KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

RANTOS

ippreżentati fl‑10 ta’ Frar 2021 ( 1 )

Kawża C‑718/19

Ordre des barreaux francophones et germanophone,

Association pour le droit des Étrangers ASBL,

Coordination et Initiatives pour et avec les Réfugiés et Étrangers ASBL,

Ligue des Droits de l’Homme ASBL,

Vluchtelingenwerk Vlaanderen ASBL

vs

Conseil des ministres

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali) (il-Belġju))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ċittadinanza tal-Unjoni – Artikoli 20 u 21 TFUE – Direttiva 2004/38/KE – Dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familji tagħhom li jiċċaqalqu u jirrisjedu liberament fit-territorju ta’ Stat Membru – Deċiżjoni tat-tmiem tar-residenza għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku – Miżuri preventivi biex jiġi evitat kull riskju ta’ ħarba matul it-terminu tat-tluq jew l-estensjoni ta’ dan it-terminu – Dispożizzjonijiet nazzjonali identiċi jew simili għal dawk applikabbli għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi skont l-Artikolu 7(3) tad-Direttiva 2008/115/KE – Rifjut taċ-ċittadin tal-Unjoni li jikkonforma ma’ deċiżjoni ta’ tmiem ta’ residenza għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew ta’ sigurtà pubblika – Terminu massimu ta’ detenzjoni għall-iskop ta’ tneħħija”

I. Introduzzjoni

1. Permezz taż-żewġ domandi preliminari tagħha, il-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali) Belġjana tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja biex teżamina, essenzjalment, jekk l-Artikoli 20 u 21 TFUE kif ukoll id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2004/38/KE ( 2 ) (iktar ’il quddiem id-“direttiva tar-residenza”) jipprekludux Stat Membru milli japplika, fir-rigward ta’ ċittadini tal-Unjoni u ta’ membri tal-familji tagħhom li kienu s-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija skont din id-direttiva, miżuri identiċi jew simili għal dawk applikabbli fid-dritt nazzjonali għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti illegalment, bis-saħħa tad-Direttiva 2008/115/KE ( 3 ) (iktar ’il quddiem id-“direttiva tar-ritorn”).

2. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma huwiex prekluż li l-leġiżlatur nazzjonali jitnebbaħ mid-dispożizzjonijiet ta’ direttiva oħra “meta jidher xieraq u sakemm l-ebda dispożizzjoni oħra tad-dritt [tal-Unjoni] ma tipprekludiha” ( 4 ). Fil-fatt, fis-sentenza Petrea ( 5 ) il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li “l-Istati Membri jistgħu jkollhom ispirazzjoni mid-dispożizzjonijiet tad-[direttiva tar-ritorn] sabiex jagħżlu l-awtoritajiet kompetenti u jiddefinixxu l-proċedura applikabbli għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni [adottata skont id-direttiva tar-residenza] li timponi r-ritorn ta’ ċittadin Unjoni […], jekk l-ebda dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma tipprekludi dan”.

3. Għalkemm din il-ġurisprudenza xxaqleb, f’dan il-każ, favur risposta negattiva għad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, għandu jiġi vverifikat madankollu jekk tistax tiġi applikata wkoll fil-kuntest ta’ miżuri, bħal dawn inkwistjoni fil-kawża prinċipali – jiġifieri l-miżuri preventivi adottati sabiex jiġi evitat kull riskju ta’ ħarba wara l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija kif ukoll il-miżuri ta’ detenzjoni mmirati biex jiggarantixxu l-eżekuzzjoni ta’ din it-tneħħija – li, skont il-qorti tar-rinviju, għandhom effett fuq l-eżerċizzju effettiv tad-dritt li jiċċaqalqu u jirrisjedu liberament fit-territorju tal-Istati Membri, jistgħu jitqiesu li ma humiex ta’ natura purament proċedurali.

4. Dawn id-domandi ser jippermettu lill-Qorti tal-Ġustizzja teżamina, għall-ewwel darba, il-konformità mad-dritt tal-Unjoni tar-regoli nazzjonali mmirati biex jiggarantixxu l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ tneħħija adottati skont id-direttiva tar-residenza.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

1. Id-direttiva tar-residenza

5. Il-premessa 16 tad-direttiva tar-residenza tgħid li “[s]akemm il-benefiċjarji tad-dritt ta’ residenza ma jsirux piż mhux raġonevoli fuq is-sistema ta’ l-għajnuna soċjali ta’ l-Istat Membru ospitanti, dawn m’għandhomx jitkeċċew”.

6. L-Artikolu 14 ta’ din id-direttiva jipprovdi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu, li ċ-ċittadini tal-Unjoni u l-membri tal-familji tagħhom għandhom dritt ta’ residenza sa tliet xhur, kif previst fl-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva, sakemm dawn ma jsirux piż mhux raġonevoli fuq is-sistema ta’ assistenza soċjali tal-Istat Membru ospitanti, u dritt ta’ residenza għal iktar minn tliet xhur u drittijiet biex tinżamm dik ir-residenza, kif previst fl-Artikoli 7, 12 u 13 tal-istess direttiva, sakemm jissodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti f’dawn l-artikoli. B’deroga minn dawn id-dispożizzjonijiet, il-paragrafu 4 ta’ dan l-Artikolu 14 jipprovdi li ċ-ċittadini tal-Unjoni ma jistgħu taħt l-ebda ċirkustanza jkunu suġġetti għal miżura ta’ tneħħija meta jkunu ħaddiema jew daħlu fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru biex ifittxu impjieg hemm.

7. L-Artikolu 15 tad-direttiva tar-residenza, intitolat, “Garanziji proċedurali”, fil-paragrafu 1 tiegħu jgħid li l-“proċeduri previsti fl-Artikoli 30 u 31 għandhom japplikaw, mutatis mutandis, għad-deċiżjonijiet kollha li jillimitaw il-moviment liberu taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom għal raġunijiet għajr dawk ta’ politika pubblika, ta’ sigurtà pubblika jew ta’ saħħa pubblika”.

8. Skont l-Artikolu 27(1) u (2) ta’ din id-direttiva “l-Istati Membri jistgħu jirrestrinġu l-libertà ta’ moviment u residenza taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom, irrispettivament miċ-ċittadinanza, minħabba politika pubblika, sigurtà pubblika jew saħħa pubblika” u l-“miżuri meħuda minħabba raġunijiet ta’ politika pubblika jew ta’ sigurtà pubblika għandhom ikunu skond il-prinċipju ta’ proporzjonalità u għandhom ikunu bbażati esklussivament fuq il-kondotta personali ta’ l-individwu kkonċernat. […] Il-kondotta personali ta’ l-individwu kkonċernat għandha tirrappreżenta theddida ġenwina, attwali u serja biżżejjed li tolqot wieħed mill-interessi fondamentali tas-soċjetà. Ġustifikazzjonijiet li huma iżolati mill-partikolaritajiet tal-każ jew li jiddependu fuq konsiderazzjonijiet ta’ prevenzjoni ġenerali m’għandhomx jiġu aċċettati”.

9. L-Artikolu 28 tad-direttiva tar-residenza, intitolat “Protezzjoni minn tkeċċija” jgħid, fil-paragrafu 1 li “[q]abel ma tittieħed deċiżjoni ta’ tkeċċija minħabba politika pubblika jew sigurtà pubblika, l-Istat Membru ospitanti għandu jqis l-konsiderazzjonijiet bħat-tul tar-residenza ta’ l-individwu kkonċernat fit-territorju tiegħu, l-età, l-istat ta’ saħħa, is-sitwazzjoni familjari u dik ekonomika, integrazzjoni soċjali u kulturali fl-Istat Membru ospitanti u l-limitu tar-rabtiet tiegħu mal-pajjiż ta’ oriġini”. Barra minn hekk, il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu jistabbilixxi li l-“Istat Membru ospitanti ma jistax jieħu deċiżjoni ta’ tkeċċija kontra ċittadini ta’ l-Unjoni jew il-membri tal-familja tagħhom, irrispettivament miċ-ċittadinanza, li għandhom id-dritt ta’ residenza permanenti fit-territorju tiegħu, ħlief minħabba raġunijiet serji ta’ politika pubblika jew ta’ sigurtà pubblika.”

10. L-Artikolu 30 ta’ din id-direttiva jipprovdi, fil-paragrafu 3 tiegħu, li n-“notifika [ta’ kull deċiżjoni meħuda skont l-Artikolu 27(1) tad-direttiva tar-residenza tfisser, jekk ikun il-każ, ħlief] għal każijiet debitament issostanzjati ta’ urġenza, iż-żmien permess biex il-persuna titlaq mit-territorju m’għandux ikun inqas minn xahar mid-data ta’ notifika.”

11. L-Artikolu 33(2) ta’ din id-direttiva jistabbilixxi li “[j]ekk ordni ta’ tkeċċija, […] tiġi mposta aktar minn sentejn wara li nħarġet, l-Istat Membru għandu jikkontrolla jekk l-individwu kkonċernat hux ta’ theddida, ġenwinament u attwalment, għall-politika pubblika jew għas-sigurtà pubblika u għandu jevalwa jekk kienx hemm xi tibdil materjali fiċ-ċirkostanzi minn meta nħarġet l-ordni ta’ tkeċċija”.

2. Id-direttiva tar-ritorn

12. Il-premessa 16 tad-direttiva tar-ritorn tgħid li l-“użu tad-detenzjoni għall-fini ta’ tneħħija għandu jkun limitat u soġġett għall-prinċipju tal-proporzjonalità fir-rigward tal-mezzi użati u l-objettivi segwiti. Id-detenzjoni hija ġustifikata biss biex jiġi ppreparat r-ritorn jew jitwettaq il-proċess ta’ tneħħija u jekk l-applikazzjoni ta’ miżuri anqas koerżivi ma tkunx suffiċjenti”.

13. L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva jipprovdi li din tistabbilixxi l-istandards u l-proċeduri komuni li għandhom japplikaw għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti illegalment, skont id-drittijiet fundamentali bħala prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tad-dritt internazzjonali.

14. L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jipprovdi, fil-paragrafu 3 tiegħu, li din id-direttiva ma tapplikax għal persuni li jgawdu mid-dritt tal-Unjoni għall-moviment liberu.

15. Il-punt 7 tal-Artikolu 3 tad-direttiva tar-ritorn jiddefinixxi “riskju ta’ ħarba” bħala “l-eżistenza ta’ raġunijiet f’każ individwali li huma bbażati fuq kriterji oġġettivi definiti bil-liġi nazzjonali biex wieħed jemmen li ċittadin ta’ pajjiż terz li hu soġġett għal proċeduri ta’ ritorn jista’ jaħrab”.

16. Skont l-Artikolu 6(1) ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri għandhom jieħdu deċiżjoni ta’ ritorn kontra kwalunkwe ċittadin ta’ pajjiż terz li jirrisjedi illegalment fit-territorju tagħhom.

17. L-Artikolu 7 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Tluq volontarju” jipprovdi, fil-paragrafu 3, li jistgħu jiġu imposti ċerti obbligi maħsuba sabiex jiġi evitat ir-riskju ta’ ħarba, bħall-obbligi li wieħed jirrapporta regolarment lill-awtoritajiet, li tiġi ddepożitata garanzija finanzjarja adegwata, li jiġu ppreżentati dokumenti jew li wieħed jibqa’ f’post speċifiku matul it-terminu għat-tluq volontarju.

18. Taħt il-Kapitolu IV tad-direttiva tar-ritorn, bit-titolu “Detenzjoni għall-għan ta’ tneħħija”, l-Artikolu 15 tagħha jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu li “[d]ment li ma jistgħux jiġu applikati b’mod effettiv miżuri oħrajn suffiċjenti iżda inqas koersivi fil-każ speċifiku, l-Istati Membri jistgħu biss iżommu f’detenzjoni ċittadin ta’ pajjiż terz, li hu suġġett għal proċeduri ta’ ritorn biex jitħejja r-ritorn u/jew jitwettaq il-proċess ta’ tneħħija, partikolarment meta: (a) jkun hemm riskju ta’ ħarba jew (b) iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat jevita jew ifixkel it-tħejjija tar-ritorn jew il-proċess ta’ tneħħija. Kwalunkwe detenzjoni għandha tkun għal perijodu kemm jista’ jkun qasir u għandha tinżamm biss sakemm l-arranġamenti ta’ tneħħija jkunu qed isiru u jitwettqu bid-diliġenza dovuta.” Il-paragrafi 5 u 6 tal-istess artikolu jistabbilixxu, rispettivament, li d-“detenzjoni għandha titkompla għal tul ta’ perijodu meħtieġ biex il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 1 jiġu sodisfatti u biex tiġi żgurata t-tneħħija b’suċċess. Kull Stat Membru għandu jistabbilixxi perijodu limitat ta’ detenzjoni, li ma jistax jeċċedi sitt xhur” u li l-“Istati Membri jistgħu ma jestendux il-perijodu msemmi fil-paragrafu 5 ħlief għal perijodu limitat li ma jeċċedix it-tnax-il xahar oħra skond il-liġi nazzjonali f’każijiet fejn minkejja l-isforzi raġonevoli kollha tagħhom l-operazzjoni ta’ tneħħija tista’ ddum minħabba (a) nuqqas ta’ kooperazzjoni miċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat, jew (b) dewmien fil-kisba tad-dokumentazzjoni neċessarja minn pajjiżi terzi.”

B. Id-dritt Belġjan

19. Il-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 dwar l-Aċċess għat-Territorju, ir-Residenza, l-Istabbiliment u t-Tneħħija ta’ Barranin ( 6 ) ġiet emendata bil-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017 sabiex tissaħħaħ il-protezzjoni tal-ordni pubbliku u tas-sigurtà nazzjonali ( 7 ) (iktar ’il quddiem il-“Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017”). Din l-aħħar liġi tittrasponi parzjalment, b’mod partikolari, id-direttivi tar-residenza u tar-ritorn.

20. L-Artikoli 27 sa 32 tal-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017 iddaħħlu fil-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980, rispettivament, l-Artikoli 44ter sa 44octies tagħha.

21. L-Artikolu 44ter tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980, kif emendata mil-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017 (iktar ’il quddiem “il-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980”), tistabbilixxi: L-ordni ta’ tluq mit-territorju maħruġa lil ċittadin tal-Unjoni jew lil membru tal-familja tiegħu għandha tindika t-terminu li fih għandu jħalli t-territorju tar-Renju. Ħlief f’każijiet ta’ urġenza debitament iġġustifikati, dan it-terminu ma jistax ikun inqas minn xahar min-notifika tad-deċiżjoni. It-terminu msemmi fil-paragrafu 1 jista’ jiġi estiż mill-Ministru jew mid-delegat tiegħu meta: (i) ir-ritorn volontarju ma jistax jitwettaq fit-terminu msemmi; jew (ii) iċ-ċirkustanzi speċifiċi għas-sitwazzjoni tal-persuna jiġġustifikawh […]”

22. L-Artikolu 44quater ta’ din il-liġi jipprovdi: “Sakemm ikun għaddej it-terminu msemmi fl-Artikolu 44ter, iċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu ma jistgħux ikunu s-suġġett ta’ tneħħija furzata. Sabiex jiġi evitat kull riskju ta’ ħarba matul it-terminu msemmi fl-Artikolu 44ter, iċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu jistgħu jiġu mġiegħla jieħdu miżuri preventivi. Ir-Re għandu s-setgħa li jiddetermina dawn il-miżuri b’ordni deliberata fil-Kunsill tal-Ministri.”

23. L-Artikolu 44quinquies ta’ din il-liġi jipprovdi: “Punt 1. Il-Ministru jew id-delegat tiegħu għandu jieħu l-miżuri kollha meħtieġa biex jeżegwixxi l-ordni ta’ tluq mit-territorju meta: (i) ma jkun ingħata l-ebda terminu liċ-ċittadin tal-Unjoni jew lil membru tal-familja tiegħu biex jitlaq mit-territorju tar-Renju; (ii) iċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu ma telaqx mit-territorju tar-Renju fit-terminu li ngħatalu; (iii), qabel l-iskadenza tat-terminu mogħti biex jitlaq mit-territorju tar-Renju, iċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu jippreżenta riskju ta’ ħarba, ma kkonformax mal-miżuri preventivi imposti jew jikkostitwixxi theddida għall-ordni pubbliku jew is-sigurtà nazzjonali. Punt 2. Meta ċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu joġġezzjona għat-tneħħija tiegħu jew meta jippreżenta riskju ta’ perikolu waqt it-tneħħija tiegħu, għandu jsir ir-ritorn furzat tiegħu, jekk meħtieġ bi skorta. Jistgħu mbagħad jintużaw kontrih miżuri koerċittivi […]. Punt 3. Ir-Re għandu jaħtar b’ordni deliberata fil-Kunsill tal-Ministri, il-korp responsabbli biex jiżgura l-kontroll tar-ritorn furzat u jiddetermina t-termini ta’ dan il-kontroll. Dan il-korp huwa indipendenti mill-awtoritajiet kompetenti fi kwistjonijiet ta’ tneħħija.”

24. L-Artikolu 44sexies tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 huwa fformulat kif ġej: “Meta ċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull każ jiġġustifikawh, il-Ministru jew id-delegat tiegħu jistgħu temporanjament jipposponu t-tneħħija. Huwa għandu jinforma lill-parti kkonċernata. Sabiex jiġi evitat kwalunkwe riskju ta’ ħarba, iċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membri tal-familja tiegħu jista’ jiġi mġiegħel jikkonforma ma’ miżuri preventivi. Ir-Re għandu s-setgħa li jiddetermina dawn il-miżuri b’ordni deliberata fil-Kunsill tal-Ministri. Il-Ministru jew id-delegat tiegħu, jistgħu, fl-istess każijiet, ipoġġu ċittadin tal-Unjoni jew membru tal-familja tiegħu taħt arrest domiċiljari għall-ħin meħtieġ għall-eżekuzzjoni ta’ din il-miżura.”

25. Skont l-Artikolu 44septies ta’ din il-liġi: “Punt 1. Jekk raġunijiet ta’ ordni pubbliku, sigurtà nazzjonali jew saħħa pubblika jeħtieġu hekk u sakemm ma jkunux jistgħu jiġu applikati miżuri oħra inqas koerċitivi b’mod effettiv, iċ-ċittadini tal-Unjoni u l-membri tal-familji tagħhom jistgħu, sabiex jiggarantixxu l-eżekuzzjoni tal-miżura ta’ tneħħija, jinżammu għaż-żmien strettament meħtieġ għall-eżekuzzjoni tal-miżura mingħajr ma t-tul taż-żamma ma jkun iktar minn xahrejn. Madankollu, il-Ministru jew id-delegat tiegħu jistgħu jestendu t-tul ta’ din iż-żamma b’perijodu ta’ xahrejn, meta l-proċeduri meħtieġa għat-tneħħija tal-barrani jkunu ttieħdu fi żmien sebat ijiem tax-xogħol wara ż-żamma taċ-ċittadin tal-Unjoni jew tal-membru tal-familja tiegħu, meta jitwettqu bid-diliġenza dovuta kollha u meta tibqa’ dejjem il-possibbiltà li l-persuna kkonċernata titneħħa b’mod effettiv f’terminu raġonevoli. Wara l-ewwel estensjoni, id-deċiżjoni li jiġi estiż it-tul taż-żamma tista’ tittieħed biss mill-Ministru. Wara ħames xhur iċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu għandu jinħeles. Fil-każ li s-salvagwardja tal-ordni pubbliku jew is-sigurtà nazzjonali hekk teħtieġ, iż-żamma għandha tiġi estiża kull darba b’xahar mingħajr, madankollu, ma t-tul totali taż-żamma tkun tista’ taqbeż it-tmien xhur. Punt 2. Iċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu msemmi fil-paragrafu 1 jista’ jippreżenta appell kontra d-deċiżjoni taż-żamma li tagħha huwa s-suġġett, skont l-Artikoli 71 et seq.”

26. Skont l-Artikolu 44octies ta’ din il-liġi: “Ma jistgħux jinżammu fil-postijiet fis-sens tal-Artikolu 74/8 punt 2: (i) iċ-ċittadini tal-Unjoni minuri mhux akkumpanjati; (ii) il-membri tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni minuri mhux akkumpanjati; (iii) il-familji taċ-ċittadini tal-Unjoni meta jikkonsistu f’minn tal-inqas minuri wieħed.”

27. L-Artikolu 74/5, punt 3, tal-istess liġi jgħid: “It-tul taż-żamma f’post speċifiku li jinsab fil-fruntieri ma jistax jaqbeż ix-xahrejn. Il-Ministru jew id-delegat tiegħu jistgħu, madankollu, jestendu ż-żamma tal-barrani msemmi fil-punt 1, għal perijodu ta’ xahrejn: (i) jekk il-barrani huwa s-suġġett ta’ miżura ta’ refoulement eżegwibbli; (ii) u jekk il-proċeduri meħtieġa għat-tneħħija tal-barrani ttieħdu fi żmien sebat ijiem tax-xogħol mill-miżura msemmija fl-(i) li huma segwiti bid-diliġenza dovuta kollha u li tibqa’ dejjem il-possibbiltà li effettivament jitneħħa l-barrani f’terminu raġonevoli. Wara estensjoni, id-deċiżjoni msemmija fil-paragrafu preċedenti tista’ tittieħed biss mill-Ministru. It-tul totali taż-żamma qatt ma jista’ jaqbeż il-ħames xhur. F’każijiet fejn is-salvagwardja tal-ordni pubbliku jew is-sigurtà nazzjonali hekk teħtieġ, id-detenzjoni tal-barrani tista’ tiġi estiża kull darba b’xahar, wara l-iskadenza tat-terminu msemmi fil-paragrafu preċedenti, mingħajr, madankollu, it-tul totali taż-żamma ma jkun jista’ b’dan il-fatt jaqbeż it-tmien xhur […]”.

III. Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

28. Żewġ rikorsi għal annullament tal-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017 ġew ippreżentati quddiem il-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali) Belġjana, minn naħa, mill-Ordre des barreaux francophones et germanophone ( 8 ) (l-Assoċjazzjoni tal-Avukati li jitkellmu bil-Franċiż u bil-Ġermaniż) u, min-naħa l-oħra, minn erba’ assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ lukru (ASBL) (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti fil-kawża prinċipali”) ( 9 ). Dawn iż-żewġ kawżi ġew magħqudin mill-qorti tar-rinviju.

29. Fil-kuntest ta’ dawn ir-rikorsi, il-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali) tistaqsi dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tal‑Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017 relatati mat-tneħħija ta’ ċittadini tal-Unjoni u ta’ membri tal-familja tagħhom. B’mod iktar speċifiku, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-kompatibbiltà mal-Artikoli 20 u 21 TFUE kif ukoll mad-direttiva tar-residenza ta’ żewġ dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi li jipprovdu għall-possibbiltà li jiġu imposti fuq iċ-ċittadin tal-Unjoni jew fuq il-membru tal-familja tiegħu li jkollu kontrih deċiżjoni ta’ tneħħija, minn naħa, miżuri preventivi matul it-terminu li ngħatalu biex jitlaq mit-territorju Belġjan, sabiex jiġi evitat kull riskju ta’ ħarba, u min-naħa l-oħra, miżura ta’ żamma, jiġifieri detenzjoni (iktar ’il quddiem “il-miżura ta’ detenzjoni”), wara l-iskadenza ta’ dan it-terminu, sabiex tkun iggarantita l-eżekuzzjoni tal-ordni ta’ tneħħija.

30. Il-qorti tar-rinviju tiġġustifika d-dubji tagħha kif ġej.

31. Minn naħa, fir-rigward tal-miżuri preventivi, hija tosserva li d-direttiva tar-residenza ma tipprevedi l-ebda dispożizzjoni dwar miżuri li jistgħu jittieħdu fir-rigward taċ-ċittadini tal-Unjoni jew tal-membri tal-familji tagħhom sabiex jiġi evitat riskju ta’ ħarba meta jkunu s-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija, u li, fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni fid-dritt tal-Unjoni, dawn jistgħu jiġu adottati mil-leġiżlatur nazzjonali, li għandu, bħala prinċipju, ikun ħieles li jagħmel dan fuq il-bażi ta’ dispożizzjonijiet simili applikabbli fid-dritt nazzjonali għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti illegalment, bis-saħħa tad-direttiva tar-ritorn. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tikkonstata li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fis-sentenza Petrea ( 10 ), li l-Istati Membri jistgħu jitnebbħu mid-dispożizzjonijiet tad-direttiva tar-ritorn biex jinnominaw l-awtoritajiet kompetenti u jiddefinixxu l-proċedura applikabbli għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni li timponi r-ritorn ta’ ċittadin tal-Unjoni, jekk l-ebda dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma tipprekludih. Issa, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk din il-ġurisprudenza tapplikax għal dan il-każ, sa fejn tikkunsidra, essenzjalment, li l-miżuri preventivi, neċessarjament għandhom effett fuq l-eżerċizzju stess tad-dritt għall-moviment liberu u għar-residenza, billi ma jistgħux jiġu kkwalifikati bħala dispożizzjonijiet proċedurali.

32. Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-miżura ta’ detenzjoni, il-qorti tar-rinviju tikkonstata li l-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017 tistabbilixxi identità ta’ trattament taċ-ċittadini tal-Unjoni u l-membri tal-familja tagħhom mal-barranin l-oħra kollha, fl-istennija tat-tneħħija lejn kwalunkwe Stat fid-dinja, b’mod partikolari fir-rigward tat-tul massimu ta’ detenzjoni ta’ tmien xhur. Issa, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment dwar il-proporzjonalità ta’ dan it-tul massimu, b’mod partikolari, minħabba li jista’ jiġi dedott mid-direttiva tar-residenza li l-perijodu ta’ detenzjoni għandu jkun limitat għall-perijodu strettament neċessarju għall-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ tneħħija ( 11 ).

33. Huwa f’dan il-kuntest li l-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali) ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja: “1) Id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari l-Artikoli 20 u 21 tat-[TFUE] u d-[direttiva tar-residenza], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tapplika għal ċittadini tal-Unjoni u għal membri tal-familji tagħhom dispożizzjonijiet simili għal dawk li jikkostitwixxu t-traspożizzjoni, fir-rigward ta’ ċittadini ta’ Stati terzi, tal-Artikolu 7(3) tad-[direttiva tar-ritorn], jiġifieri dispożizzjonijiet li jistgħu jobbligaw liċ-ċittadin tal-Unjoni jew lill-membru tal-familja tiegħu jikkonforma ruħu ma’ miżuri preventivi sabiex jiġi evitat kwalunkwe riskju ta’ ħarba matul it-terminu li jkun ingħatalu sabiex jitlaq mit-territorju wara t-teħid ta’ deċiżjoni ta’ tmiem ta’ residenza minħabba raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew matul l-estensjoni ta’ dan it-terminu? 2) Id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari l-Artikoli 20 u 21 tat-[TFUE] u d-[direttiva tar-residenza], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tapplika għal ċittadini tal-Unjoni u għal membri tal-familji tagħhom li ma jkunux ikkonformaw ruħhom ma’ deċiżjoni ta’ tmiem ta’ residenza minħabba raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew ta’ sigurtà pubblika dispożizzjoni identika għal dik applikata għal ċittadini ta’ Stati terz fl-istess sitwazzjoni fir-rigward tat-terminu massimu ta’ detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija, jiġifieri tmien xhur?”

34. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, mill-Gvern Belġjan, Daniż, Spanjol u Pollakk u mill-Kummissjoni Ewropea. Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Spanjol u dak Pollakk, dawn il-partijiet esprimew ruħhom wkoll fis-seduta li saret fis‑16 ta’ Novembru 2020.

IV. Analiżi

A. Osservazzjonijiet preliminari

35. Fil-qalba tad-domandi tal-qorti tar-rinviju hemm il-kwistjoni dwar jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix Stat Membru milli japplika, fir-rigward taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom li kienu s-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija mit-territorju tiegħu taħt id-direttiva tar-residenza, miżuri ta’ implimentazzjoni identiċi jew simili għal dawk applikabbli għat-tneħħija ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti illegalment, bis-saħħa tad-direttiva tar-ritorn, meta dawn jistgħu jaffettwaw l-eżerċizzju stess tad-dritt li jiċċaqalqu u jirrisjedu liberament fit-territorju tal-Istati Membri.

36. Jidhirli utli, qabel ma nibda l-analiżi tiegħi, li nagħti ħarsa ġenerali lejn il-qafas regolatorju applikabbli kif ukoll lejn il-ġurisprudenza rilevanti (1.) u li niċċara l-portata tad-domandi preliminari kif magħmula (2.).

1. Fuq il-qafas regolatorju applikabbli u l-ġurisprudenza rilevanti

37. Bħala punt preliminari, għandu jitfakkar li ċ-ċittadinanza tal-Unjoni – kif introdotta bit-Trattat ta’ Maastricht ( 12 ) – tagħti lil kull ċittadin tal-Unjoni dritt fundamentali u individwali li jiċċaqlaq u jirrisjedi liberament fit-territorju tal-Istati Membri, suġġett għal-limitazzjonijiet u r-restrizzjonijiet stabbiliti mit-Trattati u l-miżuri adottati għall-applikazzjoni tagħhom. Dan id-dritt bħalissa huwa mogħti liċ-ċittadini tal-Unjoni mill-Artikolu 21(1) TFUE kif affermat mill-ġdid fl-Artikolu 45 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.

38. Id-direttiva tar-residenza, li tirregola, b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tad-dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familji tagħhom li jiċċaqilqu u jirrisjedu liberament fit-territorju tal-Istati Membri, għandha l-għan li tiffaċilita u ssaħħaħ l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt ( 13 ). Din id-direttiva mhux biss fiha regoli li jirregolaw il-kundizzjonijiet għall-kisba tad-diversi drittijiet tar-residenza li tistabbilixxi, iżda fiha wkoll sett ta’ dispożizzjonijiet immirati biex jirregolaw is-sitwazzjoni li tirriżulta mit-telf tal-benefiċċju ta’ wieħed minn dawn drittijiet.

39. F’dan ir-rigward, id-direttiva tar-residenza tipprovdi għal żewġ xenarji li fihom l-Istati Membri jistgħu jadottaw deċiżjonijiet li jirrestrinġu l-moviment liberu u r-residenza taċ-ċittadini tal-Unjoni u l-membri tal-familji tagħhom, u b’mod partikolari tad-“deċiżjonijiet ta’ tneħħija”, jiġifieri meta deċiżjonijiet bħal dawn jittieħdu “minħabba politika pubblika, sigurtà pubblika jew saħħa pubblika” (l-Artikolu 27(1) ta’ din id-direttiva) jew meta dawn id-deċiżjonijiet jittieħdu “għal raġunijiet għajr dawk ta’ politika pubblika, ta’ sigurtà pubblika jew ta’ saħħa pubblika” (l-Artikolu 15(1) tal-imsemmija direttiva) ( 14 ).

40. Minbarra l-każijiet li fihom jistgħu jittieħdu deċiżjonijiet ta’ tneħħija kontra ċittadini tal-Unjoni jew membri tal-familji tagħhom, id-direttiva tar-residenza tipprovdi għal numru ta’ regoli u garanziji proċedurali li għandhom jiġu rrispettati, jiġifieri b’mod partikolari dawk stabbiliti fl-Artikoli 15, 30, 31 u 33. Fost dawn ir-regoli hemm dik prevista fl-Artikolu 30(3) ta’ din id-direttiva, li skont din, it-terminu għat-tluq mit-territorju tal-Istat Membru wara deċiżjoni ta’ tneħħija, ħlief f’każ ta’ emerġenza, ma jistax ikun inqas minn xahar mid-data tan-notifika ta’ din id-deċiżjoni.

41. Issa, bl-eċċezzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, id-direttiva tar-residenza ma tipprevedi l-ebda sistema speċifika għall-implimentazzjoni jew l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ tneħħija u lanqas, a fortiori, għal dispożizzjonijiet dwar miżuri preventivi meħuda biex jiġi evitat kwalunkwe riskju ta’ ħarba matul it-terminu għat-tluq volontarju jew ta’ dispożizzjonijiet relatati mad-detenzjoni għall-finijiet ta’ tali tneħħija. Bl-istess mod, din id-direttiva ma fiha l-ebda dispożizzjoni li tipprekludi b’mod espliċitu tali miżuri milli jittieħdu mill-Istati Membri.

42. Fin-nuqqas ta’ regoli tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku ta’ kull Stat Membru li għandu jirregola l-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ tneħħija, bis-saħħa tal-prinċipju tal-awtonomija proċedurali, sakemm dawn il-proċeduri ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt intern (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li ma jagħmlux prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) ( 15 ).

43. Fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza nazzjonali dwar id-determinazzjoni tal-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ tneħħija, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix, bħala prinċipju, l-użu tar-regoli li jikkonċernaw iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi għall-iskop li tiġi stabbilita s-sistema applikabbli għaċ-ċittadini tal-Unjoni, minkejja l-fatt li d-direttivi tar-residenza u tar-ritorn mhux neċessarjament għandhom l-istess għan ( 16 ). Fil-fatt, fis-sentenza Petrea, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-Istati Membri jistgħu jkollhom ispirazzjoni mid-dispożizzjonijiet tad-[direttiva tar-ritorn, li tirrigwarda ċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti illegalment], sabiex jagħżlu l-awtoritajiet kompetenti u jiddefinixxu l-proċedura applikabbli għall-adozzjoni ta’ [deċiżjoni ta’ tneħħija ta ċittadin tal-Unjoni], jekk l-ebda dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma tipprekludi dan” ( 17 ).

44. Minn dan isegwi li, f’din il-kawża, sa fejn id-direttiva tar-residenza ma tinkludix regoli dwar l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ tneħħija, bħala prinċipju, għandu jkun possibbli għall-Istati Membri li jitnebbħu mid-dispożizzjonijiet tad-direttiva tar-ritorn, li kienet ġiet adottata wara u fiha dispożizzjonijiet rilevanti f’dan ir-rigward.

45. Fir-rigward, minn naħa, tal-miżuri preventivi, l-Artikolu 7(3) tad-direttiva tar-ritorn jipprovdi li “[ċ]erti obbligi maħsuba biex jevitaw ir-riskju ta’ ħarba, bħal ma huma r-rappurtar regolari lill-awtoritajiet, id-depożitu ta’ garanzija finanzjarja adegwata, il-preżentazzjoni ta’ dokumenti jew l-obbligu li wieħed jibqa’ f’ċertu post, jistgħu jiġu imposti għat-tul tat-terminu ta’ tluq volontarju” ( 18 ). Bl-istess mod, fir-rigward, min-naħa l-oħra, tal-possibbiltà li jinżamm ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu sabiex tkun iggarantita l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija, id-direttiva tar-ritorn tipprovdi qafas preċiż għad-detenzjoni għall-iskop ta’ tneħħija, fil-Kapitolu IV, intitolat “Detenzjoni għall-għan ta’ tneħħija”.

46. Għaldaqstant, bħala prinċipju, xejn ma jimpedixxi lill-Istati Membri milli jkunu jistgħu japplikaw, mutatis mutandis, id-dispożizzjonijiet stabbiliti għal deċiżjonijiet ta’ ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi lil ċittadini tal-Unjoni u lil membri tal-familji tagħhom suġġetti għad-deċiżjoni ta’ tneħħija.

47. Madankollu, sabiex id-dispożizzjonijiet dwar iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi jkunu effettivament trasponibbli għaċ-ċittadini tal-Unjoni u l-membri tal-familji tagħhom, skont is-sentenza Petrea, l-ebda dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma għandha tipprekludi dan. Għandu jitfakkar hawnhekk li, taħt l-Artikolu 21 TFUE, id-dritt ta’ residenza fit-territorju tal-Istati Membri huwa rrikonoxxut għaċ-ċittadini kollha tal-Unjoni “salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti fit-Trattati u d-dispożizzjonijiet meħuda sabiex dan jitwettaq” ( 19 ). Għaldaqstant, huwa wkoll meħtieġ li jiġi vverifikat jekk il-miżuri preventivi u ta’ detenzjoni jistgħux jikkostitwixxu, waħedhom, miżuri li jistgħu jillimitaw id-dritt tal-moviment liberu u tar-residenza ta’ dawk iċ-ċittadini. F’dan il-kuntest, għalkemm id-dritt tal-Unjoni bl-ebda mod ma jipprekludi lill-Istati Membri li jistabbilixxu s-sistema tagħhom stess għall-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ tneħħija, xorta waħda sistemi bħal dawn ma għandhomx idgħajfu l-effett utli tad-dritt tal-Unjoni ( 20 ).

48. Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li huwa xieraq li jiġi eżaminat jekk, u taħt liema kundizzjonijiet, il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza Petrea tistax tiġi applikata għal kull waħda mill-miżuri inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

2. Fuq il-portata tad-domandi preliminari

49. Sabiex titneħħa kull ambigwità rigward it-tifsira u l-portata taż-żewġ domandi preliminari li saru, jidhirli li huwa neċessarju li jiġu pprovduti l-kjarifiki li ġejjin.

50. Fl-ewwel lok, inqis li huwa meħtieġ li tingħata kjarifika terminoloġika rigward l-użu tat-termini “deċiżjoni ta’ tmiem ta’ residenza”. Fil-fatt, għandu jiġi kkonstatat li ż-żewġ domandi preliminari, kif ifformulati mill-qorti tar-rinviju, jipprevedu l-adozzjoni, rispettivament, ta’ “miżuri preventivi” jew ta’ “detenzjoni”, meta ċ-ċittadini tal-Unjoni jew il-membri tal-familja tagħhom kienu s-suġġett ta’ “deċiżjoni ta’ tmiem ta’ residenza”. Issa, għandu jiġi ċċarat li għalkemm “deċiżjoni ta’ tmiem ta’ residenza” bħala prinċipju timplika l-obbligu li wieħed jitlaq mit-territorju, ma jfissirx neċessarjament l-adozzjoni ta’ miżura ta’ tneħħija, jiġifieri “ordni ta’ tluq mit-territorju”, fis-sens tal-Artikolu 7(1) tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 ( 21 ). Sa fejn iż-żewġ domandi preliminari jikkunsidraw sitwazzjonijiet li jinvolvu l-adozzjoni ta’ miżura ta’ tneħħija, għandhom jinftiehmu, fl-opinjoni tiegħi, bħala mmirati lejn ċittadini tal-Unjoni jew membri tal-familji tagħhom li kienu s-suġġett, mhux biss ta’ deċiżjoni ta’ tmiem ta’ residenza, iżda wkoll ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija.

51. Fit-tieni lok, għandu jiġi kkonstatat li l-qorti tar-rinviju tillimita l-ewwel domanda għall-possibbiltà li jiġu applikati għaċ-ċittadini tal-Unjoni “miżuri preventivi” simili għal dawk applikabbli għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi fejn id-deċiżjoni ta’ tneħħija tittieħed “għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku”. Issa, din il-limitazzjoni tal-portata tad-domanda ma toħroġx espressament mit-termini tal-leġislazzjoni nazzjonali, u b’mod partikolari mill-Artikoli 44quater, 44quinquies u 44sexies tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980. Fil-fatt, kif ikkonferma l-Gvern Belġjan fl-osservazzjonijiet tiegħu, tali “miżuri preventivi” jistgħu jittieħdu kull meta tiġi adottata miżura ta’ tneħħija kontra ċittadin tal-Unjoni jew tal-membri tal-familja tiegħu u jippreżentaw riskju ta’ ħarba ( 22 ), li jfisser sitwazzjonijiet li ma jikkostitwixxux theddida għall-ordni pubbliku, jiġifieri għal raġunijiet “ta’ sigurtà pubblika u ta’ saħħa pubblika”, fis-sens tal-Artikolu 27(1) tad-direttiva tar-residenza, kif ukoll għal “raġunijiet għajr [dawk previsti fl-Artikolu 27(1) ta’ din id-direttiva]” fis-sens tal-Artikolu 15(1) ta’ din id-direttiva.

52. Ċertament, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-qafas tal-kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali stabbilita bl-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali, li hi adita bit-tilwima u li għandha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tittieħed, li għandha tevalwa, fid-dawl tal-partikolaritajiet tal-kawża, kemm il-ħtieġa għal deċiżjoni preliminari biex tkun tista’ tagħti s-sentenza tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja ( 23 ). Għaldaqstant, billi d-domandi magħmula huma limitati għal deċiżjonijiet ta’ tneħħija meħuda għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, meħtieġa tiddeċiedi biss f’dan ir-rigward.

53. Madankollu, f’dan il-każ, minn naħa, ma jirriżultax mit-talba għal deċiżjoni preliminari għaliex dawn il-miżuri preventivi għandhom jiġu analizzati biss fid-dawl tad-deċiżjonijiet ta’ tneħħija meħuda għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku. Min-naħa l-oħra, ir-“riskju ta’ ħarba” jibqa’ daqstant ieħor preżenti fil-kuntest ta’ deċiżjonijiet ta’ tneħħija meħuda għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku kif ukoll għal dawk adottati għal raġunijiet ta’ “sigurtà pubblika jew saħħa pubblika”, bis-saħħa tal-Artikolu 27(1) tad-direttiva tar-residenza, jew saħansitra “għal raġunijiet għajr dawk ta’ politika pubblika, ta’ sigurtà pubblika jew ta’ saħħa pubblika”, fis-sens tal-Artikolu 15(1) ta’ din id-direttiva. Għalhekk, sabiex tingħata risposta kompleta lill-qorti tar-rinviju, nipproponi li nwessgħu l-portata tal-ewwel domanda preliminari billi ninkludu d-deċiżjonijiet kollha ta’ tneħħija meħuda skont id-direttiva tar-residenza.

54. Fit-tielet lok, qiegħed nara li l-qorti tar-rinviju tillimita t-tieni domanda preliminari għall-possibbiltà li tipprovdi għal terminu massimu ta’ detenzjoni għall-iskopijiet ta’ tneħħija identiku għal dak applikabbli għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi fil-każ fejn id-deċiżjoni ta’ tneħħija tittieħed għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew sigurtà pubblika”. Madankollu, l-Artikolu 44septies tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 jipprovdi għall-possibbiltà ta’ detenzjoni “[j]ekk raġunijiet ta’ politika pubblika, sigurtà nazzjonali jew saħħa pubblika jeħtieġu hekk” ( 24 ). Għalhekk jista’ jitqies it-twessigħ tal-portata ta’ din id-domanda biex tinkludi raġunijiet ta’ saħħa pubblika. Madankollu, f’dan il-każ, il-limitazzjoni tal-qorti tar-rinviju jidhirli li hija ġġustifikata sa fejn it-tieni domanda preliminari tirrigwarda speċifikament id-dispożizzjoni ta’ dak l-artikolu li tippermetti l-estensjoni tad-detenzjoni sa perijodu ta’ tmien xhur, biss meta “s-salvagwardja tal-ordni pubbliku jew is-sigurtà nazzjonali hekk teħtieġ”.

55. Fir-raba’ u l-aħħar lok, għandu jiġi enfasizzat li l-Gvern Belġjan jipproponi li tiġi fformulata mill-ġdid it-tieni domanda, b’mod li tiġi ddisassoċjata l-miżura ta’ detenzjoni mill-fatt li l-persuna kkonċernata ma telqitx mit-territorju fit-terminu mogħti. Dan il-gvern jispjega li, taħt id-dritt Belġjan, l-ebda barrani, kemm jekk ċittadin tal-Unjoni, membru ta’ familja jew inkella ċittadin ta’ pajjiż terz, ma jista’ jitqiegħed f’detenzjoni għar-raġuni biss li ma kkonformax ma’ deċiżjoni tat-tmiem tar-residenza ġġustifikata għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew sigurtà pubblika. L-użu tad-detenzjoni jkun iġġustifikat biss sabiex jiġi ppreparat ir-ritorn u sabiex issir it-tneħħija meta l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni tat-tneħħija tirriskja li tkun kompromessa mill-imġiba tal-persuna kkonċernata.

56. F’dan ir-rigward, nosserva li, ċertament, l-analiżi tal-Gvern Belġjan tidher li hija kkorroborata mill-kliem tal-Artikolu 44septies tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980. Madankollu, it-tieni domanda, kif magħmula mill-qorti tar-rinviju, jidhirli li hi rikonċiljabbli mal-pożizzjoni tal-Gvern Belġjan, sa fejn, meta deċiżjoni ta’ tneħħija ma tiġix segwita fit-terminu stabbilit, il-persuna kkonċernata tkun uriet imġiba li tikkomprometti l-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni u b’hekk tiġġustifika ċ-ċaħda tal-libertà tagħha, permezz ta’ detenzjoni, sabiex tkun tista’ sseħħ it-tneħħija furzata. Għalhekk nipproponi li ma tiġix ifformulata mill-ġdid it-tieni domanda fis-sens propost mill-Gvern Belġjan.

57. Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kjarifiki li nipproponi li jsir l-eżami taż-żewġ domandi preliminari.

B. Fuq l-ewwel domanda preliminari

58. Permezz tal-ewwel domanda tagħha, li nipproponi li tiġi fformula mill-ġdid sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punt 53 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 20 u 21 TFUE kif ukoll id-direttiva tar-residenza għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tapplika, għaċ-ċittadini tal-Unjoni u għall-membri tal-familji tagħhom li kienu s-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija skont id-direttiva tar-residenza, “miżuri preventivi” simili għal dawk li jittrasponu, għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi, l-Artikolu 7(3) tad-direttiva tar-ritorn, sabiex jiġi evitat kull riskju ta’ ħarba matul it-terminu mogħti biex jitilqu mit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat.

59. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jikkunsidraw li r-risposta għal din id-domanda għandha tkun fl-affermattiv, b’mod li tali miżuri preventivi jiksru l-Artikoli 20 u 21 TFUE u d-direttiva tar-residenza. Għall-kuntrarju, il-Gvern Belġjan, Daniż, Spanjol u Pollakk jissuġġerixxu, fuq il-bażi ta’ raġunament sostanzjalment li jaqbel, li din id-domanda għanda tingħata risposta fin-negattiv, billi jibbażaw ruħhom prinċipalment fuq applikazzjoni b’analoġija tas-sentenza Petrea. Il-Kummissjoni tiddikjara, min-naħa tagħha, li tali miżuri preventivi għandhom ikunu jistgħu jiġu applikati, anki qabel l-iskadenza tat-terminu għat-tluq volontarju previst fl-Artikolu 30(3) tad-direttiva tar-residenza, sakemm tali miżuri jkunu bbażati fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi u jkunu proporzjonati.

1. Fuq l-identifikazzjoni u l-klassifikazzjoni legali tal-miżuri preventivi

60. L‑Artikolu 44quater tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 jipprovdi għall-possibbiltà li jiġu imposti “miżuri preventivi” fuq ċittadin tal-Unjoni jew fuq membru tal-familja tiegħu li nħarġet fil-konfront tiegħu deċiżjoni ta’ tneħħija, qabel l-iskadenza tat-terminu li fih kellu jitlaq mit-territorju, biex “jiġi evitat kull riskju ta’ ħarba”. Tali miżuri jistgħu jiġu imposti wkoll fil-każ ta’ posponiment temporanju tat-tneħħija, taħt l-Artikolu 44sexies ta’ din il-liġi. Fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità ma miżuri preventivi, l-Artikolu 44quinquies tal-imsemmija liġi jipprovdi li “l-miżuri kollha meħtieġa” biex tiġi eżegwita l-ordni tat-tluq mit-territorju jistgħu jiġu adottati, anki qabel l-iskadenza tat-terminu tat-tluq volontarju, meta l-persuna kkonċernata tippreżenta riskju ta’ ħarba.

61. F’dan ir-rigward, huwa importanti li wieħed jinnota li dawn il-“miżuri preventivi” ma humiex iddefiniti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, bl-eċċezzjoni tal-possibbiltà ta’ arrest domiċiljari fil-każ li t-tneħħija tkun temporanjament posposta skont l-Artikolu 44sexies tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980. Għall-bqija, din il-liġi tipprovdi li r-“Re għandu s-setgħa li jiddetermina dawn il-miżuri b’ordni deliberata fil-Kunsill tal-Ministri” (Artikoli 44quater u 44sexies) mingħajr ma jispeċifika l-kontenut tal-miżuri msemmija. Il-Gvern Belġjan iċċara fl-osservazzjonijiet tiegħu li sal-ġurnata tal-lum ebda ordni rjali ma ddeterminat dawn il-miżuri ( 25 ).

62. Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, skont l-ispjegazzjoni tar-raġunijiet relatati mad-dispożizzjonijiet inkwistjoni, dawn huma “fil-biċċa l-kbira mnebbħa” mid-dispożizzjonijiet tad-direttiva tar-ritorn ( 26 ). Għalhekk, billi meta jitnebbħu mid-dispożizzjonijiet “simili” applikabbli għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi previsti fl-Artikolu 7(3) ta’ din id-direttiva, miżuri bħal dawn jistgħu jikkonsistu, b’mod partikolari, f’“obbligi maħsuba biex jevitaw ir-riskju ta’ ħarba, bħal ma huma r-rappurtar regolari lill-awtoritajiet, id-depożitu ta’ garanzija finanzjarja adegwata, il-preżentazzjoni ta’ dokumenti jew l-obbligu li wieħed jibqa’ f’ċertu post”. Huwa għalhekk fuq il-bażi tal-premessa li tali miżuri jistgħu tabilħaqq jikkostitwixxu “miżuri preventivi”, fis-sens tad-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li huwa xieraq li nipproċedi bl-analiżi tiegħi.

63. Fir-rigward tal-klassifikazzjoni legali ta’ dawn il-miżuri preventivi, huma possibbli żewġ approċċi diverġenti.

64. Minn naħa, il-Gvern Pollakk, sostnut mill-Gvern Belġjan u dak Daniż, isostni li dawn il-miżuri preventivi jikkostitwixxu, essenzjalment, sempliċi miżuri amministrattivi anċillari għal deċiżjoni ta’ tneħħija diġà eżistenti, li l-uniku għan tagħhom huwa li tiġi żgurata l-eżekuzzjoni tagħha u li ma joperawx fin-nuqqas tagħha. L-imsemmija miżuri għalhekk ma humiex kapaċi jkomplu jirrestrinġu l-libertà ta’ moviment u ta’ residenza, iżda għandhom l-għan biss li jiżguraw l-eżekuzzjoni ta’ ordni ta’ tneħħija, li, min-naħa tagħha, bla dubju tikkostitwixxi miżura li tillimita l-moviment liberu, fis-sens tal-Artikolu 15(1) jew l-Artikolu 27(1) tad-direttiva tar-residenza ( 27 ).

65. Kieku kellu jiġi adottat dan l-ewwel approċċ, il-“miżuri preventivi” jistgħu jiġu kklassifikati bħala miżuri proċedurali li jaqgħu kompletament taħt l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, bla ħsara għar-rispett tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.

66. Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju u l-Kummissjoni jirrelevaw li dawk il-miżuri preventivi, minkejja n-natura anċillari tagħhom, għandhom neċessarjament effett fuq id-drittijiet u l-libertajiet taċ-ċittadin tal-Unjoni jew tal-membru tal-familja kkonċernat peress li l-imsemmija miżuri għandhom preċiżament l-għan li jipprevjenu l-ħarba tiegħu, u dan jista’ jipprevjenih milli jmur, skont il-każ, lejn Stat Membru ieħor.

67. Kieku kellu jiġi adottat dan it-tieni approċċ, il-“miżuri preventivi” jiġu kklasifikati mhux bħala miżuri proċedurali sempliċi, iżda bħala miżuri li jimponu restrizzjoni oħra fuq il-libertà ta’ moviment, fis-sens tal-Artikolu 21 TFUE. Skont ġurisprudenza stabbilita, għandu għalhekk jiġi vverifikat jekk dawn il-miżuri preventivi humiex iġġustifikati fis-sens li huma bbażati fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi u huma proporzjonati mal-għan leġittimu segwit mid-dritt nazzjonali ( 28 ).

2. Fuq l-eżistenza ta’ restrizzjoni

68. Għar-raġunijiet li ġejjin, nipproponi li nsegwi t-tieni approċċ jiġifieri li l-“miżuri preventivi” ma għandhomx jitqiesu bħala sempliċi dispożizzjonijiet proċedurali iżda bħala miżuri li kapaċi jikkostitwixxu restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ moviment, fis-sens tal-Artikolu 21 TFUE.

69. Fl-ewwel lok, jidhirli li huwa importanti li nenfasizza mill-bidu li l-fatt li ċittadin tal-Unjoni jew membru tal-familja tiegħu kien is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija ma jfissirx li din il-persuna ma tibqax tibbenefika mid-dritt tal-moviment liberu fit-territorju tal-Unjoni. Fil-fatt, ċertament, l-imsemmija persuna għandha titlaq mit-territorju tal-Istat Membru ospitanti li ta d-deċiżjoni ta’ tneħħija, iżda tkompli tgawdi d-dritt fundamentali ta’ moviment liberu u residenza fil-bqija tat-territorju kollu tal-Unjoni. Għalhekk, l-argument li l-“miżuri preventivi”, li huma anċillari għad-deċiżjonijiet ta’ tneħħija, ma jistgħux, huma stess jaffettwaw id-dritt tal-moviment liberu tal-persuna kkonċernata bid-deċiżjoni ta’ tneħħija, għandu jiġi miċħud. Barra minn hekk, din il-konstatazzjoni ma tistax tiġi invalidata mill-fatt li l-miżuri preventivi għandhom l-għan li jiffaċilitaw it-tneħħija tal-persuna kkonċernata mill-Istat Membru ospitanti u li ma jillimitawx id-dritt tagħha li tiċċaqlaq u tgħix fi Stati Membri oħra.

70. Fit-tieni lok, u fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, minkejja l-fatt li l-kontenut tal-“miżuri preventivi” ma huwiex speċifikat fil-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980, jidhirli li ma tistax tiġi eskluża l-possibbiltà li dawn il-miżuri jistgħu jaffettwaw direttament il-libertà ta’ moviment u ta’ residenza mogħtija mid-direttiva tar-residenza. Din il-konstatazzjoni hija evidenti fil-każ ta’ miżura preventiva meħuda fil-forma ta’ “arrest domiċiljari”, li minnu nnifsu jfisser restrizzjoni fuq il-libertà ta’ moviment mhux biss fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat, iżda wkoll fit-territorju tal-Unjoni. Bl-istess mod, miżuri bħall-obbligu li wieħed jirrapporta regolarment lill-awtoritajiet, li tiġi ddepożitata garanzija finanzjarja, li jintbagħtu dokumenti jew li wieħed jibqa’ f’post speċifiku, jistgħu jaffettwaw ukoll il-kapaċità tal-persuna kkonċernata mhux biss li tiċċaqlaq, imma li tirrisjedi, fi Stat Membru ieħor, iżda wkoll biex tipprepara għat-tluq volontarju tagħha. B’mod iktar speċifiku, miżuri preventivi bħal dawn jistgħu jikkontestaw it-tgawdija effettiva tad-dritt li wieħed jibbenefika minn perijodu ta’ xahar, previst fl-Artikolu 30(3) tad-direttiva tar-residenza, b’mod partikolari biex jipprepara għat-tluq volontarju lejn Stat Membru ieħor, li fl-aħħar mill-aħħar jaffettwa d-dritt għall-moviment liberu ( 29 ). Dan ikun il-każ b’mod partikolari jekk il-miżuri preventivi inkwistjoni jkunu ġew imposti mill-ewwel jiem wara n-notifika tad-deċiżjoni tat-tneħħija. Fil-fatt, ninnota li l-kliem tal-Artikolu 44ter tal‑Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 ma jidhirx li jeskludi t-teħid ta’ miżuri preventivi qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ xahar ( 30 ).

71. Fit-tielet lok, minn din l-analiżi jirriżulta li l-“miżuri preventivi” ma humiex intiżi biex sempliċement jorganizzaw proċeduri relatati mal-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija. Fil-fatt, l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni bħal din ma teħtieġx, bħala prinċipju, l-impożizzjoni minn qabel ta’ miżuri preventivi. F’dan is-sens, dawn il-miżuri huma, ovvjament, miżuri amministrattivi, iżda jmorru ferm lil hinn mill-miżuri purament organizzattivi jew proċedurali li kienu msemmija b’mod partikolari fis-sentenza Petrea. Għalhekk, ma jidhirlix xieraq li nittrattahom bħala regoli sempliċi ta’ proċedura u li nevalwahom mill-aspett tal-konformità tagħhom mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività ( 31 ).

72. Fuq il-bażi ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, ta’ min jinnota li, minkejja l-fatt li l-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza Petrea tirrikonoxxi l-possibbiltà għall-Istati Membri li jitnebbħu mid-direttiva tar-ritorn għall-finijiet tal-adozzjoni ta’ miżuri ta’ eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ tneħħija meħuda skont id-direttiva tar-residenza, din il-ġurisprudenza ma tistax tiġi applikata għalkollox għal dan il-każ, billi, għall-kuntrarju ta’ miżuri ta’ natura purament organizzattiva u proċedurali, dawn il-miżuri preventivi jistgħu jaffettwaw l-eżerċizzju stess tad-drittijiet mogħtija mid-direttiva tar-residenza u b’mod partikolari biex tiġi ristretta l-libertà ta’ moviment u ta’ residenza. Sabiex jiġi deċiż jekk il-miżuri msemmija jikkonformawx mad-dritt tal-Unjoni, huwa għalhekk meħtieġ li jiġi vverifikat jekk jistgħux ikunu ġġustifikati.

3. Fuq l-eżistenza ta’ ġustifikazzjoni

73. Skont ġurisprudenza stabbilita, leġiżlazzjoni li min-natura tagħha tista’ tirrestrinġi l-moviment liberu tal-persuni tista’ tiġi ġġustifikata biss taħt id-dritt tal-Unjoni Ewropea jekk tkun ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi ta’ interess ġenerali, indipendenti min-nazzjonalità tal-persuni kkonċernati, u jekk hija proporzjonata għall-għan leġittimament segwit mid-dritt nazzjonali ( 32 ).

74. Huwa fid-dawl ta’ dawn ir-rekwiżiti li għandu jiġi eżaminat jekk il-miżuri preventivi, minkejja l-effett restrittiv tagħhom fir-rigward tal-moviment liberu u r-residenza, jistgħux ikunu ġġustifikati.

75. Fl-ewwel lok, fir-rigward ta’ kunsiderazzjonijiet oġġettivi, il-Gvern Belġjan isostni li l-miżuri preventivi inkwistjoni huma ġġustifikati mir-rieda tal-leġiżlatur Belġjan li jevita r-“riskju ta’ ħarba” ta’ ċittadin tal-Unjoni jew membru tal-familja tiegħu li kien is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija. Fil-fatt, dan l-għan jidher ċar mill-kliem stess tal-Artikoli 44quater u 44quinquies tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980, u huwa koerenti mal-ispjegazzjoni tar-raġunijiet din il-liġi ( 33 ).

76. Fil-fehma tiegħi, ġustifikazzjoni bħal din għandha titqies leġittima u li tagħmilha possibbli li tiġġustifika miżura li tirrestrinġi libertà fundamentali, bħal dik prevista fl-Artikolu 21 TFUE ( 34 ). Fil-fatt, il-miżuri preventivi inkwistjoni għandhom l-għan li jiggarantixxu l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija meħuda skont id-direttiva tar-residenza, meta l-awtoritajiet kompetenti jikkunsidraw, b’mod partikolari, li hemm riskju li l-persuna kkonċernata ma ssegwihiex volontarjament fit-terminu mogħti. Fl-aħħar nett, l-imsemmija miżuri huma għalhekk maħsuba biex jiżguraw l-effett utli tad-direttiva tar-residenza u biex ma jikkompromettux it-tneħħija ta’ ċittadini tal-Unjoni jew membri tal-familji tagħhom, meta dan ikun meħtieġ skont din id-direttiva. Barra minn hekk, u b’mod iktar ġenerali, l-Istati Membri għandhom interess leġittimu li jistabbilixxu sistema relatata mal-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ tneħħija, inklużi regoli relatati mar-riskju ta’ ħarba, għal raġunijiet ta’ trasparenza, ċertezza legali u prevedibbiltà.

77. Fit-tieni lok, fir-rigward tal-istħarriġ tal-proporzjonalità ta’ dawn il-miżuri, skont il-ġurisprudenza rilevanti, miżura hija proporzjonata meta, filwaqt li tkun adattata biex tikseb l-għan imfittex, ma tmurx lil hinn minn dak li hu meħtieġ biex jinkiseb ( 35 ).

78. Il-proporzjonalità tal-miżuri preventivi teħtieġ analiżi u li jiġu mwieżna diversi elementi ta’ dritt u ta’ fatt speċifiċi għall-Istat Membru kkonċernat li l-qorti tar-rinviju hija f’pożizzjoni aħjar li twettaq milli l-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari, peress li l-kontenut attwali ta’ dawn il-miżuri għadu ma ġiex iddeterminat (ara l-punt 61 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Barra minn hekk, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest istituzzjonali u l-mod li bih l-awtoritajiet kompetenti ser japplikaw dawn il-miżuri. Fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni tal-proporzjonalità, l-elementi li ġejjin jidhirli li huma rilevanti.

79. Fl-ewwel lok, inqis li applikazzjoni sistematika ta’ dawn il-miżuri preventivi fuq il-bażi ta’ elementi mhux marbuta direttament mar-riskju ta’ ħarba, bħar-raġuni li tiġġustifika t-tneħħija, tikkostitwixxi restrizzjoni fuq id-dritt ta’ moviment u residenza li tmur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ biex jintlaħaq l-għan li jiġi limitat ir-riskju ta’ ħarba. Fil-fatt, ir-raġuni għat-tneħħija, anki meta tinvolvi attakk fuq l-ordni pubbliku jew is-sigurtà pubblika, ma tistax fiha nnifisha tiġġustifika miżura preventiva. Madankollu, jidhirli evidenti li l-imġiba tal-persuni kkonċernati qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ tneħħija tkun fattur determinanti fir-riskju ta’ ħarba, li jrid jiġi kkunsidrat mill-awtoritajiet kompetenti. Pereżempju, sabiex tiġi evalwata l-proporzjonalità tal-miżura, ċertament għandha titqies in-natura tat-theddida għall-ordni pubbliku li tiġġustifika t-tneħħija ( 36 ).

80. Fit-tieni lok, jiena tal-fehma li applikazzjoni proporzjonata għall-għanijiet imfittxija għandha tkun ikkaratterizzata minn rikors għal miżuri preventivi biss meta jkun hemm riskju reali ta’ ħarba. Għalhekk, l-awtoritajiet kompetenti għandhom japplikaw dawn il-miżuri b’mod eċċezzjonali u fuq il-bażi ta’ evalwazzjoni individwali tar-riskju ta’ ħarba tal-persuna kkonċernata. Għalhekk, sabiex il-miżuri preventivi jiġu kkunsidrati proporzjonati, l-għażla ta’ kull miżura għandha ssir skont il-grad ta’ riskju ta’ ħarba. Pereżempju, l-obbligu li dak li jkun “jibqa’ f’ċertu post”, li jikkostitwixxi restrizzjoni ċara fuq il-libertà li jiċċaqlaq u joqgħod liberament, ikun iġġustifikat biss meta r-riskju ta’ ħarba jkun partikolarment għoli. Għalhekk, l-awtoritajiet kompetenti jkollhom jivverifikaw, fuq bażi ta’ każ b’każ, jekk hemmx, fost il-miżuri preventivi, miżuri li jippreġudikaw inqas l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-Artikolu 21 TFUE li jkunu kapaċi jilħqu l-għan li tiġi żgurata l-eżekuzzjoni effettiva ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija. Barra minn hekk, kif tosserva l-Kummissjoni, miżura li tipprevjeni purament u sempliċement liċ-ċittadin tal-Unjoni jew lill-membru tal-familja tiegħu milli jikkonforma mad-deċiżjoni ta’ tneħħija matul it-terminu tat-tluq volontarju tkun kemm sproporzjonata kif ukoll kontroproduttiva.

81. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li nirrispondi għall-ewwel domanda li l-Artikoli 20 u 21 TFUE kif ukoll id-direttiva tar-residenza għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux, bħala prinċipju, li l-Istati Membri japplikaw leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi, fir-rigward taċ-ċittadini tal-Unjoni u l-membri tal-familji tagħhom li kienu s-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija skont id-direttiva tar-residenza, “miżuri preventivi” simili għal dawk li jikkostitwixxu t-traspożizzjoni, fir-rigward ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi, tal-Artikolu 7(3) tad-direttiva tar-ritorn, sabiex jiġi evitat kull riskju ta’ ħarba matul it-terminu mogħti biex jitilqu mit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat, sakemm ikunu bbażati fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi u li jkunu proporzjonati.

C. Fuq it-tieni domanda preliminari

82. Permezz tat-tieni domanda tagħha, li nipproponi li tiġi fformulata mill-ġdid sabiex jitqiesu l-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punt 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 20 u 21 TFUE kif ukoll id-direttiva tar-residenza għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tapplika, għaċ-ċittadini tal-Unjoni u għall-membri tal-familji tagħhom li kienu s-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew ta’ sigurtà pubblika u li ma telqux mit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat fit-terminu stabbilit b’din id-deċiżjoni, miżura ta’ detenzjoni għal tul massimu ta’ tmien xhur, identiku għal dak previst għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi residenti irregolarment.

83. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jipproponu li din id-domanda tingħata risposta fl-affermattiv, billi jsostnu, essenzjalment, li miżura bħal din tirriskja li twassal għal detenzjonijiet sproporzjonati, li jaqbżu l-perijodu strettament meħtieġ għat-tneħħija, mingħajr ebda kontroll effettiv possibbli tat-tul tad-detenzjoni. Il-Gvern Belġjan, li l-pożizzjoni tiegħu hija kondiviża fil-parti l-kbira mill-Gvern Daniż u dak Spanjol, isostni li din id-domanda għandha tingħata risposta fin-negattiv, filwaqt li jifformulaha mill-ġdid (ara l-punti 55 u 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Il-Kummissjoni tipproponi wkoll li tingħata risposta fin-negattiv, billi ssostni li l-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jipprovdu għal perijodu massimu ta’ detenzjoni identiku għal dak ipprovdut għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti illegalment, sakemm dan il-perijodu jibqa’, fil-każijiet individwali, kemm jista’ jkun qasir u ma jaqbiżx iż-żmien strettament meħtieġ għall-eżekuzzjoni tal-miżura ta’ tneħħija.

1. Fuq l-identifikazzjoni u l-klassifikazzjoni legali tal-miżura ta’ detenzjoni

84. L-Artikolu 44septies tal‑Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 jipprovdi għall-possibbiltà ta’ “żamma”, jiġifieri ta’ tqegħid f’detenzjoni, taċ-ċittadini tal-Unjoni u membri tal-familji tagħhom, sabiex tiġi ggarantita l-eżekuzzjoni ta’ ordni ta’ tneħħija, sakemm ma jkunux jistgħu jiġu applikati b’mod effettiv miżuri oħra inqas koerċitivi. Din id-detenzjoni tista’ ddum għaż-żmien strettament meħtieġ għall-eżekuzzjoni tal-ordni ta’ tneħħija u ma għandhiex, bħala prinċipju, taqbeż xahrejn. Din id-dispożizzjoni tipprovdi wkoll għal possibbiltajiet ta’ estensjoni tal-perijodu ta’ detenzjoni, li huma identiċi għal dawk previsti għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi fl-Artikolu 74/5, punt 3, tal‑Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980, jiġifieri massimu ta’ ħames xhur, li jmorru sa tmien xhur fil-każ ta’ raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew raġunijiet ta’ sigurtà nazzjonali. Hija din l-aħħar estensjoni massima ta’ tmien xhur li tippreokkupa lill-qorti tar-rinviju u li ser tkun is-suġġett ta’ din l-analiżi.

85. Bħala punt preliminari, infakkar li, kif ġie rrilevat fil-punti 41 sa 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet, id-direttiva tar-residenza ma tipprevedi l-ebda sistema speċifika għall-implimentazzjoni jew l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ tneħħija jew, a fortiori, ta’ dispożizzjonijiet relatati mad-detenzjoni għall-finijiet ta’ tali tneħħija. Bl-istess mod, din id-direttiva ma fiha l-ebda dispożizzjoni li tipprekludi b’mod espliċitu tali miżuri milli jittieħdu mill-Istati Membri. Fin-nuqqas ta’ regoli tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa għalhekk f’idejn l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru li jirregola l-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ tneħħija, jekk ikun il-każ, billi jitnebbaħ mid-dispożizzjonijiet tad-direttiva tar-ritorn, li tirrigwarda ċittadini ta’ pajjiżi terzi.

86. Fil-fatt, il-possibbiltà ta’ detenzjoni għall-iskop ta’ tneħħija hija prevista fl-Artikolu 15 tad-direttiva tar-ritorn, “biex jitħejja r-ritorn u/jew jitwettaq il-proċess ta’ tneħħija, partikolarment meta: (a) jkun hemm riskju ta’ ħarba jew (b) iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat jevita jew ifixkel it-tħejjija tar-ritorn jew il-proċess ta’ tneħħija”. Fir-rigward tat-tul ta’ din id-detenzjoni, il-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu jipprovdi li “għandha tkun għal perijodu kemm jista’ jkun qasir u għandha tinżamm biss sakemm l-arranġamenti ta’ tneħħija jkunu qed isiru u jitwettqu bid-diliġenza dovuta”, u l-paragrafu 5 ta’ dan l-artikolu jżid li “[k]ull Stat Membru għandu jistabbilixxi perijodu limitat ta’ detenzjoni, li ma jistax jeċċedi sitt xhur”. Barra minn hekk, dan l-istess artikolu, fil-paragrafu 6, jipprovdi għal estensjoni possibbli għal perijodu li ma jaqbiżx it-tnax-il xahar addizzjonali, meta l-operazzjoni tat-tneħħija ddum iktar minħabba n-nuqqas ta’ kooperazzjoni taċ-ċittadin ta’ pajjiż ikkonċernat ta’ pajjiż terz jew dewmien fil-kisba tad-dokumenti meħtieġa minn pajjiżi terzi.

87. Issa, biex dawn id-dispożizzjonijiet tad-direttiva tar-ritorn ikunu trasponibbli għaċ-ċittadini tal-Unjoni, ma għandhomx jikkostitwixxu għalihom, fihom innifishom, restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ moviment u tar-residenza tal-persuni kkonċernati, sakemm ma jkunux iġġustifikati u ma jippreġudikawx l-effett utli tad-dritt tal-Unjoni.

2. Fuq l-eżistenza ta’ restrizzjoni

88. F’dan ir-rigward, inqis li, bl-istess raġunament applikat għal “miżuri preventivi” (ara l-punti 68 sa 72 ta’ dawn il-konklużjonijiet), miżura ta’ detenzjoni ma tistax tikkostitwixxi sempliċi miżura proċedurali, fis-sens li tista’ tirrappreżenta ostaklu għal-libertà ta’ moviment u ta’ residenza taċ-ċittadini tal-Unjoni. Fil-fatt, tali “detenzjoni”ipso facto tikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-moviment liberu minħabba li ma tippermettix lill-persuna kkonċernata tiċċaqlaq liberament, inkluż fl-Istat Membru li ħareġ id-deċiżjoni tat-tneħħija ( 37 ).

3. Fuq l-eżistenza ta’ ġustifikazzjoni

89. Restrizzjoni bħal din tista’, madankollu, tkun iġġustifikata jekk tkun ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi u proporzjonati għall-għan leġittimament segwit mid-dritt nazzjonali (ara l-punt 73 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

90. F’dan ir-rigward, fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kunsiderazzjonijiet oġġettivi, għandu jiġi nnutat li, kuntrarjament għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 15 tad-direttiva tar-ritorn, il-kliem tal-Artikolu 44septies tal‑Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 ma fih l-ebda indikazzjoni dwar ir-raġunijiet li jistgħu jiġġustifikaw rikors għal miżura ta’ detenzjoni, għajr li din id-detenzjoni għandha tkun “meħtieġa” għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku, sigurtà nazzjonali jew saħħa pubblika u li għandha l-għan li tiggarantixxi “l-eżekuzzjoni tal-miżura ta’ tneħħija”. F’dan ir-rigward, il-Gvern Belġjan spjega, fl-osservazzjonijiet tiegħu, li l-użu tad-detenzjoni jkun iġġustifikat biss biex jipprepara għar-ritorn u jwettaq it-tneħħija, u li dan iseħħ biss meta l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni tat-tneħħija tista’ tkun kompromessa mill-imġiba tal-persuna kkonċernata. B’riżerva li din l-interpretazzjoni tkun ikkonfermata mill-qorti tar-rinviju, għandu jiġi konkluż li miżura bħal din, li għandha l-għan primarjament li tiżgura l-eżekuzzjoni ta’ ordni ta’ tneħħija u, fl-aħħar mill-aħħar, l-effett utli ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-direttiva tar-residenza, jidhirli li hi leġittima u kapaċi tiġġustifika restrizzjoni fuq il-moviment liberu.

91. Fit-tieni lok, inqis li, filwaqt li huwa ġġustifikat ukoll għall-Istati Membri li jridu jipprovdu għal perijodu massimu ta’ detenzjoni, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa l-proporzjonalità tiegħu, filwaqt li tqis, jekk ikun applikabbli, l-esperjenza amministrattiva relatata mal-implimentazzjoni tal-Artikolu 74/5, punt 3, tal‑Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980, kif ukoll tal-prattika tat-teħid ta’ deċiżjonijiet marbuta maż-żmien normalment meħtieġ għall-eżekuzzjoni ta’ miżura ta’ tneħħija ta’ ċittadin tal-Unjoni minn Stat Membru ieħor. Dan jagħmilha possibbli li jiġi deċiż jekk it-tmien xhur jaqbżux b’mod sproporzjonat iż-żmien strettament meħtieġ għall-eżekuzzjoni tal-miżura ta’ tneħħija. Dan li ġej jista’ jkun rilevanti f’dan ir-rigward.

92. Fl-ewwel lok, ir-rikors għall-perijodu massimu ta’ detenzjoni għandu jiġi evalwat mhux b’mod iżolat, iżda fil-kuntest iktar ġenerali tal-applikazzjoni tal-Artikolu 44septies tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980. Fil-fatt, fuq il-bażi ta’ analiżi kuntestwali bħal din, jidhirli li huwa biss f’ċirkustanzi eċċezzjonali li rikors għal estensjoni sa tmien xhur ikun iġġustifikat. L-ewwel nett, huwa ddikjarat b’mod ċar f’dan l-Artikolu 44septies li miżura ta’ detenzjoni għandha tiġi adottata “sakemm ma jkunux jistgħu jiġu applikati miżuri oħra inqas koerċitivi b’mod effettiv”. Sussegwentement, l-estensjoni ta’ tali detenzjoni b’perijodu ta’ xahrejn hija prevista biss meta l-passi meħtieġa għat-tneħħija jkunu ttieħdu fi żmien sebat ijiem tax-xogħol mid-detenzjoni, li normalment għandhom iħaffuhom. Barra minn hekk, wara din l-ewwel estensjoni, estensjoni sussegwenti tista’ tingħata biss mill-Ministru, għal perijodu massimu ta’ detenzjoni ta’ ħames xhur, u wara dan, il-persuna kkonċernata għandha tinħeles. Fl-aħħar nett, huwa biss meta l-protezzjoni tal-ordni pubbliku jew is-sigurtà nazzjonali hekk teħtieġ li d-detenzjoni tiġi estiża b’xahar kull darba, għal perijodu totali ta’ tmien xhur.

93. Fit-tieni lok, ninnota li matul is-seduta, il-Gvern Belġjan spjega li dan il-perijodu massimu ta’ tmien xhur kien intgħażel sa fejn id-direttiva tar-residenza ma teskludix it-teħid ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija fir-rigward ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi, meta jkunu membri tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni. Huwa f’din il-perspettiva li l-perijodu massimu kien tfassal fuq il-perijodu massimu applikabbli għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi taħt l-Artikolu 74/5, punt 3, tal‑Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980.

94. Issa, bl-eċċezzjoni ta’ dawn il-każijiet speċifiċi ħafna, u minħabba li l-Artikolu 44septies tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 għandu l-għan li “jipprepara għar-ritorn u biex jipproċedi bit-tneħħija”, iż-żmien meħtieġ għat-tneħħija jista’ ġeneralment ikun ħafna iqsar fil-każ ta’ ċittadini tal-Unjoni u l-membri tal-familja tagħhom li huma ċittadini ta’ Stat Membru, billi r-ritorn lejn l-Istat ta’ oriġini jeħtieġ mhux il-kooperazzjoni ta’ pajjiż terz imma dik ta’ Stat Membru. Fil-fatt, inqis li tul massimu identiku għal dak ipprovdut għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti illegalment jonqos milli jikkunsidra ċerti elementi li jiddistingwu s-sitwazzjoni taċ-ċittadini tal-Unjoni minn dik ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi, jiġifieri, minn naħa, is-sistema ta’ kooperazzjoni eżistenti bejn l-Istati Membri tal-Unjoni, li mhux neċessarjament teżisti fil-każ ta’ pajjiżi terzi, u min-naħa l-oħra, il-partikolarità li fil-każ taċ-ċittadini tal-Unjoni, l-identità tagħhom hija normalment magħrufa u ma hemm l-ebda dubju dwar in-nazzjonalità tagħhom (dan il-kriterju tal-aħħar jista’ ta’ spiss jiġġustifika terminu itwal, fil-każ ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi, sabiex tiġi vverifikata n-nazzjonalità tagħhom).

95. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda preliminari għandha tkun li l-Artikoli 20 u 21 TFUE kif ukoll id-direttiva tar-residenza għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux, bħala prinċipju, li l-Istati Membri jipprovdu għal tul massimu ta’ detenzjoni li huwa identiku għal dak ipprovdut għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi residenti illegalment, sakemm it-tul ta’ detenzjoni jibqa’, fil-każijiet individwali, qasir kemm jista’ jkun u ma jaqbiżx iż-żmien strettament meħtieġ għall-eżekuzzjoni tal-miżuri ta’ tneħħija, li normalment ikun inqas minn dak meħtieġ għall-eżekuzzjoni ta’ miżura ta’ tneħħija li tolqot ċittadini ta’ pajjiżi terzi residenti illegalment.

V. Konklużjoni

96. Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Belġju): 1) L-Artikoli 20 u 21 TFUE kif ukoll id-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE, kif emendat bir-Regolament (UE) Nru 492/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ April 2011, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux, bħala prinċipju, l-applikazzjoni mill-Istati Membri, fir-rigward ta’ ċittadin tal-Unjoni jew ta’ membru tal-familja tiegħu li kien suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija skont id-Direttiva 2004/38, qabel l-iskadenza tat-terminu għat-tluq volontarju previst fl-Artikolu 30(3) ta’ din id-direttiva, ta’ miżuri preventivi intiżi sabiex jiġi evitat riskju ta’ ħarba, bħal dawk imsemmija fl-Artikolu 7(3) tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu residenti fil-pajjiż illegalment, sakemm ikunu bbażati fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi u li jkunu proporzjonati. 2) L-Artikoli 20 u 21 TFUE kif ukoll id-Direttiva 2004/38/KE, kif emendata bir-Regolament Nru 492/2011 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux, bħala prinċipju, li l-Istati Membri jipprovdu, fir-rigward ta’ ċittadin tal-Unjoni jew membru tal-familja tiegħu li kien is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija skont din id-direttiva, wara l-iskadenza tat-terminu għat-tluq volontarju previst fl-Artikolu 30(3) tal-imsemmija direttiva, miżura ta’ detenzjoni intiża għall-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni ta’ tneħħija għal tul massimu identiku għal dak ipprovdut għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi persuna residenti illegalment, sakemm dan it-tul jibqa’, fil-każijiet individwali, qasir kemm jista’ jkun u ma jaqbiżx iż-żmien strettament meħtieġ għall-eżekuzzjoni tal-miżura ta’ tneħħija, li normalment ikun inqas minn dak meħtieġ għall-eżekuzzjoni ta’ miżura ta’ tneħħija li tolqot ċittadini ta’ pajjiżi terzi residenti illegalment.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti Kapitolu 5, Vol. 5, p. 46), kif emendata mir-Regolament (UE) Nru 492/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ April 2011 (ĠU 2011, L 141, p. 1).

( 3 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (ĠU 2008, L 348, p. 98).

( 4 ) Digriet tal‑10 ta’ Frar 2004, Mavrona (C‑85/03, EU:C:2004:83, punt 20).

( 5 ) Sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2017, Petrea (C‑184/16, iktar ’il quddiem is-sentenza Petrea, EU:C:2017:684, punt 52).

( 6 ) Moniteur belge tal-31 ta’ Diċembru 1980, p. 14584.

( 7 ) Moniteur belge tad-19 ta’ April 2017, p. 51890.

( 8 ) L’Ordre des barreaux francophones et germanophone ppreżenta rikors għal annullament totali jew parzjali tal-Artikoli 5 sa 52 tal-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017.

( 9 ) L-Association pour le droit des Étrangers, il-Coordination et Initiatives pour et avec les Réfugiés et Étrangers, il-Ligue des Droits de l’Homme u l-Vluchtelingenwerk Vlaanderen ressqu rikors għal annullament totali jew parzjali tal-Artikoli 5, 6, 12 sa 14, 17 sa 19, 21, 22, 24 sa 26, 28 sa 31, 33, 34, 37, 41 u 45 tal-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017.

( 10 ) Il-qorti tar-rinviju tikkwota wkoll id-digriet tal‑10 ta’ Frar 2004, Mavrona (C‑85/03, EU:C:2004:83) li għaliha jirreferi x-xogħol preparatorju għal-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017.

( 11 ) Il-qorti tar-rinviju ma tikkwotax id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-direttiva tar-residenza f’dan ir-rigward.

( 12 ) Ara l-Artikolu 8 KE (ĠU 1992, C 191, p. 1).

( 13 ) Sentenza tas-7 ta’ Ottubru 2010, Lassal (C‑162/09, EU:C:2010:592, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 14 ) Għandu jiġi nnutat li la l-Artikolu 27(1) u lanqas l-Artikolu 15(1) tad-direttiva tar-residenza ma jużaw it-termini “deċiżjonijiet ta’ tneħħija”. Dawn id-dispożizzjonijiet jirreferu, rispettivament, b’mod aktar ġenerali, għal restrizzjoni tal-“libertà ta’ moviment u residenza” jew għal-limitazzjoni “tal-moviment liberu”. Madankollu, jirriżulta mid-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ din id-direttiva li “deċiżjonijiet ta’ tneħħija” huma b’mod ċar parti minn dawn il-miżuri (ara l-Artikolu 28(1) u l-Artikolu 15(2) u (3) ta’ din id-direttiva).

( 15 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑17 ta’ Marzu 2016, Bensada Benallal (C‑161/15, EU:C:2016:175, punti 23 sa 25), Petrea (punt 53) u tas-27 ta’ Ġunju 2018, Diallo (C‑246/17, EU:C:2018:499, punti 45 u 59).

( 16 ) Sentenza Petrea (punti 50 sa 56) u l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Szpunar fil-kawża Petrea (C‑184/16, EU:C:2017:324, punti 75 sa 87).

( 17 ) Ara s-sentenza Petrea (punti 52 sa 56). F’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li d-direttiva tar-residenza ma pprekludietx deċiżjoni ta’ ritorn, meħuda taħt id-direttiva tar-residenza, milli tiġi adottata mill-istess awtoritajiet u skont l-istess proċedura bħal deċiżjoni ta’ ritorn ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz residenti illegalment meħuda taħt id-direttiva tar-ritorn. Minn naħa, fir-rigward tad-determinazzjoni tal-awtoritajiet kompetenti biex jadottaw il-miżuri varji previsti mid-direttiva tar-residenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din id-determinazzjoni taqa’ fl-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, billi din id-direttiva ma fiha l-ebda dispożizzjoni f’dan ir-rigward. Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-proċedura li għandha tiġi segwita, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li mhux biss id-direttiva tar-ritorn, li għaliha rrefera d-dritt nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kienet tipprovdi għall-applikazzjoni ta’ garanziji proċedurali iżda wkoll u fuq kollox li dan id-dritt fi kwalunkwe każ irriżerva l-applikazzjoni tal-miżuri ta’ traspożizzjoni ta’ din id-direttiva li jkunu aktar favorevoli għaċ-ċittadin tal-Unjoni.

( 18 ) Ara wkoll l-Artikolu 3(7), tad-direttiva tar-ritorn, li tiddefinixxi r-riskju ta’ ħarba.

( 19 ) Sentenza tat-2 ta’ Ottubru 2019, Bajratari (C‑93/18, EU:C:2019:809, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 20 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Ġunju 2018, Diallo (C‑246/17, EU:C:2018:499, punt 46).

( 21 ) Il-Gvern Belġjan ippreċiża li, skont id-dritt nazzjonali, id-deċiżjoni dwar it-tmiem tar-residenza ma tfissirsx in se deċiżjoni ta’ ritorn jew deċiżjoni ta’ tneħħija iżda li l-awtoritajiet kompetenti jistgħu, minbarra din id-deċiżjoni ta’ tmiem ta’ residenza, jiddeċiedu li jieħdu deċiżjoni ta’ ritorn jew ta’ tneħħija. Dawn ir-regoli huma konsistenti mad-dispożizzjonijiet tad-direttiva tar-residenza li tipprovdi, essenzjalment, li biex tittieħed deċiżjoni ta’ tneħħija, ma huwiex biżżejjed li ċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu ma jissodisfawx iktar il-kundizzjonijiet ta’ residenza previsti fil-Kapitolu III ta’ din id-direttiva, għandu jkun hemm ukoll “piż mhux raġonevoli fuq is-sistema ta’ għajnuna soċjali ta’ l-Istat Membru ospitanti matul il-perjodu inizjali ta’ residenza” (ara, f’dan ir-rigward, l-analiżi fil-punti 49 sa 53 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża pendenti Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (C‑719/19)).

( 22 ) L-Artikolu 44quater tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980, li jipprovdi għall-possibbiltà li jiġu adottati “miżuri preventivi” jirreferi għat-terminu msemmi fl-Artikolu 44ter ta’ din il-liġi, li, min-naħa tiegħu, jipprovdi għall-possibbiltà li tingħata ordni ta’ tluq mit-territorju “[m]eta ċittadin tal-Unjoni jew membru tal-familja tiegħu ma għandux jew ma għadx għandu d-dritt li jirrisjedi fit-territorju”.

( 23 ) Sentenza tal-10 ta’ Diċembru 2020, J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:1011, punt 31 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

( 24 ) Il-korsiv huwa miżjud minni.

( 25 ) Il-qorti tar-rinviju tosserva li l-“arrest domiċiljari” huwa espressament previst mil-liġi għaliex il-leġiżlatur biss jista’ jipprovdi għal miżura li tirrestrinġi l-libertà ta’ moviment u li l-Kunsill tal-Ministri jiddeduċi minn dan li l-“miżuri preventivi” l-oħra li r-Re għandu s-setgħa li jieħu ma jistax ikollhom l-għan jew l-effett li jirrestrinġu l-libertà ta’ moviment.

( 26 ) “Dawn ir-regoli l-ġodda ma jikkostitwixxux traspożizzjoni tad-[direttiva tar-ritorn] imma huma fil-biċċa l-kbira mnebbħa minnha”. (Doc. Parl., Chambre, 2016‑2017, Doc 54-2215/001, p. 38).

( 27 ) Il-Gvern Belġjan iżid jgħid li l-miżuri preventivi ma humiex ibbażati fuq ir-raġunijiet previsti fl-Artikoli 15 jew 27 tad-direttiva tar-residenza, iżda fuq l-eżistenza ta’ riskju ta’ ħarba.

( 28 ) Ara s-sentenzi tas‑6 ta’ Settembru 2016, Petruhhin (C‑182/15, EU:C:2016:630, punt 34), u tat‑13 ta’ Novembru 2018, Raugevicius (C‑247/17, EU:C:2018:898, punt 31).

( 29 ) Ara l-punt 65 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża pendenti Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (C‑719/19).

( 30 ) Għalkemm l-Artikolu 44ter, punt 2, tal-Liġi tal‑15 ta’ Diċembru 1980 jipprovdi, b’mod partikolari, li l-“ordni tat-tluq mit-territorju” għandha tindika t-terminu għat-tluq, li ma jistax ikun inqas minn xahar min-notifika tad-deċiżjoni, l-Artikolu 44quater ta’ din il-liġi jispeċifika li sabiex “jiġi evitat kull riskju ta’ ħarba matul it-terminu msemmi fl-Artikolu 44ter, punt 2, iċ-ċittadin tal-Unjoni jew il-membru tal-familja tiegħu jistgħu jiġu mġiegħla jissodisfaw kundizzjonijiet preventivi”. Il-korsiv huwa miżjud minni.

( 31 ) Ninnota, f’dan ir-rigward, li l-konformità mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività rarament hija analizzata f’tali każ, minħabba li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tirrigwarda prinċipalment modalitajiet li jirregolaw proċeduri amministrattivi u ġudizzjarji maħsuba biex jiżguraw is-salvagwardja tad-dritt tal-Unjoni (ara għal skopijiet ta’ informazzjoni, is-sentenzi tal‑4 ta’ Ottubru 2012, Byankov (C‑249/11, EU:C:2012:608, punt 69) u tas-17 ta’ Marzu 2016, Bensada Benallal (C‑161/15, EU:C:2016:175, punti 23 u 24 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata)).

( 32 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-12 ta’ Mejju 2011, Runevič-Vardyn u Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, punt 83), kif ukoll tas-26 ta’ Frar 2015, Martens (C‑359/13, EU:C:2015:118, punt 34).

( 33 ) Skont l-ispjegazzjoni tar-raġunijiet tal-Liġi tal‑24 ta’ Frar 2017, din għandha l-għan li “tiżgura politika ta’ tneħħija iktar trasparenti, iktar koerenti u iktar effiċjenti, b’mod partikolari meta l-għan huwa li jiġi ggarantit ordni jew sigurtà pubblika. nazzjonali, filwaqt li jiġu rrispettati d-drittijiet fundamentali tal-persuni kkonċernati”. (Doc. Parl., Chambre, 2016-2017, Doc 54-2215/001, p. 4).

( 34 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020, Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Estradizzjoni lejn l-Ukraina) (C‑398/19, EU:C:2020:1032, punt 42), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-għan tal-evitar tar-riskju ta’ impunità għal dawk li wettqu reat għandu jiġi kkunsidrat leġittimu u jagħmilha possibbli li tiġi ġġustifikata miżura li tirrestrinġi libertà fundamentali, bħal dik prevista fl-Artikolu 21 TFUE.

( 35 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-5 ta’ Ġunju 2018, Coman et (C‑673/16, EU:C:2018:385, punt 41).

( 36 ) F’dan ir-rigward, l-Artikolu 27(2) tad-direttiva tar-residenza jispeċifika li deċiżjonijiet ta’ tneħħija ġġustifikati għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew sigurtà pubblika “għandhom ikunu skond il-prinċipju ta’ proporzjonalità u għandhom ikunu bbażati esklussivament fuq il-kondotta personali ta’ l-individwu kkonċernat”. Għalhekk, bħala prinċipju, l-awtoritajiet kompetenti jkollhom l-ewwel evalwazzjoni tal-imġiba tal-persuna kkonċernata.

( 37 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tas-17 ta’ Frar 2005, Oulane (C‑215/03, EU:C:2005:95, punti 41 sa 44), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li miżura ta’ detenzjoni ta’ ċittadin tal-Unjoni tista’ tikkostitwixxi ostaklu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-każ Oulane (C‑215/03, EU:C:2004:653, punt 97).