tal-kumpanniji kkonċernati minn din il-proċedura. Il-partijiet għandhom it-tendenza li jippreżentaw id-dati meta huma jikkunsidraw li l-akkordju ħadem b’mod inqas effikaċi bħad-dati meta qed jiġi allegat li l-akkordju de facto ġie fi tmiemu.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]

80 Fil-premessa 290 tad-deċiżjoni kkontestata jiġi indikat ukoll dan li ġej:

“Il-Kummissjoni ma tistax tibbaża ruħha fuq id-dikjarazzjonijiet [tal-kumpanniji tal-grupp] Areva, [ta’] Melco, [tal-kumpanniji tal-grupp] Hitachi [jew ta’] JAEPS u [ta’] Toshiba fir-rigward tal-affermazzjonijiet rispettivi tagħhom li jgħidu li l-akkordju ntemm għall-ewwel darba jew matul l-1997 ([il-kumpanniji tal-grupp] Areva [fit-talba tagħhom abbażi tal-avviż dwar il-kooperazzjoni, ara l-punt 12 iktar ’il fuq]), jew f’Settembru 1999 (Melco [fit-tweġiba tagħha għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet] u Toshiba [fit-tweġiba tagħha għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet]) jew matul l-1999 wara t-tluq ta’ Siemens ([il-kumpanniji tal-grupp] Hitachi [jew] JAEPS fit-tweġiba tagħhom għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet]) jew saħansitra għall-ħabta ta’ Settembru 2000 ([FEH u FES fit-tweġiba tagħhom għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet]). Fuq dan il-punt, id-dikjarazzjonijiet tagħhom ma humiex affidabbli, peress li jikkontradixxu ruħhom reċiprokament u kif diġà ġie indikat, jinsabu f’kontradizzjoni mal-provi li jinsabu fil-fajl. Melco, Toshiba, Fuji, ABB, Alstom, Reyrolle/VA Tech, u Magrini/Schneider (li sussegwentement saru VAS u għaldaqstant VA Tech), komplew jipparteċipaw f’laqgħat multilaterali fl-2000 u/jew fl-2001 (ara l-premessi 191 sa 198 [tad-deċiżjoni kkontestata]). Barra minn hekk, huma ambigwi u ma jwasslux għal wisq konklużjonijiet [traduzzjoni mhux uffiċjali]”.

81 Fil-premessi 191 sa 198 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni esponiet il-provi, prodotti minn ABB jew mill-kumpanniji tal-grupp Fuji, li juru, fil-fehma tagħha, li l-akkordju kompla wara l-irtirar ta’ Siemens, f’Settembru 1999, segwita minn Hitachi u minn “Schneider-VA Tech” fl-2000, u qabel ir-ritorn gradwali tagħhom, minn Marzu 2002. Qabelxejn, il-Kummissjoni semmiet, fil-premessi 191 sa 196 tad-deċiżjoni kkontestata, id-dokumenti kkomunikati minn ABB fit-talba għal immunità tagħha (ara l-punt 8 iktar ’il fuq), jiġifieri sensiela ta’ faksijiet skambjati, bejn it-18 ta’ Diċembru 2000 u t-22 ta’ Jannar 2001, bejn ABB, Melco u Alstom dwar laqgħat u allokazzjonijiet ta’ proġetti ta’ SIG. Sussegwentement, fil-premessa 197 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni semmiet dokument ikkomunikat minn ABB fit-talba għal immunità tagħha, li kien jinkludi lista ta’ “laqgħat tal-kumitat” [traduzzjoni mhux uffiċjali], li kienet tkopri parti mill-perijodu 2000-2001 u li kellha fuqha d-data tat-12 ta’ Mejju 2000. Hija osservat li minn din il-lista rriżulta li l-parteċipanti f’dawn il-laqgħat kienu Reyrolle, Alstom, Schneider, ABB, Melco u Toshiba, imma mhux Siemens u “JAEPS (Hitachi)” [traduzzjoni mhux uffiċjali], li jaqbel mad-dikjarazzjoni ta’ ABB fit-tweġiba tagħha tal-4 ta’ Ottubru 2004 għal talba għal informazzjoni tal-Kummissjoni (ara l-punt 15 iktar ’il fuq), “li tgħid li dawn l-aħħar żewġ kumpanniji ma kinux jagħmlu parti mill-akkordju f’dak il-mument partikolari [traduzzjoni mhux uffiċjali]”. Fl-aħħar nett, fil-premessa 198 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni invokat għadd ta’ dokumenti, prodotti minn FEH u minn FES, fit-talba tagħhom abbażi tal-avviż dwar il-kooperazzjoni, u minn ABB, f’suppliment, tas-7 ta’ Mejju 2004, għat-talba għal immunità tagħha (ara l-punt 10 iktar ’il fuq), fejn kien hemm referenza għal ftehim konklużi bejn il-membri tal‑akkordju dwar tmien proġetti ta’ SIG li, fi ħdan l-akkordju, kellhom in-numri ta’ referenza [kunfidenzjali] ( ), li juri li l-akkordju kien attiv matul dan il-perijodu.

82 Fil-premessi 372 et seq tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat ukoll li l-ewwel impriża kkonċernata kompliet tipparteċipa fl-akkordju wara l-laqgħa tal-membri Ġappuniżi li nżammet “fi jew għall-ħabta” ta’ Settembru 2000. Id-deċiżjoni kkontestata tipprovdi, f’dan ir-rigward, dan li ġej:

“(372) Biex ir-responsabbiltà tkun imputata lill-entitajiet ġuridiċi adegwati fi ħdan [il-grupp] Fuji, għandha ssir distinzjoni bejn żewġ perijodi: qabel u wara t-trasferiment tal-attivitajiet [fil-qasam] ta’ SIG [tal-grupp] Fuji lil JAEPS fl-1 ta’ Ottubru 2002.

(373) [FEH] u [FES] ipparteċipaw fl-aġir kollużiv deskritt f’din id-deċiżjoni għall-inqas mill-15 ta’ April 1988 (id-data meta Fuji ssieħbet fil-Ftehim GQ) sat-30 ta’ Settembru 2002 (l-attivitajiet [fil-qasam] ta’ SIG [tal-grupp] Fuji ġew ittrasferiti lil JAEPS fl-1 ta’ Ottubru 2002). [FEH] għandha 100 % mill-kapital ta’ [FES].

L-argumenti ta’ Fuji

(374) Fuji tammetti li pparteċipat fl-akkordju li ġie deskritt fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet bejn l-1988 u Settembru 2000, imma mhux lil hinn minn hekk. Il-parteċipazzjoni fl-akkordju ta’ Fuji ġiet fi tmiemha ‘mhux iktar tard minn jew għall-ħabta ta’ Settembru 2000. Fuji qatt ma ħadet sehem fil-pjan il-ġdid’ għaliex Fuji ma pparteċipatx sussegwentement fil-laqgħat konġunti mal-fornituri Ewropej u hija lanqas ma kompliet tiskambja l-informazzjoni.

(375) Fuji ssostni li, anki jekk ċerti proġetti ta’ ftehim ipprovduti minn[ha] (ara l-premessa 198) ‘huma, skont id-diċitura tagħhom, validi lil hinn minn dik id-data (Settembru 2000), Fuji ma setgħetx taġixxi fuq il-bażi tagħhom wara Settembru 2000, peress li d-‛dati ta’ skadenza tas-sejħiet għal offerti [kollha] kienu skadew diversi xhur qabel’. Barra minn hekk, Fuji kienet fehmet li l-ftehim preċedenti meta pparagunati mal-Ftehim GQ ma kinux iktar vinkolanti bejn il-membri tal-akkordju; Fuji ma ħadet l-ebda waħda mis-sejħiet għal offerti elenkati u b’hekk ma kisbet l-ebda benefiċċju mill-arranġamenti.’

L-evalwazzjoni tal-Kummissjoni

(376) Billi Fuji ma kinitx membru tal-kumitat ‘Ewropa/Ġappun’, preżumibbilment ma kinitx tiltaqa’ mal-manifatturi Ewropej la fuq il-livell maniġerjali u lanqas fuq il-livell tal-gruppi ta’ ħidma, imma biss waqt il-laqgħat annwali. Barra minn hekk, il-laqgħat annwali ma kinux essenzjali għall-implementazzjoni prattika tal-akkordju, kif ikkonfermat b’mod impliċitu Fuji meta rrikonoxxiet li hija pparteċipat ukoll fl-akkordju fl-2000 (sena li matulha ma saret l-ebda laqgħa annwali).

(377) Id-dikjarazzjoni ta’ Fuji li tgħid li hija rtirat mill-akkordju għall-ħabta ta’ Settembru 2000 ma ġiet ikkonfermata mill-ebda waħda mill-partijiet l-oħra kkonċernati mill-proċedura, anki jekk huma ngħataw din l-informazzjoni sabiex jikkummentaw dwarha. Barra minn hekk, id-dikjarazzjoni ta’ Fuji ma hijiex ċara wisq, sa fejn hija xi drabi tallega li dan l-irtirar mill-akkordju seħħ ‘fi jew għall-ħabta ta’ Settembru 2000’ u bnadi oħra fl-istess dokument ‘mhux iktar tard minn Settembru 2000’. Fuji ddikjarat ukoll li ‘l-aħħar skeda tal-arranġament li rċieva [Oz.] kienet iġġib id-data tat-28 ta’ Settembru 2000’ u li ‘Fuji ma komplietx tikkomunika mal-akkordju tal-Ftehim GQ wara dik id-data’. Dan ifisser li Fuji allegatament ressqet offerta ‘irranġata’ lil klijent biex toħloq l-impressjoni ta’ ċerta kompetizzjoni madwar il-proġett, imma hija ma pproduċiet l-ebda prova li turi li hija abbandunat il-proġett jew ressqet offerta f’kundizzjonijiet kompetittivi. Barra minn hekk, skont [I. H.], Fuji abbandunat l-akkordju ‘ftit wara Siemens’, imma ġie stabbilit inċidentalment li Siemens irtirat f’Settembru 1999. Din id-dikjarazzjoni lanqas ma ġiet ikkonfermata minn xi indikazzjoni jew prova tal-fajl li permezz tagħha jista’ jiġi affermat li f’Settembru 2000 hija ddiżassoċjat ruħha pubblikament mill-akkordju.

(378) Fl-aħħar nett, anki li kieku l-Kummissjoni kellha tammetti n-nuqqas ta’ kull skambju ġdid tal-akkordju ma’ Fuji sakemm inħolqot JAEPS, hija għandha tieħu wkoll inkunsiderazzjoni l-fatt li Fuji ma setgħetx ma kinitx taf bl-informazzjoni li diġà kienet ġiet skambjata fl-attivitajiet kummerċjali tagħha u li l-arranġamenti li diġà kienu ġew konklużi kienu għadhom fis-seħħ. Skont il-provi inklużi fil-fajl, u b’mod partikolari l-informazzjoni mogħtija minn Fuji, din kienet parti għal ċerti arranġamenti indikati fil-premessa 198, li baqgħu validi wara Settembru 2000 u li n-nuqqas ta’ osservanza tagħhom kien issanzjonat. Minkejja li l-Kummissjoni tat lil Fuji l-possibbiltà li tikkummenta u tipproduċi provi supplimentari biex tikkontesta dawn il-konklużjonijiet, Fuji ma pproduċiet l-ebda prova li turi li hija rtirat mill-arranġamenti, li hija kienet effettivament ikkontestathom, jew li hija ma osservathomx. Bil-kontra ta’ dan, il-fatt li d-‘dati ta’ skadenza tas-sejħiet għal offerti [kollha] kienu skadew diversi xhur qabel’, kif issostni Fuji, ikompli jsaħħaħ il-konklużjoni li l-arranġamenti diġà kienu ġew adottati u diġà kienu daħlu fis-seħħ. Barra minn hekk, il-fatt li Fuji fl-aħħar mill-aħħar ma ħadet l-ebda offerta (element li tqajjem ukoll bla ma kien sostnut minn provi) ma jaffettwax il-konklużjonijiet imsemmija iktar ’il fuq. L-ewwel nett, għaliex Fuji pparteċipat fl-arranġamenti kollha elenkati, imma ma kinitx l-organizzatrici u lanqas, neċessarjament, il-benefiċjarja tagħhom. Il-fatt li hija ssemmiet fil-lista jfisser li hija kellha tressaq l-offerti, imma mhux bilfors li hija kellha tkun il-kandidata magħżula. It-tieni nett, għaliex anki li kieku hija kienet il-kandidat magħżul mill-membri tal-akkordju (xi ħaġa li Fuji la sostniet u lanqas ma pprovat), xorta ma kienx ikun kompletament iggarantit li fl-aħħar mill-aħħar kienet se tieħu l-offerta peress li offerenti oħra li ma kinux parti għall-akkordju seta’ jkollhom suċċess iktar minnha.

(379) Għar-raġunijiet spjegati fil-premessi 334 u 373, [FEH] u [FES] għandhom jinżammu responsabbli in solidum għall-parteċipazzjoni ta’ Fuji fil-ksur bejn il-15 ta’ April 1988 u t-30 ta’ Settembru 2002. [traduzzjoni mhux uffiċjali]”

– Fuq ir-regoli applikabbli għall-prova ta’ ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u għall-prova tal-parteċipazzjoni ta’ impriża f’tali ksur

83 Sa fejn il-partijiet ma jaqblux dwar il-kwistjoni tat-tqassim, bejniethom, tal-oneru tal-prova, u b’mod iktar ġenerali, dwar il-kwistjoni tal-osservanza jew tan-nuqqas ta’ osservanza, f’dan il-każ, tar-regoli applikabbli għall-prova ta’ ksur tal-Artikolu 81 KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u għall-prova tal-parteċipazzjoni ta’ impriża f’tali ksur, qabelxejn, għandu jitfakkar id-dritt applikabbli f’dan il-qasam.

84 Skont ġurisprudenza stabbilita fil-qasam tal-oneru tal-prova, minn naħa, hija l-parti jew l-awtorità li tallega ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni li għandha tipproduċi prova li tistabbilixxi, b’mod suffiċjenti skont il-liġi, il-fatti li jikkostitwixxu ksur u, min-naħa l-oħra, hija l-impriża li tinvoka l-benefiċċju ta’ eċċezzjoni kontra konstatazzjoni ta’ ksur li għandha tipproduċi l-prova li l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ din l-eċċezzjoni huma sodisfatti, b’tali mod li l-imsemmija awtorità għaldaqstant ikollha tirrikorri għal provi oħra (sentenza tal-Qorti Ġenerali, tas-16 ta’ Novembru 2006, Peróxidos Orgánicos vs Il‑Kummissjoni, T‑120/04, Ġabra p. II‑4441, punt 50; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, tas-17 ta’ Diċembru 1998, Baustahlgewebe vs Il‑Kummissjoni, C‑185/95 P, Ġabra p. I‑8417, punt 58, u tas-7 ta’ Jannar 2004, Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P u C‑219/00 P, Ġabra p. I‑123, punt 78). Barra minn hekk, it-tul tal-ksur huwa element li jikkostitwixxi l-kunċett ta’ ksur skont l-Artikolu 81(1) KE, element li l-oneru tal-prova tiegħu huwa, prinċipalment, fuq il-Kummissjoni (sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tas-7 ta’ Lulju 1994, Dunlop Slazenger vs Il‑Kummissjoni, T‑43/92, Ġabra p. II‑441, punt 79, u Peróxidos Orgánicos vs Il‑Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 51).

85 Dan it-tqassim tal-oneru tal-prova madankollu jista’ jvarja sa fejn il-punti ta’ fatt li waħda mill-partijiet tinvoka jistgħu jkunu tali li jobbligaw lill-parti l-oħra sabiex tagħti spjegazzjoni jew ġustifikazzjoni, fin-nuqqas ta’ liema jista jiġi konkluż li l-prova tkun ġiet prodotta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni, punt 84 iktar ’il fuq, punt 79, u s-sentenza Peróxidos Orgánicos vs Il‑Kummissjoni, punt 84 iktar ’il fuq, punt 53).

86 Fir-rigward tal-provi li jistgħu jiġu kkunsidrati mill-Kummissjoni, il-prinċipju li jipprevali fid-dritt tal-kompetizzjoni huwa dak tal-produzzjoni libera tal-provi (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tal-25 ta’ Jannar 2007, Dalmine vs Il‑Kummissjoni, C‑407/04 P, Ġabra p. I-829, punt 63; sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-8 ta’ Lulju 2004, JFE Engineering et vs Il‑Kummissjoni, T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 u T‑78/00, Ġabra p. II-2501, punt 273). Billi l-projbizzjoni mill-parteċipazzjoni fi prattiki u fi ftehim antikompetittivi kif ukoll is-sanzjonijiet li jinkorri min jikser din il-projbizzjoni huma magħrufa, huwa effettivament komuni li l-attivitajiet li jinvolvu dawn il-prattiki u dawn il-ftehim iseħħu b’mod klandestin, li l-laqgħat jinżammu b’mod sigriet, l-iktar ta’ spiss f’pajjiżi terzi, u li d-dokumentazzjoni relatata titnaqqas kemm jista’ jkun. Anki jekk il-Kummissjoni tiskopri xi dokumenti li juru b’mod espliċitu li kien hemm kuntatt illegali bejn operaturi, bħall-minuti ta’ laqgħa, dawn normalment ikunu frammentarji u skarsi, b’mod li spiss jirriżulta neċessarju li ċerti dettalji jiġu kkostitwiti mill-ġdid permezz ta’ deduzzjonijiet. Fil-parti l-kbira tal-każijiet, l-eżistenza ta’ prattika jew ta’ ftehim antikompetittiv ikollha tiġi dedotta minn ċertu numru ta’ koinċidenzi u ta’ indikazzjonijiet li, meta kkunsidrati flimkien, jistgħu jikkostitwixxu, fin-nuqqas ta’ spjegazzjoni oħra koerenti, il-prova ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni (sentenza Aalborg Portland et vs Il‑Kummissjoni, punt 84 iktar ’il fuq, punti 55 sa 57). Tali indikazzjonijiet u koinċidenzi jippermettu li tiġi żvelata mhux biss l-eżistenza ta’ aġir jew ta’ ftehim antikompetittivi, iżda wkoll it-tul ta’ aġir antikompetittiv kontinwat u l-perijodu ta’ applikazzjoni ta’ ftehim konkluż bi ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Settembru 2006, Technische Unie vs Il‑Kummissjoni, C‑113/04 P, Ġabra p. I-8831, punt 166).

87 Ikun xi jkun il-każ, jeħtieġ li l-Kummissjoni tipproduċi provi preċiżi u konsistenti biex ikollha l-konvinzjoni ċerta li l-ksur seħħ (ara s-sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tas-6 ta’ Lulju 2000, Volkswagen vs Il‑Kummissjoni, T‑62/98, Ġabra p. II-2707, punti 43 u 72, u l-ġurisprudenza ċċitata; JFE Engineering vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punt 179, u l-ġurisprudenza ċċitata, u tal-25 ta’ Ottubru 2005, Groupe Danone vs Il‑Kummissjoni, T‑38/02, Ġabra p. II-4407, punt 217). Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li kull waħda mill-provi prodotti mill-Kummissjoni ma għandhiex neċessarjament tissodisfa dawn il-kriterji fir-rigward ta’ kull element tal-ksur. Fil-fatt, huwa suffiċjenti li s-serje ta’ indizji invokati mill-istituzzjoni, evalwati globalment, jissodisfaw dan ir-rekwiżit (sentenzi JFE Engineering vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punt 180, u Groupe Danone vs Il‑Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 218; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza “PVC II”, punt 57 iktar ’il fuq, punti 768 sa 778 u, b’mod partikolari, punt 777). Fir-rigward tat-tul tal-ksur, il-ġurisprudenza teżiġi li, fin-nuqqas ta’ provi li jistgħu jistabbilixxu direttament it-tul ta’ ksur, il-Kummissjoni għandha tibbaża ruħha, minn tal-inqas, fuq provi relatati ma’ fatti li seħħew fi żmien qrib biżżejjed, b’mod li jkun jista’ jiġi raġonevolment ammess li dan il-ksur kien seħħ kontinwament bejn żewġ dati preċiżi (sentenza Technische Unie vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punt 169; sentenzi Dunlop Slazenger vs Il‑Kummissjoni, punt 84 iktar ’il fuq, punt 79, u Peróxidos Orgánicos vs Il‑Kummissjoni, punt 84 iktar ’il fuq, punt 51).

88 Fir-rigward tal-valur probatorju li għandu jingħata lid-diversi provi, għandu jiġi enfasizzat li l-uniku kriterju rilevanti sabiex jiġu evalwati l-provi liberament prodotti huwa l-kredibbiltà tagħhom (sentenza Dalmine vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punt 63; ara s-sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tat-8 ta’ Lulju 2004, Mannesmannröhren‑Werke vs Il‑Kummissjoni, T‑44/00, Ġabra p. II-2223, punt 84, u l-ġurisprudenza ċċitata, u JFE Engineering et vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punt 273). Skont ir-regoli ġeneralment applikabbli fil-qasam tal-provi, il-kredibbiltà, u għalhekk, il-valur probatorju ta’ dokument jiddependu mill-oriġini tiegħu, miċ-ċirkustanzi tat-tfassil tiegħu, mid-destinatarju tiegħu u mill-kontenut tiegħu (sentenza tal-Qorti Ġenerali, tal-15 ta’ Marzu 2000, Cimenteries CBR et vs Il‑Kummissjoni, T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 sa T‑32/95, T‑34/95 sa T‑39/95, T‑42/95 sa T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 sa T‑65/95, T‑68/95 sa T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 u T‑104/95, Ġabra p. II‑491, punt 1053; konklużjonijiet tal-Imħallef B. Vesterdorf li aġixxa bħala Avukat Ġenerali fil-kawża tal-Qorti Ġenerali tal-24 ta’ Ottubru 1991, Rhône‑Poulenc vs Il‑Kummissjoni, T‑1/89, Ġabra p. II‑867, II‑869, II‑956). B’mod partikolari, għandha tingħata importanza kbira lill-fatt li dokument ġie redatt b’rabta mill-qrib mal-fatti (sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tal-11 ta’ Marzu 1999, Ensidesa vs Il‑Kummissjoni, T‑157/94, Ġabra p. II‑707, punt 312), jew permezz ta’ xhud dirett ta’ dawn il-fatti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza JFE Engineering vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punt 207). Id-dokumenti li minnhom jirriżulta li kien hemm xi kuntatti bejn diversi impriżi u li dawn kellhom eżattament l-għan li jeliminaw minn qabel l-inċertezza relatata mal-aġir futur tal-kompetituri tagħhom juru, kif titlob il-liġi, l-eżistenza ta’ prattika miftiehma (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tas-16 ta’ Diċembru 1975, Suiker Unie et vs Il‑Kummissjoni, 40/73 sa 48/73, 50/73, 54/73 sa 56/73, 111/73, 113/73 u 114/73, Ġabra p. 1663, punti 175 u 179). Barra minn hekk, id-dikjarazzjonijiet li jmorru kontra l-interessi tad-dikjarant għandhom, bħala prinċipju, jiġu kkunsidrati bħala provi partikolarment affidabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza JFE Engineering vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punti 207, 211 u 212).

89 Fl-aħħar nett, għandu jitfakkar li r-rwol tal-qorti li jkollha quddiemha rikors għal annullament, imressqa abbażi tal-Artikolu 230 KE (li sar l-Artikolu 263 TFUE) ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata l-eżistenza ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni u li timponi multi fuq id-destinatarji tagħha, jikkonsisti fl-evalwazzjoni ta’ jekk il-provi u l-elementi l-oħra invokati mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni tagħha humiex suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza tal-ksur (sentenza JFE Engineering vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punti 174 u 175; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza “PVC II”, punt 57 iktar ’il fuq, punt 891). F’dan il-kuntest, l-eżistenza ta’ dubju f’moħħ il-qorti għandha tibbenefika lid-destinatarja tad-deċiżjoni, b’tali mod li l-qorti ma tistax tikkonkludi li l-Kummissjoni stabbilixxiet, kif titlob il-liġi, l-eżistenza tal-ksur inkwistjoni jekk il-qorti jkun għad fadlilha dubju dwar din il-kwistjoni (sentenzi JFE Engineering vs Il‑Kummissjoni, punt 86 iktar ’il fuq, punt 177, u Groupe Danone vs Il‑Kummissjoni, punt 87 iktar ’il fuq, punt 215). Fil-fatt, f’din l-aħħar sitwazzjoni, huwa neċessarju li jittieħed inkunsiderazzjoni l-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il‑“KEDB”), li tagħmel parti mid-drittijiet fundamentali li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, barra minn hekk ikkonfermata mill-preambolu għall-Att Uniku Ewropew u mill-Artikolu 6(2) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea kif ukoll mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, iddikjarata fis-7 ta’ Diċembru 2000 f’Nice (ĠU C 364, p 1), huma protetti fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni Ewropea. Fid-dawl tan-natura tal-ksur inkwistjoni kif ukoll tan-natura u tal-livell ta’ severità tas-sanzjonijiet li huma marbuta miegħu, il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza japplika b’mod partikolari għall-proċeduri li jirrigwardaw ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni li jistgħu jwasslu għall-impożizzjoni ta’ multi jew ta’ pagamenti ta’ penalità (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, tat-8 ta’ Lulju 1999, Hüls vs Il‑Kummissjoni, C‑199/92 P, Ġabra p. I‑4287, punti 149 u 150, u Montecatini vs Il‑Kummissjoni, C‑235/92 P, Ġabra p. I‑4539, punti 175 u 176; sentenza Groupe Danone vs Il‑Kummissjoni, punt 87 iktar ’il fuq, punt 216).

90 L-eżistenza ta’ ksur għandha tiġi evalwata biss abbażi tal-provi miġbura mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni li tikkonstata l-imsemmi ksur u l-unika kwistjoni rilevanti għalhekk hija dik li jsir magħruf, fuq il-mertu, jekk il-prova tal-ksur ġietx prodotta jew le fid-dawl ta’ dawn il-provi (sentenza Cimenteries CBR et vs Il‑Kummissjoni, punt 88 iktar ’il fuq, punt 726).

91 Il-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq hija applikabbli, b’analoġija, għall-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE u għad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni adottati skont dak l-artikolu.

92 Huwa fid-dawl tar-regoli esposti fil-punti 84 sa 91 iktar ’il fuq li għandu jiġi vverifikat jekk, fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni semmietx elementi suffiċjentement kredibbli, preċiżi u konsistenti biex ikollha, fil-kuntest ta’ evalwazzjoni globali u wara eżami tal-ispjegazzjonijiet jew tal-ġustifikazzjonijiet alternattivi mogħtija mir-rikorrenti, il-konvinzjoni ferma li l-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata kompla, bil-parteċipazzjoni tal-ewwel impriża kkonċernata, matul il-perijodu ta’ bejn Settembru 2000 u t-30 ta’ Settembru 2002, li għalih FEH setgħet tinżamm personalment responsabbli minħabba li kienet hija li kienet qed tmexxi lil din l-impriża fil-mument ta’ meta twettaq il-ksur.

– Fuq l-analiżi tal-provi li fuqhom hija bbażata d-deċiżjoni kkontestata

93 Qabelxejn, għandhom jitfakkru l-punti ta’ fatt essenzjali li fuqhom il-Kummissjoni bbażat l-evalwazzjoni tagħha fid-deċiżjoni kkontestata, jiġifieri l-evalwazzjoni tagħha li tgħid li l-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata kompla, bil-parteċipazzjoni tal-ewwel impriża kkonċernata, matul il-perijodu ta’ bejn Settembru 2000 u t-30 ta’ Settembru 2002.

94 Fil-premessa 290 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni indikat li hija ma kinitx qed tikkunsidra d-dikjarazzjonijiet ta’ FEH u ta’ FES, tal-kumpanniji tal‑grupp Areva, ta’ Melco, tal-kumpanniji tal-grupp Hitachi jew ta’ JAEPS u ta’ Toshiba, li jgħidu li l-akkordju ntemm għall-ewwel darba jew matul l-1997, jew f’Settembru 1999 jew matul l-1999, wara l-irtirar ta’ Siemens, jew anki għall-ħabta ta’ Settembru 2000, minħabba li dawn id-dikjarazzjonijiet ma kinux affidabbli jew inkella kienu ambigwi u ma jwasslux għal wisq konklużjonijiet, għaliex huma kienu reċiprokament kontradittorji u kienu jinsabu f’kontradizzjoni mal-provi li jinsabu fl-atti (ara l-punt 80 iktar ’il fuq). Il-Kummissjoni rreferiet, f’din l-istess premessa 290 tad-deċiżjoni kkontestata, moqrija flimkien mal-premessi 191 sa 198, għall-fatt li l-ewwel impriża kkonċernata kif ukoll impriżi oħra kienu komplew jipparteċipaw f’laqgħat multilaterali fl-2000 u/jew fl-2001. L-elementi li fuqhom qed tibbaża ruħha l-Kummissjoni sabiex turi li l-akkordju baqa’ jiffunzjona – bil-parteċipazzjoni tal-ewwel impriża kkonċernata – wara l-irtirar ta’ “Schneider-VA Tech”, fit-13 ta’ Diċembru 2000, huma dawk imsemmija fil-punt 81 iktar ’il fuq.

95 Qabelxejn, fir-rigward tal-faksijiet li kienu skambjati minn ċerti membri tal-akkordju bejn it-18 ta’ Diċembru 2000 u t-22 ta’ Jannar 2001, li kienu jirrigwardaw il-laqgħat u l-allokazzjoni tal-proġetti ta’ SIG, għandu jiġi osservat li, kif tammetti l-Kummissjoni, l-impriżi kkonċernati minn dawn l-iskambji huma biss Alstom (sussegwentement Areva), Melco u ABB. B’hekk, kif issostni ġustament ir-rikorrenti, minkejja li dan l-iskambju, li jmur lura għaż-żmien meta seħħew il-fatti, juri b’mod kredibbli u preċiż l-attivitajiet tal-akkordju għall-ħabta ta’ Diċembru 2000 u ta’ Jannar 2001, min-naħa l-oħra, huwa ma jipprovdi l-ebda indikazzjoni fis-sens li l-ewwel impriża kkonċernata kienet, hija nnifisha, pparteċipat fih.

96 It-tieni nett, fir-rigward tal-lista tat-12 ta’ Mejju 2000, din tirreferi tabilħaqq għal 13-il “laqgħa tal-kumitat” skedati bejn it-18 ta’ Mejju 2000 u s-17 ta’ Mejju 2001. L-għan antikompetittiv ta’ dawn il-“laqgħat tal-kumitat” jista’ jiġi dedott mill-fatt li l-lista tindika lil kull impriża kkonċernata permezz ta’ kodiċi li kien tagħha fil-kuntest tal-akkordju, kif ġie riprodott fil-premessi 142 u 197 tad-deċiżjoni kkontestata, u kif, u dan ġie kkonfermat minn diversi membri tal-akkordju, ċerti laqgħat tal-korpi deċiżjonali – il-kumitat konġunt Ewropa/Ġappun u l-kumitat Ewropa – li kienu jipparteċipaw fil-funzjonament operattiv tal-akkordju kienu ppjanati, kif jirriżulta wkoll mill-premessi 150 u 151 tad-deċiżjoni kkontestata. Barra minn hekk, peress li ż-żamma effettiva ta’ sitta minn dawn il-laqgħat tal-kumitat ġiet ikkonfermata minn ċerti membri tal-akkordju jew ġiet ikkorroborata minn elementi oħra tal-fajl, bħan-noti tal-ispejjeż tal-ivjaġġar jew annotazzjonijiet fi djarji personali, l-attivitajiet tal-akkordju matul il-perijodu mit-18 ta’ Mejju 2000 sat-18 ta’ Jannar 2001 jistgħu jiġu kkunsidrati bħala li seħħew. Madankollu, kif tirrikonoxxi l-Kummissjoni stess, l-impriżi li pparteċipaw f’dawn il-laqgħat kienu biss Reyrolle, Alstom, Schneider, ABB, Melco u Toshiba. Minn dan isegwi li, kif issostni ġustament ir-rikorrenti, minkejja li din il-lista turi b’mod kredibbli u preċiż l-attivitajiet tal-akkordju ta’ bejn it-18 ta’ Mejju 2000 u s-17 ta’ Mejju 2001, min-naħa l-oħra, hija ma tagħti l-ebda indikazzjoni fis-sens li l-ewwel impriża kkonċernata nnifisha kienet ipparteċipat fih.

97 Fl-aħħar nett, fir-rigward tad-dokumenti relatati ma’ fatti li kienu kontemporanji għar-redazzjoni tagħhom, dwar tmien proġetti ta’ SIG bin-numri ta’ referenza [kunfidenzjali], dawn jirreferu għal ftehim konklużi bejn il-membri tal-akkordju sabiex ikunu allokati l-proġetti ta’ SIG iċċitati iktar ’il fuq, u li t-termini ta’ validità tagħhom kienu varjabbli. B’hekk, dawn id-dokumenti jindikaw li l-ewwel impriża kkonċernata pparteċipat, flimkien ma’ membri oħra tal-akkordju, f’arranġamenti sabiex ikunu allokati t-tmien proġetti ta’ SIG, li kienu organizzati minn impriżi oħra parteċipanti fl-akkordju, li ġew konklużi jew li daħlu fis-seħħ bejn [kunfidenzjali] u [kunfidenzjali], u li kienu validi bejn wieħed u ieħor matul [kunfidenzjali] mid-data ta’ meta ġew konklużi, jiġifieri għall-aħħar proġett bin-numru ta’ referenza [kunfidenzjali], sa [kunfidenzjali].

98 F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, biex ikun hemm ftehim fis-sens tal-Artikolu 81(1) KE huwa suffiċjenti li l-impriżi inkwistjoni jkunu esprimew l-intenzjoni komuni tagħhom li jaġixxu fis-suq b’mod partikolari (sentenzi tal-Qorti Ġenerali, tal-24 ta’ Ottubru 1991, Petrofina vs Il‑Kummissjoni, T‑2/89, Ġabra p. II‑1087, punt 211, u tal-10 ta’ Marzu 1992, ICI vs Il‑Kummissjoni, T‑13/89, Ġabra p. II‑1021, punt 253; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Lulju 1970, ACF Chemiefarma vs Il‑Kummissjoni, 41/69, Ġabra p. 661, punt 112). Barra minn hekk, l-Artikolu 81 KE huwa applikabbli meta l-effetti ta’ akkordju jkunu baqgħu fis-seħħ, mingħajr ma jkun formalment intemm dan il-ftehim (ara, f’dan is-sens, is-sentenza ICI vs Il‑Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 254, u s-sentenza tal-Qorti Ġenerali, tat-13 ta’ Diċembru 2001, Acerinox vs Il‑Kummissjoni, T‑48/98, Ġabra p. II‑3859, punt 63). Il-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq hija applikabbli, b’analoġija, għall-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE.

99 F’dan il-każ, ir-rikorrenti ma kkontestatx li FEH kienet ikkonkludiet, skont ir-regoli tal-akkordju, ftehim għall-allokazzjoni, fi ħdan l-akkordju, ta’ tmien proġetti ta’ SIG bin-numri ta’ referenza [kunfidenzjali]. Barra minn hekk, hija ma kkontestatx li, fid-dawl ta’ dak li kien hemm stipulat fihom, dawn il-ftehim kienu intiżi sabiex jipproduċu l-effetti tagħhom bejn [kunfidenzjali], id-data meta daħal fis-seħħ il-ftehim dwar il-proġett bin-numru ta’ referenza [kunfidenzjali], u [kunfidenzjali], id-data meta ġiet fi tmiemha l-validità tal-ftehim dwar il-proġett bin-numru ta’ referenza [kunfidenzjali].

100 Barra minn hekk, l-ebda element tal-fajl ma jippermetti li jiġi kkonstatat li l-ewwel impriża kkonċernata ddiżassoċjat ruħha pubblikament mill-akkordju u mill-ftehim li ġew konklużi fil-kuntest tiegħu. Issa, impriża li ma tiddiżassoċjax ruħha pubblikament mir-riżultati ta’ laqgħa li tkun attendiet għaliha jew minn ftehim li tkun parti għalih, bħala prinċipju, tibqa’ kompletament responsabbli għall-parteċipazzjoni tagħha fl-akkordju. Fil-fatt, ikun wisq faċli għall-impriżi li jimminimizzaw ir-riskju li jkollhom iħallsu multi ħorox jekk huma jkunu jistgħu jibbenefikaw minn akkordju illegali u jibbenefikaw sussegwentement minn tnaqqis tal-ammont tal-multa minħabba li huma kellhom biss rwol limitat fl-implementazzjoni tal-ksur, filwaqt li l-aġir tagħhom ikun inċita lill-impriżi oħra sabiex jaġixxu b’mod iktar dannuż għall-kompetizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Mannesmannröhren‑Werke vs Il‑Kummissjoni, punt 88 iktar ’il fuq, punt 278 u l-ġurisprudenza ċċitata). Minn dan isegwi li, anki jekk jitqies li l-ewwel impriża kkonċernata ma osservatx il-ftehim kollha li ġew konklużi fil-kuntest tal-akkordju, dan il-fatt ma huwiex biżżejjed, fin-nuqqas ta’ prova ta’ diżassoċjazzjoni pubblika min-naħa tagħha fir-rigward tal-membri l-oħra tal-akkordju, biex