KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

PITRUZZELLA

ippreżentati fit‑3 ta’ Settembru 2020 ( 1 )

Kawża C‑308/19

Consiliul Concurenţei

vs

Whiteland Import Export SRL

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Akkordji – Deċiżjoni ta’ kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni li tikkonstata akkordju – Terminu ta’ preskrizzjoni għall-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet – Tipi ta’ atti interruttivi – Prinċipju ta’ effettività tal-azzjoni antitrust”

1. Leġiżlazzjoni nazzjonali interpretata fis-sens li l-aħħar att interruttiv tal-preskrizzjoni tal-azzjoni ta’ enforcement ta’ kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni jkun l-att formali ta’ ftuħ ta’ proċedura ta’ investigazzjoni dwar prattika antikompetittiva, mingħajr ma l-azzjonijiet ulterjuri mwettqa għall-finijiet ta’ din l-investigazzjoni jaqgħu fl-istess kategorija tal-atti interruttivi tal-preskrizzjoni, tista’ tiġi mwarrba mill-qorti nazzjonali minħabba li tmur kontra l-prinċipji ta’ kooperazzjoni leali u ta’ effettività tal-azzjoni antitrust?

2. Ir-risposta għad-domanda teħtieġ l-analiżi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar diversi prinċipji tad-dritt tal-Unjoni li minnhom għandu jinsilet bilanċ ġust: il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali bejn l-Istati Membri u l-Unjoni, il-prinċipju ta’ effettività tal-azzjoni antitrust, il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri u, ġaladarba dan huwa każ ta’ leġiżlazzjoni ta’ natura lato sensu punittiva, anki l-prinċipju ta’ nonretroattività tad-dispożizzjonijiet ta’ dritt sostantiv.

I. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

3. L-Artikolu 4(3) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem it-“TUE”) jipprevedi: “Skond il-prinċipju tal-koperazzjoni leali, l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom, f’rispett reċiproku sħiħ, jgħinu lil xulxin fit-twettiq tal-kompiti li joħorġu mit-Trattati. L-Istati Membri għandhom jieħdu kull miżura ġenerali jew partikolari xierqa sabiex jassiguraw li l-obbligi li joħorġu mit-Trattati jew li jirriżultaw mill-atti ta’ l-istituzzjonijiet ta’ l-Unjoni jitwettqu. L-Istati Membri għandhom jgħinu lill-Unjoni sabiex twettaq il-kompiti tagħha u joqogħdu lura minn kwalunkwe miżura li tista’ tqiegħed f’ periklu l-kisba ta’ l-objettivi ta’ l-Unjoni.”

4. L-Artikolu 101 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem it-“TFUE”) jipprevedi li: “1. Is-segwenti għandhom ikunu inkompatibbli mas-suq intern u għandhom ikunu projbiti: l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ deċiżjonijiet assoċjazzjonijiet bejn impriżi u l-prattiċi kollha miftiehma li jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn l-Istati Membri u li jkollhom bħala għan jew riżultat tagħhom il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, partikolarment dawk li jinvolvu: a) l-iffissar dirett jew indirett tal-prezzijiet ta’ l-akkwist jew tal-bejgħ, jew ta’ kondizzjonijiet oħra tan-negozju, b) il-limitazzjoni jew kontroll tal-produzzjoni, tas-swieq, ta’ l-iżvilupp tekniku jew ta’ l-investiment, c) it-taqsim tas-swieq jew it-taqsim ta’ fonti ta’ provvista, d) l-applikazzjoni ta’ kondizzjonijiet differenti għal transazzjonijiet ekwivalenti ma partijiet oħra, li b’ hekk jiġu mqiegħda fi żvantaġġ kompetittiv, e) is-suġġettar tal-konklużjoni ta’ kuntratt għall-aċċettazzjoni, mill-parti l-oħra, ta’ obbligi addizzjonali li, jew min-natura tagħhom jew skond l-użu kummerċjali, ma jkollhom l-ebda konnessjoni mas-suġġett ta’ dawk il-kuntratti. 2. L-akkordji jew deċiżjonijiet projbiti bid-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu jkunu awtomatikament nulli. 3. Madankollu, id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 jistgħu jiġu dikjarati inapplikabbli fil-każ ta’ xi wieħed milli ġejjin, jiġifieri: – akkordji jew kategoriji ta’ akkordji bejn impriżi, – deċiżjonijiet ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi jew kategoriji ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi, – prattiċi miftiehma jew kategoriji ta’ prattiċi miftiehma li jikkontribwixxu sabiex itejbu l-produzzjoni jew id-distribuzzjoni ta’ prodotti, jew sabiex jippromwovu progress tekniku jew ekonomiku waqt li fl-istess ħin, jassiguraw li l-konsumaturi jkollhom sehem ġust mill-benefiċċji li joħorġu minnhom, iżda li ma: a) jimponux fuq l-impriżi interessati restrizzjonijiet li ma jkunux indispensabbli għall-kisba ta’ l-għanijiet ta’ hawn fuq, b) jagħtux lil dawn l-impriżi l-possibiltà li jeliminaw il-kompetizzjoni f’parti sostanzjali tal-prodotti in kwistjoni”.

5. L-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 ( 2 ), intitolat “Preskrizzjoni għall-imposizzjoni tal-pieni” jipprevedi: “1. Il-poteri konferuti fuq il-Kummissjoni mil-Artikolu 23 u 24 ħa jkun suġġett għal perjodi ta’ preskrizzjoni li ġejjin: (a) tlett snin fil-każ ta’ ksur ta’ disposizzjonijiet li jikkonċernaw it-talba ta’ informazzjoni jew il-kondotta ta’ spezzjonijiet; (b) ħames snin fil-każ ta’ kwalunkwe ksur ieħor. 2. It-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-ġurnata li fiha sar il-ksur. Madankollu, fil-każ li l-ksur ikun kontinwu jew ripetut, il-ħin jibda jiddekorri mill-ġurnata ta’ meta il-ksur intemm. 3. Kwalunkwe azzjoni meħuda mil-Kummissjoni jew mill-awtorità tal-kompetizzjoni ta’ l-Istati Membri għall-għan ta’ l-investigazzjonijiet jew proċeduri b’rispett ta’ ksur tinterrompi t-terminu tal-preskrizzjoni għall-imposizzjoni ta’ multi jew perjodu ta’ pagamenti tal-pieni. L-interruzzjoni tal-preskrizzjoni tapplika b’effet mid-data li fiha l-azzjoni ġiet notifikata lil mill-anqas waħda mil-impriżi jew assoċjazzjonijiet ta’ l-impriża li pparteċipaw fil-ksur. Azzjonijiet li jinterrompu l-preskrizzjoni ser jinkludu b’mod partikolari dawn li ġejjin: a) talba bil-miktub għal informazzjoni mil-Kummissjoni jew mill-awtorità tal-kompetizzjoni ta’ l-Istat Membru; b) awtorizzazzjoni bil-miktub biex jagħmlu xi spezzjonijiet maħruġa lill-uffiċjali tal-Kummissjoni jew l-awtorità tal-kompetizzjoni ta’ l-Istat Membru; c) il-bidu tal-proċeduri mil-Kummissjoni jew mill-awtorità tal-kompetizzjoni ta’ l-Istat Membru; d) notifika tad-dikjarazzjoni ta’ l-oġġezzjonijiet tal-Kummissjoni jew ta’ l-awtorità tal-kompetizzjoni ta’ l-Istat Membru. 4. L-interuzzjoni tal-preskrizzjoni ser tapplika għall-impriżi jew l-assoċjazzjonijiet ta’ l-impriżi kollha li pparteċipaw fil-ksur. 5. Il-preskrizzjoni terġa’ tibda tiddekorri wara kull interruzzjoni. Madankollu, il-perjodu tal-preskrizzjoni jagħlaq ma l-aħħar ġurnata li jkun ugwali għad-dopju tal-perjodu tal-preskrizzjoni jkun għadda mingħajr ma l-Kummissjoni ma tkun imponiet xi multa jew pagamenti ta’ pieni perjodiċi. Dak il-perjodu għandu jiġi mtawwal mal-perjodu li fih il-preskrizzjoni tkun sospiża skond tl-paragrafu 6. 6. Il-limitu tal-preskrizzjoni applikabbli għall-imposizzjoni ta’ multi jew ħlas ta’ penali ser jiġi sospiż sa kemm id-deċiżjoni tal-Kummissjoni tkun is-suġġett ta’ proċeduri pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja”.

B. Id-dritt nazzjonali

6. L-Artikolu 5(1) u l-Artikoli 61 u 62 tal-Legea concurenței n. 21/1996 (il-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni), fil-verżjoni applikabbli għall-kawża prinċipali, fis-seħħ fid-data tad-deċiżjoni Nru 13 tal-Consiliul Concurenței (il-Kunsill tal-Kompetizzjoni, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem il-“Kunsill tal-Kompetizzjoni”) tal‑14 ta’ April 2015, jipprevedu s-segwenti: “Artikolu 5 – (1) Huma pprojbiti l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi u l-prattiki kollha miftiehma li jkollhom bħala għan jew effett il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew il-ħolqien ta’ distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq Rumen jew f’parti minnu: a) l-iffissar dirett jew indirett tal-prezzijiet tax-xiri jew tal-bejgħ, jew kundizzjonijiet kummerċjali oħra; […] Artikolu 61 – (1) Id-dritt tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jimponi sanzjonijiet amministrattivi għall-ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi huwa suġġett għat-termini ta’ preskrizzjoni segwenti: a) tliet snin għall-ksur imsemmi fl-Artikoli 51 u 52; b) ħames snin għall-ksur l-ieħor previst minn din il-liġi. (2) It-terminu ta’ preskrizzjoni għad-dritt ta’ rikors quddiem il-Kunsill tal-Kompetizzjoni jibda jiddekorri mill-jum li fih twettaq il-ksur. F’każ ta’ ksur kontinwu jew repetut, it-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-jum li fih jintemm l-aħħar att jew aġir antikompetittiv inkwistjoni. Artikolu 62 – (1) Kwalunkwe azzjoni mwettqa mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni għall-finijiet tal-eżami preliminari jew il-ftuħ ta’ proċedura ta’ investigazzjoni dwar kwalunkwe ksur tal-liġi tinterrompi t-termini ta’ preskrizzjoni previsti mill-Artikolu 61. L-interruzzjoni tal-preskrizzjoni għandha effett mill-jum li fih il-miżura adottata mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni tiġi kkomunikata lil minn tal-inqas operatur ekonomiku wieħed jew assoċjazzjoni waħda ta’ operaturi ekonomiċi li pparteċipaw fil-ksur. (2) Il-miżuri li jistgħu jiġu adottati mill-Kunsill tal-kompetizzjoni u li jinterrompu l-perijodu ta’ preskrizzjoni huma prinċipalment is-segwenti: a) talbiet bil-miktub għal informazzjoni; b) id-deċiżjoni tal-President tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li tinfetaħ proċedura ta’ investigazzjoni; c) il-ftuħ ta’ proċedura ġudizzjarja. (3) L-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tapplika għall-operaturi ekonomiċi kollha jew l-assoċjazzjonijiet ta’ operaturi ekonomiċi li pparteċipaw fil-ksur. (4) F’każ ta’ interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni, terminu ġdid ta’ preskrizzjoni tal-istess tul jibda jiddekorri mill-jum li fih il-Kunsill tal-Kompetizzjoni adotta waħda mill-miżuri skont il-paragrafu 2. Il-preskrizzjoni tiskadi l-iktar tard fil-jum li fih jiskadi terminu li jkun ekwivalenti għad-doppju tat-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-ksur inkwistjoni mingħajr ma l-Kunsill tal-Kompetizzjoni jkun impona waħda mis-sanzjonijiet previsti minn din il-liġi”.

7. Id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 61 u 62 tal-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni, imsemmija fil-punt preċedenti, ġew emendati fit‑30 ta’ Ġunju 2015 mid-Digriet Liġi Nru 31/2015 li jemenda u jintegra l-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni u jintegra d-Digriet Liġi Nru 83/2014 dwar ir-Remunerazzjonijiet tal-Persunal Imħallsa b’Fondi Pubbliċi fl‑2015 u Miżuri Oħra Relatati mal-Infiq Pubbliku, saru, sussegwentement għal pubblikazzjoni mill-ġdid tal-Liġi, l-Artikoli 63 u 64, u issa huma fformulati kif ġej: “Artikolu 63 (ex Artikolu 61) – (1) Id-dritt tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jimponi sanzjonijiet amministrattivi għall-ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi huwa suġġett għat-termini ta’ preskrizzjoni segwenti: a) tliet snin għall-ksur imsemmi fl-Artikoli 53 u 54; b) ħames snin għall-ksur l-ieħor previst minn din il-liġi. (2) It-terminu ta’ preskrizzjoni għad-dritt tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jimponi sanzjonijiet jibda jiddekorri mill-jum li fih jitwettaq il-ksur. Għall-ksur kontinwu jew repetut, it-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-jum li fih jintemm l-aħħar att jew aġir antikompetittiv inkwistjoni. Artikolu 64 (ex Artikolu 62) – (1) Kwalunkwe azzjoni mwettqa mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni għall-finijiet tal-eżami preliminari jew għall-konstatazzjoni ta’ ksur ta’ liġi tinterrompi t-termini ta’ preskrizzjoni previsti mill-Artikolu 63. L-interruzzjoni tal-preskrizzjoni għandha effett mill-jum li fih il-miżura adottata mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni tiġi kkomunikata lil minn tal-inqas operatur ekonomiku wieħed jew assoċjazzjoni waħda ta’ operaturi ekonomiċi li pparteċipaw fil-ksur. (2) Il-miżuri li jistgħu jiġu adottati mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni u li jinterrompu l-perijodu ta’ preskrizzjoni huma prinċipalment is-segwenti: a) talbiet bil-miktub għal informazzjoni; b) id-deċiżjoni tal-President tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li tinfetaħ proċedura ta’ investigazzjoni; c) it-twettiq ta’ spezzjonijiet; d) il-komunikazzjoni tar-rapport tal-investigazzjoni. (3) L-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tapplika għall-operaturi ekonomiċi kollha jew l-assoċjazzjonijiet ta’ operaturi ekonomiċi li pparteċipaw fil-ksur. (4) F’każ ta’ interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni, terminu ġdid ta’ preskrizzjoni tal-istess tul jibda jiddekorri mill-jum li fih il-Kunsill tal-Kompetizzjoni jadotta waħda mill-miżuri skont il-paragrafu 2. Il-preskrizzjoni tiskadi l-iktar tard fil-jum li fih jiskadi terminu li jkun ekwivalenti għad-doppju tat-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-ksur inkwistjoni mingħajr ma l-Kunsill tal-kompetizzjoni jkun impona waħda mis-sanzjonijiet previsti minn din il-liġi. (5) It-terminu ta’ preskrizzjoni għall-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet huwa sospiż għaż-żmien kollu li fih id-deċiżjoni tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni tkun suġġetta għal proċedura pendenti quddiem qorti”.

II. Il-fatti, il-proċedura prinċipali u d-domanda preliminari

8. Fis‑7 ta’ Settembru 2009 il-Kunsill tal-Kompetizzjoni fetaħ ex officio sensiela ta’ investigazzjonijiet fil-konfront ta’ diversi impriżi li jbigħu bl-imnut prodotti tal-ikel, fosthom Metro Cash & Carry România SRL (iktar ’il quddiem “Metro”), u fil-konfront tal-fornituri tagħhom, fosthom prinċipalment ir-rikorrenti Whiteland Import Export SRL (iktar ’il quddiem “Whiteland”), sabiex jiġi kkonstatat ksur possibbli tad-dritt tal-kompetizzjoni.

9. Fit‑12 ta’ Awwissu 2014 il-Kunsill tal-Kompetizzjoni nnotifika r-rapport tal-investigazzjoni lil Whiteland u fit‑23 ta’ Ottubru 2014 saru s-seduti quddiem dan il-kunsill f’seduta plenarja.

10. Id-deliberazzjonijiet tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni saru fid‑9 ta’ Diċembru 2014, data li fiha ġie redatt il-verbal tad-deċiżjoni li kkonstatat il-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni minn Metro u t‑13‑il fornitur tagħha, fosthom Whiteland.

11. Permezz tad-deċiżjoni Nru 13 tal‑14 ta’ April 2015, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni kkonstata li Metro u l-fornituri tagħha, inkluż Whiteland, kisru l-Artikolu 5(1) tal-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni u l-Artikolu 101(1) TFUE, billi kkonkludew akkordji antikompetittivi intiżi li joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq, billi stabbilixxew il-prezz tal-bejgħ u tal-bejgħ mill-ġdid tal-prodotti tal-fornituri u f’dan il-każ ikkundanna lil Whiteland għal multa.

12. Iktar fid-dettall, għal dak li jirrigwarda r-relazzjoni bejn Metro u Whiteland, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni kkonstata l-eżistenza ta’ ġabra ta’ akkordji vertikali intiżi li jillimitaw il-kompetizzjoni fis-suq tal-bejgħ bl-imnut ta’ prodotti tal-ikel. Dawn l-akkordji jillimitaw il-libertà tax-xerrej (il-bejjiegħ bl-imnut), minn naħa, u tal-fornitur, min-naħa l-oħra, li jiddeterminaw il-politika tagħhom tal-prezzijiet. Il-limitazzjoni tal-prezzijiet tal-bejgħ u tal-bejgħ mill-ġdid ġiet stabbilita, bejn l‑2006 u l‑2009, permezz ta’ diversi dokumenti kuntrattwali konklużi bejn Whiteland, bħala fornitur, u l-bejjiegħ Metro, kif ukoll permezz ta’ kuntratti u offerti promozzjonali.

13. Konformement mal-Artikolu 53(1)(a) tal-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni, Whiteland ġiet ikkundannata, għall-ksur tal-Artikolu 5(1)(a) tal-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni u tal-Artikolu 101(1) TFUE, għal multa ta’ 2 324.484 lei (RON) (madwar EUR 479.94), ugwali għal 0.55 % tad-dħul mill-bejgħ tagħha tal‑2013.

14. Permezz ta’ azzjoni ppreżentata fir-reġistru tal-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem il-“Qorti tal-Appell”), Whiteland talbet l-annullament parzjali tad-deċiżjoni Nru 13 tal‑14 ta’ April 2015, fil-parti li tirrigwardaha, minbarra l-eżenzjoni mis-sanzjoni, bl-invokazzjoni tal-preskrizzjoni tas-setgħa tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jimponi kwalunkwe sanzjoni amministrattiva għal ksur tar-regoli dwar id-dritt tal-kompetizzjoni, billi diġà skada t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin imsemmi fl-Artikolu 61(1)(b) tal-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni.

15. Permezz tas-sentenza Nru 92 tad‑19 ta’ Jannar 2016, it-Tmien Awla għall-kontenzjuż amministrattiv u fiskali tal-Qorti tal-Appell laqgħet l-appell ippreżentat minn Whiteland u konsegwentement annullat id-deċiżjoni Nru 13 tal‑14 ta’ April 2015 fil-parti li tirrigwarda din tal-aħħar, minħabba li sar preskritt id-dritt tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jimponi s-sanzjoni amministrattiva fuq ir-rikorrenti.

16. Fil-fatt, il-Qorti tal-Appell qieset li, konformement mas-sistema ta’ preskrizzjoni tad-dritt tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jimponi sanzjonijiet amministrattivi rregolata mill-Artikoli 61 u 62 tal-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni, l-aħħar att tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li seta’ jinterrompi d-dekorrenza tal-preskrizzjoni kien id-deċiżjoni li tinfetaħ l-investigazzjoni adottata mill-istess kunsill.

17. Fil-kawża inkwistjoni, il-Qorti tal-Appell iddeċidiet li l-aġir antikompetittiv kien ta’ natura kontinwa u li l-aħħar att antikompetittiv attribwit lil Whiteland seħħ fil‑15 ta’ Lulju 2009, id-data li fiha beda jiddekorri l-perijodu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin previst mill-Artikolu 61(1)(b) tal-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni. Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni sussegwentement adotta d-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-investigazzjoni fis‑7 ta’ Settembru 2009, deċiżjoni li interrompiet it-terminu ta’ preskrizzjoni b’tali mod li f’din id-data beda jiddekorri terminu ġdid ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin.

18. Peress li l-Qorti tal-Appell, bl-adozzjoni ta’ interpretazzjoni restrittiva tal-Liġi Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni, iddeċidiet li d-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-investigazzjoni kienet l-aħħar att tal-Kunsill tal-kompetizzjoni li huwa idoneu għall-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni, hija kkonkludiet li t-terminu msemmi skada fis‑7 ta’ Settembru 2014, jiġifieri f’data preċedenti kemm għad-deliberazzjonijiet suċċessivi fil-kwistjoni tal-Kunsill tal-kompetizzjoni (li saru fid‑9 ta’ Diċembru 2014) u kemm għall-adozzjoni tad-deċiżjoni Nru 13 tal‑14 ta’ April 2015.

19. Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni ppreżenta appell fil-kassazzjoni kontra s-sentenza Nru 92 tad‑19 ta’ Jannar 2016 tal-Qorti tal-Appell, li hija s-suġġett tal-proċedura prinċipali pendenti quddiem l-Înalta Curte de Casație și Justiție – Secția de contencios administrativ și fiscal (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja – Awla tal-Kontenzjuż Amministrattiv u Fiskali, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem il-“Qorti Għolja”).

20. L-ewwel nett, dan jafferma li l-interpretazzjoni korretta tad-dispożizzjonijiet fis-seħħ hija dik li skontha t-terminu ta’ preskrizzjoni jista’ jiġi interrott minn kwalunkwe att proċedurali li għandu l-għan li jissopprimi l-ksur, u mhux dik restrittiva sostnuta mill-Qorti tal-Appell li skontha d-deċiżjoni tal-ftuħ ta’ investigazzjoni tikkostitwixxi l-aħħar att idoneu għall-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni.

21. It-tieni nett, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni ddikjara li l-interpretazzjoni li skontha d-deċiżjoni tal-ftuħ ta’ investigazzjoni hija l-aħħar att li jinterrompi l-perijodu ta’ preskrizzjoni twassal għal applikazzjoni mhux uniformi tad-dispożizzjonijiet rilevanti nazzjonali u Ewropej dwar is-suġġett.

22. Fil-fatt, kieku l-Kunsill tal-Kompetizzjoni ma fetaħx, fil-kawża inkwistjoni, investigazzjoni anki fir-rigward tal-ksur possibbli tal-Artikolu 101 TFUE, u kieku l-Kummissjoni Ewropea nnifisha investigat dan il-punt, l-atti interruttivi tal-preskrizzjoni kienu jiġu identifikati konformement mal-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003, li skontu l-atti li jinterrompu l-preskrizzjoni huma dawk kollha relatati mas-soppressjoni tal-ksur.

23. Fil-proċedura pendenti quddiem il-Qorti Għolja, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni talab li jsir rinviju għal deċiżjoni preliminari sabiex jiġi kkonstatat jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni (jiġifieri l-Artikolu 4(3) TUE u l-Artikolu 101 TFUE, ikkunsidrati flimkien mal-Artikolu 25(3) tar-Regolament Nru 1/2003) jipprekludux li r-regoli tad-dritt nazzjonali jiġu interpretati fis-sens li l-att formali ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni dwar prattika antikompetittiva huwa l-aħħar att li jista’ jinterrompi l-preskrizzjoni u li għaldaqstant il-miżuri suċċessivi adottati mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni għall-finijiet tal-investigazzjoni ma jaqgħux fil-kategorija tal-atti interruttivi tal-preskrizzjoni, anki jekk dawn ir-regoli jistgħu jagħmluha impossibbli għall-Kunsill tal-Kompetizzjoni li japplika b’mod effettiv l-Artikolu 101 TFUE.

24. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk interpretazzjoni restrittiva bħal din tal-Liġi Nazzjonali Nru 21/1996 dwar il-Kompetizzjoni, adottata f’din il-kawża mill-Qorti tal-Appell, twassalx għal applikazzjoni mhux uniformi tad-dispożizzjonijiet rilevanti fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni.

25. Hija ssostni li skont kurrent ġurisprudenzjali nazzjonali attwali, l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 jirrigwarda biss is-setgħa tal-Kummissjoni li timponi sanzjonijiet għal allegat ksur tar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, filwaqt li, madankollu, din id-dispożizzjoni ma hijiex applikabbli għall-Kunsill tal-Kompetizzjoni. Minkejja dan, il-Qorti Għolja nnotat l-eżistenza ta’ kurrent ġurisprudenzjali ieħor li skontu għandha teżisti korrispondenza bejn l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 u r-regoli ta’ dritt nazzjonali dwar il-preskrizzjoni, billi huwa neċessarju li tiġi stabbilita koerenza bejn ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni u r-regoli ta’ dritt nazzjonali, b’mod partikolari fejn dawn tal-aħħar ikollhom l-għan li jittrasponu l-kontenut tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-kompetizzjoni.

26. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti Għolja, għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti: “L-Artikolu 4(3) TUE u l-Artikolu 101 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jimponu fuq l-awtoritajiet ġudizzjarji tal-Istati Membri, li jagħtu, lir-regoli nazzjonali li jirregolaw il-preskrizzjoni tad-dritt tal-Kunsill tal-kompetizzjoni li jimponi sanzjonijiet amministrattivi, interpretazzjoni konformi mal-leġiżlazzjoni li tinsab fl-Artikolu 25(3) tar-Regolament (KE) Nru 1/2003 1 u li jipprekludu li r-regoli tad-dritt nazzjonali jiġu interpretati fis-sens li b’att li jinterrompi l-preskrizzjoni wieħed għandu jifhem biss l-att formali ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni dwar prattika antikompetittiva, mingħajr ma l-azzjonijiet ulterjuri mwettqa għall-finijiet tat-tkomplija ta’ din il-prattika jaqgħu fl-istess kategorija tal-atti li jinterrompu l-preskrizzjoni?”

III. Analiżi ġuridika

A. Osservazzjonijiet preliminari

1. Id-domanda preliminari u l-kwistjonijiet ġuridiċi magħmula

27. Bl-għan ta’ ċarezza espożittiva huwa utli, anki fil-qalba tal-analiżi ġuridika, li titfakkar ċerta informazzjoni fattwali sabiex jinftiehmu sew il-kwistjonijiet ġuridiċi fil-bażi tad-domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju.

28. Id-dispożizzjoni nazzjonali fis-seħħ fil-mument tas-sentenza prinċipali (l-Artikolu 62 tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni Rumena), bil-premessa li “[k]walunkwe azzjoni mwettqa mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni għall-finijiet tal-eżami preliminari jew tal-ftuħ ta’ investigazzjoni ( 3 ) dwar kwalunkwe ksur tal-liġi tinterrompi t-termini ta’ preskrizzjoni”, tistabbilixxi li l-atti li jistgħu jinterrompu l-perijodu ta’ preskrizzjoni jinkludu “prinċipalment”: a) talbiet bil-miktub għal informazzjoni; b) id-deċiżjoni tal-President tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jiftaħ investigazzjoni; c) il-ftuħ ta’ proċedura ġudizzjarja ( 4 ).

29. L-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni mill-Qorti tal-Appell (sussegwentement ikkontestata quddiem il-qorti tar-rinviju) kienet fis-sens li, fil-każ inkwistjoni, l-aħħar att li seta’ jinterrompi l-preskrizzjoni kien id-deċiżjoni tal-President tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni ta’ ftuħ tal-investigazzjoni u, għaldaqstant, fid-data tad-deċiżjoni definittiva, il-preskrizzjoni kienet iddekorriet bin-nullità konsegwenti tas-sanzjoni imposta mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni nnifsu.

30. Il-qorti tar-rinviju (il-Qorti Għolja Rumena), adita mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni, għandha dubji dwar l-interpretazzjoni korretta tar-regola interna proposta mill-Qorti tal-Appell u tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja: 1) jekk l-Artikolu 4(3) TUE u l-Artikolu 101 TFUE jobbligawx lill-awtoritajiet ġudizzjarji nazzjonali jinterpretaw il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi r-regoli dwar il-preskrizzjoni tad-dritt li jiġu imposti sanzjonijiet amministrattivi skont l-Artikolu 25(3) tar-Regolament Nru 1/2003; 2) jekk l-interpretazzjoni restrittiva ta’ regola bħall-Artikolu 62 imsemmi, li skontha l-aħħar att li jista’ jinterrompi l-preskrizzjoni huwa l-ftuħ formali tal-proċedura ta’ investigazzjoni mill-President tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni, jistax ikollha l-effett li tippreġudika l-applikazzjoni effettiva tal-Artikolu 101 TFUE, u b’hekk tikser il-prinċipju ta’ effettività bħala limitu għall-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri u l-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali msemmi fl-Artikolu 4(3) TUE.

31. Il-kwistjoni ġuridika li għandha tiġi solvuta tinkludi, għaldaqstant, l-identifikazzjoni tal-limiti għall-Istati Membri li jirregolaw il-preskrizzjoni tal-atti magħmula mill-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni, b’mod partikolari għal dak li jirrigwarda t-tipi ta’ atti interruttivi tal-preskrizzjoni nnifisha.

32. Ir-riferiment inkluż fid-domanda preliminari għall-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003, jekk interpretat (kif jidher minn ċerti partijiet tad-deċiżjoni) fis-sens ta’ applikazzjoni diretta għal din il-kawża, hija ekwivoka għas-soluzzjoni tal-kwistjoni ġuridika.

33. Fil-fatt, dan jipprevedi li s-setgħa mogħtija lill-Kummissjoni skont l-Artikoli 23 u 24 tar-Regolament innifsu hija suġġetta għal termini speċifiċi ta’ preskrizzjoni u għal regoli speċifiċi li jirregolawlha l-iskadenza bħala kundizzjoni, prevista fil-paragrafu 3, li l-preskrizzjoni għall-impożizzjoni ta’ multi jew pagamenti ta’ penalità tiġi interrotta minn “kwalunkwe att tal-Kummissjoni jew ta’ Kunsill tal-Kompetizzjoni ta’ Stat Membru relatat mal-investigazzjoni jew mal-konstatazzjoni tal-ksur”.

34. Mill-formulazzjonijiet tal-Artikolu 25 jirriżulta b’mod ċar li din id-dispożizzjoni tapplika biss għall-eżerċizzju tas-setgħat mogħtija lill-Kummissjoni mir-Regolament Nru 1/2003 u mhux għall-eżerċizzju tas-setgħat mogħtija lill-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni.

35. Għaldaqstant inqis li ma għandha ebda rilevanza ċ-ċirkustanza invokata minn uħud mill-partijiet li l-leġiżlatur Rumen, fil-mument tad-dħul fis-seħħ tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni, ispira ruħu mill-imsemmi Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 waqt ir-redazzjoni tar-regola.

36. Kif sostnut ukoll mill-Kummissjoni ( 5 ) it-test tal-Artikolu 62 tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni huwa differenti minn dak tal-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003. Ma jistax għalhekk jiġi sostnut li l-leġiżlatur Rumen irriproduċa testwalment dak inkluż fl-imsemmi Artikolu 25 u lanqas li dan jista’ jkollu applikazzjoni diretta fil-konfront tal-atti magħmula mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni.

37. Minn dan isegwi li s-soluzzjoni tad-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju ma tistax tiddependi mill-applikazzjoni tal-imsemmi Artikolu 25 iżda mill-interpretazzjoni tal-imsemmi Artikolu 62 tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni fid-dawl tal-bilanċ ta’ diversi prinċipji tad-dritt tal-Unjoni ( 6 ): il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni armonizzata, il-prinċipju ta’ effettività tal-azzjoni ta’ enforcement antitrust, il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali bejn l-Istati Membri u l-Unjoni u l-prinċipju ta’ nuqqas ta’ retroattività tad-dispożizzjonijiet ta’ liġi sostantiva li għandhom natura punittiva.

2. Id-dritt applikabbli u l-emendi magħmula suċċessivament

38. Qabel ma ngħaddu għall-analiżi tal-prinċipji msemmija iktar ’il fuq, jeħtieġ li jitfakkar, preliminarjament, li l-kwistjoni li bħalissa tinsab quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tilfet fid-dritt nazzjonali ta’ oriġini utilità prattika għall-futur.

39. Fil-fatt, il-leġiżlatur nazzjonali emenda l-Artikolu 62 imsemmi iktar ’il fuq, b’tali mod li għamlu uniformi mad-dispożizzjonijiet inklużi fl-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 ( 7 ) u, għaldaqstant, ippreveda raġunijiet interruttivi tal-preskrizzjoni ulterjuri u suċċessivi fir-rigward tal-ftuħ tal-investigazzjoni ( 8 ).

40. Madankollu d-dispożizzjoni preċedenti tibqa’ applikabbli ratione temporis għall-kawża mressqa minn Whiteland quddiem il-qorti nazzjonali u, għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha toffri lill-qorti tar-rinviju l-kriterji sabiex din tiġi solvuta fid-dawl tal-interpretazzjoni korretta tad-dritt tal-Unjoni.

41. Fil-fehma tiegħi, l-emendi magħmula huma kompletament newtrali fir-rigward tas-soluzzjoni ta’ din il-kawża: fil-fatt, l-evalwazzjoni li għandha ssir mill-Qorti tal-Ġustizzja hija limitata għall-kompatibbiltà ta’ interpretazzjoni (bħal dik indikata mill-qorti tar-rinviju u adottata mill-Qorti tal-Appell) tar-regola nazzjonali fis-seħħ fil-mument tal-fatti mad-dritt tal-Unjoni.

42. Finalment, għandu jingħad ukoll li d-Direttiva 2019/1 ( 9 ) tinkludi, fl-Artikolu 29, ċerti regoli dwar termini ta’ preskrizzjoni għall-impożizzjoni ta’ multi mill-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni li ma jirrigwardawx, madankollu, l-aspett suġġett ta’ din il-kawża ( 10 ).

43. Għalhekk, tidher li hija kkonfermata r-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li ma jiġix irregolat direttament l-aspett relatat mat-tul tat-termini ta’ preskrizzjoni u t-tipi ta’ atti interruttivi tal-preskrizzjoni stess b’riferiment għall-miżuri meħuda mill-kunsilli nazzjonali ta’ kompetizzjoni.

B. Prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri u prinċipju ta’ effettività tal-azzjoni antitrust

44. F’din il-kawża, bl-esklużjoni tal-applikabbiltà diretta tal-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003, jeħtieġ li wieħed jipproċedi għall-bilanċ ta’ ċerti prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li dwarhom il-Qorti tal-Ġustizzja diġà esprimiet ruħha f’numru ta’ okkażjonijiet.

45. Fl-evalwazzjoni ta’ jekk dispożizzjoni leġiżlattiva bħal dik Rumena fis-seħħ fi żmien il-fatti (interpretata restrittivament kif għamlet il-Qorti tal-Appell) hijiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, jeħtieġ li wieħed jibda mill-preżunzjoni li l-azzjoni antitrust għandha tkun effettiva kemm meta tkun fir-responsabbiltà tal-Kummissjoni u kif ukoll meta tkun fir-responsabbiltà tal-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni.

46. L-Istati Membri, fil-fatt, “għandhom jinnominaw l-awtorità jew l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni responsabbli għall-applikazzjoni tal-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE b’tali mod li d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament huma effettivament imħarsa. L‑awtoritajiet hekk maħtura għandhom, skontu, jiżguraw l-applikazzjoni effettiva tal-imsemmija artikoli fl-interess ġenerali (ara l-premessi 5, 6, 8, 34 u 35 tar‑Regolament)” ( 11 ).

47. Huwa veru li “skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali nazzjonali, fin-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku nazzjonali ta’ kull wieħed mill-Istati Membri li għandu jindika l-qrati li għandhom ġurisdizzjoni u jirregola l-modalitajiet proċedurali ta’ rikorsi ġudizzjarji intiżi sabiex jiżguraw il-ħarsien tad-drittijiet li għandhom l-individwi bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni ( 12 )” u li “fl-implimentazzjoni tar-regolamenti Komunitarji, sakemm id-dritt Komunitarju, inklużi l-prinċipji ġenerali tiegħu, ma jipprovdix regoli komuni għal dan il-għan, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom isegwu r-regoli ta’ proċedura u r-regoli sostantivi tad-dritt nazzjonali tagħhom ( 13 )” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

48. Madankollu, dan il-prinċipju dejjem fil-kliem ta’ tagħlim preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, “għandu jiġi bbilanċjat mal-ħtieġa ta’ applikazzjoni uniformi tad-dritt Komunitarju, sabiex tiġi evitata disparità ta’ trattament bejn l-operaturi ekonomiċi” ( 14 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

49. Dan ifisser li, kif ġie ċċarat b’mod konċiż f’interventi suċċessivi tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-diskrezzjoni tal-Istati Membri hija marbuta mal-osservanza tal-prinċipji tal-Unjoni ( 15 ) u, b’mod partikolari mal-prinċipju ta’ effettività. Id-dispożizzjonijiet nazzjonali ma jistgħux “jirrendu impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-implementazzjoni tad-dritt tal-Unjoni” ( 16 ).

50. Dak indikat iktar ’il fuq japplika b’mod partikolari fis-settur tal-kompetizzjoni. Il-modernizzazzjoni tar-regoli u tal-proċeduri relatati mal-applikazzjoni tal-Artikoli 101 u 102 TFUE, magħmula mir-Regolament Nru 1/2003, hija fondata, fil-fatt, fuq id-disinn ta’ sistema ddeċentralizzata ta’ applikazzjoni tar-regoli antitrust Ewropej, li fl-ambitu tagħhom jaġixxu f’konnessjoni stretta l-Kummissjoni Ewropea, il-kunsilli nazzjonali ta’ kompetizzjoni u l-qrati tal-Istati Membri. Dawn ingħataw setgħat ġodda fir-rigward tas-sistema preċedenti, b’tali mod li tiġi ffavorita effiċjenza ikbar tal-enforcement f’livell Ewropew, filwaqt li fl-istess ħin jiġu protetti l-koerenza u l-uniformità.

51. Sistema ddeċentralizzata mibnija hekk, li fiha l-kunsilli nazzjonali japplikaw direttament id-dritt tal-Unjoni, teħtieġ li, filwaqt li tiġi rrispettata l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, ir-regoli stabbiliti għall-enforcement antitrust ma joħolqux ostakolu għal applikazzjoni uniformi u effettiva tad-dritt antitrust.

52. L-Istati Membri, għaldaqstant, “għandhom jiżguraw li r-regoli huma jistabbilixxu jew li huma japplikaw ma jippreġudikawx l-applikazzjoni effettiva tal-Artikoli 101 TFUE u 102 tat-TFUE” ( 17 ) u li “l-metodi proċedurali tal-appelli quddiem qorti mid-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni” ma għandhomx jippreġudikaw l-għan tar-Regolament Nru 1/2003 li huwa li “tiġi żgurata l-applikazzjoni effettiva tal-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE mill‑imsemmija awtoritajiet” ( 18 ).

53. B’riferiment partikolari għall-preskrizzjoni, reċentement ġiet imressqa kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-dritt għal azzjoni għall-kumpens għad-danni kkawżati mill-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni.

54. Id-dritt tal-Istat Membru llimita għal tliet snin it-terminu ta’ preskrizzjoni, li kien jibda jiddekorri indipendentement mill-fatt jekk il-persuna li ġarrbet il-ħsara kinitx taf l-identità tal-persuna responsabbli jew l-kobor komplessiv tad-danni, u ma kien jipprevedi ebda sospensjoni jew interruzzjoni tal-preskrizzjoni fil-mori ta’ proċedura quddiem il-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni.

55. F’dik l-okkażjoni l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “l-Artikolu 102 TFUE u l-prinċipju ta’ effettività għandhom jiġu interpretati fis-sens li dawn jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, minn naħa, tipprevedi li t-terminu ta’ preskrizzjoni għall-azzjonijiet għad-danni huwa ta’ tliet snin u jibda mill-jum li fih il-persuna leża saret taf bid-dritt tagħha għal kumpens, anki jekk il-persuna responsabbli tar-reat ma tkunx magħrufa u, min-naħa l-oħra, ma tipprevedi ebda possibbiltà ta’ sospensjoni jew interruzzjoni ta’ dak it-terminu fi proċedimenti quddiem awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni” ( 19 ).

56. Il-Qorti tal-Ġustizzja reġgħet tenniet ukoll il-prinċipju li “leġiżlazzjoni nazzjonali li tiffissa d-data li minnha jibda jiddekorri t-terminu ta’ preskrizzjoni, it-tul u l-arranġamenti tas-sospensjoni jew tal-interruzzjoni tagħha għandha tiġi adattata għall-karatteristiċi tad-dritt tal-kompetizzjoni” ( 20 ) li jeħtieġ “analiżi fattwali u ekonomika kumplessa” ( 21 ).

57. Dawn il-prinċipji, sostnuti mill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward ta’ każ azzjoni ta’ individwi sabiex jiksbu kumpens għal danni sostnuti minħabba aġir antikompetittiv (l-hekk imsejjaħ private enforcement), huma fil-fehma tiegħi applikabbli anki għal din il-kawża, li fiha l-azzjoni suġġetta għal preskrizzjoni hija dik ta’ kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni (l-hekk imsejjaħ public enforcement).

58. Dan minħabba l-fatt li l-private enforcement, bħala t-“tieni pilastru” ( 22 ) flimkien mal-public enforcement, illum sar “element issostitwibbli tas-sistema ddeċentralizzata ta’ implementazzjoni tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-akkordji introdotta mir-Regolament (KE) Nru 1/2003” ( 23 ). L-azzjonijiet għad-danni għal ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni jikkostitwixxu għalhekk “parti integrali mis-sistema tal-implimentazzjoni ta’ dawn ir-regoli, li hija intiża li trażżan l-aġir antikompetittiv tal-impriżi u li tiskoraġġihom milli jwettqu tali aġiri” ( 24 ).

59. Ir-Regolament Nru 1/2003 diġà kien juri r-relazzjoni ta’ kumplimentarjetà bejn il-public u l-private enforcement li tikkaratterizza l-mudell Ewropew ( 25 ): tal-ewwel, permezz tas-setgħat effettivi ta’ investigazzjoni u ta’ sanzjonijiet attribwiti lill-awtoritajiet kompetenti, ingħata prinċipalment il-funzjoni ta’ repressjoni u deterrenza tal-illegalitajiet antikompetittivi; tat-tieni ngħata l-inkarigu li tiġi żgurata l-protezzjoni tad-drittijiet u l-kumpens għad-danni sostnuti mill-vittmi tal-illegalità. L-iktar direttivi reċenti ( 26 ) dwar din il-kwistjoni jsostnu dan l-approċċ, biż-żieda madankollu ta’ elementi li jidhru li jimbuttaw għal kumplimentarjetà dejjem ikbar.

60. Iktar milli nħarsu lejn żewġ sistemi konkorrenti ta’ enforcement, huwa xieraq li wieħed jirraġuna f’termini ta’ sistema unika, li tinkludi żewġ modalitajiet sabiex jintlaħaq l-istess riżultat ( 27 ). Il-koordinament bejn tali modalitajiet ta’ enforcement għandu l-għan li jistimula interazzjoni virtwuża, b’mod li jinkiseb l-għan komuni tal-applikazzjoni effettiva tad-dritt tal-kompetizzjoni ( 28 ).

61. L-esperjenza konkreta tgħallem imbagħad li mhux biss l-azzjonijiet ċivili għad-danni jistgħu jirrappreżentaw okkażjoni konkreta sabiex jitressqu quddiem il-qorti każijiet ta’ antitrust li kieku jibqgħu mingħajr protezzjoni ( 29 ), iżda anki li d-dritt ta’ kwalunkwe persuna li titlob il-kumpens għad-dannu li jirriżulta minn aġir antikompetittiv “isaħħaħ in-natura operattiva tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni […] u b’hekk jikkontribwixx[i] għaż-żamma ta’ kompetizzjoni effettiva fl-Unjoni Ewropea” ( 30 ).

62. Minħabba din il-kumplimentarjetà stretta bejn il-private u l-public enforcement ( 31 ), li t-tnejn jaħdmu jintlaħaq l-interess pubbliku ta’ kompetizzjoni effettiva u libera tas-suq uniku, jiena tal-fehma li l-prinċipji espressi iktar ’il fuq mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza ċċitata Cogeco jistgħu jiġu applikati anki għal din il-kawża.

63. Il-prinċipju ta’ effettività jeħtieġ, għaldaqstant, li “d-dispożizzjonijiet nazzjonali ma għandhomx irendu prattikament impossibbli u eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni” ( 32 ).

64. Dan b’mod partikolari fil-qasam tal-kompetizzjoni ( 33 ) minħabba s-sistema deċentralizzata ta’ enforcement deskritta iktar ’il fuq, anki b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li “l-evalwazzjoni legali korretta tal-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni teżiġi, f’diversi każijiet, l-evalwazzjoni ta’ sitwazzjonijiet ekonomiċi kumplessi, kif ukoll ta’ dokumenti tal-kumpanniji interni li spiss joħorġu biss minħabba x-xogħol tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni” ( 34 ).

65. Għaldaqstant, fil-qasam tal-preskrizzjoni r-regoli stabbiliti mill-Istati Membri speċifiċi għandhom jippermettu azzjoni antitrust effikaċi anki fil-każijiet ta’ kumplessità kbira.

66. Fl-analiżi tal-kawża li llum tinsab quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, jirriżultaw sensiela ta’ indikazzjonijiet li jistgħu jwasslu għal konstatazzjoni li l-interpretazzjoni tar-regola nazzjonali mill-Qorti tal-Appell ma hijiex konformi mal-prinċipju ta’ effettività: l-esklużjoni assoluta tal-possibbiltà ta’ atti interruttivi tal-preskrizzjoni wara l-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni ma hijiex idonea sabiex tieħu inkunsiderazzjoni l-kwistjonijiet proċedurali ta’ wara l-ftuħ stess, u t-tnaqqis eċċessiv konsegwenti tal-operabbiltà tat-terminu ta’ preskrizzjoni assolut ta’ għaxar snin, previst ukoll mill-istess regoli.

67. Ma hijiex l-estensjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni fiha nnifisha u lanqas ma hija l-ġurisprudenza speċifika tal-atti interruttivi li donnha qiegħda tikser id-dritt tal-Unjoni f’kawża bħal din inkwistjoni, iżda r-riġidità irraġonevoli tal-interpretazzjoni restrittiva proposta li ma tippermettix l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni anki f’kawżi partikolarment kumplessi.

68. Interpretazzjoni bħal din imbagħad tkun kważi tneħħi s-sinjifikat tat-terminu assolut ta’ għaxar snin, previst ukoll mill-istess leġiżlazzjoni flimkien ma’ dak “ordinarju” ta’ ħames snin: jekk ebda att wara l-ftuħ uffiċjali tal-proċedura ma jista’ jinterrompi l-preskrizzjoni, rari jistgħu jinqabżu l-ħames snin previsti mit-terminu ta’ preskrizzjoni relattiv u fi kwalunkwe każ, l-iktar l-iktar, jistgħu jinqabżu biss minn dak il-perijodu qasir ta’ żmien li jgħaddi bejn l-iskoperta tal-illegalità possibbli tal-kompetizzjoni u l-ftuħ tal-proċedura.

69. Huwa veru li qabel il-ftuħ tal-proċedura mill-Kulleġġ tal-Kunsill hemm attività preistruttorja mwettqa mid-direttorat kompetenti iżda f’dan il-perijodu ma jistgħux jitwettqu ħafna atti rilevanti għall-finijiet tal-proċedura bħal, pereżempju, l-ispezzjonijiet u fi kwalunkwe każ normalment ma jsirux dawk l-avvenimenti kollha proċesswali tipiċi ta’ smigħ realizzat bis-sħiħ.

70. L-Istati Membri jistgħu għaldaqstant jipprevedu termini u modalitajiet ta’ preskrizzjoni differenti meta mqabbla ma’ dawk previsti mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003, iżda bil-kundizzjoni li dawn jippermettu eżerċizzju tal-attività ta’ enforcement adegwat għall-kumplessità tal-analiżi ġuridika u ekonomika tal-kawżi quddiem il-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni. Hekk għandha tinftiehem, fil-fehma tiegħi, fil-qasam tal-kompetizzjoni, l-espressjoni “ma tiġix magħmula eċċessivament diffiċli l-implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni” użata f’diversi okkażjonijiet mill-Qorti tal-Ġustizzja.

71. Għal dan l-għan, iktar milli t-tul assolut tat-terminu tal-preskrizzjoni, li ma għandux ikun eċċessiv sabiex jiġi evitat l-effett oppost ta’ azzjoni antitrust li ma ssirx fi żmien xieraq, huma l-atti interruttivi tal-preskrizzjoni li għandhom rwol kruċjali inkwantu jippermettu li jiġi ddefinit it-tul tal-proċeduri skont il-kumplessità effettiva tal-każ.

72. Isegwi li dispożizzjoni legali bħal dik Rumena għandha tiġi interpretata mill-qrati nazzjonali, anki b’rispett lejn l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, b’teħid inkunsiderazzjoni ta’: a) l-apparat kollu ta’ regoli dwar il-preskrizzjoni fis-seħħ u mhux dispożizzjonijiet uniċi b’mod ifframmentat ( 35 ); b) il-kumplessità medja tal-kawżi ttrattati mill-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni u ż-żminijiet neċessarji għal analiżi ġuridiko-ekonomika xierqa. Għal dan l-għan, kif issuġġerixxiet il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub ( 36 ), jista’ jsir riferiment għat-test li ssuġġerixxiet il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża “Taricco 1” ( 37 ).

73. Bl-applikazzjoni ta’ dan it-test għal din il-kawża, il-qorti nazzjonali għandha tivverifika jekk, mill-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali fil-qasam ta’ interruzzjoni tal-preskrizzjoni, kif interpretati mill-Qorti tal-Appell, tirriżultax, f’numru kunsiderevoli ta’ każijiet, l-impunità ta’ impriżi li wettqu illegalitajiet antitrust gravi, minħabba li dawn il-fatti jkunu jirriżultaw ġeneralment preskritti qabel ma s-sanzjoni antitrust prevista mil-liġi tista’ tiġi imposta. Fil-każ ta’ verifika pożittiva, il-qorti nazzjonali għandha tikkonstata li l-miżuri previsti mid-dritt nazzjonali għall-ġlieda kontra l-illegalitajiet antitrust ma jistgħux jitqiesu effettivi u dissważivi, liema fatt ikun kuntrarju għall-Artikolu 101 TFUE, ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 4(3) TUE.

74. Jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni mhux biss in-numru effettiv ta’ każijiet ta’ impunità, li jirriżultaw mid-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni mqabbel man-numru totali tal-każijiet eżaminati mill-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni rispettiv, iżda anki l-fatt li, pereżempju, ċertu tip ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni jibqa’ sistematikament mingħajr sanzjoni ( 38 ) wara l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni.

75. Finalment, nosserva li fid-dawl ta’ evalwazzjoni tal-effetti tal-preskrizzjoni possibbli ta’ azzjoni ta’ enforcement tal-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni, jistgħu jkunu suġġetti għal analiżi mill-qorti nazzjonali anki l-interessi ta’ terzi li, mill-annullament minħabba preskrizzjoni tad-deċiżjoni tal-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni jġarrbu preġudizzju li, anki jekk ma jkunx għadu fis-seħħ, jista’ jitqies bħala rilevanti.

76. Qiegħed nirreferi, b’mod partikolari, għall-konsumaturi li, wara li ġarrbu preġudizzju mill-aġir antikompetittiv tal-impriżi ssanzjonati, jistennew il-konferma legali tad-deċiżjoni tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni sabiex ikunu jistgħu jipproċedu għall-azzjonijiet għad-danni follow on.

77. Fil-fehma tiegħi, dan jirrappreżenta konferma ulterjuri ta’ dak li sostnejt fil-punti preċedenti ( 39 ) dwar il-kumplimentarjetà tal-public u tal-private enforcement, li t-tnejn jaħdmu sabiex jintlaħaq l-interess pubbliku ta’ kompetizzjoni effettiva u libera fis-suq uniku.

78. Din l-evalwazzjoni ulterjuri tippreżupponi r-rikorrenza ta’ kundizzjonijiet speċifiċi li jistgħu jinkludu anki l-interess tal-konsumaturi fl-evalwazzjoni komplessiva tal-qorti nazzjonali: a) id-deċiżjoni tal-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni ma għandhiex fuq eżami prima facie tidher illeġittima minn aspetti differenti minn dawk relatati mal-preskrizzjoni; b) id-deċiżjoni appellata tal-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni għandu jkollha kontenut astrattament idoneu sabiex jiġu fondati azzjonijiet follow on minn numru konsistenti ta’ konsumaturi li ġarrbu dannu minn aġir illegali tal-impriżi ssanzjonati.

79. Fid-dawl tal-konstatazzjonijiet deskritti iktar ’il fuq, fil-fehma tiegħi, hija l-qorti nazzjonali li għandha twettaq evalwazzjoni finali: dik dwar il-konformità tad-dispożizzjoni nazzjonali mhux mat-test iżda mal-“ispirtu” tal-istruttura tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-preskrizzjoni tal-azzjoni ta’ enforcement tal-Kummissjoni.

80. Dan ifisser li, anki jekk mhux vinkolanti fuq l-Istati Membri, dawn għandhom madankollu jirrappreżentaw “standard ta’ effiċjenza” tal-azzjoni antitrust, li għandu jkun kemm jista’ jkun uniformi f’sistema ġuridika ta’ enforcement iddeċentralizzata, li fiha l-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni individwali jaġixxu b’dejjem iktar sinerġija mal-Kummissjoni.

81. Minn dak indikat sa hawnhekk jirriżulta li, miċ-ċirkustanzi kollha li jinsiltu mill-proċess, interpretazzjoni restrittiva tal-atti interruttivi tal-preskrizzjoni, bħal dik proposta mill-Qorti tal-Appell, tista’ tkun ta’ ostakolu għall-azzjoni ta’ enforcement ta’ kunsill tal-kompetizzjoni nazzjonali, b’mod partikolari meta d-dettalji tal-każ kapaċi jirrikjedu approfondimenti ġuridiċi u ekonomiċi kumplessi (li jirriżultaw anki mill-muntanja tal-materjal li għandu jiġi eżaminat) u konstatazzjonijiet suċċessivi, anki permezz ta’ spezzjonijiet u modalitajiet oħra ta’ riċerka tal-prova.

82. Kif intqal, hija l-qorti nazzjonali li għandha tapplika l-kriterji msemmija iktar ’il fuq sabiex tevalwa jekk, fil-kawża inkwistjoni, id-dispożizzjoni nazzjonali, kif interpretata mill-Qorti tal-Appell, tagħmilx eċċessivament diffiċli l-azzjoni ta’ enforcement antitrust mill-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni b’mod li tmur kontra l-prinċipju ta’ effettività.

83. B’riżultat ta’ din il-konstatazzjoni, il-qorti tar-rinviju għandha tapplika l-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi li, kif indikat, “jeżiġi li l-qrati nazzjonali jagħmlu dak kollu li jinsab fil-kompetenza tagħhom, billi jieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minn dan id-dritt, sabiex tiġi ggarantita l-effettività sħiħa tad-direttiva inkwistjoni u sabiex tinstab soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minnha” ( 40 ).

84. Fil-każ li l-qorti nazzjonali kellha tikkunsidra impossibbli l-interpretazzjoni konformi u ma tapplikax ir-regola interna, huwa neċessarju konklużivament li wieħed jikkunsidra, kif issuġġerixxiet il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha ( 41 ), il-konsegwenzi ġuridiċi fl-ambitu tas-sentenza prinċipali.

85. Fil-fatt, jekk il-qorti nazzjonali kellha tikkunsidra inkompatibbli l-interpretazzjoni restrittiva tal-Artikolu 62 tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni Rumena mad-dritt tal-Unjoni, u konsegwentement ma tapplikax ir-regola interna, filwaqt li tikkunsidra li l-preskrizzjoni ġiet validament interrotta minn att ieħor suċċessiv għall-ftuħ tal-investigazzjoni, għandha tiġi evalwata s-sitwazzjoni ġuridika b’riferiment għall-prinċipju ta’ legalità u ta’ nuqqas ta’ retroattività tar-regoli dwar is-sanzjonijiet ( 42 ).

86. Dan ladarba mill-proċess u, b’mod partikolari, mill-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni ( 43 ) jirriżulta li fl-ordinament ġuridiku Rumen, bħal f’dak Taljan li kien suġġett għas-sentenzi “Taricco 1” ( 44 ) u “Taricco 2” ( 45 ), ir-regoli dwar il-preskrizzjoni tal-illegalitajiet, kif ukoll ir-regoli dwar id-definizzjoni tar-reati u dwar id-determinazzjoni tal-pieni, huma bbażati fuq id-dritt kriminali sostantiv u huma għalhekk suġġetti, bħal dawn tal-aħħar, għall-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege ( 46 ), stabbilit fl-Artikolu 49(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u fl-Artikolu 7(1) tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Is-sistema ta’ preskrizzjoni fil-qasam kriminali hija għalhekk suġġett għar-rekwiżiti ta’ prevedibbiltà, preċiżjoni u nuqqas ta’ retroattività inerenti għall-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege.

87. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat fis-sentenza “Taricco 2” ( 47 ) li, fil-mument li l-qorti nazzjonali tikkunsidra li l-obbligu li ma tapplikax id-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni huwa kuntrarju għall-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, li jimponi fuq il-liġi li tistabbilixxi b’mod prevedibbli, preċiż u nonretroattiv ir-reati u l-pieni kkastigati minnha, ma tkunx marbuta li tosserva dan l-obbligu, anki jekk l-osservazzjoni tiegħu jagħti rimedju għal sitwazzjoni nazzjonali inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.

88. Dan il-prinċipju jista’ jiġi kkunsidrat applikabbli anki għas-sitwazzjonijiet ta’ sanzjonijiet fil-qasam tal-kompetizzjoni minħabba ġurisprudenza kkonsolidata tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ( 48 ).

89. Fid-dawl tal-għan tad-dritt tal-kompetizzjoni, tan-natura tas-sanzjonijiet (effett preventiv, dissważiv u ripressiv) u tal-gravità tagħhom (pieni pekunjarji ta’ ċertu ammont), dawn il-proċeduri għandhom ikunu suġġetti, skont il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għall-garanziji previsti mill-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem ( 49 ).

90. Anki l-Qorti tal-Ġustizzja, f’diversi okkażjonijiet, imxiet skont dan l-orjentament: fis-sentenza Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet l-applikabbiltà tal-prinċipju ta’ responsabbiltà personali għar-regoli fil-qasam tal-kompetizzjoni ( 50 ); fis-sentenza Hüls vs Il‑Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza ggarantita permezz tal-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ( 51 ).

91. Sabiex ngħidha fil-kliem tal-Avukat Ġenerali Bot, “il-multi msemmija fl-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 1/2003 ( 52 ) huma, minħabba n-natura u l-ammont tagħhom, paragunabbli ma’ piena kriminali” u l-proċedura relatata “tifforma parti mill-‘akkuża kriminali’ fis-sens tal-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali” ( 53 ).

92. Ma għandux għalhekk jiġi eskluż, jekk jissussistu l-kundizzjonijiet iċċitati iktar ’il fuq, li dispożizzjoni legali, suċċessivament ikkunsidrata bħala mhux konformi mal-prinċipji tad-dritt tal-Unjoni, tista’ tkompli torbot lill-partijiet bil-prinċipju ta’ legalità u ta’ nuqqas ta’ retroattività tad-dispożizzjonijiet kriminali jew latu sensu punittivi.

93. Raġunament simili jista’ japplika fil-każ ta’ interpretazzjoni kkonsolidata ta’ regola fis-seħħ. Presuppost neċessarju sabiex din is-sitwazzjoni tista’ ssib applikazzjoni huwa li tkun tinvolvi interpretazzjonijiet ġurisprudenzjali univoċi u kkonsolidati, li jistgħu għalhekk jiġu kkunsidrati f’dak l-ordinament nazzjonali speċifiku ta’ “dritt ħaj”.

94. Huwa biss f’dan il-każ li l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni legali li għandha natura punittiva, bħala “dritt ħaj”, tista’ tkompli torbot lill-partijiet anki jekk suċċessivament tiġi kkunsidrata mhux konformi mad-dritt tal-Unjoni.

95. F’din il-kawża, skont dak li jirriżulta mill-proċess, ma jidhirlix li jista’ jiġi meqjus li teżisti sitwazzjoni bħal din, minħabba li l-interpretazzjonijiet ġurisprudenzjali fl-Istat Membru jidher li huma diskordanti.

96. Il-qorti tar-rinviju tiċċara li, skont id-deċiżjoni Nru 13 tal‑14 ta’ April 2015, ġew iddepożitati għaxar proċessi quddiem il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, li għal ħamsa minnhom ġiet indikata l-preskrizzjoni tad-dritt ta’ applikazzjoni tas-sanzjoni, filwaqt li għall-ħamsa l-oħra ġiet ikkonfermata d-deċiżjoni appellata ( 54 ): dan jikkonferma l-eżistenza ta’ “prassi mhux uniformi ta’ dawn il-qrati f’din il-kwistjoni” ( 55 ).

97. Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni jfakkar li “dawn il-qrati li eżaminaw il-leġittimità tad-deċiżjoni Nru 13/2015 interpretaw u applikaw b’mod differenti r-regoli applikabbli fil-qasam tal-preskrizzjoni għall-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet fil-qasam tal-kompetizzjoni f’dak li jirrigwarda l-atti li jinterrompu l-preskrizzjoni” ( 56 ).

98. Madankollu, hija l-qorti nazzjonali li għandha tipproċedi għal konstatazzjoni tal-eżistenza tal-kundizzjonijiet previsti f’“Taricco 2” u ċċarati mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u mill-Qorti tal-Ġustizzja, billi jiġu applikati l-kriterji esposti iktar ’il fuq.

IV. Konklużjoni

99. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet premessi, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrispondi għad-domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju fit-termini segwenti: “1) L-Artikolu 4(3) TUE u l-Artikolu 101 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jimponu fuq l-awtoritajiet ġudizzjarji tal-Istati Membri l-obbligu li jinterpretaw ir-regoli nazzjonali, li jirregolaw il-preskrizzjoni tas-setgħa tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jimponi sanzjonijiet amministrattivi, konformement mal-prinċipji ta’ kooperazzjoni leali bejn l-Istati Membri u l-Unjoni u tal-effettività tal-azzjoni antitrust. 2) L-Istati Membri jistgħu, fil-kuntest tal-awtonomija proċedurali tagħhom, jipprevedu regoli ta’ preskrizzjoni tas-setgħa li jiġu imposti sanzjonijiet mogħtija lill-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni differenti meta mqabbla ma’ dawk previsti għall-Kummissjoni mill-Artikolu 25 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat, iżda bil-kundizzjoni li dawn jippermettu, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività, eżerċizzju ta’ attività ta’ enforcement adattat għall-kumplessità tal-analiżi ġuridika u ekonomika tal-kawżi mressqa quddiem il-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni. 3) L-interpretazzjoni ta’ regola ta’ dritt intern fis-sens li l-aħħar att interruttiv tal-preskrizzjoni jkun l-att tal-ftuħ tal-investigazzjoni dwar prattika antikompetittiva, mingħajr ma l-azzjonijiet suċċessivi mwettqa għall-finijiet ta’ din l-investigazzjoni jaqgħu fl-istess kuntest tal-atti interruttivi tal-preskrizzjoni, tista’ ma tkunx konformi mal-prinċipji ċċitati iktar ’il fuq ta’ kooperazzjoni leali u tal-effettività tal-azzjoni antitrust jekk il-qorti nazzjonali tikkonstata li jeżistu kundizzjonijiet speċifiċi li jagħmlu eċċessivament diffiċli l-azzjoni tal-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni. Fl-evalwazzjoni tagħha l-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni: a) il-karatteristiċi speċifiċi tad-dritt tal-kompetizzjoni, li normalment jeħtieġu analiżi fattwali u ekonomika kumplessa; b) l-istruttura sħiħa ta’ regoli dwar il-preskrizzjoni fis-seħħ; c) il-funzjoni mwettqa mill-atti interruttivi tal-preskrizzjoni, li jippermettu li jiġi ddefinit it-tul tal-proċeduri skont il-kumplessità effettiva tal-każ; d) tal-kumplessità medja tal-każijiet ittrattati mill-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni, b’riferiment ukoll għat-test propost mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza li ddeċidiet il-Kawża C‑105/14. 4) Fil-każ li jissussistu l-kundizzjonijiet imsemmija, il-qorti tar-rinviju għandha tapplika l-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi u, biss fil-każ li dan ikun impossibbli, tipproċedi billi ma tapplikax ir-regola nazzjonali, filwaqt li tikkonstata l-konformità ta’ dan in-nuqqas ta’ applikazzjoni mal-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, fit-termini speċifikati mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza li ddeċidiet il-Kawża C‑42/17”.

( 1 ) Lingwa oriġinali: it-Taljan.

( 2 ) Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205).

( 3 ) Enfasi miżjuda minni. Ir-regola emendata, attwalment fis-seħħ, taqra minflok “għall-finijiet ta’ eżami preliminari jew għall-konstatazzjoni ta’ ksur ta’ liġi”.

( 4 ) Ir-regola emendata, attwalment fis-seħħ, taqra minflok: “a) talbiet bil-miktub għal informazzjoni; b) id-deċiżjoni tal-President tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jiftaħ investigazzjoni; c) it-twettiq ta’ spezzjonijiet; d) il-komunikazzjoni tar-rapport tal-investigazzjoni.”

( 5 ) Ara l-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, punt 19.

( 6 ) Ara s-sentenza tal-21 ta’ Settembru 1983, Deutsche Milchkontor et (205/82‑215/82, EU:C:1983:233, punt 17).

( 7 ) Digriet Governattiv ta’ Urġenza Nru 31/2015. Skont ir-rapport tad-digriet, l-emendi għall-Artikoli 61 u 62 tal-liġi “jimmiraw sabiex jeliminaw il-konfużjoni fir-rigward tal-preskrizzjoni tad-dritt ta’ rikors u tad-dritt tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jimponi sanzjonijiet” (ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 7, p. 23, tat-talba għal deċiżjoni preliminari).

( 8 ) Fosthom it-twettiq ta’ spezzjonijiet u l-komunikazzjoni tar-rapport tal-investigazzjoni (ara l-Artikolu 64 il-ġdid tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni Rumena).

( 9 ) Direttiva 2019/1 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2018 sabiex l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri jingħataw setgħat biex ikunu inforzaturi aktar effettivi, u biex jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern (l-hekk imsejħa id-“Direttiva ECN+”), li t-terminu ta’ implimentazzjoni tagħha huwa l‑4 ta’ Frar 2021.

( 10 ) Id-dispożizzjonijiet il-ġodda jirrigwardaw biss l-obbligu li jiġu sospiżi jew interrotti t-termini ta’ preskrizzjoni waqt il-proċeduri quddiem il-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni ta’ Stati Membri oħra jew quddiem il-Kummissjoni u l-obbligu li jiġu sospiżi jew interrotti dawn il-perijodi waqt il-perijodu li fih id-deċiżjoni tal-kunsill nazzjonali tal-kompetizzjoni kkonċernat tkun suġġetta għal proċedura pendenti quddiem organu ta’ appell.

( 11 ) Ara s-sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2010, VEBIC (C‑439/08, EU:C:2010:739, punt 56).

( 12 ) Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2010, Akzo Nobel Chemicals u Akcros Chemicals vs Il‑Kummissjoni (C‑550/07 P, EU:C:2010:512, punt 113 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 13 ) Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 1983, Deutsche Milchkontor et (205/82 – 215/82, EU:C:1983:233, punt 17).

( 14 ) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 13 iktar ’il fuq.

( 15 ) Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2011, Pfleiderer (C‑360/09, EU:C:2011:389) li taqra (punt 24) li “għalkemm l-istabbiliment u l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Istati Membri, huma għandhom jeżerċitaw din il-kompetenza b’osservanza tad-dritt tal-Unjoni”; ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Novembru 2009, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑154/08, mhux ippubblikata, EU:C:2009:695, punt 121 u l-ġurisprudenza ċċitata fih).

( 16 ) Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2011, Pfleiderer (C‑360/09, EU:C:2011:389, punt 24); sentenza tas‑16 ta’ Lulju 1998, Oelmühle u Schmidt Söhne (C‑298/96, EU:C:1998:372, punti 23 u 24 u l-ġurisprudenza ċċitata). Fl-istess sens ara wkoll is-sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2006, Adeneler et (C‑212/04, EU:C:2006:443, punt 95) u s-sentenza tat‑18 ta’ Settembru 2003, Pflücke (C‑125/01, EU:C:2003:477, punti 33 u 34).

( 17 ) Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2011, Pfleiderer (C‑360/09, EU:C:2011:389, punt 24).

( 18 ) Ara s-sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2010, VEBIC (C‑439/08, EU:C:2010:739, punt 57).

( 19 ) Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:263, punt 55).

( 20 ) Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:263, punt 47).

( 21 ) Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:263, punt 46).

( 22 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Otis Gesellschaft et (C‑435/18, EU:C:2019:651, punt 40).

( 23 ) Hekk ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:32, punt 1). Ara wkoll dwar din it-tema s-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2001, Courage u Crehan (C‑453/99, EU:C:2001:465); is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461); is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2014, KONE et (C‑557/12, EU:C:2014:1317, punt 25); u, reċentement, is-sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2019, Otis et (C‑435/18, EU:C:2019:1069, b’mod partikolari l-punt 24).

( 24 ) Ara s-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2019, Skanska Industrial Solutions et (C‑724/17, EU:C:2019:204, punt 45).

( 25 ) Mill-premessa 7 jinqara li “Qrati nazzjonali għandhom parti essenżjali x’jilgħabu fl-applikazzjoni tal-liġijiet tal-kompettitività tal-Komunità. Meta qed tiġi deċiża kwistjoni bejn żewġt individwi, dawn għandhom jipproteġu d-drittijiet suġġettivi taħt il-liġi tal-Komunità, per eżempju l-għotija tad-danni lil vittma ta’ xi ksur. Ir-rwol tal-qrait nazzjonali hawnhekk għandu jikkomplimenta dak ta’ l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni ta’ l-Istati Membri. Dawn għalhekk għandhom jitħallew fis-sħiħ li japplikaw l-Artikolu 81 u 82 tat-Trattat”.

( 26 ) Direttiva 2014/104/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Novembru 2014 dwar ċerti regoli li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni skont il-liġi nazzjonali għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri u tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2014, L 349, p. 1) u l-hekk imsejħa Direttiva “ECN+” diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9 iktar ’il fuq.

( 27 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawża Skanska Industrial Solutions et (C‑724/17, EU:C:2019:100, punt 76), fejn jinqara li “l-infurzar pubbliku u privat tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni flimkien jiffurmaw sistema kompluta ta’ infurzar, għalkemm b’żewġ partijiet, li għandhom jiġu kkunsidrati bħala ħaġa waħda”.

( 28 ) R. Chieppa, “Coordination between Private and Public Antitrust Enforcement in Italy and in the EU. Due modalità di un sistema bilanciato di enforcement”, f’“Il private antitrust enforcement in Italia e nell’Unione europea:scenari applicativi e le prospettive del mercato. Atti del VII Convegno Antitrust di Trento”, 11-13 ta’ April 2019 – Gian Antonio Benacchio, Michele Carpagnano (edituri) (2019).

( 29 ) Ara f’dan is-sens il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawża Skanska Industrial Solutions et (C‑724/17, EU:C:2019:100, punt 47), fejn jinqara li “l-infurzar privat permezz ta’ azzjonijiet għad-danni jipprovdi element komplementari ta’ dissważjoni għal imġiba antikompetittiva, dissważjoni li l-infurzar pubbliku waħdu ma jistax jikseb”.

( 30 ) Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:263, punt 41). B’mod iktar ċar, b’riferiment speċifiku għall-Artikolu 101 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2019, Skanska Industrial Solutions et (C‑724/17, EU:C:2019:204, punt 43) speċifikat li “[d]-dritt ta’ kull persuna li titlob kumpens għad-dannu kkawżat minn akkordju jew minn prattika pprojbita mill-Artikolu 101 TFUE tiżgura l-effikaċja sħiħa ta’ dan l-artikolu, b’mod partikolari, l-effett utli tal-projbizzjoni msemmija fil-paragrafu 1 tiegħu” (enfasi miżjuda minni).

( 31 ) “[L]-infurzar pubbliku u privat huwa kumplimentari u jikkostitwixxi partijiet komposti ta’ ħaġa waħda”, skont il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawża Skanska Industrial Solutions et (C‑724/17, EU:C:2019:100, punt 80).

( 32 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:32, punt 77) u diġà f’dan is-sens is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (C‑295/04 – C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 62), is-sentenza tas‑6 ta’ Ġunju 2013, Donau Chemie et (C‑536/11, EU:C:2013:366, punt 27), is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2014, KONE et (C‑557/12, EU:C:2014:1317, punt 25).

( 33 ) Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:263, punt 44).

( 34 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:32, punt 85).

( 35 ) F’dan is-sens ara s-sentenza tat‑28 ta’ Marzu 2019, Cogeco Communications (C‑637/17, EU:C:2019:263, punt 45).

( 36 ) Ara l-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, punt 34.

( 37 ) Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2015, Taricco et (C‑105/14, EU:C:2015:555, punt 47) li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ssuġġeriet lill-qorti nazzjonali biex tivverifika jekk “l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali fil-qasam tal-interruzzjoni tal-preskrizzjoni jkollha l-effett li, f’numru kunsiderevoli ta’ każijiet, il-fatti li jikkostitwixxu frodi serja ma jkunux issanzjonati kriminalment, sa fejn dawn il-fatti jkunu ġeneralment preskritti qabel ma s-sanzjoni kriminali prevista mil-liġi tkun tista’ tiġi imposta b’deċiżjoni ġudizzjarja effettiva”. F’każ ta’ verifika pożittiva “ikun hemm lok li jiġi kkonstatat li l-miżuri previsti mid-dritt nazzjonali għall-ġlieda kontra l-frodi u kull attività illegali oħra li taffettwa l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, ma jistgħux jitqiesu li huma effettivi u dissważivi, li jkun inkompatibbli mal-Artikolu 325(1) TFUE, mal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF kif ukoll mad-Direttiva 2006/112, moqrija flimkien mal-Artikolu 4(3) TUE”.

( 38 ) Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Kolev et (C‑612/15, EU:C:2018:392, punt 65), u s-sentenza tas‑17 ta’ Jannar 2019, Dzivev (C‑310/16, EU:C:2019:30, punt 31).

( 39 ) Ara l-punti 62 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 40 ) Ara, ex multis, is-sentenza tas‑6 ta’ Novembru 2018, Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (C‑684/16, EU:C:2018:874, punt 59). Kif iċċarat il-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 60, “ir-rekwiżit ta’ tali interpretazzjoni konformi jinkludi, b’mod partikolari, l-obbligu, għall-qrati nazzjonali, li jemendaw, jekk ikun il-każ, ġurisprudenza stabbilita jekk din tkun ibbażata fuq interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali inkompatibbli mal-għanijiet ta’ direttiva. Għaldaqstant, qorti nazzjonali ma tistax validament tikkunsidra li hija tinsab fl-impossibbiltà li tinterpreta dispożizzjoni nazzjonali b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, sempliċement minħabba l-fatt li din id-dispożizzjoni, b’mod kostanti, ġiet interpretata f’sens li ma huwiex kompatibbli ma’ dan id-dritt”.

( 41 ) Ara l-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, punt 39.

( 42 ) Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936, punti 61 u 62).

( 43 ) Ara l-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, punt 41.

( 44 ) Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2015, Taricco et (C‑105/14, EU:C:2015:555).

( 45 ) Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936).

( 46 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża ThyssenKrupp Nirosta vs Il‑Kummissjoni (C‑352/09 P, EU:C:2010:635, punti 88 u 89), li fiha jinqara li “F’dak li jikkonċerna r-regoli proċedurali, dawn huma kkunsidrati li japplikaw għall-kawżi pendenti kollha minn meta dawn jidħlu fis-seħħ […] Min-naħa l-oħra, dan ma jgħoddx għar-regoli sostantivi. Dawn ma japplikawx b’mod retroattiv, ħlief jekk ma jipprovdix mod ieħor il-leġiżlatur tal-Unjoni”. Ara, f’dan is-sens (kif iċċitat fl-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 19), id-deċiżjoni Nru 297/2018 tal-Curtea Constituțională a României (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija), li laqgħet l-eċċezzjoni tal-antikostituzzjonalità tal-Artikolu 155(1) tal-Kodiċi Kriminali Rumen, ippubblikata fil‑25 ta’ Ġunju 2018.

( 47 ) Sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936).

( 48 ) Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tuża tliet kriterji sabiex tistabbilixxi jekk akkuża taqax fl-ambitu kriminali, jiġifieri l-kwalifika ġuridika tal-ksur tad-dritt intern, in-natura ripressiva u dissważiva tas-sanzjoni, u l-grad tas-severità tas-sanzjoni li tista’, a priori, tiġi applikata fuq il-persuna kkonċernata (Qorti EDB, 8 ta’ Ġunju 1976, Engel et vs Il‑Pajjiżi l‑Baxxi, serje A Nru 22, punt 82. Għal excursus tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-applikazzjoni ta’ dawn il-kriterji, ara Qorti EDB, 23 ta’ Novembru 2006, Jussila vs Il‑Finlandja, punti 29‑39). Din adottat dan ir-raġunament għal numru ta’ sanzjonijiet amministrattivi, fosthom is-sanzjonijiet imposti mill-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni (ara Qorti EDB, 9 ta’ Frar 1990, Melchers & Co. vs Il‑Ġermanja, 30 ta’ Mejju 1991, Société Stenuit vs Franza, u 3 ta’ Diċembru 2002, Lilly vs Franza. Ara wkoll Qorti EDB, is-sentenzi ċċitati Jussila vs Il‑Finlandja, punt 43, u Dubus S.A. vs Franza, punt 35, kif ukoll, għal interpretazzjoni iżolata, Qorti EDB, 3 ta’ Ġunju 2004, OOO Neste et vs Ir‑Russja). Għal dawn ir-riferimenti kollha ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża ThyssenKrupp Nirosta vs Il‑Kummissjoni (C‑352/09 P, EU:C:2010:635, punti minn 48 sa 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 49 ) Ara Qorti EDB, 3 ta’ Diċembru 2002, Lilly vs Franza (rikors Nru 53892/00); 11 ta’ Ġunju 2009, Dubus S.A. vs Franza (rikors Nru 5242/04), punti 37‑38; 27 ta’ Settembru 2011, Menarini Diagnostics S.r.l. vs L‑Italja (rikors Nru 43509/08), punti 38‑44 u 23 ta’ Ottubru 2018 Produkcija Plus Storitveno podjetje d.o.o. vs is‑Slovenja (rikors Nru 47072/15), punti 45 u 46.

( 50 ) Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Lulju 1999, Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356, punt 78). Din il-ġurisprudenza ġiet ikkonfermata fis-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akzo Nobel et vs Il‑Kummissjoni (C‑97/08 P, EU:C:2009:536, punt 77).

( 51 ) Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Lulju 1999, Hüls vs Il‑Kummissjoni (C‑199/92 P, EU:C:1999:358); il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, b’teħid inkunsiderazzjoni tan-natura tal-ksur inkwistjoni, u n-natura u l-grad ta’ severità tas-sanzjonijiet li huma marbuta miegħu, il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza japplika għall-proċeduri dwar ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli għall-impriżi li jistgħu jirriżultaw fl-impożizzjoni ta’ multi.

( 52 ) U għaldaqstant, ipotetikament, anki dawk imposti mill-kunsilli nazzjonali tal-kompetizzjoni individwali fuq il-bażi ta’ setgħat iddeċentralizzati favurihom mill-istess Regolament Nru 1/2003.

( 53 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-Kawża ThyssenKrupp Nirosta vs Il‑Kummissjoni (C‑352/09 P, EU:C:2010:635, punt 49).

( 54 ) Ara l-punt 36 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.

( 55 ) Ara l-punt 70 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.

( 56 ) Ara l-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni, nota ta’ qiegħ il-paġna 37 fejn ġie speċifikat li: a) ċerti qrati kkunsidraw li d-deċiżjoni li tinfetaħ l-investigazzjoni hija l-aħħar att tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jista’ jinterrompi l-perijodu ta’ preskrizzjoni; il-miżuri suċċessivi adottati mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni għall-finijiet ta’ proċedura ta’ investigazzjoni dwar il-ksur ma għandhomx l-effett ta’ interruzzjoni; l-investigazzjoni tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni għandha tkun lesta fi żmien ħames snin mid-data tal-ftuħ tal-investigazzjoni; huwa biss wara l-emendi magħmula mill-UGG Nru 31/2015 li l-Liġi dwar il-Kompetizzjoni ġiet armonizzata bid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1/2003, minħabba li t-terminu ta’ preskrizzjoni jista’ jiġi interrott minn kwalunkwe azzjoni mwettqa mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni għall-finijiet tal-konstatazzjoni tal-ksur; filwaqt li b) ġurisdizzjonijiet oħra adottaw il-pożizzjoni segwenti: id-deċiżjoni tal-ftuħ tal-investigazzjoni ma hijiex l-aħħar att tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni li jinterrompi l-perijodu ta’ preskrizzjoni; kwalunkwe azzjoni mwettqa mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni għall-finijiet ta’ investigazzjoni dwar il-ksur għandha effett ta’ interruzzjoni; l-impożizzjoni tas-sanzjoni hija suġġetta għal perijodu ta’ għaxar snin mid-data li fiha l-fatti waqfu jeżistu (perijodu ta’ preskrizzjoni speċjali), li huwa għalhekk il-limitu superjuri tal-perijodu ta’ investigazzjoni; l-emendi magħmula mill-UGG Nru 31/2015 huma esklużivament emendi formali, minħabba li l-Liġi dwar il-Kompetizzjoni ġiet armonizzata permezz tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1/2003 mill-UGG Nru 121/2003, li skontu l-azzjonijiet li jinterrompu l-perijodu ta’ preskrizzjoni huma dawk magħmula għall-finijiet tal-investigazzjoni tal-ksur, inklużi t-talbiet għal informazzjoni u l-komunikazzjoni tal-ilmenti, bħal atti proċedurali suċċessivi għall-adozzjoni tad-deċiżjoni għall-ftuħ tal-investigazzjoni.