KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

WATHELET

ippreżentati fl-4 ta’ Ottubru 2018 ( 1 )

Kawża C-493/17

Heinrich Weiss,

Jürgen Heraeus,

Patrick Adenauer,

Bernd Lucke,

Hans-Olaf Henkel,

Joachim Starbatty,

Bernd Kölmel,

Ulrike Trebesius,

Peter Gauweiler,

Johann Heinrich von Stein,

Gunnar Heinsohn,

Otto Michels,

Reinhold von Eben-Worlée,

Michael Göde,

Dagmar Metzger,

Karl-Heinz Hauptmann,

Stefan Städter,

Markus C. Kerber

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika ekonomika u monetarja – Deċiżjoni (UE) 2015/774 tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) – Programm ta’ xiri ta’ assi tas-settur pubbliku fis-swieq sekondarji – Validità – Artikoli 119 u 127 TFUE – Kompetenzi tal-BĊE u tas-Sistema Ewropea ta’ Banek Ċentrali – Żamma tal-istabbiltà tal-prezzijiet – Proporzjonalità – Artikolu 123 TFUE – Projbizzjoni ta’ finanzjament monetarju tal-Istati Membri taż-żona tal-euro”

Werrej

I. Introduzzjoni II. Il-kuntest ġuridiku A. It-Trattat FUE B. Il-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE C. Id-Deċiżjoni 2015/774 1. It-test ikkonsolidat tad-Deċiżjoni 2015/774 2. Il-premessi tad-Deċiżjoni 2015/774 u tad-deċiżjonijiet li emendawha: a) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2015/774 b) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2015/2101 c) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2015/2464 d) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2016/702 e) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2017/100 III. Il-fatti tal-kawżi prinċipali A. Il-karatteristiċi prinċipali tal-PSPP B. Il-proċeduri fil-kawża prinċipali u d-deċiżjoni tar-rinviju IV. It-talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja V. Analiżi A. Kummenti preliminari fuq il-verżjoni tad-Deċiżjoni 2015/774 rilevanti B. Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari C. Fuq l-ewwel u t-tieni domandi preliminari 1. Il-kuntest tal-analiżi ddefinit fis-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400) 2. Fuq l-applikazzjoni tal-prinċipji għall-PSPP a) Fuq in-nuqqas ta’ ċertezza tal-operaturi 1) Fuq l-adegwatezza tal-garanziji previsti mid-Deċiżjoni 2015/774 (l-ewwel domanda preliminari, inklużi l-punti (a) u (b) tagħha) 2) Fuq in-nuqqas ta’ riperkussjonijiet fuq iż-żamma tal-bonds sal-maturità tagħhom u fuq ix-xiri tal-bonds b’rendiment negattiv (id-domanda preliminari 1(c) u 1(d)) i) Fuq iż-żamma tal-bonds sal-maturità tagħhom ii) Fuq ix-xiri ta’ bonds b’rendiment negattiv 3) Fuq in-nuqqas ta’ riperkussjonijiet tal-allegata identifikazzjoni tat-titoli li ser jinxtraw fuq il-validità tad-Deċiżjoni 2015/774 (il-punt (a) tal-ewwel d-domanda preliminari u t-tieni domanda preliminari) b) Fuq l-inkoraġġiment li titmexxa politika baġitarja għaqlija 3. Konklużjoni fuq l-ewwel u t-tieni domanda D. Fuq it-tielet u r-raba’ domanda 1. Il-kuntest ta’ analiżi ddefinit fis-sentenzi tas-27 ta’ Novembru 2012, Pringle (C-370/12, EU:C:2012:756), u tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400) a) Fuq id-definizzjoni tal-politika monetarja b) Fuq il-prinċipju ta’ proporzjonalità u l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju marbut miegħu 2. Fuq l-applikazzjoni tal-prinċipji tal-PSPP a) Fuq l-osservanza tal-mandat tal-BĊE 1) Fuq l-għan u l-istrumenti li jintużaw mill-PSPP 2) Fuq l-effetti indiretti tal-PSPP i) Riflessjonijiet teoretiċi fuq ir-rabta bejn il-politika monetarja u l-politika ekonomika u l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju ii) Fuq il-garanziji tal-PSPP li jillimitaw l-effetti tiegħu fir-rigward tal-politika ekonomika b) Fuq il-proporzjonalità tal-PSPP 1) Fuq in-natura adegwata tal-PSPP sabiex jintlaħqu l-għanijiet tas-SEBĊ u n-neċessità tiegħu 2) Fuq il-proporzjonalità stricto sensu tal-PSPP 3. Konklużjoni fuq it-tielet u r-raba’ domanda VI. Konklużjoni

I. Introduzzjoni

1. It-talba għal deċiżjoni preliminari preżenti tirrigwarda l-validità tad-Deċiżjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew (UE) 2015/774 tal-4 ta’ Marzu 2015 dwar programm ta’ xiri ta’ assi ta’ swieq sekondarji mis-settur pubbliku ( 2 ), hekk kif emendata bid-Deċiżjoni (UE) 2015/2101 tal-Bank Ċentrali Ewropew tal-5 ta’ Novembru 2015 ( 3 ), u bid-Deċiżjoni (UE) 2016/702 tal-Bank Ċentrali Ewropew tat-18 ta’ April 2016 ( 4 ) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni 2015/774”), u l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(2) TUE, tal-Artikoli 119, 123, 125 u 127 TFUE, kif ukoll tal-Artikoli 17 sa 24 tal-Protokoll Nru 4 dwar l-Istatut tas-Sistema Ewropea ta’ Banek Ċentrali u tal-Bank Ċentrali Ewropew ( 5 ) (iktar ’il quddiem il-“Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE”).

2. Din it-talba tressqet mill-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali, il-Ġermanja) fil-kuntest ta’ diversi rikorsi kostituzzjonali dwar l-applikabbiltà, fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ta’ diversi deċiżjonijiet tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE), dwar l-għajnuna mogħtija mid-Deutsche Bundesbank (il-Bank Federali tal-Ġermanja, il-Ġermanja) għall-implimentazzjoni ta’ dawn id-deċiżjonijiet jew in-nuqqas allegat tiegħu li jaġixxi fil-konfront ta’ dawn id-deċiżjonijiet, kif ukoll dwar in-nuqqas allegat tal-Bundesregierung (il-Gvern Federali, il-Ġermanja) u tad-Deutscher Bundestag (il-Kamra Inferjuri tal-Parlament Federali, il-Ġermanja) li jaġixxu fil-konfront ta’ din l-għajnuna u tal-istess deċiżjonijiet.

3. Is-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400) tinsab, inevitabbilment, fil-bażi ta’ din il-kawża ġdida. Fil-fatt, minn naħa, it-talba għal deċiżjoni preliminari hija indirizzata mill-ġdid lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali) fil-kuntest ta’ proċedura li hija intiża sabiex jiġi stabbilit li att tal-BĊE huwa manifestament ultra vires u kuntrarju għall-identità kostituzzjonali Ġermaniża. Min-naħa l-oħra, l-atti inkwistjoni fil-kawża preżenti u f’dik li tat lok għas-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400) jirrigwardaw, it-tnejn li huma, il-programmi tal-BĊE msejħa “mhux konvenzjonali” li ma jaqgħux taħt il-politika monetarja u jippreġudikaw il-projbizzjoni ta’ finanzjament monetarju stipulata fl-Artikolu 123 TFUE.

4. Madankollu, is-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400) kienet tirrigwarda stqarrija għall-istampa tal-BĊE li rrapportat deċiżjoni li tawtorizza programm ta’ akkwist ta’ titoli ta’ dejn pubbliku maħruġa mill-Istati Membri taż-żona tal-euro msejjaħ “Outright Monetary Transactions” (tranżazzjonijiet monetarji dwar xiri ta’ titoli, iktar ’il quddiem l-“OMT”) li qatt ma ġie – lanqas sal-lum – implimentat. Bil-kontra, il-programm ta’ xiri ta’ assi tas-settur pubbliku fis-swieq sekondarji (“public sector asset purchase programme”, iktar ’il quddiem il-“PSPP”) inkwistjoni fil-kawża preżenti mhux biss ġie adottat formalment iżda ilu implimentat ukoll għal iktar minn tliet snin. Barra minn hekk, l-OMT u l-PSPP għandhom għanijiet differenti li jikkonċernaw kemm l-għan iddikjarat u l-modalitajiet tekniċi previsti u kemm l-ammonti inkwistjoni.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. It-Trattat FUE

5. Id-dispożizzjonijiet rilevanti huma stabbiliti, fil-maġġoranza tagħhom, fit-Titolu VIII tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE, intitolat “Politika ekonomika u monetarja”. Huwa b’hekk li, skont it-termini tal-Artikolu 119 TFUE: “1. Għall-finijiet imsemmija fl-Artikolu 3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, l-attivitajiet ta’ l-Istati Membri u l-Unjoni għandhom jinkludu, kif provdut fit-Trattati, l-adozzjoni ta’ politika ekonomika li tkun ibbażata fuq il-koordinazzjoni mill-qrib tal-politika ekonomika ta’ l-Istati Membri, fuq is-suq intern kif ukoll fuq id-definizzjoni ta’ għanijiet komuni, u li tkun immexxija skond il-prinċipji ta’ ekonomija ta’ suq miftuħ b’kompetizzjoni libera. 2. Fl-istess waqt u bil-kondizzjonijiet u skond il-proċeduri previsti fit-Trattati, din l-azzjoni għandha tinvolvi munita waħda, l-euro, kif ukoll id-definizzjoni u żvolġiment ta’ politika monetarja waħda u ta’ politika ta’ rata ta’ kambju waħda li l-għan primarju tagħhom għandu jkun dak li tinżamm l-istabbilità fil-prezzijiet u, mingħajr preġudizzju għal dan il-għan, li tiġi msaħħa kull politika ekonomika ġenerali fl-Unjoni, skond il-prinċipju ta’ ekonomija tas-suq miftuħ b’kompetizzjoni libera. 3. Dawn l-attivitajiet ta’ l-Istati Membri u ta’ l-Unjoni għandhom jeżiġu li jiġu mħarsa dawn il-prinċipji gwida li ġejjin: prezzijiet stabbli, finanzi pubbliċi u kondizzjonijiet monetarji sodi u bilanċ tal-pagamenti sostenibbli.”

6. L-Artikolu 123(1) TFUE jipprevedi, minn naħa tiegħu, il-projbizzjoni fir-rigward tal-finanzjament monetarju tal-Istati Membri f’dawn it-termini: “1. Faċilitajiet ta’ overdraft jew ta’ xi tip ieħor ta’ faċilità ta’ kreditu mill-Bank Ċentrali Ewropew jew mill-banek ċentrali ta’ l-Istati Membri (minn hawn ’il quddiem imsejħa ‘banek ċentrali nazzjonali’) favur istituzzjonijiet, korpi u organi ta’ l-Unjoni, gvernijiet ċentrali, reġjonali jew awtoritajiet lokali jew pubbliċi oħra, jew korpi oħra regolati bid-dritt pubbliku, jew impriżi pubbliċi ta’ Stati Membri, għandhom ikunu pprojbiti kif għandu ukoll ikun pprojbit ix-xiri dirett mingħand dawn ta’ strumenti ta’ debitu mill-Bank Ċentrali Ewropew jew mill-banek ċentrali nazzjonali.”

7. L-għanijiet u l-missjonijiet fundamentali tal-BĊE huma stabbiliti fl-Artikolu 127 TFUE kif ġej: “1. L-għan primarju tas-Sistema Ewropea ta’ Banek Ċentrali, minn hawn ’il quddiem imsejħa ‘SEBĊ’ għandu jkun li żżomm l-istabbiltà fil-prezzijiet. Mingħajr preġudizzju għall-għan ta’ stabbiltà fil-prezzijiet, is-SEBĊ għandha tappoġġa l-linji ta’ politika ekonomika ġenerali fl-Unjoni bl-għan li tikkontribwixxi għall-ksib ta’ l-oġġettivi ta’ l-Unjoni kif stipulati fl-Artikolu 3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea. Is-SEBĊ għandha tagixxi skond il-prinċipju ta’ ekonomija tas-suq miftuħ b’kompetizzjoni libera, li jiffavorixxi l-allokazzjoni effiċjenti ta’ riżorsi, u konformement mal-prinċipji stipulati fl-Artikolu 119. 2. Il-ħidmiet bażiċi li jridu jiġu mwettqa permezz tas-SEBĊ jkunu: – li tiġi definita u implimentata l-politika monetarja ta’ l-Unjoni; – li jitwettqu operazzjonijiet ta’ kambju konsistenti mad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 219; – li jinżammu in depositu u jiġu amministrati r-riżervi barranin uffiċjali ta’ l-Istati Membri; – li tiġi promossa l-ħidma bla ostakoli ta’ sistemi ta’ ħlas. […]”

B. Il-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE

8. Il-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE jelenka l-istrumenti ta’ politika monetarja li għandu għad-dispożizzjoni tiegħu l-BĊE. Fost dawn l-istrumenti jidhru l-operazzjonijiet tas-suq miftuħ u ta’ kreditu. Dawn huma ddefiniti f’dawn it-termini fl-Artikolu 18.1 tal-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE: “Sabiex jinkisbu l-għanijiet tas-SEBĊ u sabiex iwettaq il-kompiti tiegħu, il-BĊE u l-banek ċentrali nazzjonali jistgħu: – joperaw fis-swieq finanzjarji billi jixtru u jbiegħu fil-mument (spot and forward) jew taħt ftehim ta’ rkupru u b’titoli ta’ self, ta’ kreditu, u li jkunu trasferibbli sew jekk f’euro jew f’muniti oħra, kif ukoll f’metalli prezzjużi; – imexxu operazzjonijiet ta’ kreditu ma’ istituzzjonijiet ta’ kreditu u parteċipanti oħra fis-suq, meta is-self ikun ibbażat fuq garanziji kollaterali adegwati.”

C. Id-Deċiżjoni 2015/774

1. It-test ikkonsolidat tad-Deċiżjoni 2015/774

9. Id-deċiżjoni tal-BĊE fiċ-ċentru tad-domandi preliminari mressqa mill-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjoni Federali) hija d-Deċiżjoni 2015/774. Sa mill-adozzjoni tagħha fl-4 ta’ Marzu 2015, din id-deċiżjoni ġiet emendata bid-Deċiżjonijiet 2015/2101, 2015/2464, 2016/702, kif ukoll bid-Deċiżjoni 2017/100.

10. L-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni 2015/774, intitolat “Stabbiliment u kamp ta’ applikazzjoni tal-PSPP”, jiddisponi: “L-Eurosistema bil-preżenti qiegħda tistabblixxi l-PSPP li bis-saħħa tiegħu l-banek ċentrali tal-Eurosistema għandhom jixtru titoli ta’ dejn negozjabbli eliġibbli, kif iddefinit fl-Artikolu 3, fi swieq sekondarji, minn kontropartijiet eliġibbli, kif iddefinit fl-Artikolu 7, taħt kundizzjonijiet speċifiċi.”

11. L-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni 2015/774, intitolat “Kriterji ta’ eliġibbiltà għal titoli ta’ dejn negozjabbli”, jipprevedi: “1. Bla ħsara għar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 3, titoli ta’ dejn negozjabbli ddenominati f’euro maħruġin minn gvernijiet ċentrali, reġjonali jew lokali ta’ Stat Membru li l-valuta tagħhom hija l-euro, aġenziji rikonoxxuti li jinsabu fiż-żona tal-euro, organizzazzjonijiet internazzjonali li jinsabu fiż-żona tal-euro u banek multilaterali tal-iżvilupp li jinsabu fiż-żona tal-euro għandhom ikunu eliġibbli għal xiri mill-banek ċentrali tal-Eurosistema taħt il-PSPP. F’ċirkustanzi eċċezzjonali, fejn l-ammont ta’ xiri previst ma jistax jintlaħaq, il-Kunsill Governattiv jista’ jiddeċiedi li jixtri titoli ta’ dejn negozjabbli maħruġin minn entitajiet oħrajn li jinsabu fiż-żona tal-euro [...] 2. Sabiex ikunu eliġibbli għal xiri taħt il-PSPP, it-titoli ta’ dejn negozjabbli għandhom jikkonformaw mal-kriterji ta’ eliġibbiltà għal assi negozjabbli għal operazzjonijiet ta’ kreditu tal-Eurosistema skont il-Parti Erbgħa tal-Linja Gwida (UE) 2015/510 tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE/2014/60), bla ħsara għar-rekwiżiti li ġejjin: (a) l-emittent jew il-garanti tat-titoli ta’ dejn negozjabbli għandu jkollu valutazzjoni tal-kwalità tal-kreditu tal-inqas tal-Livell 3 ta’ Kwalità ta’ Kreditu fl-iskala ta’ klassifikazzjoni armonizzata tal-Eurosistema [...] [...] (d) jekk il-valutazzjoni ta’ kreditu pprovduta minn [istituzzjoni esterna ta’ valutazzjoni tal-kreditu] aċċettat għall-emittent, il-garanti jew il-ħruġ ma tikkonformax ma’ tal-inqas il-Livell 3 ta’ Kwalità ta’ Kreditu fl-iskala tal-klassifikazzjoni armonizzata tal-Eurosistema, it-titoli ta’ dejn negozjabbli għandhom ikunu eliġibbli biss jekk jinħarġu jew ikunu ggarantiti għal kollox mill-gvernijiet ċentrali tal-Istati Membri taż-żona tal-euro skont programm ta’ assistenza finanzjarja u li fir-rigward tiegħu l-applikazzjoni tal-limitu tal-kwalità ta’ kreditu tal-Eurosistema jiġi sospiż mill-Kunsill Governattiv bis-saħħa tal-Artikolu 8 tal-Linja Gwida BĊE/2014/31; (e) fil-każ ta’ reviżjoni ta’ programm ta’ assistenza finanzjarja li jkun għaddej, l-eliġibbiltà għal xiri PSPP għandha tiġi sospiża u għandha tkompli biss fil-każ li jkun hemm eżitu pożittiv tar-reviżjoni. 3. Sabiex ikunu eliġibbli għal xiri taħt il-PSPP, it-titoli ta’ dejn, fit-tifsira tal-paragrafi 1 sa 2, għandu jkollhom maturità rimanenti minima ta’ sena u maturità rimanenti massima ta’ 30 sena meta jinxtraw mill-bank ċentrali tal-Eurosistema rilevanti. [...] [...] 5. Huma permessi xirjiet ta’ strumenti ta’ dejn negozjabbli nominali b’rendiment negattiv sal-maturità (jew rendiment għall-agħar) ’il fuq mir-rata tal-faċilità ta’ depożitu. Huma permessi sal-grad meħtieġ xirjiet ta’ strumenti ta’ dejn negozjabbli nominali b’rendiment negattiv sal-maturità (jew rendiment għall-agħar) taħt ir-rata tal-faċilità ta’ depożitu.”

12. L-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni 2015/774, intitolat “Limitazzjonijiet fuq l-eżekuzzjoni ta’ xiri”, jistabbilixxi, fil-paragrafu 1 tiegħu: “Biex tiġi permessa l-formazzjoni ta’ prezz tas-suq għal titoli eliġibbli, ma għandux jiġi permess xiri f’titolu maħruġ ġdid jew maħruġ fuq medda ta’ żmien bi prezz fiss (tap issue) kif ukoll l-istrumenti tad-dejn negozjabbli b’maturità li jifdal li huma qrib fiż-żmien, qabel jew wara, il-maturità tal-istrumenti ta’ dejn negozjabbli li għandhom jinħarġu, matul perijodu li għandu jiġi ddeterminat mill-Kunsill Governattiv (‘perijodu ta’ black-out’). Għal sindakati, il-perijodu ta’ black-out inkwistjoni għandu jiġi rrispettat fuq bażi tal-aħjar sforz qabel il-ħruġ.”

13. L-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni 2015/774, intitolat “Limiti tax-xiri”, jipprovdi kif ġej fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu: “1. Bla ħsara għall-Artikolu 3, limitu ta’ ħruġ ta’ ishma skont in-numru tal-identifikazzjoni ta’ titoli internazzjonali (ISIN) għandu japplika taħt il-PSPP għal titoli ta’ dejn negozjabbli li jissodisfaw il-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 3, wara li jiġu kkonsolidati l-investimenti fil-portafolli tal-banek ċentrali tal-Eurosistema. Il-limitu tal-ħruġ ta’ ishma għandu jkun skont kif ġej: (a) 50 % għal kull ISIN għal titoli ta’ dejn negozjabbli eliġibbli maħruġa minn organizzazzjonijiet internazzjonali eliġibbli u banek multilaterali ta’ żvilupp; (b) 33 % għal kull ISIN għal titoli ta’ dejn negozjabbli eliġibbli oħrajn; [...] 2. Kull titolu ta’ dejn negozjabbli eliġibbli għal xiri taħt il-PSPP u li jkollu l-maturitajiet rimanenti speċifikati fl-Artikolu 3 għandhom ikunui soġġetti għal limitu aggregat, wara l-konsolidazzjoni ta’ parteċipazzjonijiet fil-portafolji kollha tal-banek ċentrali tal-EUrosistema, ta’: (a) 50 % tat-titoli pendenti ta’ emittent li jkun organizzazzjoni internazzjonali eliġibbli jew bank multilaterali ta’ żvilupp; jew (b) 33 % tat-titoli pendenti ta’ emittent li ma jkunx organizzazzjoni internazzjonali eliġibbli jew bank multilaterali ta’ żvilupp.”

14. L-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni 2015/774, intitolat “Allokazzjoni tal-portafolli”, jippreċiża: “1. Mill-valur nominali totali ta’ xierjiet ta’ titoli ta’ dejn negozjabbli eliġibbli taħt il-PSPP, 10 % għandhom jinxtraw f’titoli maħruġin minn organizzazzjonijiet internazzjonali eliġibbli u banek multilaterali tal-iżvilupp, u 90 % ta’ dak il-valur nominali għandhom jinxtraw f’titoli maħruġin minn gvernijiet ċentrali, reġjonali jew lokali eliġibbli u aġenziji rikonoxxuti [...] Din l-allokazzjoni hija suġġetta għal reviżjoni mill-Kunsill Governattiv. Xirjiet ta’ titoli ta’ dejn maħruġin minn organizzazzjonijiet internazzjonali u banek multilaterali tal-iżvilupp u gvernijiet reġjonali u lokali eliġibbli għandhom isiru biss mill-[Banek ċentrali nazzjonali ta’ Stat Membru li l-munita tiegħu hija l-euro (BĊNi)]. 2. Is-sehem tal-BĊNi tal-valur nominali totali ta’ xierjiet ta’ titoli ta’ dejn negozjabbli eliġibbli taħt il-PSPP għandu jkun ta’ 90 %, u l-10 % li jifdal għandhom jinxtraw mill-BĊE. It-tqassim tax-xirjiet bejn il-ġurisdizzjonijiet għandu jkun skont l-iskema għas-sottoskrizzjoni tal-kapital tal-BĊE kif imsemmi fl-Artikolu 29 tal-Istatut tas-SEBĊ. 3. Il-banek ċentrali tal-Eurosistema għandhom japplikaw skema ta’ speċjalizzazzjoni għall-allokazzjoni ta’ titoli ta’ dejn negozjabbli li għandhom jinxtraw taħt il-PSPP. Il-Kunsill Governattiv għandu jippermetti għal devjazzjonijiet ad hoc mill-iskema ta’ speċjalizzazzjoni jekk kunsiderazzjonijiet oġġettivi jostakolaw li din l-iskema tintlaħaq jew altrimenti dawk id-devjazzjonijiet isiru rakkomandabbli fl-interess li jintlaħqu l-għanijiet tal-politika monetarja inġenerali tal-PSPP. B’mod partikolari, kull BĊN għandu jixtri titoli eliġibbli tal-emittenti tal-ġurisdizzjoni tiegħu stess. Titoli maħruġin minn organizzazzjonijiet internazzjonali u banek multilaterali tal-iżvilupp eliġibbli jistgħu jinxtraw mill-BĊNi kollha. Il-BĊE għandu jixtri titoli maħruġin minn gvernijiet ċentrali u aġenziji rikonoxxuti tal-ġurisdizzjonijiet kollha.”

15. Skont l-Artikolu 8 tad-Deċiżjoni 2015/774, intitolat “Trasparenza”: “1. L-Eurosistema għandha tippubblika fuq bażi ta’ kull ġimgħa l-valur kontabbli aggregat tat-titoli miżmumin taħt il-PSPP fil-kummentarju dwar ir-rapport finanzjarju konsolidat tagħha ta’ kull ġimgħa. 2. L-Eurosistema għandha tippubblika fuq bażi ta’ kull xahar il-maturità reżidwa medja ppeżata skont ir-residenza ta’ emittent, billi jiġu sseparati l-organizzazzjonijiet internazzjonali u l-banek multilaterali tal-iżvilupp minn emittenti oħrajn, tal-investimenti PSPP tagħha. 3. Il-valur kontabbli ta’ titoli miżmumin taħt il-PSPP għandu jiġi ppubblikat fuq il-websajt tal-BĊE fit-taqsima dwar l-operazzjonijiet tas-suq miftuħ fuq bażi ta’ kull ġimgħa.”

2. Il-premessi tad-Deċiżjoni 2015/774 u tad-deċiżjonijiet li emendawha:

a) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2015/774

16. Il-premessi 2, 3 u 4 tad-Deċiżjoni 2015/774 huma redatti hekk: “(2) Fl-4 ta’ Settembru 2014, il-Kunsill Governattiv iddeċieda li jibda t-tielet programm ta’ xiri ta’ bonds koperti (iktar ’il quddiem is-‘CBPP3’) u programm ta’ xiri ta’ titoli koperti b’assi (ABSPP). Flimkien mal-operazzjonijiet immirati ta’ rifinanzjament fit-tul introdotti f’Settembru 2014, dawn il-programmi ta’ xiri ta’ assi huma mmirati biex itejbu iktar it-trażmissjoni tal-politika monetarja, jiffaċilita l-għoti ta’ kreditu lill-ekonomija taż-żona tal-euro, jittaffew il-kundizzjonijiet tas-self tal-unitajiet domestiċi u ditti u l-kontribuzzjoni sabiex ir-rati ta’ inflazzjoni jiġu lura għal livelli eqreb lejn it-2 %, li jkun konsistenti mal-għan primarju tal-BĊE li tinżamm l-istabbiltà tal-prezzijiet. (3) Fit-22 ta’ Jannar 2015, il-Kunsill Governattiv iddeċieda li x-xiri ta’ assi għandu jiġi estiż biex jinkludi programm ta’ xiri ta’ assi ta’ swieq sekondarji mis-settur pubbliku (iktar ’il quddiem il-‘PSPP’). Skont il-PSPP, il-BĊNi, fi proporzjonijiet li jirriflettu l-ishma rispettivi tagħhom fl-iskema kapitali tal-BĊE, u l-BĊE jistgħu jixtru direttament titoli ta’ dejn negozjabbli minn kontropartijiet eliġibbli fis-swieq sekondarji. Din id-deċiżjoni ttieħdet bħala parti mill-politika monetarja unika fid-dawl ta’ numru ta’ fatturi li materjalment żiedu r-riskju ta’ tnaqqis fil-valur fil-prospetti matul perijodu ta’ żmien medju fir-rigward ta’ żviluppi fil-prezzijiet, biex b’hekk jitpoġġa f’perikolu li jintlaħaq l-għan primarju tal-BĊE li tinżamm l-istabbiltà tal-prezzijiet. Dawn il-fatturi jinkludu anqas stimolu monetarju milli mistenni minn miżuri ta’ politika monetarja adottata, xejra ’l isfel fil-maġġoranza tal-indikaturi tal-inflazzjoni taż-żona tal-euro attwali u mistennija — kemm miżuri komplessivi (headline) kif ukoll miżuri li jeskludu l-impatt ta’ komponenti volatili, bħall-enerġija u l-ikel — lejn livelli baxxi storiċi, u l-potenzjal miżjud ta’ effetti tat-tieni ċiklu fuq l-iffissar ta’ pagi u prezzijiet ġejjin minn tnaqqis sinjifikanti tal-prezzijiet taż-żejt. (4) Il-PSPP hija miżura proporzjonata għal mitigazzjoni tar-riskji għall-prospetti dwar l-iżviluppi fil-prezzijiet, billi tkompli ttaffi iżjed il-kundizzjonijiet monetarji u finanzjarji, inklużi dawk rilevanti għall-kundizzjonijiet ta’ self tal-korporazzjonijiet mhux finanzjarji u l-unitajiet domestiċi, biex b’hekk jiġu appoġġati l-konsum aggregat u l-infiq fl-investiment fiż-żona tal-euro biex fl-aħħar mill-aħħar jingħata kontribut għar-ritorn lejn rati ta’ inflazzjoni inqas minn imma qrib it-2 % matul perijodu ta’ żmien medju. F’ambjent fejn ir-rati ta’ imgħax ewlenin tal-BĊE qegħdin fl-iktar livelli baxxi, u programmi ta’ xiri li jiffukaw fuq assi tas-settur privat qed jitqiesu li pprovdew spazju konsiderevoli, imma insuffiċjenti, biex jiġu indirizzati r-riskji ta’ tnaqqis fil-valur kurrenti għall-istabbiltà tal-prezzijiet, hemm bżonn li jiżdied il-PSPP mal-miżuri tal-politika monetarja tal-Eurosistema, bħala strument li huwa kkaratterizzat minn potenzjal għoli ta’ trażmissjoni lill-ekonomija reali. Bis-saħħa tal-effett tiegħu ta’ riekwilibriju tal-portafoll, il-volum imdaqqas ta’ xiri tal-PSPP se jikkontribwixxi biex jintlaħaq l-għan tal-politika monetarja sottostanti li jwassal lill-intermedjarji finanzjarji biex iżidu l-provvista tagħhom ta’ likwidità lis-suq interbankarju u kreditu lill-ekonomija taż-żona tal-euro.”

b) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2015/2101

17. Il-premessi 2 u 3 tad-Deċiżjoni 2015/2101 jipprovdu kif ġej: “(2) Fit-3 ta’ Settembru 2015, il-Kunsill Governattiv iddeċieda fil-prinċipju li jżid il-limitu ta’ ħruġ ta’ ishma tal-PSPP minn 25 % għal 33 % għal kull ISIN, soġġett għal verifika fuq bażi ta’ każ b’każ li parteċipazzjoni ta’ 33 % għal kull ISIN mhux ser twassal lill-banek ċentrali tal-Eurosistema biex jilħqu parteċipazzjonijiet minoritarji li jistgħu jimblukkaw ristrutturar ordnat ta’ dejn. (3) Iż-żieda prevista tal-limitu ta’ ħruġ ta’ ishma tal-PSPP hija mmirata li tippromwovi l-implimentazzjoni sħiħa u bla xkiel tal-PSPP, waqt li fl-istess ħin tippermetti l-operat bla xkiel tas-swieq f’titoli ta’ dejn negozjabbli eliġibbli u tevita t-tfixkil ta’ ristrutturar ordnat ta’ dejn.”

c) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2015/2464

18. Il-premessi 2 sa 5 tad-Deċiżjoni 2015/2464 jistabbilixxu: “(2) Fit-3 ta’ Diċembru 2015, il-Kunsill Governattiv iddeċieda, b’mod konformi mal-mandat tiegħu li jiżgura l-istabilità tal-prezzijiet, li jirreċevi [jirrevedi] wħud mill-karatteristiċi tad-disinn tal-PSPP, sabiex jiġi żgurat aġġustament sostnut fit-trajettorja tal-inflazzjoni lejn livelli li huma taħt, iżda qrib it-2 %, fuq medda ta’ żmien medju. Ir-reviżjoniiet huma konformi mal-mandat tal-politika monetarja tal-Kunsill Governattiv u jirriflettu kif suppost kunsiderazzjonijiet tal-ġestjoni tar-riskju. (3) Għaldaqstant, sabiex jinkisbu l-objettivi tal-PSPP, il-Kunsill Governattiv iddeċieda li jestendi l-orizzont maħsub tax-xirjiet taħt il-PSPP sat-tmiem ta’ Marzu 2017, jew lil hinn, jekk meħtieġ, u fi kwalunkwe każ sakemm il-Kunsill Governattiv jara aġġustament sostnut fit-trajettorja tal-inflazzjoni li tkun konsistenti mal-għan tiegħu li jikseb rati ta’ inflazzjoni li jkunu taħt, iżda qrib, it-2 % fuq medda ta’ żmien medju. Il-Kunsill Governattiv iddeċieda li jestendi l-orizzont maħsub tax-xirjiet taħt is-CBPP3 u l-ABSPP, kif meħtieġ. (4) Il-Kunsill Governattiv iddeċieda wkoll li, sabiex itejjeb il-flessibbiltà tal-PSPP u b’hekk jappoġġa l-issuktar tal-implimentazzjoni mingħajr xkiel tax-xirjiet ta’ mill-inqas sad-data tat-tmiem maħsuba tiegħu, strumenti ta’ dejn negozjabbli ddenominati f’euro maħruġa minn gvernijiet reġjonali u lokali stabbiliti fiż-żona tal-euro għandhom ikunu eliġibbli għal xirjiet regolari taħt il-PSPP mill-banek ċentrali nazzjonali tal-ġurisdizzjoni fejn tkun tinsab l-entità emittenti. (5) Il-Kunsill Governattiv iddeċieda wkoll li jinvesti mill-ġdid il-ħlasijiet prinċipali tat-titoli mixtrija taħt l-APP hekk kif jimmaturaw it-titoli sottostanti, sakemm dan ikun meħtieġ, biex b’hekk jikkontribwixxi għal kundizzjonijiet ta’ likwidità favorevoli u għal pożizzjoni xierqa tal-politika monetarja.”

d) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2016/702

19. Il-premessi 2 sa 5 tad-Deċiżjoni 2016/702 jippreċiżaw: “(2) B’mod konformi mal-mandat tal-Kunsill Governattiv biex jiżgura l-istabilità tal-prezzijiet, ċerti karatteristiċi tal-PSPP għandhom jiġu mmodifikati sabiex jiġi żgurat aġġustament sostnut fit-trajettorja tal-inflazzjoni lejn livelli li huma taħt, iżda qrib it-2 %, fuq medda ta’ żmien medju. Il-bidliet huma konformi mal-mandat tal-politika monetarja tal-Kunsill Governattiv u jirriflettu kif suppost kunsiderazzjonijiet tal-ġestjoni tar-riskju. (3) B’mod aktar speċifiku, sabiex tikseb l-objettivi tal-PSPP, il-likwidità pprovduta lis-suq permezz tax-xiri kkombinat ta’ kull xahar taħt l-APP għandha tiżdied għal EUR 80 biljun. (4) Barra minn hekk, għandhom jiżdiedu l-limiti ta’ ishma għall-emittent u l-ħarġa għal titoli negozjabbli maħruġa minn organizzazzjonijiet internazzjonali eliġibbli u banek multilaterali tal- iżvilupp. Il-limitu minimu ġdid kien iddeterminat sabiex jiġi żgurat li x-xirjiet previsti jkomplu jkunu proporzjonati mal-għanijiet tal-PSPP, ukoll meta jitqies li r-riskju ta’ xkiel għal ristrutturar tad-dejn ordnat huwa limitat. (5) B’bidu f’April 2016, l-allokazzjoni bejn xirjiet ta’ titoli ta’ dejn negozjabbli eliġibbli maħruġa minn organizzazzjonijiet internazzjonali u banek multilaterali tal-iżvilupp u xirjiet ta’ titoli ta’ dejn negozjabbli eliġibbli oħrajn taħt il-PSPP għandhom jiġu mmodifikati sabiex jinkisbu l-objettivi tal-PSPP u tiġi żgurata l-implimentazzjoni tiegħu bla xkiel għat-tul kollu tal-PSPP u l-volum ta’ xiri miżjud tiegħu.”

e) Il-premessi tad-Deċiżjoni 2017/100

20. Il-premessi 3 sa 6 tad-Deċiżjoni 2017/100 jgħidu kif ġej: “(3) Fit-8 ta’ Diċembru 2016, il-Kunsill Governattiv iddeċieda, b’mod konformi mal-mandat tiegħu li jiżgura l-istabbiltà tal-prezzijiet, li ċerti parametri tal-APP għandhom jiġu aġġustati sabiex jinkisbu l-objettivi tal-APP. L-aġġustamenti huma konformi mal-mandat tal-politika monetarja tal-Kunsill Governattiv, jikkonformaw bis-sħiħ mal-obbligi tal-banek ċentrali tal-Eurosistema taħt it-Trattati u jirriflettu debitament kunsiderazzjonijiet ta’ ġestjoni tar-riskju. (4) B’mod aktar speċifiku, l-orizzont maħsub ta’ xirjiet taħt l-APP għandu jiġi estiż sat-tmiem ta’ Diċembru 2017, jew lil hinn, jekk meħtieġ, u fi kwalunkwe każ sakemm il-Kunsill Governattiv jara aġġustament sostnut fil-perkors tal-inflazzjoni li jkun konsistenti mal-għan tiegħu li jikseb rati ta’ inflazzjoni li jkunu taħt, iżda qrib, it-2 % fuq medda ta’ żmien medju. (5) Il-likwidità provduta lis-suq permezz tax-xirjiet ikkombinati fix-xahar taħt l-APP għandha tkompli tammonta għal EUR 80 biljun sa tmiem Marzu 2017. Minn April 2017, ix-xirjiet fix-xahar ikkombinati taħt l-APP għandhom jipproċedu b’ritmu ta’ EUR 60 biljun sat-tmiem ta’ Diċembru 2017, jew lil hinn, jekk meħtieġ, u fi kwalunkwe każ sakemm il-Kunsill Governattiv jara aġġustament sostnut fil-perkors tal-inflazzjoni li tkun konsistenti mal-mira tiegħu ta’ inflazzjoni. Jekk, sadanittant, il-prospettiva ssir anqas favorevoli, jew jekk il-kundizzjonijiet finanzjarji jsiru inkonsistenti ma’ progress ulterjuri lejn aġġustament sostnut fil-perkors tal-inflazzjoni, il-Kunsill Governattiv beħsiebu jżid il-programm f’termini ta’ daqs u/jew durazzjoni. (6) Sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni kontinwa mingħajr skossi tax-xirjiet taħt l-APP matul l-orizzont maħsub, il-medda ta’ maturità tal-PSPP għandha titwessa’ billi titnaqqas il-maturità minima li jifdal għal titoli eliġibbli minn sentejn sa sena. Barra minn hekk, ix-xirjiet ta’ titoli taħt l-APP b’rendiment għall-maturità li tkun taħt ir-rata tal-imgħax fuq il-faċilità tad-depożitu tal-BĊE għandhom jiġu permessi sal-grad meħtieġ.”

III. Il-fatti tal-kawżi prinċipali

A. Il-karatteristiċi prinċipali tal-PSPP

21. Id-Deċiżjoni 2015/774, li fuqha huma s-suġġett tad-domandi preliminari mressqa mill-qorti tar-rinviju, tikkostitwixxi l-formalizzazzjoni ġuridika tal-PSPP. Dan tal-aħħar jikkostitwixxi wieħed mill-erba’ subprogrammi tal-programm ta’ xiri ta’ assi estiż (“Expanded Asset Purchase Programme”, iktar ’il quddiem l-“APP”) imħabbar mill-BĊE fit-22 ta’ Jannar 2015.

22. Għaldaqstant, l-APP jipprevedi, flimkien mas-subprogrammi eżistenti għax-xiri ta’ bonds tas-settur privat ( 6 ), ix-xiri ta’ bonds tas-settur pubbliku mis-swieq sekondarji. Dan it-tip ta’ programm huwa ġeneralment ikklassifikat bħala “rilassament kwantitattiv” (“quantitative easing”) minħabba ż-żieda fil-volum ta’ flus tal-bank ċentrali li tirriżulta mix-xiri f’kwantità kbira tal-bonds. Dan il-programm kien ġie deċiż mill-BĊE, f’Jannar 2015, bħala reazzjoni għall-pressjoni qawwija ’l isfel fuq l-inflazzjoni fiż-żona tal-euro.

23. Il-karatteristiċi prinċipali tal-PSPP, kif previsti fil-verżjoni attwalment fis-seħħ tad-Deċiżjoni 2015/774, jistgħu jiġu mqassra kif ġej: – Il-bonds eliġibbli għax-xiri fil-kuntest tal-PSPP huma t-titoli ta’ dejn negozjabbli ddenominati f’euro u maħruġin mill-amministrazzjoni ċentrali, reġjonali jew lokali ta’ Stat Membru li l-valuta tagħhom hija l-euro, minn aġenziji rrikonoxxuti li jinsabu fiż-żona tal-euro, minn organizzazzjonijiet internazzjonali u minn banek multilaterali tal-iżvilupp li jinsabu fiż-żona tal-euro ( 7 ). Il-bonds eliġibbli għandu jkollhom maturità rimanenti minima ta’ sena u maturità rimanenti massima ta’ 30 sena meta jinxtraw mis-swieq sekondarji ( 8 ). – Għal kull bond jeżisti limitu ta’ xiri stabbilit, bħala prinċipju, bħala 33 % għal mull ħruġ sakemm l-Eurosistema ma tistax tikseb b’hekk parteċipazzjonijiet minoritarji li jistgħu jimblukkaw il-proċeduri ta’ ristrutturazzjoni tad-dejn li jimplikaw il-“klawżoli ta’ azzjoni kollettiva”. Barra minn hekk, l-Eurosistema ma tista’ fl-ebda każ iżżomm iktar minn 33 % tal-bonds pendenti ta’ emittent ( 9 ). – L-emittenti (jew il-garanti) tat-titoli ta’ dejn negozjabbli għandu jkollhom mill-inqas nota korrispondenti għal-livell 3 ta’ kwalità ta’ kreditu fl-iskala tal-klassifikazzjoni armonizzata tal-Eurosistema sabiex it-titoli jkunu eliġibbli abbażi tal-PSPP ( 10 ). – Ix-xiri abbażi tal-PSPP jitwettaq abbażi ta’ ċerti sistemi ta’ allokazzjoni ddefiniti fid-Deċiżjoni PSPP. Fl-ewwel lok, ix-xiri għandu jkun komposta minn 10 % f’bonds maħruġin minn organizzazzjonijiet internazzjonali jew minn banek multilaterali tal-iżvilupp u minn 90 % f’bonds maħruġin mill-amministrazzjonijiet ċentrali, reġjonali jew lokali tal-Istati Membri u minn aġenziji rrikonoxxuti. Is-sehem tal-banek ċentrali nazzjonali tal-valur nominali tax-xiri ta’ bonds eliġibbli taħt il-PSPP għandu jkun ta’ 90 % (mqassma bejn l-Istati Membri taż-żona tal-euro permezz tas-sistema ta’ allokazzjoni għas-sottoskrizzjoni tal-kapital tal-BĊE) u l-BĊE jixtri s-sehem li jifdal, jiġifieri 10 %. Barra l-bonds internazzjonali, kull bank ċentrali nazzjonali ma jixtrix għajr il-bonds maħruġa minn emittenti fil-pajjiż tiegħu stess ( 11 ). – Ir-riskju u t-telf jinqasmu bejn il-banek ċentrali nazzjonali sa 20 % tax-xiri totali (kompost minn 10 % tax-xiri tal-BĊE stess u 10 % tax-xiri tal-bonds ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali mixtrija mill-banek ċentrali nazzjonali) filwaqt li l-ebda tqassim tar-riskju u tat-telf ma huwa previst għat-80 % li jibqa’, fejn kull bank ċentrali nazzjonali jġarrab ir-riskji tiegħu stess ( 12 ). – Fl-aħħar, diversi garanziji, bħalma huwa l-perijodu ta’ black-out minimu (magħruf ukoll bħala “perijodu ta’ embargo” jew “blackout period”), huma ppreċiżati fil-Linji gwida (mhux ippubblikati) tal-4 ta’ Marzu 2015 dwar programm ta’ xiri ta’ assi tas-settur pubbliku fis-swieq sekondarji mis-settur pubbliku (BCE/2015/NP3) (iktar ’il quddiem il-“Linji gwida PSPP”).

B. Il-proċeduri fil-kawża prinċipali u d-deċiżjoni tar-rinviju

24. Diversi gruppi ta’ individwi ppreżentaw, quddiem il-qorti tar-rinviju, diversi rikorsi kostituzzjonali dwar diversi deċiżjonijiet tal-BĊE dwar l-APP, dwar l-għajnuna mogħtija mid-Deutsche Bundesbank (il-Bank Federali tal-Ġermanja) għall-implimentazzjoni ta’ dawn id-deċiżjonijiet jew dwar l-allegat nuqqas tagħha li taġixxi fil-konfront tal-imsemmija deċiżjonijiet, kif ukoll dwar l-allegat nuqqas tal-Gvern Federali u tal-Kamra Inferjuri tal-Parlament Federali li jaġixxu fil-konfront ta’ din l-għajnuna u tal-istess deċiżjonijiet.

25. Skont ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-PSPP jikser il-projbizzjoni tal-finanzjament monetarju tal-Istati Membri stabbilita fl-Artikolu 123 TFUE u l-prinċipju ta’ attribuzzjoni ta’ kompetenzi stabbilit fl-Artikolu 5(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikoli 119 u 127 TFUE. Barra minn hekk, id-deċiżjonijiet dwar il-PSPP jiksru l-prinċipju ta’ demokrazija stabbilit fil-Grundgesetz (il-Liġi Fundamentali Ġermaniża) u jistgħu jippreġudikaw, minnħabba dan, l-identità kostituzzjonali Ġermaniża.

26. Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, jekk id-Deċiżjoni 2015/774 tikser l-Artikolu 123 TFUE jew tmur lil hinn mill-mandat tal-BĊE, hija jkollha tikkonstata eċċess manifest u strutturalment sinjifikattiv tal-kompetenzi tal-BĊE u, bħala konsegwenza, tilqa’ r-rikorsi prinċipali. Dan ikun il-każ ukoll jekk is-sistema ta’ tqassim ta’ telf li tirriżulta mid-Deċiżjoni 2015/774 affettwat is-setgħa baġitarja tal-Kamra Inferjuri tal-Parlament Federali.

27. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja.

IV. It-talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

28. B’deċiżjoni tat-18 ta’ Lulju 2017, li wasslet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-15 ta’ Awwissu 2017, il-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali) għaldaqstant iddeċidiet li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin: “1) Id-Deċiżjoni […] 2015/774 […] fil-verżjoni […] tad-Deċiżjoni 2016/1041 […] jew il-mod kif hija implementata, tikser l-Artikolu 123(1) TFUE? Jeżisti ksur tal-Artikolu 123(1) TFUE jekk, fil-kuntest tal-[PSPP], a) dettalji rigward ix-xiri jiġu kkomunikati b’mod li jnissel fis-swieq iċ-ċertezza fattwali li l-Eurosistema ser tixtri parti mill-bonds li ser jinħarġu mill-Istati Membri? b) anki a posteriori, l-ebda dettall rigward l-osservanza ta’ termini minimi bejn il-ħruġ ta’ strument ta’ dejn fis-suq primarju u x-xiri tiegħu fis-suq sekondarju ma jiġi kkomunikat, b’tali mod li l-ebda stħarriġ ġudizzjarju ma huwa possibbli f’dan ir-rigward? c) it-totalità tal-bonds akkwistati ma tinbiegħx mill-ġdid, iżda tinżamm sad-data tal-maturità u għaldaqstant tiġi rtirata mis-suq? d) l-Eurosistema takkwista strumenti ta’ dejn negozjabbli nominali b’rata ta’ rendiment negattiv fid-data tal-maturità? 2) Id-deċiżjoni msemmija [fl-ewwel domanda] tikser f’kull każ l-Artikolu 123 TFUE jekk, minħabba tibdil fil-kundizzjonijiet fis-swieq finanzjarji, b’mod partikolari minħabba l-iskarsezza tal-istrumenti ta’ dejn li jistgħu jinxtraw, it-tkomplija tal-implementazzjoni tagħha titlob li r-regoli ta’ xiri applikabbli inizjalment isiru kontinwament iktar flessibbli u jekk il-limiti ffissati mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja għal programm ta’ xiri ta’ bonds, bħall-PSPP, jitilfu l-effett tagħhom? 3) Id-Deċiżjoni […] 2015/774 […] imsemmija [fl-ewwel domanda], fil-verżjoni attwali tagħha, tikser l-Artikoli 119 u 127(1) u (2) TFUE, kif ukoll l-Artikoli 17 sa 24 tal-Protokoll dwar [is-SEBĊ u l-BĊE], għaliex tmur lil hinn mill-mandat tal-Bank Ċentrali Ewropew fil-qasam tal-politika monetarja, hekk kif jirregolawh dawn id-dispożizzjonijiet, u tinterferixxi għaldaqstant fil-kompetenza tal-Istati Membri? B’mod partikolari, jinqabeż il-mandat tal-Bank Ċentrali Ewropew għaliex: a) id-deċiżjoni msemmija [fl-ewwel domanda] għandha influwenza kunsiderevoli fuq il-kundizzjonijiet għall-finanzjament mill-ġdid tal-Istati Membri minħabba l-volum tal-PSPP, li fit-12 ta’ Mejju 2017, kien jammonta għal EUR 1534,8 biljun? b) fid-dawl tat-titjib tal-kundizzjonijiet għall-finanzjament mill-ġdid tal-Istati Membri msemmija fil-punt (a) hawn fuq u tal-effetti ta’ dan fuq il-banek kummerċjali, mhux biss id-deċiżjoni msemmija [fl-ewwel domanda] għandha konsegwenzi indiretti fil-qasam tal-politika ekonomika, iżda wkoll, l-effetti oġġettivament determinabbli tagħha jagħtu l-impressjoni li, minbarra l-għan ta’ politika monetarja, il-programm isegwi, mill-inqas bl-istess prijorità, għan ta’ politika ekonomika? c) minħabba l-effetti importanti tagħha fil-qasam tal-politika ekonomika, id-deċiżjoni msemmija [fl-ewwel domanda] tmur kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità? d) fl-assenza ta’ motivazzjoni speċifika, sa minn meta d-deċiżjoni msemmija [fl-ewwel domanda] hija fil-kors ta’ eżekuzzjoni, jiġifieri sa minn iktar minn sentejn, huwa impossibbli li jiġi eżaminat jekk hija għadhiex neċessarja u proporzjonata? 4) Id-deċiżjoni msemmija [fl-ewwel domanda] tikser f’kull każ l-Artikoli 119 u 127(1) u (2) TFUE, kif ukoll l-Artikoli 17 sa 24 tal-Protokoll dwar [is-SEBĊ u l-BĊE], għaliex il-volum u l-perijodu ta’ eżekuzzjoni tagħha ta’ iktar minn sentejn, kif ukoll l-effetti fil-qasam tal-politika ekonomika li jirriżultaw minnha, jagħtu lok sabiex tinbidel l-evalwazzjoni rigward in-neċessità u l-proporzjonalità tal-PSPP u għaliex, b’dan il-mod, minn ċertu mument, hija tmur lil hinn mill-mandat ta’ politika monetarja tal-[BĊE]? 5) It-tqassim illimitat tar-riskji bejn il-banek ċentrali nazzjonali tal-Eurosistema fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas tal-bonds mill-gvernijiet ċentrali u mill-emittenti ekwivalenti tagħhom, li għandu mnejn ġie stabbilit mid-deċiżjoni msemmija [fl-ewwel domanda] jikser l-Artikoli 123 u 125 TFUE, kif ukoll l-Artikolu 4(2) TUE, jekk dan jista’ jirrendi neċessarja r-rikapitalizzazzjoni ta’ banek ċentrali nazzjonali b’riżorsi baġitarji?”

29. Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati minn H. Weiss et, minn B. Lucke et, minn J. von Stein et, mill-BĊE, mid-Deutsche Bundesbank (il-Bank Federali tal-Ġermanja), mill-Gvern Ġermaniż, Grieg, Franċiż, Taljan, Portugiż u Finlandiż, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Finlandiż, dawn instemgħu kollha waqt is-seduta li nżammet fl-10 ta’ Lulju 2018. P. Gauweiler ukoll ressaq l-argumenti tiegħu f’din l-okkażjoni.

V. Analiżi

A. Kummenti preliminari fuq il-verżjoni tad-Deċiżjoni 2015/774 rilevanti

30. Permezz tad-domandi tagħha, il-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali) tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi fuq il-validità tad-Deċiżjoni 2015/774. Fl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tippreċiża li din tikkonċerna d-Deċiżjoni 2015/774 hekk kif emendata bid-Deċiżjoni 2015/2101 u bid-Deċiżjoni 2016/702, kif ukoll bid-Deċiżjoni tal-BĊE (UE) 2016/1041 tat-22 ta’ Ġunju 2016 dwar l-eliġibbiltà ta’ strumenti ta’ dejn negozjabbli maħruġa jew iggarantiti bis-sħiħ mir-Repubblika Ellenika u li tħassar id-Deċiżjoni (UE) 2015/300 (BĊE/2016/18) ( 13 ).

31. Għalkemm id-Deċiżjoni 2016/1041 hija bbażata fuq id-Deċiżjoni 2015/774, hija ma emendathiex. Bil-kontra, id-Deċiżjoni 2015/774 ġiet emendata bid-Deċiżjoni 2015/2464 kif ukoll bid-Deċiżjoni 2017/100. Minkejja li l-qorti tar-rinviju ma tagħmilx riferiment espliċitu għal dawn id-deċiżjonijiet tal-aħħar, inqis li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex tingħata risposta għad-domandi mressqa.

32. Fil-fatt, fl-ewwel domanda tagħha, il-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali) tirreferi għad-Deċiżjoni 2015/774 “jew il-mod kif hija implementata”. Issa, fid-data tat-talba għal deċiżjoni preliminari, id-Deċiżjonijiet 2015/2464 u 2017/100 kienu diġà ġew adottati. Għaldaqstant, l-implimentazzjoni tagħha kienet titwettaq, neċessarjament, fuq il-bażi tal-erba’ deċiżjonijiet li emendaw it-test inizjali tagħha. Barra minn hekk, fit-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-Deċiżjoni 2015/774 “imsemmija [fl-ewwel domanda] fil-verżjoni attwali tagħha”, jiġifieri fit-18 ta’ Lulju 2017. Fl-aħħar nett, l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni proposta mill-qorti tar-rinviju fit-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha, tidher li hija ffondata hija stess, f’ċerti aspetti, fuq l-aħħar verżjoni tad-Deċiżjoni 2015/774.

33. Għaldaqstant, ningħaqad mal-opinjoni tal-Kummissjoni fis-sens li jkun iktar prudenti li tiġi evalwata l-validità tad-Deċiżjoni 2015/774 fil-verżjoni tagħha fis-seħħ fid-data tat-talba għal deċiżjoni preliminari, bil-karatteristiċi kollha li kienu tagħha f’dak iż-żmien.

B. Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari

34. Il-Gvern Taljan isostni qabel kollox l-inammissibbiltà tat-totalità tad-domandi preliminari mressqa mill-qorti tar-rinviju. Bl-eċċezzjoni tal-ħames domanda, jiena nqis madankollu li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli.

35. Fil-fatt, nosserva li t-talba għal deċiżjoni preliminari preżenti tirrigwarda, mingħajr kontestazzjoni, l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Issa, kif kellha l-okkażjoni tfakkar il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400), dan jimplika li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha konsegwenzi konkreti għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali u li s-sentenza li ser tingħata, bħal kull sentenza mogħtija fuq talba għal deċiżjoni preliminari, ser torbot lill-qorti tar-rinviju, fir-rigward tal-interpretazzjoni jew tal-validità tal-atti tal-BĊE inkwistjoni, għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali ( 14 ).

36. Barra minn hekk, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta wkoll li l-qorti nazzjonali hija adita b’kawża reali li fiha tqajmet, b’mod inċidentali, il-kwistjoni tal-validità ta’ att tal-Unjoni. Għaldaqstant, it-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli bħala prinċipju ( 15 ).

37. Huwa minnu li, għalkemm l-ewwel, it-tieni u r-raba’ domandi jirrigwardaw il-validità tad-Deċiżjoni 2015/774 fir-rigward, b’mod partikolari, tal-Artikoli 119, 123 u 127 TFUE, f’dawn id-domandi l-qorti tesprimi dubji li ġejjin pjuttost mill-eżekuzzjoni tagħha iktar milli mid-deċiżjoni nnifisha. Issa, il-legalità ta’ att tal-Unjoni għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-elementi ta’ fatt u ta’ liġi eżistenti fid-data meta jkun ġie adottat l-att, u ma tistax tiddependi b’mod partikolari minn evalwazzjonijiet retrospettivi li jikkonċernaw il-livell ta’ effettività ta’ dan l-att ( 16 ). Bħalma diġà kellha l-opportunità tippreċiża l-Qorti tal-Ġustizzja, dan ifisser li, “[b’]analoġija, l-evalwazzjoni tal-validità ta’ att, li għandha ssir mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, għandha normalment tkun ibbażata fuq is-sitwazzjoni li teżisti meta jiġi adottat l-att” ( 17 ).

38. Madankollu, mis-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400), jirriżulta li, meta l-BĊE jakkwista bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji, l-intervent tiegħu għandu jsir flimkien ma’ garanziji suffiċjenti sabiex dan jiġi kkonċiljat mal-projbizzjoni ta’ finanzjament monetarju li tirriżulta mill-Artikolu 123(1) TFUE ( 18 ). Barra minn hekk, il-programm li jawtorizza tali akkwist jista’ jiġi adottat u implimentat b’mod validu biss jekk il-miżuri inklużi fih ikunu proporzjonati mal-għanijiet tal-politika monetarja, konformement mal-Artikolu 119(2) u mal-Artikolu 127(1) TFUE ( 19 ).

39. Issa, l-elementi evokati mill-qorti tar-rinviju fl-ewwel domanda preliminari tagħha jittrattaw il-garanziji li jistgħu jikkundizzjonaw il-validità tad-Deċiżjoni 2015/774. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidhirli li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni. Barra minn hekk, dan jidhirli li huwa l-każ ukoll tat-tieni domanda preliminari li tikkonċerna l-“limiti ffissati mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja għal programm ta’ xiri ta’ bonds, bħall-PSPP”.

40. Ċertament, din it-tieni domanda tqajjem elementi ta’ inċertezza peress li tipprevedi l-eventwali rilassament tar-regoli applikabbli fil-każ ta’ emenda fis-sitwazzjoni fuq is-swieq finanzjarji. Madankollu, hija tissodisfa bżonn oġġettiv għas-soluzzjoni tat-tilwim li għandha quddiemha l-qorti tar-rinviju ( 20 ) peress li tirrigwarda, essenzjalment, il-garanziji li għandu jkollu l-PSPP sabiex ma jiksirx l-Artikolu 123 TFUE. Konsegwentement, hija tidhirli li hija ammissibbli u tista’ tiġi ttrattata flimkien mal-ewwel domanda preliminari.

41. F’dak li jikkonċerna r-raba’ domanda preliminari, din tirrigwarda, essenzjalment, ir-rabta tal-PSPP mal-politika monetarja u l-eżami ta’ proporzjonalità li għalih id-Deċiżjoni 2015/774 għandha tiġi suġġetta. Għaldaqstant, jidhirli li huwa possibbli li tiġi kkunsidrata bħala ammissibbli u li tingħata risposta utli għaliha billi tiġi eżaminata flimkien mat-tielet domanda li tirrigwarda l-istess problematika.

42. Bil-kontra, ser inkun iktar prudenti fir-rigward tal-ammissibbiltà tal-ħames domanda preliminari. Fil-fatt, għalkemm id-domandi li jirrigwardaw id-dritt tal-Unjoni jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza, din il-preżunzjoni għandha titwarrab jekk “jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew saħansitra meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi magħmula lilha” ( 21 ).

43. Bħall-BĊE, il-Gvern Grieg, Franċiż, Taljan, Portugiż, Finlandiż kif ukoll il-Kummissjoni, nikkonstata li l-ħames domanda preliminari tirrigwarda evoluzzjoni li hija inċerta, u dan minn żewġ lati. Minn naħa, il-punt ta’ tluq ta’ din il-ħames domanda huwa tqassim illimitat tar-riskji bejn l-Istati Membri taż-żona tal-euro fil-każ ta’ nuqqas li jikkonċerna l-obbligi tal-gvernijiet ċentrali u ta’ emittenti ekwivalenti “li għandu mnejn ġie stabbilit mid-Deċiżjoni [2015/774]” ( 22 ). Issa, tali tqassim illimitat ma jeżistix, fl-istat attwali tat-testijiet applikabbli, fil-kuntest tal-PSPP. Bil-kontra, ir-rieda li jiġi llimitat b’mod strett it-tqassim tat-telf bejn banek ċentrali ilha stabbilita sa mit-tħabbir tal-programm fit-22 ta’ Marzu 2015 ( 23 ).

44. Min-naħa l-oħra, jekk jitqies li tali tqassim illimitat huwa stabbilit, il-possibbiltà ta’ kontradizzjoni mal-Artikoli 123 u 125 TUE, kif ukoll mal-Artikolu 4(2) TUE, tirriżulta biss, kif tippreċiża l-qorti tar-rinviju stess fil-kliem tad-domanda tagħha, “jekk [dan it-tqassim illimitat tar-riskji] jista’ jirrendi neċessarja r-rikapitalizzazzjoni ta’ banek ċentrali nazzjonali b’riżorsi baġitarji” ( 24 ). Din hija, għaldaqstant, sempliċi ipoteżi li l-possibbiltà li sseħħ għadha, sal-lum, ma ntweriet bl-ebda mod. Huwa minnu li t-talba għal deċiżjoni preliminari ssemmi żieda sostanzjali fil-provvedimenti għar-riskji tad-Deutsche Bundesbank (il-Bank Federali tal-Ġermanja) waqt is-sena finanzjarja 2016. Madankollu, il-qorti tar-rinviju tippreċiża li din id-deċiżjoni kienet ġiet iġġustifikata mill-fatt li d-deċiżjonijiet tal-Kunsill Governattiv tal-BĊE sabiex jestendi l-APA għall-PSPP, meħuda matul is-sena finanzjarja 2016, kienu wasslu għal riskji addizzjonali. Issa, għandu jiġi kkonstatat li l-ebda waħda mid-deċiżjonijiet dwar il-PSPP ma jipprevedu tqassim illimitat tar-riskji. Konsegwentement, in-nuqqas ta’ elementi addizzjonali dwar ir-raġunijiet li wasslu għaż-żieda fil-provvediment tar-riskji tad-Deutsche Bundesbank (il-Bank Federali tal-Ġermanja) ma jippermettix li tiġi kkonkretizzata l-ipoteżi purament teoretika ta’ rikapitalizzazzjoni tal-banek ċentrali nazzjonali fil-każ ta’ inadempiment maġġuri dovut lill-PSPP.

45. Għaldaqstant, il-problema mqajma mill-ħames domanda preliminari jidher li hija sempliċement ta’ natura ipotetika peress li la l-kuntest ġuridiku u lanqas il-kuntest fattwali li jagħmlu neċessarja risposta għal din id-domanda ma jikkorrispondu għas-sitwazzjoni attwali u peress li l-probabbiltà li jseħħu ma ntwerietx b’ċertezza suffiċjenti. Fi kwalunkwe każ, jekk jiġi kkunsidrat li tqassim illimitat tar-riskji hija sitwazzjoni li l-probabbiltà tagħha ġiet ipprovata suffiċjentement, quod non, huwa inkontestabbli li dan it-tqassim tar-riskji la għadu ġie stabbilit f’regola tad-dritt tal-Unjoni, u lanqas ma tħabbar. F’dawn iċ-ċirkustanzi, kif tista’ l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar il-validità ta’ regola li għadha ma teżistix?

46. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nikkunsidra għaldaqstant li din il-ħames domanda hija, f’dan il-kuntest u sal-lum, inammissibbli.

C. Fuq l-ewwel u t-tieni domandi preliminari

1. Il-kuntest tal-analiżi ddefinit fis-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400)

47. L-ewwel żewġ domandi preliminari jirrigwardaw, essenzjalment, l-osservanza tal-projbizzjoni ta’ finanzjament monetarju tad-dejn sovran imposta fl-Artikolu 123(1) TFUE.

48. Is-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400) ipprovdiet, f’dan ir-rigward, il-kuntest tal-analiżi rilevanti. Fil-fatt, minkejja d-differenza li jiddistingwu lill-PSPP mill-OMT, dawn huma żewġ programmi ta’ xiri ta’ bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji. Issa, fis-sentenza ċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-limiti li għandhom ikunu osservati mill-BĊE meta timplimenta programm ta’ xiri ta’ bonds nazzjonali. Barra minn hekk, il-maġġoranza tal-partijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet fil-kuntest tal-proċedura preżenti jaqblu ma’ din il-perspettiva ta’ analiżi.

49. Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li l-Artikolu 123(1) TFUE jipprojbixxi kull assistenza finanzjarja mis-SEBĊ lil Stat Membru mingħajr ma jeskludi l-possibbiltà għas-SEBĊ li takkwista bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji ( 25 ).

50. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja rabtet din il-possibbiltà ma’ żewġ limiti: – Fl-ewwel lok, “is-SEBĊ ma tistax takkwista b’mod validu bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji taħt kundizzjonijiet li fil-prattika jagħtu lill-intervent tagħha effett ekwivalenti għal dak tal-akkwist dirett ta’ bonds nazzjonali mingħand awtoritajiet u korpi pubbliċi tal-Istati Membri” ( 26 ). Dan ikun il-każ jekk il-operaturi li jistgħu jakkwistaw bonds nazzjonali fis-suq primarju jkollhom iċ-ċertezza li s-SEBĊ ser tixtri mill-ġdid dawn il-bonds f’terminu u taħt kundizzjonijiet li jippermettu lil dawn l-operaturi jaġixxu, de facto, bħala intermedjarji tas-SEBĊ għall-akkwist dirett tal-imsemmija bonds mingħand l-awtoritajiet u l-korpi pubbliċi tal-Istat Membru kkonċernat. – Fit-tieni lok, il-programm tal-BĊE li jawtorizza x-xiri tal-bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji ma għandux ikun ta’ natura li jelimina l-inkoraġġiment għall-Istati Membri kkonċernati li jmexxu politika baġitarja għaqlija. “Fil-fatt, peress li mill-Artikoli 119(2) TFUE, 127(1) TFUE u 282(2) TFUE jirriżulta li, bla ħsara għall-għan ta’ stabbiltà tal-prezzijiet, is-SEBĊ issostni lill-politiki ekonomiċi ġenerali fl-Unjoni, l-azzjonijiet imwettqa mis-SEBĊ fuq il-bażi tal-Artikolu 123 TFUE ma jistgħux ikunu tali li jmorru kontra l-effettività ta’ dawn il-politiki billi jeliminaw l-inkoraġġiment lill-Istati Membri kkonċernati li jmexxu politika baġitarja għaqlija” ( 27 ).

51. Minn dawn iż-żewġ limiti jirriżulta li, meta l-BĊE jakkwista bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji, l-intervent tiegħu għandu jsir flimkien ma garanziji suffiċjenti sabiex dan jiġi kkonċiljat mal-projbizzjoni tal-finanzjament monetarju li tirriżulta mill-Artikolu 123(1) TFUE u min-naħa li huma intiżi sabiex jillimitaw l-effetti tal-programm tal-BĊE fuq l-inkoraġġiment li titmexxa politika baġitarja għaqlija ( 28 ).

2. Fuq l-applikazzjoni tal-prinċipji għall-PSPP

52. Il-legalità fuq livell ta’ prinċipju ta’ operazzjoni ta’ xiri ta’ bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji mis-SEBC ma hijiex diskutibbli ( 29 ). Hija ssib sostenn fl-Artikolu 18(1) tal-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE li “jippermetti lis-SEBĊ, tilħaq l-għanijiet tagħha u twettaq il-kompiti tagħha, tintervjeni fis-swieq finanzjarji, fost oħrajn, billi tixtri u tbigħ fil-mument titoli negozjabbli, li minnhom jagħmlu parti l-bonds nazzjonali, mingħajr ma jissuġġetta din l-awtorizzazzjoni għal kundizzjonijiet partikolari ħlief li tinjora n-natura stess tal-operazzjonijiet ta’ suq miftuħ” ( 30 ), kif ukoll fir-Regolament tal-Kunsill Nru 3603/93 tat-13 ta’ Diċembru 1993 li jistabbilixxi d-definizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-projbizzjonijiet previsti fl-Artikoli 104 u 104b(1) tat-Trattat [li saru l-Artikoli 123 TFUE u 125(1) TFUE] ( 31 ). Fil-fatt, skont is-seba’ premessa ta’ dan ir-regolament, il-possibbiltà ta’ xiri ta’ bonds nazzjonali hija espliċitament prevista peress li huwa indikat li “l-akkwisti fis-suq sekondarju m’għandhomx jintużaw biex jinħarab l-iskop ta’ dan [l-Artikolu 123 TFUE]”.

53. Il-validità ta’ programm bħalma huwa l-PSPP tiddependi għaldaqstant mill-garanziji li jkollu miegħu. B’mod konkret, għandha tiġi vverifikata l-kapaċità tiegħu, minn naħa, sabiex jostakola lill-operaturi attivi fis-swieq tal-bonds nazzjonali milli jkunu jistgħu jaġixxu de facto bħala intermedjarji tas-SEBĊ għall-akkwist dirett ta’ bonds mill-awtoritajiet u mill-korpi pubbliċi tal-Istat Membru kkonċernat u, min-naħa l-oħra, sabiex ma jeliminax l-inċentiv għall-Istati Membri li jħaddnu politika baġitarja għaqlija.

a) Fuq in-nuqqas ta’ ċertezza tal-operaturi

54. Bl-eċċezzjoni tar-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet tal-Unjoni li esprimew ruħhom huma kollha tal-opinjoni li l-PSPP joffri garanziji suffiċjenti sabiex jiġi ostakolat li l-akkwist ta’ bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji jkollu effett ekwivalenti għal dak ta’ akkwist dirett ta’ tali bonds fis-swieq primarji. Jien naqbel ma’ din l-analiżi.

1) Fuq l-adegwatezza tal-garanziji previsti mid-Deċiżjoni 2015/774 (l-ewwel domanda preliminari, inklużi l-punti (a) u (b) tagħha)

55. Fl-ewwel lok, il-fatt li l-Kunsill Governattiv għandu jkollu kompetenza jiddeċiedi dwar il-portata, il-bidu, is-segwitu u s-sospensjoni tal-interventi fis-swieq sekondarji previsti mill-PSPP ma huwiex insinjifikattiv. Dan huwa element li ttieħed inkunsiderazzjoni espliċitament mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-evalwazzjoni tal-validità tal-programm OMT ( 32 ). Issa, b’mod partikolari mill-minuti tal-laqgħat ta’ politika monetarja tal-Kunsill Governattiv tal-BĊE jirriżulta li l-PSPP huwa kontinwament evalwat u adattat, b’mod indipendenti, fil-limiti neċessarji sabiex jintlaħaq l-għan iddikjarat ( 33 ).

56. Fit-tieni lok, il-PSPP huwa biss wieħed mill-erba’ subprogrammi tal-APP. Issa, ix-xiri ta’ bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji li huwa jawtorizza huwa sussidjarju fil-konfront tat-tliet programmi l-oħra li jikkonċernaw ix-xiri ta’ bonds privati ( 34 ). Il-fatt li l-volum ta’ xiri ta’ bonds nazzjonali awtorizzat huwa ddeterminat, kull xahar, fuq il-bażi tal-prevedibbiltà tax-xiri fit-tliet subprogrammi l-oħra huwa element li jikkontribwixxi sabiex tiġi evitata ċ-ċertezza ta’ xiri mill-ġdid tal-bonds nazzjonali akkwistati fis-suq primarju.

57. Fit-tielet lok, in-nuqqas ta’ natura selettiva tal-PSPP jgħin ukoll sabiex jiżgura l-imprevedibbiltà tal-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni konkreta ta’ dan il-programm. Fil-fatt, bil-kontra tal-OMT, il-PSPP ma jipprevedix l-akkwist tal-obbligi b’mod selettiv iżda b’mod rappreżentattiv tal-Istati Membri kollha taż-żona tal-euro. Konformement mal-Artikolu 6(2) tad-Deċiżjoni 2015/774, ix-xiri jitqassam bejn l-Istati Membri fuq il-bażi tal-iskema għat-tqassim tas-sottoskrizzjoni tal-kapital tal-BĊE prevista fl-Artikolu 29 tal-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE ( 35 ).

58. Fir-raba’ lok, ma jistax ikun hemm ċertezza ta’ xiri mill-ġdid f’moħħ l-operaturi attivi fis-swieq prinċipali peress li l-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni 2015/774 jissuġġetta x-xiri ta’ bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji għal żewġ limiti – wara l-konsolidazzjoni tal-investimenti tal-portafolli kollha tal-banek ċentrali tas-SEBĊ – li jipprevedu, minn naħa, il-ħruġ ta’ titoli u, min-naħa l-oħra, l-emittent. Bħala prinċipju, l-ewwel limitu jawtorizza ż-żamma ta’ bonds sa 33 % minn ħruġ uniku ( 36 ); it-tieni wieħed jipprojbixxi ż-żamma mis-SEBĊ ta’ iktar minn 33 % tal-bonds pendenti ta’ emittent wieħed waqt il-perijodu kollu tal-PSPP ( 37 ). Apparti mill-fatt li dawn huma limiti massimi u mhux obbligi ta’ xiri ta’ bonds nazzjonali f’dawn il-proporzjonijiet, il-limiti previsti fl-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni 2015/774 għandhom bħala konsegwenza li d-detentur ta’ bonds nazzjonali ma jistax ikollu ċ-ċertezza li s-SEBĊ tista’ terġa’ tixtri l-bonds jew li, bil-kontra, dan ix-xiri mill-ġdid ikun impossibbli minħabba l-fatt li jintlaħaq wieħed minn dawn il-limiti ċċitati iktar ’il fuq. Il-kontroll ta’ kuljum ta’ dawn il-limiti mill-kumitat tal-ġestjoni tar-riskji tas-SEBĊ huwa ta’ natura li jiżgura l-effettività ta’ din il-garanzija ( 38 ).

59. Fil-ħames lok, l-eżistenza ta’ terminu minimu bejn il-ħruġ ta’ titolu fis-suq primarju u x-xiri mill-ġdid tiegħu fis-swieq sekondarji tgħin ukoll sabiex il-kundizzjonijiet għall-ħruġ ta’ bonds nazzjonali ma jinbidlux miċ-ċertezza li dawn il-bonds jinxtraw mill-ġdid mis-SEBĊ wara li jinħarġu ( 39 ). Dan it-terminu huwa neċessarju sabiex tiġi permessa l-formazzjoni ta’ prezz tas-suq. Issa, tali perijodu ta’ black out huwa espliċitament previst fl-Artikolu 4(1) tad-Deċiżjoni 2015/774 u ppreċiżat fl-Artikolu 15 tal-Linji gwida tal-PSPP.

60. In-nuqqas ta’ informazzjoni preċiża dwar dan il-perijodu huwa kundizzjoni sine qua non tal-effettività tiegħu. L-iżvelar tat-tul tal-perijodu ta’ black out jista’ jkollu riperkussjonijiet fuq il-prevedibbiltà tax-xiri u l-formazzjoni tal-prezzijiet. Sa fejn il-konformità tat-tranżazzjonijiet bil-prezz tas-suq hija kkontrollata mill-kumitat ta’ ġestjoni tar-riskji tas-SEBĊ ( 40 ), l-informazzjoni li tipprovdi li t-terminu minimu bejn il-ħruġ ta’ bonds nazzjonali fuq is-suq primarju u x-xiri tagħhom fuq is-swieq sekondarji huwa kkalkolat fi ġranet pjuttost milli f’ġimgħat jidhirli li hija suffiċjenti sabiex jiġi żgurat l-istħarriġ ġudizzjarju tal-konformità tad-Deċiżjoni 2015/774 mal-Artikolu 123 TFUE ( 41 ). Minn naħa, il-kumitat ta’ ġestjoni tar-riskji tas-SEBĊ jinsab f’pożizzjoni aħjar minn qorti f’termini tal-kompetenzi u tal-perizja neċessarji sabiex jiddeċiedi dwar il-formazzjoni tal-prezzijiet skont il-kundizzjonijiet tas-suq u, konsegwentement, dwar l-adegwatezza tal-perijodu ta’ black out intiż sabiex jiżgura tali formazzjoni. Min-naħa l-oħra, ma jistax jiġi eskluż li l-iżvelar b’mod preċiż tal-perijodu ta’ black out, anki a posteriori, iwassal għal attentati min-naħa tal-operaturi attivi fis-swieq sabiex jevitaw il-formazzjoni ta’ prezz tas-suq.

61. Fis-sitt lok, l-ekwilibriju bejn it-tip ta’ informazzjoni kkomunikata u l-grad ta’ preċiżjoni tal-elementi żvelati jippermetti li tiġi żgurata l-effettività tal-PSPP filwaqt li jostakola lill-operaturi attivi fuq is-swieq primarji milli jkollhom iċ-ċertezza ta’ xiri mill-ġdid ta’ bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji.

62. Il-modalitajiet prinċipali tal-PSPP, bħall-volum ta’ xiri ta’ kull xahar, it-tul previżjonali tal-APP jew ukoll il-kriterju ta’ allokazzjoni ta’ xiri tal-bonds nazzjonali bejn l-Istati Membri taż-żona tal-euro jew it-tqassim tar-riskji potenzjali, kienu ġew ikkomunikati sa mit-22 ta’ Jannar 2015 mill-President tal-BĊE ( 42 ). Din id-dikjarazzjoni tgħin l-effettività tal-APP peress li hija intiża sabiex issaħħaħ l-effetti mfittxija mix-xiri ta’ bonds tal-qasam privat u pubbliku implimentati minn dan il-programm. Permezz ta’ din il-komunikazzjoni, il-BĊE afferma l-impenn tiegħu sabiex jirreżisti t-tendenzi deflazzjonarji billi spjega b’mod kredibbli l-azzjoni li ttieħdet għal dan il-għan. Dan huwa mezz li permezz tiegħu l-BĊE jikkomunika lill-ekonomija reali r-rilassament tal-kundizzjonijiet monetarji u finanzjarji maħluqa mill-PSPP. Dan huwa dak li jissejjaħ fl-ekonomija bħala “mezz ta’ sinjalazzjoni”. Jippermetti li jiġu msaħħa effettivament l-effetti mfittxija minn programm ta’ rilassament kwantitattiv ( 43 ).

63. Madankollu, hekk kif innota l-BĊE fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, din il-komunikazzjoni topera biss fuq livell makroekonomiku. L-informazzjoni mogħtija ma tippermettix lill-operaturi li jistgħu jakkwistaw bonds nazzjonali fuq is-suq primarju li jkollhom iċ-ċertezza li s-SEBĊ ser tipproċedi għax-xiri mill-ġdid ta’ dawn il-bonds f’terminu u taħt kundizzjonijiet li jippermettulhom jaġixxu, de facto, bħala intermedjarji tas-SEBĊ għall-akkwist dirett tal-imsemmija bonds mingħand l-awtoritajiet u l-korpi pubbliċi tal-Istat Membru kkonċernat. Waqt is-seduta tal-10 ta’ Lulju 2018, id-direttur tas-servizz legali tad-Deutsche Bundesbank (il-Bank Federali tal-Ġermanja) ikkonferma li għalkemm kien hemm ċerta prevedibbiltà minħabba l-avviżi tal-BĊE – partikolarment minħabba l-fatt li terz tal-bonds nazzjonali jistgħu jiġu akkwistati fil-kuntest tal-PSPP – dan ma jgħoddx fuq livell mikroekonomiku.

64. Fil-fatt, il-modalitajiet tal-PSPP ikkomunikati mill-BĊE jibqgħu ta’ natura ġenerali. L-ammont ta’ akkwisti ta’ kull xahar mill-programm APP huwa element ta’ informazzjoni indikattiv li ma huwiex iddettaljat iktar, la fir-rigward tad-data tax-xiri u lanqas fir-rigward tal-maturità. Barra minn hekk, il-grad tal-użu tal-limiti ta’ xiri, fil-konfront tal-ħruġ u tal-emittent lanqas ma huwa ppubblikat. Fl-aħħar, għalkemm il-portafoll tal-bonds tal-PSPP jiġi ppubblikat kull ġimgħa, dan isir biss b’mod aggregat ( 44 ), filwaqt li l-maturità reżidwa tiġi ppubblikat kull xahar, skont ir-residenza tal-emittent, fuq bażi medja ppeżata ( 45 ). Kif ġie spjegat fis-seduta tal-10 ta’ Lulju 2018 mill-BĊE, l-informazzjoni kkomunikata fuq is-sit internet tal-BĊE għandha tkun suffiċjenti sabiex l-operaturi attivi fis-swieq ikunu jafu bit-titoli għad-dispożizzjoni tas-SEBĊ, iżda mhux il-prattika konkreta tax-xiri.

65. Dawn il-garanziji differenti jidhruli adattati sabiex jevitaw li l-kundizzjonijiet ta’ ħruġ ta’ bonds nazzjonali jinbidlu miċ-ċertezza li l-bonds jinxtraw mill-ġdid mis-SEBĊ wara l-ħruġ tagħhom. Għaldaqstant dawn jippermettu li jiġi eskluż li l-implimentazzjoni ta’ programm bħalma huwa l-PSPP ikollha, prattikament, effett ekwivalenti għal dak tal-akkwist dirett tal-bonds nazzjonali mingħand l-awtoritajiet u l-korpi pubbliċi tal-Istati Membri.

2) Fuq in-nuqqas ta’ riperkussjonijiet fuq iż-żamma tal-bonds sal-maturità tagħhom u fuq ix-xiri tal-bonds b’rendiment negattiv (id-domanda preliminari 1(c) u 1(d))

66. Fl-iżvilupp tal-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tistaqsi fuq ir-riperkussjonijiet li jistgħu jkollhom fuq il-legalità tal-PSPP fir-rigward tal-Artikolu 123(1) TFUE, minn naħa, iż-żamma tat-totalità tal-bonds mixtrija sal-maturità tagħhom, u, min-naħa l-oħra, l-akkwist ta’ strumenti ta’ dejn negozjabbli nominali b’rendiment negattiv sal-maturità. Ma nikkunsidrax li dawn l-elementi jistgħu jrendu invalida d-Deċiżjoni 2015/774.

i) Fuq iż-żamma tal-bonds sal-maturità tagħhom

67. F’dak li jikkonċerna ż-żamma tal-bonds sal-maturità tagħhom, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400), li l-possibbiltà li l-bonds akkwistati jinżammu sal-maturità tagħhom ma għandhiex rwol determinanti fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-validità tal-OMT “peress li din il-possibbiltà [kienet] suġġetta għan-neċessità ta’ tali azzjoni sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija u li hija ma [ppermettietx], fi kwalunkwe każ, lill-operaturi involuti li jkollhom iċ-ċertezza li s-SEBĊ ser tuża din il-possibbiltà” ( 46 ). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-Artikolu 18(1) tal-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE bl-ebda mod ma jeskludi lil din il-prattika, li ma timplika ebda rinunzja għall-ħlas, mill-Istat Membru emittenti, tad-dejn tiegħu ladarba jiskadi t-terminu tal-bond ( 47 ).

68. Nikkonstata li l-Artikolu 18(1) tal-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE jipprevedi espliċitament il-possibbiltà li jinxtraw u jinbiegħu fil-maturità titoli negozjabbli fis-swieq finanzjarji mingħajr ma tiġi imposta l-ebda riżerva fuq din il-possibbiltà. F’dawn iċ-ċirkustanzi, bil-kontra ta’ dak li tissuġġerixxi l-qorti tar-rinviju, in-nuqqas ta’ riperkussjonijiet taż-żamma ta’ bond sal-maturità tiegħu fuq il-legalità ta’ programm bħal PSPP ma jidhirlix li huwa suġġett għan-natura eċċezzjonali tat-tranżazzjoni. Bil-kontra, huwa meħtieġ li din iż-żamma tissodisfa l-għan tal-programm inkwistjoni.

69. Dan jidhirli li huwa l-każ fil-kawża preżenti. Qabel kollox, nikkonstata li l-Linji gwida PSPP jikkonfermaw li s-SEBĊ tista’ tbigħ it-titoli akkwistati fil-kuntest ta’ dan il-programm fi kwalunkwe mument minħabba raġunijiet ta’ politika monetarja ( 48 ). Barra minn hekk, l-Artikolu 3(3) tad-Deċiżjoni 2015/774 jawtorizza l-akkwist ta’ titoli li għandhom maturità reżidwa minn sena sa 30 sena u 364 ġurnata. Permezz ta’ tali flessibbiltà fl-allokazzjoni tat-titoli, l-operaturi ekonomiċi ma jistgħux ikunu ċerti li s-SEBĊ ser iżżomm l-obbligi kollha sal-maturità tagħhom.

70. Qabel kollox, jidhirli li ż-żamma tat-titoli mixtrija sal-maturità tagħhom tista’ tissodisfa l-għan tal-PSPP. Fil-fatt, il-PSPP jipprevedi ż-żamma tal-istabbiltà tal-prezzijiet. B’mod iktar preċiż, il-premessa 4 tad-Deċiżjoni 2015/774 iżżid li, “[b]is-saħħa tal-effett tiegħu ta’ riekwilibriju tal-portafoll, il-volum imdaqqas ta’ xiri tal-PSPP se jikkontribwixxi biex jintlaħaq l-għan tal-politika monetarja sottostanti li jwassal lill-intermedjarji finanzjarji biex iżidu l-provvista tagħhom ta’ likwidità lis-suq interbankarju u kreditu lill-ekonomija taż-żona tal-euro”.

71. Fid-dawl ta’ dan l-għan partikolari, naqbel mal-opinjoni tal-Gvern Ġermaniż fis-sens li jidher plawżibbli li l-assi akkwistati ma jiġux mibjugħa mill-ġdid ħlief meta l-effett tax-xiri fuq il-politika monetarja ma jiġix kompromess ( 49 ). Issa, tali effett jeħtieġ żieda suffiċjenti fil-likwidità fis-suq sabiex iwassal għal bilanċ mill-ġdid tal-portafoll u, bħala konsegwenza, in-nuqqas ta’ bejgħ mill-ġdid prematur tat-titoli akkwistati. Iż-żamma tal-bonds nazzjonali, jew tal-maġġoranza tagħhom, sal-maturità tagħhom, jidhirli li hija għaldaqstant konformi mal-għan segwit mill-PSPP.

ii) Fuq ix-xiri ta’ bonds b’rendiment negattiv

72. L-Artikolu 3(5) tad-Deċiżjoni 2015/774 jawtorizza x-xiri ta’ dejn negozjabbli nominali b’rendiment fil-maturità negattiv ogħla minn jew daqs ir-rata ta’ interessi tal-faċilità ta’ depożitu. Din il-possibbiltà ma tidhirlix li twassal sabiex tiġi evitata l-projbizzjoni ta’ finanzjament monetarju li tirriżulta mill-Artikolu 123(1) TFUE.

73. Qabel kollox, għandu jitfakkar li l-operazzjonijiet fis-suq miftuħ li l-BĊE huwa meħtieġ iwettaq jinvolvu inevitabbilment riskju ta’ telf għalih, u dan indipendentement mir-rendiment imħabbar ( 50 ). Barra minn hekk, f’dak li jikkonċerna il-PSPP, il-BCE indika espliċitament li l-prijorità għandha tingħata lix-xiri ta’ titoli li għandhom rata ta’ rendiment pożittiva ( 51 ).

74. Sussegwentement, peress li l-bonds ta’ ċerti Stati Membri fiż-żona tal-euro jinħarġu b’rata negattiva minħabba l-kundizzjonijiet tas-suq, il-projbizzjoni tax-xiri tat-titoli tagħhom tmur kontra l-prinċipju ta’ suq miftuħ li għandu jirregola l-azzjoni tas-SEBĊ fis-swieq finanzjarji abbażi tal-Artikolu 18(1) tal-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE ( 52 ). Kif jenfasizzaw il-BĊE u l-Kummissjoni, l-esklużjoni ta’ xiri ta’ bonds ta’ rendiment negattiv tal-PSPP tkun kuntrarja għall-prinċipju tan-newtralità tas-suq, li huwa parti mill-prinċipju ta’ ekonomija tas-suq miftuħ b’kompetizzjoni libera li jikkundizzjona l-azzjoni tas-SEBĊ abbażi tal-Artikolu 127(1) TFUE ( 53 ).

75. Fl-aħħar, kif innota b’mod rilevanti ħafna l-Gvern Ġermaniż, ir-rinunzja tax-xiri ta’ bonds nazzjonali maħruġa b’rata negattiva tikkontradixxi element essenzjali tal-PSPP li jipprevedi l-akkwist ta’ obbligi nazzjonali tal-Istati Membri kollha taż-żona tal-euro, li jiżgura s-segwitu tal-għan tal-politika monetarja.

76. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ix-xiri ta’ bonds nazzjonali b’rendiment negattiva ma jidhirlix kuntrarju għall-Artikolu 123(1) TFUE.

3) Fuq in-nuqqas ta’ riperkussjonijiet tal-allegata identifikazzjoni tat-titoli li ser jinxtraw fuq il-validità tad-Deċiżjoni 2015/774 (il-punt (a) tal-ewwel d-domanda preliminari u t-tieni domanda preliminari)

77. Skont il-qorti tar-rinviju, ikkunsidrati flimkien, il-volum globali stabbilit mill-APP, it-tqassim skont il-kriterju ta’ allokazzjoni għas-sottoskrizzjoni tal-kapital tal-BĊE u l-parti kostanti okkupata mix-xiri tal-bonds nazzjonali fl-APP, jippermettu li jiġi ddeterminat minn qabel il-volum ta’ xiri ta’ kull xahar tal-bonds maħruġa mis-settur pubbliku ta’ Stat Membru partikolari. F’dan il-kuntest, l-iskarsezza tal-bonds nazzjonali li jistgħu jinxtraw, fir-rigward tar-relazzjoni mill-qrib tal-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà li jirrigwardaw il-maturità reżidwa u r-rendiment, kif ukoll ir-regola li tillimita l-akkwisti tas-SEBĊ għal 33 % tal-volum ta’ ħruġ, jippermettu lill-operaturi sabiex fil-fatt ikollhom ċertezza fir-rigward tat-titoli konkreti li ser jinxtraw fil-kuntest tal-PSPP.

78. Din il-possibbiltà ta’ ċertezza, li ma hijiex ġuridika iżda fattwali, ibbażata fuq il-modalitajiet stabbiliti mill-BĊE flimkien mal-prattika tax-xiri ta’ titoli osservata mid-dħul fis-seħħ tal-PSPP ma jidhirlix li hija ta’ natura li tinvalida d-Deċiżjoni 2015/774.

79. Qabel kollox, għalkemm hemm ċertezza fuq ix-xiri tal-bonds nazzjonali, dawn ikunu ta’ natura makroekonomika u mhux mikroekonomika ( 54 ). Barra minn hekk, l-analiżi li fuqha tibbaża ruħha l-qorti tar-rinviju ma tidhirx li tieħu inkunsiderazzjoni, għall-inqas mhux suffiċjentement, il-fatt li parti mix-xiri mwettaq abbażi tal-PSPP jikkonċerna l-bonds li ma nħarġux mill-gvernijiet ċentrali tal-Istati Membri ( 55 ).

80. Sussegwentement, din l-allegata ċertezza ma tkunx possibbli ħlief minħabba l-iskarsezza tat-titoli disponibbli. Issa, jekk jitqies li din l-iskarsezza ssir realtà ( 56 ) u jekk jintwera li dan jippermetti li jiġi dedott, b’ċertezza, ix-xiri tal-bonds nazzjonali speċifiċi, dawn il-konstatazzjonijiet iwasslu sabiex tiġi evalwata l-effettività tal-garanziji previsti mid-Deċiżjoni 2015/774 fuq il-bażi ta’ elementi sussegwenti għall-adozzjoni tagħha. Issa, kif diġà fakkart waqt l-eżami tal-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari, il-legalità ta’ att għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-elementi ta’ fatt u ta’ dritt eżistenti fid-data li fih ġie adottat, u ma tistax, b’mod partikolari, dipendenti minn evalwazzjonijiet retrospettivi li jikkonċernaw il-grad ta’ effettività ta’ dan l-att ( 57 ).

81. Peress li l-effetti ta’ miżura ma jistgħux jiġu previsti b’eżattezza fil-mument tal-adozzjoni tagħha, l-evalwazzjoni tal-awtorità kompetenti ma tistax tiġi ċċensurata ħlief meta tidher manifestament żbaljata fid-dawl tal-elementi li kellha għad-dispożizzjoni tagħha fil-mument tal-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni ( 58 ). Fil-kawża preżenti, id-Deċiżjoni 2015/774 ma jidhirlix li hija r-riżultat ta’ evalwazzjoni “manifestament żbaljata”. Bil-kontra, ma huwiex ikkontestat li, kif jindika l-preambolu tad-Deċiżjoni 2015/774, din ġiet adottata “[f’]ambjent fejn ir-rati ta’ imgħax ewlenin tal-BĊE [kienu] fl-iktar livelli baxxi, u programmi ta’ xiri li jiffukaw fuq assi tas-settur privat [tqiesu] li pprovdew spazju konsiderevoli, imma insuffiċjenti, biex jiġu indirizzati r-riskji ta’ tnaqqis fil-valur kurrenti għall-istabbiltà tal-prezzijiet” ( 59 ). F’dawn iċ-ċirkustanzi, seta’ leġittimament ikun hemm “bżonn li jiżdied il-PSPP mal-miżuri tal-politika monetarja tal-Eurosistema, bħala strument li huwa kkaratterizzat minn potenzjal għoli ta’ trażmissjoni lill-ekonomija reali” ( 60 ). Il-garanziji li huwa mdawwar bihom il-PSPP isaħħu l-konvinzjoni tiegħi ta’ evalwazzjoni meqjusa u fil-fond min-naħa tal-BĊE fil-mument tal-adozzjoni tad-Deċiżjoni 2015/774.

82. Ċertament, napprezza l-ipoteżi reċentement sostnuta mill-Avukat Ġenerali Bobek fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Confédération paysanne et (C-528/16, EU:C:2018:20) li tipprovdi li kull evoluzzjoni ma hijiex mingħajr rilevanza sabiex tiġi evalwata l-validità ta’ att ġuridiku tal-Unjoni ( 61 ). Għaldaqstant, jeżisti dover li tiġi aġġornata l-leġiżlazzjoni li tista’, “f’każijiet estremi ta’ nuqqas ta’ rispons tekniku jew soċjali”, twassal għal dikjarazzjoni ta’ invalidità ( 62 ).

83. Madankollu, ma ninsabux f’din is-sitwazzjoni peress li d-Deċiżjoni 2015/774 kienet is-suġġett ta’ diversi emendi suċċessivi li, possibbilment, irrilassaw ir-regoli ta’ xiri previsti inizjalment iżda li, ukoll, għenu sabiex imantnu l-effettività tal-garanziji neċessarji għall-validità tagħha. Naħseb, b’mod partikolari, fiż-żieda tal-limitu ta’ żamma ta’ titoli ta’ kull ħruġ ( 63 ) jew fl-inklużjoni tal-bonds tal-amministrazzjonijiet lokali u reġjonali fil-lista ta’ assi eliġibbli ( 64 ). Dawn il-miżuri huma, teoretikament, ta’ natura li jostakolaw, jew, mill-inqas, li jnaqqsu l-iskarsezza tal-bonds disponibbli. Barra minn hekk, din kienet ir-raġuni mressqa espliċitament insostenn tat-tieni emenda ċċitata. Fil-fatt, skont il-minuti tal-laqgħa ta’ politika monetarja tal-Kunsill Governattiv tal-BĊE tat-2 u tat-3 ta’ Diċembru 2015, “[ġ]ie stmat li [l-inklużjoni tal-bonds tal-amminisstrazzjonijiet lokali u reġjonali fil-lista ta’ assi eliġibbli] tikkontribwixxi sabiex tiġi evitata kull problema li tista’ tirriżulta fid-disponibbiltà tat-titoli” ( 65 ).

b) Fuq l-inkoraġġiment li titmexxa politika baġitarja għaqlija

84. F’din il-fażi tal-analiżi tiegħi, fl-opinjoni tiegħi, ix-xiri ta’ bonds nazzjonali fis-swieq sekondarji awtorizzat mill-PSPP ma għandux effett ekwivalenti għal dak ta’ akkwist dirett ta’ dan it-tip ta’ bonds mingħand l-awtoritajiet u l-korpi pubbliċi tal-Istati Membri. Madankollu, sabiex il-PSPP ma jkunx kuntrarju għall-projbizzjoni ta’ finanzjament monetarju stabbilita fl-Artikolu 123(1) TFUE, il-garanziji marbuta miegħu għandhom jillimitaw ukoll l-effetti tiegħu fuq l-inkoraġġiment li titmexxa politika baġitarja għaqlija.

85. Apparti mill-fatt li l-effetti ta’ programm bħalma huwa l-PSPP fuq l-inkoraġġiment li titmexxa politika baġitarja għaqlija huma diġà llimitati mill-possibbiltà għas-SEBĊ li terġa’ tbigħ il-bonds akkwistati fi kwalunkwe mument ( 66 ) jew li tiddeċiedi li ttemm il-programm, tliet karatteristiċi ta’ dan il-programm jidhruli li huma essenzjali.

86. Fl-ewwel lok, l-Artikolu 3(2)(a) tad-Deċiżjoni 2015/774 jimponi li l-emittent jew il-garanti tat-titoli ta’ dejn negozjabbli, fil-kuntest tal-PSPP, għandu jkollu evalwazzjoni tal-kwalità tal-kreditu tal-inqas tal-Livell 3 ta’ Kwalità ta’ Kreditu fl-iskala ta’ klassifikazzjoni armonizzata tal-Eurosistema. Fin-nuqqas ta’ dan, l-Artikolu 3(2)(d) tad-Deċiżjoni 2015/774 jippreċiża li t-titoli ta’ dejn negozjabbli għandhom ikunu eliġibbli biss jekk jinħarġu jew ikunu ggarantiti għal kollox mill-gvernijiet ċentrali tal-Istati Membri taż-żona tal-euro skont programm ta’ assistenza finanzjarja u jekk fir-rigward tagħhom l-applikazzjoni tal-limitu tal-kwalità ta’ kreditu ġie sospiż mill-Kunsill Governattiv tal-BĊE konformement mal-Artikolu 9 tal-Linja Gwida tal-BĊE BĊE/2014/31 tad-9 ta’ Lulju 2014 dwar miżuri temporanji addizzjonali fir-rigward ta’ operazzjonijiet ta’ rifinanzjament tal-Eurosistema u l-eliġibbiltà tal-kollateral u li temenda l-Linja Gwida BĊE/2007/9 ( 67 ).

87. Dan ir-rekwiżit jikkostitwixxi garanzija importanti fir-rigward tal-inkoraġġiment li titmexxa politika baġitarja għaqlija. Fil-fatt, jekk emittent ta’ bonds nazzjonali ma jibqax imexxi politika baġitarja għaqlija, il-bonds maħruġa jirriskjaw li jitilfu din il-klassifikazzjoni ta’ kwalità ta’ kreditu. Issa, dan it-telf iwassal awtomatikament għat-tmiem tax-xiri ta’ dawn il-bonds ( 68 ).

88. Fit-tieni lok, ix-xiri bejn l-emittenti pubbliċi tal-Istati Membri kollha taż-żona tal-euro huwa mqassam skont kriterju oġġettiv u indipendenti mis-sitwazzjoni ekonomika jew mill-politika baġitarja tagħhom, jiġifieri l-kriterju ta’ tqassim tal-kapital tal-BĊE. Bħala konsegwenza, il-PSPP ma jistax jiġi interpretat bħala mekkaniżmu li jista’ jgħin lill-Istati li qegħdin f’diffikultà ta’ finanzjament. Il-limitu globali għal kull emittent impost fl-Artikolu 5(2) tad-Deċiżjoni 2015/774 ikompli jsaħħaħ din il-garanzija billi jġiegħel lill-Istati Membri taż-żona tal-euro sabiex jiddependu fuq id-domanda, għall-maġġoranza tal-bonds li joħorġu, min-naħa tal-investituri privati.

89. Fit-tielet lok, il-limitazzjoni tat-tqassim tar-riskji għax-xiri mwettaq mill-BĊE stess u għax-xiri ta’ bonds ta’ korpi internazzjonali, jiġifieri 20 % tal-PSPP, tikkontribwixxi wkoll għall-preżervazzjoni tal-inkoraġġiment li titmexxa politika baġitarja għaqlija. Fil-fatt, kif jinnota d-Deutsche Bundesbank (il-Bank Federali tal-Ġermanja) fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, għal 80 % tax-xiri mwettaq abbażi tal-PSPP, ikunu l-persuni taxxabbli lokali jew il-kredituri l-oħra ta’ dejn pubbliku li jkollhom isostnu t-telf eventwali u l-kapitalizzazzjoni mill-ġdid tal-bank ċentrali inkwistjoni. Issa, dan huwa “parametru ewlieni” tal-PSPP ( 69 ).

90. Ċertament, dan it-tqassim tar-riskji ma jidhirx espliċitament fid-Deċiżjoni 2015/774. Madankollu, huwa msemmi espliċitament fid-dikjarazzjoni introduttorja tal-President tal-BĊE tat-22 ta’ Jannar 2015 kif ukoll fl-istqarrijiet għall-istampa tal-BĊE tat-22 ta’ Jannar 2015 u tal-10 ta’ Marzu 2016. Barra minn hekk, skont il-BĊE, it-tqassim bejn il-banek ċentrali tal-Eurosistema tat-telf li jista’ jirriżulta mill-akkwist ta’ bonds ta’ korpi internazzjonali u ta’ banek ta’ żvilupp multilaterali li s-sede tagħhom hija stabbilita fiż-żona tal-Euro, huwa rifless fid-deċiżjoni mhux ippubblikata tal-BĊE tad-19 ta’ Novembru 2015 li tikkonċerna t-tqassim tat-telf li jirriżulta minn tranżazzjonijiet ta’ politika monetarja (verżjoni rriveduta) (BĊE/2015/NP29), ibbażata fuq it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 32(4) tal-Istatuti tas-SEBĊ u tal-BĊE. It-tqassim tat-telf tal-BĊE li jista’ jirriżulta mill-akkwist ta’ bonds tal-Istati Membri taż-żona tal-euro jiġi ttrattat, min-naħa tiegħu, skont l-Artikolu 33(2) tal-Istatuti tas-SEBĊ u tal-BĊE. B’hekk, it-telf possibbli jnaqqas il-bilanċ favorevoli annwali li l-BĊE jista’ jħallas lill-banek ċentrali tal-Eurosistema jew jirriżulta f’trasferiment ta’ telf.

91. Dawn il-karatteristiċi differenti jidhruli suffiċjenti sabiex jipprevjenu li programm bħalma huwa l-PSPP iwassal sabiex jitnaqqas l-inkoraġġiment tal-Istati Membri li jmexxu politika baġitarja għaqlija. Jista’ barra minn hekk jiġi kkonstatat li, peress li l-Kunsill kien iddeċieda, fit-22 ta’ Ġunju 2018, li jagħlaq il-proċedura ta’ defiċit eċċessiv fir-rigward ta’ Franza ( 70 ), fadal biss Stat Membru wieħed taħt proċedura għal deficit eċċessiv, filwaqt li fl-2011 kien hemm erbgħa u għoxrin ( 71 ). Din is-sitwazzjoni oġġettiva turi s-segwiment ta’ politika baġitarja għaqlija mill-Istati Membri taż-żona tal-euro.

3. Konklużjoni fuq l-ewwel u t-tieni domanda

92. Minn dak kollu li ntqal qabel jirriżulta, minn naħa, li l-PSPP ma jagħtix lill-intervent tas-SEBĊ effett ekwivalenti għal dak tal-akkwist dirett ta’ bonds nazzjonali mingħand awtoritajiet u korpi pubbliċi tal-Istati Membri u, min-naħa l-oħra, li l-PSPP ma huwiex ta’ natura li jnaqqas għall-Istati Membri l-inkoraġġiment li jmexxu politika baġitarja għaqlija. F’dawn iċ-ċirkustanzi, id-Deċiżjoni 2015/774 ma tidhirlix li hija kuntrarja għall-Artikolu 123(1) TFUE.

D. Fuq it-tielet u r-raba’ domanda

93. It-tielet u r-raba’ domandi jirrigwardaw, essenzjalment, ir-rabta tal-PSPP mal-politika monetarja – li tillimita l-mandat tal-BĊE – u l-eżami ta’ proporzjonalità li għandha tiġi suġġetta għalih id-Deċiżjoni 2015/774 sabiex tiġi mistħarrġa l-konformità tagħha mal-Artikolu 119 TFUE u mal-Artikolu 127(1) u (2) TFUE (kif ukoll mal-Artikoli 17 sa 24 tal-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE). Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-PSPP jistax jibqa’ jiġi kkunsidrat bħala li jaqa’ taħt il-mandat tal-BĊE fir-rigward tal-volum tiegħu, tat-tul tal-perijodu tal-applikazzjoni tiegħu u tal-konsegwenzi li jirriżultaw minnu.

94. Skont il-prinċipju ta’ attribuzzjoni tal-kompetenzi stabbilit fl-Artikolu 5(2) TUE, is-SEBĊ għandha taġixxi fil-limiti tas-setgħat mogħtija lilha mid-dritt primarju. Għaldaqstant, is-SEBĊ ma tistax tadotta jew timplimenta b’mod validu programm li jmur lil hinn mill-qasam mogħti lill-politika monetarja mid-dritt primarju. Barra minn hekk, sabiex tiġi żgurata l-osservanza ta’ dan il-prinċipju, l-atti tas-SEBĊ huma suġġetti, taħt il-kundizzjonijiet previsti mit-Trattati, għall-istħarriġ ġudizzjarju tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 72 ).

95. Il-parametri neċessarji sabiex tingħata risposta għal dawn id-domandi ġew stabbiliti fis-sentenzi tas-27 ta’ Novembru 2012, Pringle (C-370/12, EU:C:2012:756) u tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400)

1. Il-kuntest ta’ analiżi ddefinit fis-sentenzi tas-27 ta’ Novembru 2012, Pringle (C-370/12, EU:C:2012:756), u tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400)

a) Fuq id-definizzjoni tal-politika monetarja

96. Għalkemm it-Trattat TFUE ma jiddefinixxix b’mod preċiż il-politika monetarja, il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu kkonstatat li dan it-trattat jiddefinixxi l-għanijiet tal-politika monetarja u li huwa possibbli li jiġu identifikati l-mezzi li għandha s-SEBĊ sabiex timplimenta din il-politika ( 73 ).

97. F’dan ir-rigward, għalkemm is-sentenzi tas-27 ta’ Novembru 2012, Pringle (C-370/12, EU:C:2012:756), u tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400), juru ċerta evoluzzjoni fl-espressjoni tagħhom, ma jidhirlix li din l-evoluzzjoni hija sinjifikattiva. Fl-ewwel sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li t-Trattat FUE jagħmel riferiment, fid-dispożizzjonijiet tiegħu dwar il-politika monetarja, “għall-għanijiet tagħha pjuttost milli għall-istrumenti tagħha” ( 74 ). Issa, din il-ġerarkija tisparixxi fit-tieni sentenza, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li t-Trattat FUE “jiddefinixxi kemm l-għanijiet tal-politika monetarja kif ukoll il-mezzi li għandha s-SEBĊ sabiex timplementa din il-politika” ( 75 ). Madankollu, minkejja din id-differenza lessikali, meta jkun meħtieġ li jiġi ddeterminat jekk miżura taqax taħt il-politika monetarja, huwa żgur li għandu jsir riferiment għall-għanijiet segwiti u għall-mezzi implimentati ( 76 ).

98. Huwa importanti wkoll li jitfakkar li miżura ta’ politika monetarja ma tistax tixxebbah ma’ miżura ta’ politika ekonomika minħabba s-sempliċi fatt li jista’ jkollha effetti indiretti fuq l-istabbiltà taż-żona tal-euro ( 77 ). Fil-fatt, effetti indiretti possibbli ma jistgħux jimplikaw li programm tal-BĊE għandu jiġi mqabbel neċessarjament ma’ miżura ta’ politika ekonomika peress li jirriżulta mit-Trattat stess, b’mod partikolari mill-Artikolu 119(2) TFUE u mill-Artikolu 282(2) TFUE, li, bla ħsara għall-għan ta’ stabbiltà tal-prezzijiet, is-SEBĊ għandha ssostni lill-politiki ekonomiċi ġenerali tal-Unjoni ( 78 ).

b) Fuq il-prinċipju ta’ proporzjonalità u l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju marbut miegħu

99. Għalkemm jidher li programm tal-BĊE jaqa’ taħt il-politika monetarja, mill-Artikolu 119(2) TFUE u mill-Artikolu 127(1) TFUE, moqrija flimkien mal-Artikolu 5(4) TUE, jirriżulta li programm ta’ akkwist ta’ bonds bħalma huwa l-PSPP jista’ jiġi adottat u implimentat b’mod validu biss jekk il-miżuri inklużi fih ikunu proporzjonati mal-għanijiet ta’ din il-politika ( 79 ). Dan ifisser konkretament li l-PSPP, bħal kull att ta’ istituzzjoni tal-Unjoni, għandu jkun adattat sabiex jilħaq l-għanijiet leġittimi li jsegwi, għandu jkun neċessarju, u ma għandux imur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu.

100. Madankollu, f’dak li jikkonċerna l-istħarriġ ġurisdizzjonali tal-osservanza ta’ dawn il-kundizzjonijiet, l-istess riżerva bħal dik li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet imponiet fir-rigward tal-OMT fil-punt 68 tas-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400), hija imposta fil-konfront tal-PSPP. Fil-fatt, meta tfassal u timplimenta programm ta’ operazzjonijiet ta’ suq miftuħ bħalma huwa l-PSPP, is-SEBĊ hija meħtieġa wkoll li tagħmel għażliet ta’ natura teknika u li twettaq previżjonijiet u evalwazzjonijiet kumplessi. F’dan il-kuntest, hemm għaldaqstant lok li setgħa diskrezzjonali wiesgħa tiġi rrikonoxxuta lilha.

101. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, f’dawn il-każijiet fejn istituzzjoni tal-Unjoni jkollha setgħa diskrezzjonali wiesgħa, l-istħarriġ tal-osservanza ta’ ċerti garanziji proċedurali jieħu importanza fundamentali u li, fost dawn il-garanziji, hemm “l-obbligu tas-SEBĊ li teżamina, b’attenzjoni u imparzjalità, l-elementi rilevanti kollha tal-każ inkwistjoni u li timmotiva biżżejjed id-deċiżjonijiet tagħha” ( 80 ).

2. Fuq l-applikazzjoni tal-prinċipji tal-PSPP

a) Fuq l-osservanza tal-mandat tal-BĊE

1) Fuq l-għan u l-istrumenti li jintużaw mill-PSPP

102. Skont il-kliem tal-Artikolu 119(2) TFUE u tal-Artikolu 127(1) TFUE, l-għan prinċipali tas-SEBĊ huwa li żżomm l-istabbiltà tal-prezzijiet. Issa, l-għan tal-PSPP – u b’mod iktar ġenerali tal-APP li tiegħu huwa wieħed mill-erba’ subprogrammi – huwa li jikkontribwixxi għal din l-istabbiltà tal-prezzijiet billi jiġġieled kontra t-tnaqqis fl-inflazzjoni li ilu osservat mill-2013 u li aggrava ħafna fl-2014.

103. Dan l-għan huwa espliċitament previst fil-premessa 4 tad-Deċiżjoni 2015/774. F’din il-premessa, il-BĊE jikkonstata li “[il-PSPP] ttaffi iżjed il-kundizzjonijiet monetarji u finanzjarji, inklużi dawk rilevanti għall-kundizzjonijiet ta’ self tal-korporazzjonijiet mhux finanzjarji u l-unitajiet domestiċi, biex b’hekk jiġu appoġġati l-konsum aggregat u l-infiq fl-investiment fiż-żona tal-euro biex fl-aħħar mill-aħħar jingħata kontribut għar-ritorn lejn rati ta’ inflazzjoni inqas minn imma qrib it-2 % matul perijodu ta’ żmien medju”, u li “[f’]ambjent fejn ir-rati ta’ imgħax ewlenin tal-BĊE qegħdin fl-iktar livelli baxxi”. Dan l-għan iggwida wkoll kull waħda mill-adattamenti tal-PSPP ( 81 ).

104. Fid-dikjarazzjoni introduttorja tiegħu tat-22 ta’ Jannar 2015, il-President tal-BĊE kkonferma barra minn hekk li x-xiri mwettaq abbażi tal-APP kien ser jitwettaq sakemm il-Kunsill Governattiv josserva “aġġustament sostnut fit-traġettorja tal-inflazzjoni li tkun konsistenti mal-għan tiegħu li jikseb rati ta’ inflazzjoni li jkunu taħt, iżda qrib, it-2 % fuq medda ta’ żmien medju”. Peress li dan l-għan kien ser jintlaħaq, il-BĊE ppreveda barra minn hekk, waqt laqgħa tal-Kunsill Governattiv, tal-14 ta’ Ġunju 2018, li r-ritmu ta’ kull xahar ta’ xiri nett tal-assi mwettaq fil-kuntest tal-APP kien ser jitnaqqas, bħala prinċipju, għal EUR 15 il-biljun fix-xahar ta’ Ottubru 2018, sat-tmiem tax-xahar ta’ Diċembru 2018, id-data li fiha x-xiri nett kellu jintemm ( 82 ).

105. Ir-relazzjonijiet tal-PSPP mal-istabbiltà tal-prezzijiet u, bħala konsegwenza, mal-mandat ta’ politika monetarja tal-BĊE jidhru għaldaqstant inkontestabbli, bħall-ħtieġa għal reazzjoni fil-konfront tar-riskji ta’ deflazzjoni oġġettivament ikkonstatati waqt l-adozzjoni tal-PSPP ( 83 ). Barra minn hekk, hekk kif enfasizzaw b’mod partikolari l-Gvern Taljan u l-Gvern Finlandiż fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, l-għan tal-politika monetarja tal-programm huwa sostnut min-nuqqas ta’ selettività tal-PSPP ( 84 ).

106. Il-mezzi li jintużaw huma wkoll strumenti ta’ politika monetarja peress li jikkonċernaw, konformement mal-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni 2015/774, l-awtorizzazzjoni ta’ xiri ta’ titoli ta’ dejn tas-settur pubbliku fis-swieq sekondarji. Issa, kif ikkonstatat il-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 54 tas-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400), “mill-Artikolu 18(1) tal-Protokoll dwar is-SEBĊ u l-BĊE, li jinsab taħt il-Kapitolu IV tiegħu, jirriżulta ċarament li sabiex jintlaħqu l-għanijiet tas-SEBĊ u jitwettqu l-kompiti tagħha, kif jirriżultaw mid-dritt primarju, il-BĊE u l-banek ċentrali nazzjonali jistgħu, bħala prinċipju, jintervjenu fis-swieq finanzjarji billi jixtru u jbigħu fil-mument titoli negozzjabbli f’euro”.

107. Il-qorti tar-rinviju stess tikkunsidra li l-għan tal-PSPP u l-mezzi li jintużaw jikkostitwixxu konkretizzazzjoni, bħala prinċipju legali, tal-missjoni tal-BĊE li tikkostitwixxi fil-garanzija tal-istabbiltà tal-prezzijiet. Fil-fatt, peress li r-rata ta’ inflazzjoni tiddependi b’mod deċiżiv fuq il-konsum domestiku u l-ekonomija reali, iż-żieda fil-likwidità li jiddisponu minnha l-banek kummerċjali u l-klijenti tagħhom – li jipprevedi l-PSPP – tista’ tiġi kkunsidrata bħala għan intermedjarju adattat fit-triq li twassal għall-azzjoni fuq iż-żieda tal-prezzijiet ( 85 ).

2) Fuq l-effetti indiretti tal-PSPP

108. Il-volum għoli ta’ xiri awtorizzat mid-Deċiżjoni 2015/774 u t-tul tal-PSPP iqajmu madankollu xi dubji għall-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali) li tistaqsi, għaldaqstant, fuq ir-riperkussjonijiet li jistgħu jkollhom l-effetti tal-PSPP f’termini ta’ politika ekonomika fuq il-validità tad-Deċiżjoni 2015/774.

109. Fl-ewwel lok, il-volum tal-PSPP iwassal neċessarjament għal orjentazzjoni mill-ġdid tal-politika ekonomika. Il-fatt li l-banek jistgħu, minħabba l-PSPP, ibigħu lis-SEBĊ numru sinjifikattiv ħafna ta’ titoli riskjużi li ma setgħux jeħilsu minnhom mingħajr il-PSPP (jew biss billi jġarrbu telf) jirrifletti għan ta’ politika ekonomika minħabba li l-PSPP itejjeb b’mod sinjifikattiv is-sitwazzjoni ekonomika tal-banek u jżid is-solvenza tagħhom. Fit-tieni lok, il-PSPP itejjeb il-kundizzjonijiet ta’ finanzjament mill-ġdid tal-Istati Membri li jistgħu jissellfu taħt kundizzjonijiet sinjifikattivament iktar favorevoli fuq is-suq tal-kapital milli kien ikun il-każ fin-nuqqas tal-PSPP. Minħabba l-volum partikolarment kbir tal-PSPP, dan jista’ jwassal sabiex dan il-programm jitqies, fuq livell kwalitattiv, bħala li jaqa’ prinċipalment taħt il-politika ekonomika.

i) Riflessjonijiet teoretiċi fuq ir-rabta bejn il-politika monetarja u l-politika ekonomika u l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju

110. Huwa inevitabbli li l-implimentazzjoni tal-PSPP twassal għal konsegwenzi fuq il-politika ekonomika mmexxija mill-Istati Membri, u dan iktar u iktar meta, abbażi tal-Artikolu 119(2) TFUE, tal-Artikolu 127(1) TFUE u tal-Artikolu 282(2) TFUE, l-għan sekondarju tal-BĊE huwa li jsostni l-politiki ekonomiċi tal-Unjoni ( 86 ). Huwa għalhekk, bħalma ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400, punt 59), li effetti indiretti ma jistgħux jimplikaw li programm tal-BĊE li jipprova jilħaq għan ta’ politika monetarja u li juża għal dan il-għan strumenti adattati għal din il-politika għandu jixxebbah ma’ miżura ta’ politika ekonomika.

111. Għaldaqstant, id-diffikultà tinsab fid-delimitazzjoni tal-“effetti indiretti” ta’ miżura ta’ politika monetarja. Skont il-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali), dan il-kunċett ma jistax ikopri konsegwenza ċerta u prevedibbli tal-miżura kkontestata iżda biss l-effetti marbuta ma’ fażijiet intermedjarji oħra tiegħu. Jien ma naqbilx ma’ din l-interpretazzjoni.

112. Qabel kollox, nosserva li, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddefinixxietx il-kunċett ta’ “effetti indiretti” fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C-62/14, EU:C:2015:400), l-effetti eżaminati fil-kuntest ta’ din il-kawża ma kinux marbut ma’ fażi “intermedjarja” tal-OMT iżda, bil-kontra, ma’ kundizzjoni sine qua non għall-applikabbiltà tiegħu – jiġifieri l-issuġġettar tal-implimentazzjoni tal-programm għall-osservanza totali tal-programmi ta’ aġġustament makroekonomiku tal-EFSF jew tal-MES. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li, b’din il-kundizzjoni, ma kienx eskluż li l-OMT jista’ jsaħħaħ, “b’mod inċidentali”, l-inkoraġġiment sabiex jiġu osservati dawn il-programmi ta’ aġġustament u jiffavorixxi b’hekk, sa ċertu punt, it-twettiq tal-għanijiet ta’ politika ekonomika li dawn iridu jilħqu. Madankollu, tali effetti, li huwa probabbli ħafna li jseħħu u li jinsabu f’rabta immedjata mal-programm inkwistjoni, ġew ikkunsidrati bħala indiretti ( 87 ).

113. Sussegwentement, ħlief billi jiġi żnaturat is-sens tal-aġġettiv li ntuża mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-kunċett ta’ “effett indirett” ma jistax jixxebbah ma’ effett li huwa biss “limitat”, “anċillari” jew ukoll “marġinali”. Barra minn hekk, tali interpretazzjoni tmur kontra l-kliem tat-Trattat TFUE. Fil-fatt, dan jgħaqqad mal-għan tal-istabbiltà tal-prezzijiet is-sostenn tal-politika ekonomika ġenerali fl-Unjoni mingħajr ma jillimita l-portata ta’ tali sostenn. Bil-kontra, l-Artikolu 127(1) TFUE jħeġġeġ lis-SEBĊ sabiex taġixxi f’dan is-sens peress li, filwaqt li huwa miktub bil-preżent indikattiv, jiddikjara li “is-SEBĊ għandha tappoġġa l-linji ta’ politika ekonomika ġenerali fl-Unjoni bl-għan li tikkontribwixxi għall-ksib ta’ l-oġġettivi ta’ l-Unjoni kif stipulati fl-Artikolu 3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea”. L-uniku limitu ta’ dan is-sostenn huwa li ma jippreġudikax l-għan tal-politika monetarja.

114. Fl-aħħar, inqis li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha toqgħod lura milli twettaq stħarriġ tal-opportunità peress li s-SEBĊ għandha setgħa diskrezzjonali wiesgħa “meta telabora u timplementa programm ta’ operazzjonijiet ta’ suq miftuħ” ( 88 ), u dan minħabba għażliet ta’ natura teknika li hija twettaq kif ukoll minħabba l-previżjonijiet u l-evalwazzjonijiet kumplessi li għandhom jitwettqu.

115. F’dawn iċ-ċirkustanzi, inqis li, jekk ikun ġie kkonstatat li l-għanijiet tal-programm inkwistjoni u l-istrumenti magħżula għall-eżekuzzjoni tiegħu jaqgħu taħt il-politika monetarja, huwa neċessarju, iżda jkun suffiċjenti, li l-korp ġudizzjarju jikkonstata l-eżistenza ta’ garanziji teoretikament suffiċjenti sabiex jiġi ostakolat li dan il-programm ma jsegwix, fir-realtà, l-għan prevalenti tal-politika ekonomika jew ma jippreġudikax l-għan tal-istabbiltà tal-prezzijiet.

116. Dan jidhirli li jikkorrispondi għar-rwol tal-qorti li, meta jiġi ammess li l-awtur tan-norma jiddisponi minn setgħa diskrezzjonali wiesgħa minħabba elementi fattwali ta’ ordni ekonomika, xjentifika jew teknikament kumplessi ħafna, ikollha tillimita ruħha sabiex teżamina jekk l-eżerċizzju ta’ tali setgħa huwiex ivvizzjat minn żball manifest ta’ evalwazzjoni jew minn użu ħażin ta’ poter, jew ukoll jekk l-awtur tan-norma ma marx manifestament lil hinn mil-limiti tas-setgħa diskrezzjonali tiegħu ( 89 ). “F’kuntest bħal dan, il-qorti tal-Unjoni ma tistax fil-fatt tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha tal-elementi fattwali ta’ natura [ekonomika,] xjentifika u teknika ma’ dik tal-[istituzzjoni li lilha] t-trattat ta dan il-kompitu” ( 90 ).

117. Tali stħarriġ jista’ jidher limitat, u anki formalità. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja – jew qorti oħra – ma tistax tiġi kkritikata meta tipproċedi b’dan il-mod peress li analiżi iktar fil-fond ma tibqax ġuridika iżda, f’dan il-każ, ekonomika, li ma taqax taħt il-kompetenza teknika tal-qorti ( 91 ). Issa, il-kwistjoni tal-perizja jkollha neċessarjament tiddaħħal inkunsiderazzjoni f’riflessjoni fuq is-separazzjoni tal-poteri u r-riżoluzzjoni ta’ kunflitti ta’ ordni kostituzzjonali ( 92 ). Bħall-korpi tal-BĊE, il-qrati msejħa sabiex jistħarrġu l-validità tad-deċiżjonijiet ta’ din l-istituzzjoni ma humiex eletti. It-tnejn li huma jiksbu l-leġittimità tagħhom mhux biss permezz tal-indipendenza tagħhom – li ma tfissirx impunità – iżda wkoll permezz tal-perizja tagħhom, li tippermetti li jiġu ddeterminati l-limiti tal-mandat tagħhom.

ii) Fuq il-garanziji tal-PSPP li jillimitaw l-effetti tiegħu fir-rigward tal-politika ekonomika

118. L-ewwel effett tal-PSPP iddenunzjat mill-qorti tar-rinviju peress li jkollu għan ta’ politika ekonomika huwa t-titjib tas-sitwazzjoni ekonomika tal-banek u ż-żieda fis-solvenza tagħhom minħabba l-bejgħ lis-SEBĊ ta’ volum importanti ta’ titoli riskjużi li ma setgħux jeħilsu minnhom mingħajr il-PSPP (mingħajr ma jġarrbu telf).

119. F’dan ir-rigward, ir-rekwiżit ta’ kwalità tal-kreditu imposta fl-Artikolu 3(2)(a) tad-Deċiżjoni 2015/774 jikkostitwixxi mhux biss garanzija li tikkontribwixxi għar-rispett tal-inkoraġġiment li titmexxa politika baġitarja għaqlija iżda turi wkoll li l-għan tal-PSPP ma huwiex li jippermetti lill-banek kummerċjali jeħilsu mit-titoli riskjużi li qegħdin fil-pussess tagħhom.

120. It-tieni effett indirett evokat mill-qorti tar-rinviju huwa t-titjib tal-kundizzjonijiet ta’ finanzjament mill-ġdid tal-Istati Membri li jkunu jistgħu jissellfu taħt kundizzjonijiet notevolment iktar favorevoli fis-suq tal-kapital, li ma kienx ikun il-każ fin-nuqqas tal-programm PSPP. Minħabba l-volum partikolarment importanti tal-PSPP, dan jista’ jwassal sabiex, fuq pjan kwalitattiv, dan il-programm jiġi kkunsidrat bħala li jaqa’ prinċipalment taħt il-politika ekonomika.

121. Kif diġà ddeċidiet b’mod rilevanti l-Qorti tal-Ġustizzja, it-tmexxija tal-politika monetarja tinvolvi, b’mod permanenti, aġir fuq ir-rati tal-interessi u l-kundizzjonijiet ta’ finanzjament mill-ġdid tal-banek, u dan neċessarjament għandu konsegwenzi fuq il-kundizzjonijiet tal-finanzjament tal-iżbilanċ pubbliku tal-Istati Membri ( 93 ). Madankollu, l-azzjoni tal-BĊE ma tistax tkun ekwivalenti għall-għoti ta’ assistenza finanzjarja lil Stat Membru peress li tali miżura ma taqax, b’mod evidenti, taħt il-politika monetarja ( 94 ).

122. F’dan ir-rigward, ċerti garanziji li jilleġittimizzaw lill-PSPP fil-konfront tal-Artikolu 123 TFUE jippermettu wkoll li jiġi żgurat li ma jsegwix, prinċipalment, għan ta’ politika ekonomika. Barra l-issuġġettar tax-xiri ta’ bonds nazzjonali għall-kwalità tal-kreditu ( 95 ), tliet garanziji jidhruli li huma essenzjali. Fl-ewwel lok, ix-xiri ta’ bonds nazzjonali abbażi tal-PSPP huwa sussidjarju fil-konfront tal-azzjonijiet awtorizzati mit-tliet programmi l-oħra tal-APP li jikkonċernaw kollha x-xiri ta’ bonds privati ( 96 ). Fit-tieni lok, ix-xiri awtorizzat mill-PSPP huwa maqsum bejn l-Istati Membri kollha taż-żona tal-euro skont skema ta’ tqassim li hija iffissata, oġġettiva u indipendenti mis-sitwazzjoni ekonomika individwali ta’ dawn l-Istati. Fit-tielet lok, it-tqassim tar-riskji huwa limitat għal 20 % tax-xiri mwettaq abbażi tal-PSPP. Dawn il-karatteristiċi, li jikkundizzjonaw u jinkwadraw l-implimentazzjoni tal-PSPP, jostakolaw li dan il-programm jixxebbah mal-għoti ta’ assistenza finanzja