Edizzjoni Provviżorja

SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (Is-Sitt Awla Estiża)

14 ta’ Settembru 2022 ( )

“Kompetizzjoni – Abbuż minn pożizzjoni dominanti – Apparati portabbli intelliġenti – Deċiżjoni li tikkonstata ksur tal-Artikolu 102 TFUE u tal-Artikolu 54 tal-Ftehim ŻEE – Kunċetti ta’ pjattaforma u ta’ suq b’diversi naħat (‘ekosistema’) – Sistema operattiva (Google Android) – Ħanut ta’ applikazzjonijiet tas-software (Play Store) – Applikazzjonijiet ta’ tiftix u browser (Google Search u Chrome) – Ftehimiet mal-manifatturi ta’ tagħmir u l-operaturi ta’ networks mobbli – Ksur uniku u kontinwu – Kunċetti ta’ pjan ġenerali u ta’ aġir implimentat fil-kuntest tal-istess ksur (gruppi ta’ prodotti, ħlasijiet ta’ esklużività u obbligi antiframmentazzjoni) – Effetti ta’ esklużjoni – Drittijiet tad-difiża – Ġurisdizzjoni sħiħa”

Fil-Kawża T‑604/18,

Google LLC, stabbilita f’Mountain View, California (l-Istati Uniti),

Alphabet, Inc., stabbilita f’Mountain View,

irrappreżentati minn N. Levy, J. Schindler, A. Lamadrid de Pablo, J. Killick, A. Komninos, G. Forwood, avukati, P. Stuart, D. Gregory, H. Mostyn, barristers, u M. Pickford, KC,

rikorrenti,

sostnuti minn

Application Developers Alliance, stabbilita f’Washington, D.C. (l-Istati Uniti), irrappreżentata minn A. Parr, S. Vaz, solicitors, u R. Baena Zapatero, avukata,

minn

Computer & Communications Industry Association, stabbilita f’Washington, D.C., irrappreżentata minn E. Batchelor, T. Selwyn Sharpe, solicitors, u G. de Vasconcelos Lopes, avukata,

minn

Gigaset Communications GmbH, stabbilita f’Bocholt (il-Ġermanja), irrappreżentata minn J.-F. Bellis, avukat,

minn

HMD global Oy, stabbilita f’Ħelsinki (il-Finlandja), irrappreżentata minn M. Glader u M. Johansson, avukati,

u minn

Opera Norway AS, li kienet Opera Software AS, stabbilita f’Oslo (in-Norveġja), irrappreżentata minn M. Glader u M. Johansson, avukati,

intervenjenti,

vs

Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn N. Khan, A. Dawes, C. Urraca Caviedes u F. Castillo de la Torre, bħala aġenti,

konvenuta,

sostnuta minn

BDZV – Bundesverband Digitalpublisher und Zeitungsverleger eV, li kienet Bundesverband Deutscher Zeitungsverleger eV, stabbilita f’Berlin (il-Ġermanja), irrappreżentata minn T. Höppner, professur, u P. Westerhoff, avukat,

minn

L-Uffiċċju Ewropew tal-Għaqdiet tal-Konsumaturi (BEUC), stabbilit fi Brussell (il-Belġju), irrappreżentat minn A. Fratini, avukata,

minn

FairSearch AISBL, stabbilita fi Brussell, irrappreżentata minn T. Vinje, D. Paemen u K. Missenden, avukati,

minn

Qwant, stabbilita f’Pariġi (Franza), irrappreżentata minn T. Höppner, professur, u P. Westerhoff, avukat,

minn

Seznam.cz, a.s., stabbilita fi Praga (ir-Repubblika Ċeka), irrappreżentata minn M. Felgr, T. Vinje, D. Paemen, J. Dobrý, u P. Chytil, avukati,

u minn

Verband Deutscher Zeitschriftenverleger eV, stabbilita f’Berlin (il-Ġermanja), irrappreżentata minn T. Höppner, professur, u minn P. Westerhoff, avukat,

intervenjenti,

IL-QORTI ĠENERALI (Is-Sitt Awla Estiża),

komposta minn A. Marcoulli, Presidenta, S. Frimodt Nielsen (Relatur), J. Schwarcz, C. Iliopoulos u R. Norkus, imħallfin,

Reġistratur: C. Kristensen, kap ta’ unità,

wara li rat il-fażi bil-miktub tal-proċedura u wara s-seduta li saret mis‑27 ta’ Settembru sal‑1 ta’ Ottubru 2021,

tagħti l-preżenti

Sentenza

1 Permezz tar-rikors tagħhom, ibbażat fuq l-Artikolu 263 TFUE, Google LLC (li kienet Google Inc.) u Alphabet, Inc., li tagħha Google LLC hija s-sussidjarja (iktar ’il quddiem, flimkien, “Google” jew ir-“rikorrenti”), jitolbu, prinċipalment, l-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2018) 4761 final tat‑18 ta’ Lulju 2018 dwar dwar proċeduri skont l-Artikolu 102 TFUE u l-Artikolu 54 tal-Ftehim ŻEE (Każ AT.40099 – Google Android) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”) jew, fin-nuqqas ta’ dan, it-tneħħija jew it-tnaqqis tal-multa li ġiet imposta fuqhom fl-imsemmija deċiżjoni.

I. Il‑fatti li wasslu għall‑kawża

2 Google hija kumpannija tas-settur tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni speċjalizzata fil-prodotti u fis-servizzi marbuta mal-internet attiva fiż-Żona Ekonomika Ewropea (iktar ’il quddiem iż-“ŻEE”).

A. Il‑kuntest tal‑kawża

3 Fl‑2005, sabiex jitqiesu l-ħolqien u l-iżvilupp tal-internet mobbli u tal-bidla probabbli fl-imġiba tal-utenti li dan kien ser iwassal għaliha fir-rigward tat-tfittxijiet ġenerali li jsiru online, Google akkwistat il-kumpannija li oriġinarjament kienet żviluppat is-sistema operattiva Android (iktar ’il quddiem “OS”) għall-apparati portabbli intelliġenti. F’Lulju 2018, skont il-Kummissjoni, madwar 80 % tal-apparati portabbli intelliġenti użati fl-Ewropa u fid-dinja kienu jaħdmu bl-Android.

4 Meta Google tiżviluppa verżjoni ġdida ta’ Android, hija tippubblika l-kodiċi tas-sors online. Dan jippermetti lil partijiet terzi jniżżlu u jemendaw dan il-kodiċi biex joħolqu “forks” ta’ Android (fork hija software ġdid maħluq mill-kodiċi tas-sors ta’ software eżistenti). Il-kodiċi tas-sors ta’ Android maħruġ taħt liċenzja ta’ sors miftuħ (“Android Open Source Project Licence”, iktar ’il quddiem il-“liċenzja AOSP”) jinkludi l-elementi bażiċi ta’ OS, iżda mhux l-applikazzjonijiet u s-servizzi ta’ Android li Google hija l-proprjetarja tagħhom. Il-fabbrikanti tat-tagħmir oriġinali (iktar ’il quddiem l-“OEMs”) li jixtiequ jiksbu l-applikazzjonijiet u s-servizzi ta’ Google għalhekk għalhekk jikkonkludu kuntratti ma’ Google. Tali kuntratti jiġu konklużi wkoll minn Google mal-operaturi tan-networks mobbli (iktar ’il quddiem l-“ONM”) li jkunu jixtiequ jinstallaw l-applikazzjonijiet u s-servizzi proprjetarji ta’ Google fuq l-apparati mibjugħa lill-utenti finali.

5 Uħud minn dawn il-kuntratti huma s-suġġett ta’ din il-kawża.

B. Il‑proċedura quddiem il‑Kummissjoni

6 Fil‑25 ta’ Marzu 2013, FairSearch AISBL, assoċjazzjoni ta’ kumpanniji attivi fis-settur tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni, ressqet ilment lill-Kummissjoni dwar ċerti prattiki kummerċjali ta’ Google fil-qasam tal-internet mobbli. Wara dan l-ilment, il-Kummissjoni bagħtet talbiet għal informazzjoni lil Google, lill-klijenti tagħha, lill-kompetituri tagħha u lil entitajiet oħra attivi f’dan l-ambjent. Entitajiet oħra wkoll ilmentaw lill-Kummissjoni dwar l-aġir ta’ Google fil-qasam tal-internet mobbli.

7 Fil‑15 ta’ April 2015, il-Kummissjoni fetħet proċedura kontra Google fir-rigward ta’ Android.

8 Fl‑20 ta’ April 2016, il-Kummissjoni indirizzat dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet lil Google. Verżjoni mhux kunfidenzjali tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ġiet indirizzata wkoll lis‑17-il lanjant u parti terza kkonċernati.

9 Bejn Ottubru 2016 u Ottubru 2017, il-Kummissjoni rċeviet kummenti dwar id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet minn 11-il lanjant u parti terza kkonċernati. F’Diċembru 2016, Google ressqet il-verżjoni finali tar-risposta tagħha għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet (iktar ’il quddiem ir-“risposta għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet”). Dakinhar, Google ma talbitx li ssir seduta.

10 Bejn Awwissu 2017 u Mejju 2018, il-Kummissjoni tat lil Google diversi provi li jsostnu l-konklużjonijiet stabbiliti fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Dawn il-provi ġew ikkomunikati b’mod partikolari permezz tal-ewwel ittra tal-fatti, fil‑31 ta’ Awwissu 2017, u t-tieni ittra tal-fatti, fil‑11 ta’ April 2018. Google ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha dwar dawn l-ittri, rispettivament, fit‑23 ta’ Ottubru 2017 u fis‑7 ta’ Mejju 2018.

11 Barra minn hekk, f’Settembru 2017, Google talbet li tikseb id-dokumenti rilevanti kollha dwar il-laqgħat li l-Kummissjoni seta’ kellha mat-terzi. Il-Kummissjoni wieġbet għal din it-talba fi Frar 2018.

12 Google kellha aċċess għall-fajl fl‑2016 wara d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, fl‑2017 wara l-ewwel ittra tal-fatti, u fl‑2018 wara t-tieni ittra tal-fatti.

13 Fis‑7 ta’ Mejju 2018, Google talbet li ssir seduta. Din it-talba ġiet irrifjutata mill-Kummissjoni fit‑18 ta’ Mejju 2018.

14 Fil‑21 ta’ Ġunju 2018, fuq talba ta’ Google, il-Kummissjoni bagħtitilha żewġ ittri ta’ partijiet terzi kkonċernati. Google ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha dwar dawn id-dokumenti fis‑27 ta’ Ġunju 2018.

C. Id‑deċiżjoni kkontestata

15 Fit‑18 ta’ Lulju 2018, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kkontestata. Fiha, il-Kummissjoni imponiet multa fuq Google LLC u, parzjalment, fuq Alphabet Inc., minħabba ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni billi imponew restrizzjonijiet kuntrattwali antikompetittivi fuq l-OEMs u fuq l-ONMs sabiex tipproteġi u tikkonsolida l-pożizzjoni dominanti ta’ Google fis-swieq nazzjonali, fiż-ŻEE, tas-servizzi ġenerali ta’ tiftix.

16 Fid-deċiżjoni kkontestata huma identifikati tliet settijiet ta’ restrizzjonijiet kuntrattwali:

– ir-restrizzjonijiet inklużi fil-ftehimiet ta’ distribuzzjoni tal-applikazzjonijiet mobbli (iktar ’il quddiem il-“FDAM”) li permezz tagħhom Google imponiet fuq l-OEMs l-obbligu li jippreinstallaw l-applikazzjonijiet ta’ tiftix ġenerali (Google Search) u l-browser (Chrome) tagħha, sabiex dawn ikunu jistgħu jingħataw liċenzja għall-użu tal-ħanut ta’ applikazzjonijiet tas-software ta’ Google (Play Store);

– ir-restrizzjonijiet inklużi fil-ftehimiet antiframmentazzjoni (iktar ’il quddiem il-“FAF”) li skonthom l-OEMs li xtaqu jippreinstallaw applikazzjonijiet ta’ Google ma setgħux ibigħu apparati li jħaddmu verżjonijiet ta’ Android li ma kinux approvati minn Google;

– ir-restrizzjonijiet inklużi fil-ftehimiet ta’ tqassim tad-dħul (iktar ’il quddiem il-“FTD”) li skonthom Google kienet tagħti lill-OEMs u lill-ONMs perċentwali mid-dħul mir-reklamar tagħha sakemm dawn il-fabbrikanti jew operaturi jkunu aċċettaw li ma jippreinstallawx servizz ġenerali ta’ tiftix kompetitur fuq kwalunkwe apparat li jagħmel parti minn portfolio ddefinit maqbul reċiprokament (iktar ’il quddiem il-“FTD abbażi ta’ portfolio”).

17 Fir-rigward tat-tul tar-restrizzjonijiet kuntrattwali (iktar ’il quddiem, flimkien, ir-“restrizzjonijiet kontenzjużi”), dawk marbuta mal-FDAM damu, għas-sett ta’ Google Search u Play Store, mill‑1 ta’ Jannar 2011 sad-data tad-deċiżjoni kkontestata u, għas-sett ta’ Chrome, Google Search u Play Store, mill‑1 ta’ Awwissu 2012 sad-data tad-deċiżjoni kkontestata; dawk marbuta mal-FAF damu mill‑1 ta’ Jannar 2011 sad-data tad-deċiżjoni kkontestata, u dawk marbuta mal-FTD damu mill‑1 ta’ Jannar 2011 sal‑31 ta’ Marzu 2014, id-data li fiha ntemm l-aħħar FTD abbażi ta’ portfolio.

18 Skont il-Kummissjoni, ir-restrizzjonijiet kontenzjużi kellhom l-għan li jipproteġu u jsaħħu l-pożizzjoni dominanti ta’ Google fil-qasam tas-servizzi ġenerali ta’ tiftix u, għaldaqstant, id-dħul ta’ din il-kumpannija minn reklami marbuta ma’ dan it-tiftix. L-għan komuni u l-interdipendenza tar-restrizzjonijiet kontenzjużi wasslu lill-Kummissjoni biex tikklassifikahom bħala ksur uniku u kontinwu tal-Artikolu 102 TFUE u tal-Artikolu 54 tal-Ftehim ŻEE.

19 Sabiex tissanzjona dawn il-prattiki li qieset bħala abbużivi, il-Kummissjoni imponiet fuq Google multa ta’ EUR 4 342 865 000. Sabiex tiddetermina dan l-ammont, il-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni l-valur tal-bejgħ rilevanti fi ħdan iż-ŻEE, fir-rigward tal-ksur uniku u kontinwu, li għamlet Google matul l-aħħar sena ta’ parteċipazzjoni fil-ksur (l‑2017) u applikat koeffiċjent ta’ gravità (11 %). Il-Kummissjoni mbagħad immultiplikat l-ammont miksub bin-numru ta’ snin ta’ parteċipazzjoni fil-ksur (madwar 7.52) u żiedet miegħu ammont addizzjonali (ekwivalenti għal 11 % tal-valur tal-bejgħ tal-2017) sabiex tiskoraġġixxi lil kumpanniji simili milli jwettqu prattiki identiċi. Il-Kummissjoni qieset ukoll li ma kienx hemm lok li jitqies li kien hemm ċirkustanzi attenwanti jew aggravanti jew li tittieħed inkunsiderazzjoni b’mod partikolari l-kapaċità finanzjarja sinjifikattiva ta’ Google sabiex iżżid jew tbaxxi l-ammont tal-multa.

20 Il-Kummissjoni eżiġiet ukoll li Google ttemm dawn il-prattiki fi żmien 90 jum min-notifika tad-deċiżjoni kkontestata.

II. Il‑proċedura u t‑talbiet tal‑partijiet

21 Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fid‑9 ta’ Ottubru 2018, Google ppreżentat dan ir-rikors.

22 Fuq talba tal-Kummissjoni, it-terminu għall-preżentata tar-risposta ġie estiż diversi drabi. Fl-aħħar lok, ġie stabbilit għall‑15 ta’ Marzu 2019, id-data li fiha ġiet ippreżentata dik ir-risposta.

23 Fuq talba ta’ Google, it-terminu għall-preżentata tar-replika ġie estiż diversi drabi. Fl-aħħar lok, ġie stabbilit għall‑1 ta’ Lulju 2019, id-data li fiha ġiet ippreżentata r-replika.

24 Fuq talba tal-Kummissjoni, it-terminu għall-preżentata tal-kontroreplika ġie estiż diversi drabi. Fl-aħħar lok, ġie stabbilit għad‑29 ta’ Novembru 2019, id-data li fiha ġiet ippreżentata dik il-kontroreplika.

A. Talbiet għal intervent

25 Tressqu ħdax-il talba għal intervent fit-terminu previst fl-Artikolu 143(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali.

26 Permezz ta’ digriet tal-President tat-Tielet Awla, tat‑23 ta’ Settembru 2019:

– Application Developers Alliance (iktar ’il quddiem “ADA”); Computer & Communications Industry Association (iktar ’il quddiem “CCIA”); Gigaset Communications GmbH (iktar ’il quddiem “Gigaset”); HMD global Oy (iktar ’il quddiem “HMD”) u Opera Norway AS, li kienet Opera Software AS (iktar ’il quddiem “Opera”) tħallew jintervjenu insostenn tat-talbiet ta’ Google;

– L-Uffiċċju Ewropew tal-Għaqdiet tal-Konsumaturi (BEUC), Verband Deutscher Zeitschriftenverleger eV (iktar ’il quddiem “VDZ”), BDZV – Bundesverband Digitalpublisher und Zeitungsverleger eV (iktar ’il quddiem “BDZV”), Seznam.cz, a.s. (iktar ’il quddiem “Seznam”), FairSearch u Qwant tħallew jintervjenu insostenn tat-talbiet tal-Kummissjoni.

27 Sabiex l-intervenjenti jkunu jistgħu jesprimu l-fehmiet tagħhom fuq in-noti kollha tal-partijiet prinċipali, it-terminu għall-preżentata tan-noti ta’ intervent ġie stabbilit mill-preżentata tal-verżjoni komuni mhux kunfidenzjali tal-kontroreplika.

28 Fuq talba ta’ ċerti intervenjenti, it-terminu għall-preżentata tan-noti ta’ intervent ġie estiż diversi drabi. Fl-aħħar lok, ġie stabbilit għat‑30 ta’ Ġunju 2020, id-data li fiha ġew ippreżentati dawn in-noti kollha.

29 Fit‑12 ta’ Ottubru 2020, il-partijiet prinċipali ppreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom fuq in-noti ta’ intervent.

B. Żvolġiment tal‑proċedura, talbiet prinċipali għal trattament kunfidenzjali u tħejjija tal‑kawża

30 Fuq talba tal-partijiet prinċipali, it-terminu għat-tressiq tat-talbiet għal trattament kunfidenzjali tar-rikors, tar-risposta, tar-replika u tal-kontroreplika ġie estiż diversi drabi. Għar-rikors u għar-risposta, fl-aħħar lok ġie stabbilit għat‑13 ta’ Settembru 2019, id-data li fiha l-partijiet prinċipali ppreżentaw verżjoni komuni mhux kunfidenzjali ta’ kull wieħed minn dawn id-dokumenti. Għar-replika u għall-kontroreplika, fl-aħħar lok ġie stabbilit għall‑11 ta’ Diċembru 2019 u għall‑1 ta’ Mejju 2020, rispettivament, id-dati li fihom il-partijiet prinċipali ppreżentaw verżjoni komuni ta’ kull wieħed minn dawn id-dokumenti.

31 Fir-rigward ta’ dawn id-dokumenti, l-uniċi oġġezzjonijiet għat-talbiet għal trattament kunfidenzjali tqajmu minn FairSearch fl‑20 ta’ Marzu 2020 fir-rigward tal-kunfidenzjalità invokata minn Google f’dak li jikkonċerna tliet annessi tal-kontroreplika.

32 Fis‑7 ta’ April 2020, fil-kuntest ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura prevista fl-Artikolu 89 tar-Regoli tal-Proċedura, il-Qorti Ġenerali talbet lil Google tippreċiża l-portata tal-kunfidenzjalità invokata fir-rigward tat-tliet annessi identifikati minn FairSearch. Google wieġbet fit‑23 ta’ April 2020 u pproduċiet verżjonijiet ġodda ta’ dawk l-annessi.

33 Fis‑6 ta’ Mejju 2020, fil-kuntest ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, il-Qorti Ġenerali staqsiet lil FairSearch jekk, fid-dawl tal-verżjonijiet il-ġodda tat-tliet annessi tal-kontroreplika kkomunikati minn Google, hija kinitx ser tibqa’ toġġezzjona fir-rigward tal-kunfidenzjalità ta’ dawn id-dokumenti. FairSearch wieġbet fl‑1 ta’ Ġunju 2020 fejn indikat li hija ma kinitx ser tibqa’ toġġezzjona.

34 Fuq talba tal-partijiet prinċipali, it-terminu għat-tressiq tat-talbiet għal trattament kunfidenzjali tal-osservazzjonijiet tagħhom fuq in-noti ta’ intervent ġie estiż diversi drabi. Fl-aħħar lok, ġie stabbilit għall‑11 ta’ Diċembru 2020, id-data li fiha ġew ippreżentati verżjonijiet komuni mhux kunfidenzjali ta’ dawn l-osservazzjonijiet.

35 Fir-rigward tal-osservazzjonijiet tal-partijiet prinċipali dwar in-noti ta’ intervent, l-uniċi oġġezzjonijiet magħmula dwar it-talbiet għal trattament kunfidenzjali ġew ippreżentati mill-BEUC fit‑8 ta’ Jannar 2021 fir-rigward tal-kunfidenzjalità invokata minn Google dwar anness tar-rikors u ċerti siltiet mill-osservazzjonijiet ta’ Google fuq in-nota ta’ intervent tal-BEUC.

36 Fil‑21 ta’ Jannar 2021, fil-kuntest ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, il-Qorti Ġenerali talbet lil Google tippreċiża l-portata tal-kunfidenzjalità invokata fir-rigward ta’ dan l-anness tar-rikors u ta’ dawn is-siltiet tal-osservazzjonijiet tagħha. Google wieġbet fis‑27 ta’ Jannar 2021 u pproduċiet verżjonijiet ġodda tal-anness tar-rikors identifikat mill-BEUC, kif ukoll l-osservazzjonijiet tagħha dwar in-nota ta’ intervent tal-BEUC.

37 Fit‑18 ta’ Frar 2021, fil-kuntest ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, il-Qorti Ġenerali staqsiet lill-BEUC jekk, fid-dawl tal-verżjoni l-ġdida mhux kunfidenzjali tal-anness li huwa kien identifika, kif ukoll tal-verżjoni l-ġdida mhux kunfidenzjali tal-osservazzjonijiet ta’ Google dwar in-nota ta’ intervent tiegħu, huwa kienx ser jibqa’ joġġezzjona. Il-BEUC wieġeb fil‑5 ta’ Marzu 2021 fejn indika li ma kienx ser jibqa’ joġġezzjona.

38 L-isforzi konġunti tal-partijiet kollha matul il-proċedura ppermettew, minkejja l-interessi spiss diverġenti inkwistjoni, li jissolvew kemm jista’ jkun id-diffikultajiet marbuta man-natura kunfidenzjali tal-informazzjoni, id-data u d-dokumenti invokati fil-kuntest ta’ din il-kawża, u li jkun jista’ jsir l-eżami tal-kawża fuq il-bażi ta’ verżjoni komuni mhux kunfidenzjali. Ċerta data kunfidenzjali magħrufa mill-partijiet prinċipali ġiet sostitwita sussegwentement mill-firxiet użati fil-verżjoni għall-pubbliku tad-deċiżjoni kkontestata disponibbli fuq is-sit web tal-Kummissjoni.

39 Peress li l-kompożizzjoni tal-Awli tal-Qorti Ġenerali nbidlet, skont l-Artikolu 27(5) tar-Regoli tal-Proċedura, l-Imħallef Relatur ġie assenjat lis-Sitt Awla tal-Qorti Ġenerali, li lilha, konsegwentement, ġiet assenjata din il-kawża.

40 Il-fażi bil-miktub tal-proċedura ngħalqet fid‑19 ta’ Marzu 2021 flimkien mal-komunikazzjoni tal-aħħar osservazzjonijiet dwar it-talbiet għal trattament kunfidenzjali.

41 Fis‑6 ta’ April 2021, Google talbet li ssir seduta għas-sottomissjonijiet orali.

42 Fuq proposta tas-Sitt Awla, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, skont l-Artikolu 28 tar-Regoli tal-Proċedura, li tirrinvija l-kawża quddiem is-Sitt Awla Estiża.

43 Fuq proposta tal-Imħallef Relatur, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li tiftaħ il-fażi orali tal-proċedura.

44 Fil‑25 ta’ Ġunju 2021, fil-kuntest tal-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, il-Qorti Ġenerali stiednet lill-partijiet iwieġbu għall-ewwel sensiela ta’ mistoqsijiet. Il-partijiet wieġbu għal dawn il-mistoqsijiet dwar il-mertu tal-kawża u l-partijiet prinċipali ppreżentaw l-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom dwar dawn it-tweġibiet.

45 Fil‑5 ta’ Lulju 2021, il-Qorti Ġenerali stiednet lill-partijiet jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom dwar il-programm previst għad-diversi ġranet tas-seduta. Dan il-programm ġie adattat fid-dawl tal-osservazzjonijiet ippreżentati f’dan ir-rigward.

46 Ir-rapport tas-seduta ġie kkomunikat lill-partijiet u, fis‑7 ta’ Settembru u fl‑24 ta’ Settembru 2021, Google u l-Kummissjoni, rispettivament, ippreżentaw osservazzjonijiet dwar dan id-dokument. Il-Qorti Ġenerali ħadet nota ta’ dawn l-osservazzjonijiet.

47 Is-sottomissjonijiet orali tal-partijiet prinċipali u tal-intervenjenti u t-tweġibiet tagħhom għall-mistoqsijiet orali tal-Qorti Ġenerali nstemgħu fis-seduta li saret fuq ħamest ijiem, mis‑27 ta’ Settembru sal‑1 ta’ Ottubru 2021.

C. It‑talbiet tal‑partijiet

48 Google, sostnuta minn ADA, CCIA, Gigaset, HMD u Opera, titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tannulla d-deċiżjoni kkontestata;

– sussidjarjament, tannulla jew tnaqqas il-multa;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż;

– tikkundanna lill-BEUC, lil VDZ, lilBDZV, lil Seznam, lil FairSearch u lil Qwant għall-ispejjeż marbuta mal-interventi tagħhom.

49 Min-naħa tagħhom, ADA, CCIA, Gigaset, HMD u Opera jitolbu wkoll li l-Qorti Ġenerali jogħġobha tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż marbuta mal-intervent tagħhom.

50 Il-Kummissjoni, sostnuta mill-BEUC, VDZ, BDZV, Seznam, FairSearch u Qwant, titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tiċħad ir-rikors;

– tikkundanna lil Google għall-ispejjeż;

– tikkundanna lil ADA, CCIA, Gigaset, HMD u Opera għall-ispejjeż marbuta mal-intervent tagħhom.

51 Il-BEUC, VDZ, BDZV, Seznam, FairSearch u Qwant jitolbu wkoll li l-Qorti Ġenerali jogħġobha tikkundanna lil Google għall-ispejjeż marbuta mal-intervent tagħhom.

III. Id‑dritt

52 Insostenn tar-rikors, ir-rikorrenti jqajmu sitt motivi:

– l-ewwel motiv huwa bbażat fuq l-evalwazzjoni żbaljata tad-definizzjoni tas-suq u fuq l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti;

– it-tieni motiv huwa bbażat fuq l-evalwazzjoni żbaljata tan-natura abbużiva tal-kundizzjonijiet ta’ preinstallazzjoni tal-FDAM;

– it-tielet motiv huwa bbażat fuq l-evalwazzjoni żbaljata tan-natura abbużiva tal-kundizzjoni ta’ preinstallazzjoni unika inkluża fil-FTD abbażi ta’ portfolio;

– ir-raba’ motiv huwa bbażat fuq l-evalwazzjoni żbaljata tan-natura abbużiva tal-issuġġettar tal-għoti ta’ liċenzji għall-Play Store u Google Search għall-osservanza ta’ obbligi ta’ antiframmentazzjoni (iktar ’il quddiem l-“OAF”) inklużi fil-FAF;

– il-ħames motiv huwa bbażat fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża;

– is-sitt motiv huwa bbażat fuq l-evalwazzjoni żbaljata tad-diversi elementi meħuda inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tal-multa.

A. Osservazzjonijiet preliminari

53 Qabel ma jiġu eżaminati l-argumenti tal-partijiet, għandhom isiru xi osservazzjonijiet fuq il-kuntest kummerċjali tal-aġir issanzjonat, il-modalitajiet tal-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjoni kkontestata u l-produzzjoni tal-prova kif ukoll l-ammissibbiltà tal-provi prodotti quddiem il-Qorti Ġenerali.

1. Fuq il‑kuntest kummerċjali tal‑aġir issanzjonat

54 Id-dizzjunarju online Merriam-Webster jiddefinixxi l-verb “to google” bħala l-azzjoni li tikkonsisti “fl-użu tal-magna tat-tiftix ta’ Google sabiex tinkiseb informazzjoni dwar xi ħadd jew xi ħaġa fuq il-World Wide Web”. Huwa rari ħafna li kumpannija jkollha reputazzjoni tant kbira li isimha jsir verb u dan il-fatt biss juri l-importanza li kisbet Google fil-ħajja ta’ kuljum.

a) Mudell kummerċjali ċċentrat fuq it‑tiftix permezz ta’ Google Search

55 Il-biċċa l-kbira tad-dħul ta’ Google jiġi mill-prodott ewlieni tagħha: il-magna tat-tiftix Google Search. Fuq l-apparati portabbli intelliġenti, l-utenti jistgħu jaċċedu l-magna tat-tiftix Google Search permezz tal-applikazzjoni Google Search jew permezz ta’ punti ta’ dħul oħra, bħall-widget tat-tiftix (“search widget”), jew bar tal-indirizz fil-browser. Din il-magna tat-tiftix tipprovdi servizzi ġenerali ta’ tiftix (“general search services”) u tippermetti lill-utenti jfittxu tweġiba għall-mistoqsijiet tagħhom fuq l-internet kollu (premessi 94 sa 101 u 106 tad-deċiżjoni kkontestata).

56 Il-mudell kummerċjali ta’ Google huwa bbażat fuq l-interazzjoni bejn, minn naħa, prodotti u servizzi marbuta mal-internet li spiss huma offruti mingħajr ħlas lill-utenti u, min-naħa l-oħra, servizzi ta’ reklamar online, li minnhom hija tikseb il-parti l-kbira tad-dħul tagħha. Għalhekk, l-OS Android, il-ħanut tal-applikazzjonijiet ta’ software Play Store, l-applikazzjoni Google Search, il-browser Chrome, is-servizz tal-posta elettronika Gmail, is-servizz tal-ħżin u l-modifika tal-kontenut Google Drive, is-servizz tal-ġeolokalizzazzjoni Google Maps, u s-servizz ta’ xandir ta’ kontenut YouTube huma offruti mingħajr ħlas. Servizzi oħra huma offruti bi ħlas, bħal Google Play Music and Movie, u wħud minnhom joffru verżjoni primjum bi ħlas, bħal YouTube u Google Drive (premessa 107 u nota f’qiegħ il-paġna Nru 65 tad-deċiżjoni kkontestata). Fl‑2016, pereżempju, ir-reklamar online kien jammonta għal 88.7 % tad-dħul totali ta’ Google, li 80 % minnu kien iġġenerat mis-siti ta’ Google, b’mod partikolari l-paġna ewlenija ta’ Google Search (premessi 105 sa 107 u n-nota f’qiegħ il-paġna Nru 62 tad-deċiżjoni kkontestata).

57 B’differenza mill-mudell kummerċjali adottat, pereżempju, mill-kumpannija Apple, li huwa bbażat fuq l-integrazzjoni vertikali u l-bejgħ ta’ apparati portabbli intelliġenti ta’ kwalità għolja, il-mudell kummerċjali ta’ Google huwa bbażat fuq kollox fuq iż-żieda fl-ammont ta’ utenti tas-servizzi ta’ tiftix online tagħha sabiex tkun tista’ tbigħ is-servizzi tagħha ta’ reklamar online (premessa 153 tad-deċiżjoni kkontestata).

58 Meta l-utenti jinteraġixxu mal-prodotti u s-servizzi tagħha, Google tiġbor data dwar l-attivitajiet kummerċjali tagħhom u l-użu tal-apparat tagħhom. Id-data miksuba tinkludi b’mod partikolari l-informazzjoni ta’ kuntatt (l-isem, l-indirizz, l-indirizz tal-posta elettronika, in-numru tat-telefon); id-data ta’ indentifikazzjoni tal-kont (l-isem tal-utent u l-password); informazzjoni demografika (il-ġeneru u d-data tat-twelid); id-dettalji tal-karta jew tal-kont tal-bank użat(a); informazzjoni dwar il-kontenut muri lill-utent (reklamar, il-paġni li jżur, eċċ.); data ta’ interazzjoni, bħall-“klikks”; il-post; data dwar l-apparat u l-operatur użati. Din id-data tippermetti lil Google ttejjeb il-kapaċità tagħha li tippreżenta tweġibiet għat-tiftix u reklami rilevanti (premessi 109 sa 111 tad-deċiżjoni kkontestata).

b) Prattiki adottati fit‑tranżizzjoni lejn l‑internet mobbli

59 Il-mudell kummerċjali ta’ Google inizjalment ġie żviluppat fl-ambjent tal-kompjuters personali (PC), li għalihom il-browser kien il-punt prinċipali ta’ dħul fuq l-internet. F’nofs is-snin 2000, Google qieset li l-iżvilupp tal-internet mobbli kien ser jirrappreżenta bidla fundamentali fl-imġiba tal-utenti, b’mod partikolari fid-dawl tal-opportunitajiet offruti mill-ġeolokalizzazzjoni.

60 Din l-espansjoni prevedibbli ħeġġet lil Google biex tistabbilixxi strateġija li tantiċipa l-effetti ta’ din il-bidla u tiżgura li l-utenti jagħmlu t-tiftix tagħhom fuq l-apparati portabbli permezz ta’ Google Search (premessi 112 sa 117 tad-deċiżjoni kkontestata). Din l-istrateġija kellha diversi aspetti.

61 Minn naħa, fl‑2005, Google xtrat l-iżviluppatur inizjali tal-OS Android sabiex tieħu f’idejha l-iżvilupp u l-manutenzjoni tiegħu (premessi 120 sa 123 tad-deċiżjoni kkontestata). L-OS Android huwa offrut mingħajr ħlas lill-OEMs, lill-ONMs u lill-iżviluppaturi ta’ applikazzjonijiet ta’ software permezz ta’ liċenzja ta’ sors miftuħ, il-liċenzja AOSP (premessa 124 tad-deċiżjoni kkontestata). L-OS Android huwa wkoll parti minn “ekosistema”, li tinkorpora elementi oħra bħas-servizzi kollha ta’ Google Mobile (is-sett ta’ GMS jew Google Mobile Services, iktar ’il quddiem is-“sett ta’ GMS”) (ara l-premessa 133 tad-deċiżjoni kkontestata) li jinkludi b’mod partikolari l-ħanut tal-applikazzjonijiet tas-software Play Store, l-applikazzjoni Google Search u l-browser Chrome. L-ewwel verżjonijiet kummerċjali ta’ apparati li jaħdmu bl-Android ġew ikkummerċjalizzati fl‑2008-2009.

62 Min-naħa l-oħra, mill‑2007, Google kkonkludiet ftehim ma’ Apple bl-għan li Google Search tiġi ssettjata bħala s-servizz ġenerali ta’ tiftix prestabbilit fuq l-apparati portabbli intelliġenti kollha varati minn Apple minn meta ħareġ l-iPhone. Dan il-ftehim wassal biex Google Search, fl‑2010, kienet responsabbli għal iktar minn nofs it-traffiku tal-internet fuq l-iPhone u kważi terz tat-traffiku kollu tal-internet mobbli (premessi 118 u 119 tad-deċiżjoni kkontestata).

63 Barra minn hekk, Google hija wkoll attiva fil-produzzjoni ta’ apparati ta’ Google stess li jaħdmu bl-Android bil-linji proprji tagħha Nexus u Pixel (premessi 152 u 153 tad-deċiżjoni kkontestata).

c) Ksur uniku li jinvolvi diversi aspetti

64 F’din il-kawża, il-Kummissjoni qieset li ċerti aspetti tal-istrateġija implimentata minn Google sabiex tadatta l-mudell kummerċjali tagħha għat-tranżizzjoni lejn l-internet mobbli kienu jikkostitwixxu abbuż minn pożizzjoni dominanti.

65 Dan kien il-każ fir-rigward tar-restrizzjonijiet kontenzjużi imposti minn Google fuq l-OEMs u fuq l-ONMs sabiex tiżgura li t-traffiku fuq l-apparati ta’ Google Android jiġi mgħoddi mill-magna tat-tiftix Google Search. F’għajnejn il-Kummissjoni, dawn il-prattiki kellhom l-effett li ċaħħdu lill-kompetituri ta’ Google – bħal Qwant jew Seznam – mill-possibbiltà li jikkompetu fuq il-merti tagħhom u ċaħħdu lill-konsumaturi fl-Unjoni Ewropea mill-vantaġġi ta’ kompetizzjoni effettiva, bħall-possibbiltà li tintuża magna tat-tiftix li tipprijoritizza l-protezzjoni tal-privatezza, li hija adattata għal partikolaritajiet lingwistiċi jew li tipprijoritizza l-kontenut b’valur miżjud, b’mod partikolari fil-qasam tal-informazzjoni.

66 Kif intqal iktar ’il fuq, skont il-punti 11 sa 13 tad-deċiżjoni kkontestata, ir-restrizzjonijiet kontenzjużi kienu tlieta:

– ir-restrizzjonijiet inklużi fil-FDAM li permezz tagħhom Google imponiet fuq l-OEMs l-obbligu li jippreinstallaw l-applikazzjonijiet ta’ tiftix ġenerali (Google Search) u l-browser (Chrome) tagħha, sabiex dawn ikunu jistgħu jingħataw liċenzja għall-użu tal-ħanut ta’ applikazzjonijiet tas-software online tagħha (Play Store);

– ir-restrizzjonijiet inklużi fil-FAF li skonthom l-OEMs li xtaqu jippreinstallaw applikazzjonijiet ta’ Google ma setgħux ibigħu apparati li jħaddmu verżjonijiet ta’ Android li ma kinux approvati minn Google;

– ir-restrizzjonijiet inklużi fil-FTD abbażi ta’ portfolio li skonthom Google kienet tagħti lill-OEMs u lill-ONMs perċentwali mid-dħul mir-reklamar tagħha sakemm dawn il-fabbrikanti u dawn l-operaturi jkunu aċċettaw li ma jippreinstallawx servizz ġenerali ta’ tiftix kompetitur fuq kwalunkwe apparat li jifforma parti minn portfolio ddefinit maqbul reċiprokament.

67 F’għajnejn il-Kummissjoni, ir-restrizzjonijiet kontenzjużi kienu jagħmlu parti minn strateġija globali ta’ Google intiża sabiex tikkonsolida l-pożizzjoni dominanti tagħha fis-suq tat-tiftix ġenerali fuq l-internet fil-mument li l-importanza tal-internet mobbli kienet qiegħda tiżdied b’mod sinjifikattiv (ara l-punt 14 tad-deċiżjoni kkontestata).

68 L-għan ta’ din l-istrateġija kien li jiġu ppreżervati ċ-ċansijiet ta’ Google li l-konsumaturi jużaw il-magna tat-tiftix tagħha meta jwettqu t-tiftix ġenerali tagħhom fuq l-internet, li ggarantixxa li din mhux biss tikseb id-dħul mir-reklamar korrispondenti, iżda wkoll li takkwista l-informazzjoni neċessarja biex ittejjeb is-servizzi tagħha. Għalkemm il-mezzi użati kienu bosta u kienu jinteraġġixxu flimkien, l-għan fl-aħħar mill-aħħar globalment baqa’ l-istess:

– il-FDAM kellhom l-għan li jippermettu lil Google tiżgura li l-apparati ta’ Google Android ikkummerċjalizzati jkollhom l-applikazzjoni Google Search u l-browser Chrome, iż-żewġ punti prinċipali ta’ dħul sabiex issir tiftixa ġenerali; b’hekk, il-preinstallazzjoni ta’ dawn l-applikazzjonijiet kellha l-effett li tippermetti lil Google tibbenefika mill-“vantaġġ tal-istatus quo” marbut magħha, vantaġġ li kellu effetti sinjifikattivi fuq il-kompetizzjoni billi naqqas b’mod partikolari l-possibbiltajiet ta’ għażla offruti lill-konsumaturi;

– il-FAF kellhom l-għan li jippermettu lil Google tevita li jitfaċċaw soluzzjonijiet li jistgħu jisfruttaw l-OS Android għad-detriment tagħha; b’hekk, il-kumpannija Amazon ma rnexxilhiex tuża l-Android sabiex tiżviluppa s-soluzzjonijiet proprji tagħha f’termini ta’ applikazzjonijiet u ta’ servizzi korrispondenti;

– il-FTD abbażi ta’ portfolio, li għandu jingħad li ma kinux ikopru l-apparati kollha ta’ Google Android u li kienu implimentati biss għal perijodu ta’ żmien qasir, kellhom l-għan li jippermettu lil Google tikseb dak li ma kienx formalment previst mill-ftehimiet l-oħra, jiġifieri l-esklużività; fil-fatt, skont dawn il-ftehimiet ta’ tqassim tad-dħul, l-OEMs u l-ONMs sinjifikattivi ntrabtu li jippreinstallaw biss il-magna tat-tiftix Google Search.

69 Għandu jiġi enfasizzat ukoll punt importanti fir-raġunament tal-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata, b’mod partikolari fil-premessi 738 u 739 u fil-punt 14.2.

70 Fil-prattika, il-Kummissjoni identifikat tliet tipi ta’ restrizzjonijiet kontenzjużi fil-FDAM, fil-FAF u fil-FTD abbażi ta’ portfolio u qieset li dawn kienu jagħtu lok għal “erba’ każijiet ta’ ksur separati” tal-Artikolu 102 TFUE.

71 Madankollu, il-Kummissjoni qieset ukoll li dawn ir-restrizzjonijiet, u l-ksur li jirriżulta minnhom, kellhom għan identiku u kienu komplimentari u interdipendenti. Għalhek flimkien kienu jikkostitwixxu “ksur uniku u kontinwu” li għalih ġiet imposta multa waħda biss.

72 Dan il-ksur għalhekk kellu diversi aspetti, li kull wieħed minnhom evolva maż-żmien skont il-parametri tiegħu stess filwaqt li kollha baqgħu konnessi flimkien bl-għan komuni li jiġi ggarantit li Google jkollha l-aħjar aċċess possibbli għat-tiftix ġenerali mwettaq mill-konsumaturi fuq apparati portabbli intelliġenti. Kien hemm ukoll “effett kumulattiv” mhux negliġibbli marbut mal-kombinazzjoni tad-diversi aspetti ta’ dan il-ksur. B’mod partikolari, l-effetti tar-restrizzjonijiet kontenzjużi ma baqgħux l-istess mill-mument meta l-garanzija ta’ preżenza offruta mill-FDAM, għalkemm mhux esklużiva, ġiet imsaħħa mill-esklużività mogħtija mill-FTD.

2. Fuq il‑modalitajiet tal‑istħarriġ ġudizzjarju

73 Għandu jitfakkar li s-sistema ta’ stħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni dwar il-proċeduri skont l-Artikoli 101 u 102 TFUE tikkonsisti fi stħarriġ tal-legalità tal-atti tal-istituzzjonijiet previst fl-Artikolu 263 TFUE, li jista’ jiġi ssupplimentat, skont l-Artikolu 261 TFUE u fuq talba tar-rikorrenti, mill-eżerċizzju tal-Qorti Ġenerali ta’ kompetenza assoluta fir-rigward tas-sanzjonijiet imposti f’dan il-qasam mill-Kummissjoni (ara s-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2018, Infineon Technologies vs Il-Kummissjoni, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).

a) Stħarriġ fid‑dettall tal‑elementi rilevanti kollha

74 Fir-rigward tal-istħarriġ tal-legalità previst fl-Artikolu 263 TFUE, għandu jiġi rrilevat li l-portata tiegħu testendi għall-elementi kollha tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni dwar il-proċeduri skont l-Artikoli 101 u 102 TFUE li l-Qorti Ġenerali twettaq stħarriġ fid-dettall tagħhom, fid-dritt kif ukoll fil-fatt, fid-dawl tal-motivi mqajma mir-rikorrent u fid-dawl tal-elementi rilevanti kollha ppreżentati minn dan tal-aħħar (ara s-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2018, Infineon Technologies vs Il-Kummissjoni, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).

75 F’dan ir-rigward, sa fejn id-deċiżjoni kkontestata timponi multa u pagamenti ta’ penalità għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, il-Qorti tal-Unjoni Ewropea għandha b’mod partikolari tivverifika mhux biss l-eżattezza materjali tal-provi invokati mill-Kummissjoni, l-affidabbiltà tagħhom u l-koerenza tagħhom, iżda għandha tistħarreġ ukoll jekk dawn il-provi jikkostitwixxux l-informazzjoni kollha rilevanti li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi evalwata l-eżistenza taċ-ċirkustanzi li jikkostitwixxu l-ksur u jekk din tippermettix li tiġi ssostanzjata l-interpretazzjoni li ngħatat mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Diċembru 2011, Chalkor vs Il-Kummissjoni, C‑386/10 P, EU:C:2011:815, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).

76 Fil-fatt, b’differenza pereżempju minn analiżi prospettiva meħtieġa għall-eżami ta’ konċentrazzjoni proposta, li teħtieġ li jiġu mbassra l-avvenimenti li ser iseħħu fil-futur, skont jekk humiex iżjed jew inqas probabbli, jekk ma tiġi adottata l-ebda deċiżjoni li tipprojbixxi jew tippreċiża l-kundizzjonijiet tal-konċentrazzjoni proposta, normalment il-Kummissjoni tkun responsabbli li, meta tissanzjona abbuż minn pożizzjoni dominanti, teżamina l-avvenimenti tal-passat, li fir-rigward tagħhom ġeneralment ikun hemm diversi elementi li jippermettu li wieħed jifhem il-kawżi u jevalwa l-effetti tagħhom fuq il-kompetizzjoni effettiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Frar 2004, Il-Kummissjoni vs Tetra Laval, C‑12/03 P, EU:C:2005:87, punt 42).

77 F’tali sitwazzjoni, hija l-Kummissjoni li għandha tipprova mhux biss l-eżistenza tal-abbuż, iżda wkoll it-tul tiegħu. B’mod iktar partikolari, il-Kummissjoni għandha tipprova l-ksur li hija kkonstatat u tipproduċi provi li juru, skont il-liġi, l-eżistenza taċ-ċirkustanzi li jikkostitwixxu l-ksur (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑5 ta’ Ottubru 2011, Romana Tabacchi vs Il-Kummissjoni, T‑11/06, EU:T:2011:560, punt 129 u l-ġurisprudenza ċċitata, u tal‑15 ta’ Lulju 2015, Trafilerie Meridionali vs Il-Kummissjoni, T‑422/10, EU:T:2015:512, punt 88 u l-ġurisprudenza ċċitata).

78 F’dan ir-rigward, l-eżistenza ta’ dubju f’moħħ il-qorti għandha tibbenefika lill-kumpannija destinatarja tad-deċiżjoni li tikkonstata l-ksur. Għaldaqstant, il-Qorti ma tistax tikkonkludi li l-Kummissjoni stabbilixxiet l-eżistenza tal-ksur inkwistjoni skont il-liġi jekk ikun għad għandha xi dubji fuq dan il-punt, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ annullament jew ta’ tibdil ta’ deċiżjoni li timponi multa (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑5 ta’ Ottubru 2011, Romana Tabacchi vs Il-Kummissjoni, T‑11/06, EU:T:2011:560, punt 129 u l-ġurisprudenza ċċitata, u tal‑15 ta’ Lulju 2015, Trafilerie Meridionali vs Il-Kummissjoni, T‑422/10, EU:T:2015:512, punt 88 u l-ġurisprudenza ċċitata).

79 B’mod partikolari, meta l-Kummissjoni tikkonstata ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni billi tibbaża ruħha fuq is-suppożizzjoni li l-fatti stabbiliti ma jistgħux jiġu spjegati għajr mill-eżistenza ta’ aġir antikompetittiv, il-Qorti jkollha tannulla d-deċiżjoni inkwistjoni meta l-kumpannija kkonċernata tressaq argument li jixħet dawl differenti fuq il-fatti stabbiliti mill-Kummissjoni u li jippermetti għalhekk li titqies spjegazzjoni plawżibbli oħra tal-fatti minflok dik adottata mill-Kummissjoni sabiex tikkonkludi l-eżistenza ta’ ksur. F’dan il-każ, fil-fatt, il-Kummissjoni ma tistax titqies li tat prova tal-eżistenza ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Marzu 1984, Compagnie royale asturienne des mines u Rheinzink vs Il-Kummissjoni, 29/83 u 30/83, EU:C:1984:130, punt 16, u tal‑31 ta’ Marzu 1993, Ahlström Osakeyhtiö et vs Il-Kummissjoni, C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 u C‑125/85 sa C‑129/85, EU:C:1993:120, punti 126 u 127).

80 Fil-fatt, fil-preżenza ta’ dubju dwar l-eżistenza ta’ ċirkustanza li tikkostitwixxi ksur, huwa neċessarju li jittieħed inkunsiderazzjoni l-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, li huwa wieħed mid-drittijiet fundamentali protetti fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u li ġie stabbilit fl-Artikolu 48(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Fid-dawl tan-natura tal-ksur inkwistjoni kif ukoll tan-natura u tal-livell ta’ severità tas-sanzjonijiet marbuta miegħu, il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza japplika b’mod partikolari għall-proċeduri relatati ma’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli għall-kumpanniji li jistgħu jwasslu għall-impożizzjoni ta’ multi jew ta’ pagamenti ta’ penalità. Għaldaqstant huwa meħtieġ li l-Kummissjoni tipproduċi provi preċiżi u konsistenti sabiex issostni l-konvinzjoni soda li l-allegat ksur seħħ (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑5 ta’ Ottubru 2011, Romana Tabacchi vs Il-Kummissjoni, T‑11/06, EU:T:2011:560, punt 129 u l-ġurisprudenza ċċitata, u tal‑15 ta’ Lulju 2015, Trafilerie Meridionali vs Il-Kummissjoni, T‑422/10, EU:T:2015:512, punt 88 u l-ġurisprudenza ċċitata).

81 Madankollu, għalkemm huwa neċessarju li l-Kummissjoni tipproduċi provi preċiżi u konsistenti sabiex issostni l-konvinzjoni soda li l-ksur twettaq, għandu jiġi enfasizzat li ma huwiex neċessarju li kull prova prodotta mill-Kummissjoni tissodisfa dawn il-kriterji fir-rigward ta’ kull element tal-ksur. Huwa biżżejjed li s-sensiela ta’ indizji invokata mill-Kummissjoni, meqjusa kollha kemm hi, tissodisfa dan ir-rekwiżit (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Il-Kummissjoni vs Keramag Keramische Werke et, C‑613/13 P, EU:C:2017:49, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).

b) Ġurisdizzjoni sħiħa fir‑rigward tal‑multa

82 Fir-rigward tal-ġurisdizzjoni sħiħa mogħtija lill-Qorti tal-Unjoni fl-Artikolu 31 tar-Regolament (KE) Nru 1/2003 tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli [101 u 101 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205) f’konformità mal-Artikolu 261 TFUE, din tawtorizza lill-qorti, lil hinn mis-sempliċi stħarriġ tal-legalità tas-sanzjoni, tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha minflok dik tal-Kummissjoni u, konsegwentement, tannulla, tnaqqas jew iżżid il-multa jew il-pagamenti ta’ penalità imposti (ara s-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2018, Infineon Technologies vs Il-Kummissjoni, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, punt 193 u l-ġurisprudenza ċċitata).

83 B’mod partikolari, sabiex tissodisfa r-rekwiżiti ta’ stħarriġ ta’ ġurisdizzjoni sħiħa fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali f’dak li jikkonċerna l-multa, il-Qorti tal-Unjoni hija obbligata, fl-eżerċizzju tal-kompetenzi previsti fl-Artikoli 261 u 263 TFUE, li teżamina kull ilment, ta’ liġi jew ta’ fatt, intiż sabiex juri li l-ammont tal-multa ma jirriflettix il-gravità u t-tul tal-ksur (ara s-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2018, Infineon Technologies vs Il-Kummissjoni, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, punt 195 u l-ġurisprudenza ċċitata).

84 F’dan il-kuntest, ġie deċiż b’mod partikolari li l-gravità tal-ksur għandha tkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni individwali u li, sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-multi, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni t-tul tal-ksur u l-elementi kollha li jistgħu jidħlu fl-evalwazzjoni tal-gravità tiegħu, bħalma huma, b’mod partikolari, l-aġir tal-kumpannija kkonċernata, ir-rwol tagħha fl-istabbiliment tal-prattiki abbużivi, il-vantaġġ li hija setgħet tikseb minn dawn il-prattiki jew l-intensità tal-aġir antikompetittiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2018, Infineon Technologies vs Il-Kummissjoni, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, punti 196 u 197 u l-ġurisprudenza ċċitata).

85 Dan l-eżerċizzju ma jirrikjedix li l-Qorti Ġenerali tapplika l-linji gwida tal-Kummissjoni għall-kalkolu tal-multi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2016, Trafilerie Meridionali vs Il-Kummissjoni, C‑519/15 P, EU:C:2016:682, punti 52 sa 55).

86 Bħala konklużjoni, il-Qorti tal-Unjoni tista’ tibdel l-att ikkontestat, anki fin-nuqqas ta’ annullament, sabiex tannulla, tnaqqas jew iżżid il-multa imposta. Din il-kompetenza hija eżerċitata billi jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi fattwali kollha. Minn dan jirriżulta li l-Qorti tal-Unjoni hija awtorizzata teżerċita l-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha meta l-kwistjoni tal-ammont tal-multa tkun suġġetta għall-evalwazzjoni tagħha, u l-eżerċizzju ta’ din il-ġurisdizzjoni jimplika t-trasferiment definittiv lill-Qorti tas-setgħa li timponi sanzjonijiet (ara d-digriet tas‑7 ta’ Lulju 2016, Westfälische Drahtindustrie u Pampus Industriebeteiligungen vs Il-Kummissjoni, C‑523/15 P, EU:C:2016:541, punti 32 sa 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).

3. Fuq il‑produzzjoni tal‑prova u d‑diversi oġġezzjonijiet ta’ inammissibbiltà ppreżentati f’dan ir‑rigward

87 Fil-kuntest ta’ dan ir-rikors, kemm il-Kummissjoni kif ukoll Google jikkontestaw ir-rilevanza, u l-ammissibbiltà, ta’ ċerti argumenti u provi relatati ppreżentati minnhom jew mill-intervenjenti.

88 Dan huwa l-każ fir-rigward, pereżempju, ta’ ċerti dikjarazzjonijiet magħmula minn direttur jew minn impjegat ta’ Google jew minn parti kkonċernata; ċerti dikjarazzjonijiet jew rapporti ppreżentati fuq talba ta’ parti minn parti terza fuq il-bażi li din hija espert u dokumenti ppreżentati biex tintwera l-eżistenza ta’ ċirkustanza li tista’ titqies li kienet magħrufa u li hija msemmija fid-deċiżjoni kkontestata u hija kkontestata quddiem il-Qorti Ġenerali, jiġifieri l-kunċett ta’ “vantaġġ tal-istatus quo” identifikat fil-psikoloġija sabiex jintwera li kien hemm aġir mhux razzjonali li jispjega l-averżjoni għall-bidla. L-istess jgħodd għal dokumenti mfassla fuq il-bażi ta’ data interna tal-kumpannija stess u ppreżentati biex isostnu jew jiċħdu allegazzjoni magħmula fid-deċiżjoni kkontestata jew f’dan ir-rikors.

89 F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, għandu jitfakkar li l-istħarriġ tal-legalità ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar proċedura skont l-Artikolu 101 jew 102 TFUE jitwettaq fid-dawl tal-elementi kollha prodotti mir-rikorrenti, kemm jekk dawn ikunu preċedenti jew sussegwenti għad-deċiżjoni kkontestata, u kemm jekk dawn ikunu ġew ippreżentati qabel fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva jew, għall-ewwel darba, fil-kuntest tar-rikors ippreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali, sa fejn dawn tal-aħħar ikunu rilevanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Galp Energía España et vs Il-Kummissjoni, C‑603/13 P, EU:C:2016:38, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata).

90 Bl-istess mod, fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tevalwa, fid-data li fiha tadotta d-deċiżjoni tagħha, jekk ġietx imposta multa xierqa fuq ir-rikorrenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2014, Esso et vs Il-Kummissjoni, T‑540/08, EU:T:2014:630, punt 133 u l-ġurisprudenza ċċitata). F’dan il-kuntest, il-Qorti Ġenerali għandha d-dritt li tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi fattwali kollha li hija tqis rilevanti, kemm jekk ikunu qabel jew wara d-deċiżjoni inkwistjoni (digriet tas‑7 ta’ Lulju 2016, Westfälische Drahtindustrie u Pampus Industriebeteiligungen vs Il-Kummissjoni, C‑523/15 P, EU:C:2016:541, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).

91 F’dan il-każ, minn dawn il-prinċipji jirriżulta li, għalkemm huma rilevanti għall-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali, l-argumenti u l-provi relatati li ġew ippreżentati mir-rikorrenti għall-ewwel darba quddiemha ma jistgħux jiġu miċħuda fuq il-bażi li ma kinux ġew ippreżentati qabel lill-Kummissjoni fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva.

92 It-tieni nett, għandu jiġi rrilevat ukoll li l-prinċipju li jipprevali fid-dritt tal-Unjoni huwa dak tal-evalwazzjoni libera tal-provi li minnhom jirriżulta, minn naħa, li, meta prova tkun inkisbet b’mod regolari, l-ammissibbiltà tagħha ma tistax tiġi kkontestata quddiem il-Qorti Ġenerali u, min-naħa l-oħra, li l-uniku kriterju rilevanti sabiex tiġi evalwata s-saħħa probatorja tal-provi prodotti regolarment jirrigwarda l-kredibbiltà tagħhom (ara s-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2018, Infineon Technologies vs Il-Kummissjoni, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).

93 B’applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju, f’din il-kawża jirriżulta li ma hemmx raġuni biex il-Qorti Ġenerali tassumi li l-provi differenti prodotti mill-partijiet ma nkisbux b’mod regolari jew li ma humiex kredibbli biżżejjed sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha.

94 F’dan ir-rigward, fir-rigward tas-saħħa probatorja tad-diversi provi li kontrihom tqajmu oġġezzjonijiet, jista’ jiġi rrilevat dan li ġej.

95 Qabel kollox, fir-rigward tad-dikjarazzjonijiet magħmula minn direttur jew minn impjegat ta’ Google jew minn parti kkonċernata, għandu jiġi indikat li, għalkemm ma jistax jitqies li dawn ma għandhom l-ebda saħħa probatorja, xorta jibqa’ l-fatt li tali dikjarazzjonijiet huma intiżi jew biex iżidu jew biex itaffu r-responsabbiltà tal-kumpannija kkonċernata mill-proċedura għad-difiża jew għall-akkuża tagħha skont l-interessi proprji tal-parti li tagħmel id-dikjarazzjoni. Għalhekk, għalkemm dawn id-dikjarazzjonijiet għandhom saħħa probatorja, din trid titqies fil-kuntest ta’ dik tad-dokumenti differenti, bħal posta elettronika jew dokumenti interni oħra, li jikkonċernaw direttament il-perijodu u l-fatti inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Lulju 2008, Lafarge vs Il-Kummissjoni, T‑54/03, mhux ippubblikata, EU:T:2008:255, punt 379).

96 Bl-istess mod, fir-rigward tad-dikjarazzjonijiet jew tar-rapporti ppreżentati fuq talba ta’ parti sabiex isostnu l-allegazzjonijiet tagħha minn parti terza fuq il-bażi li din hija espert, għandu jiġi rrilevat li s-saħħa probatorja ta’ tali dokumenti għandha tiġi evalwata minn diversi aspetti. Minn naħa, l-awtur tagħhom għandu jiżgura li jesponi l-kwalifiki u l-esperjenzi tiegħu u li jispjega kif dawn huma rilevanti sabiex jagħti opinjoni dwar il-kwistjoni eżaminata. Min-naħa l-oħra, il-kontenut ta’ din l-opinjoni għandu jesponi r-raġunijiet għalfejn għandha tittieħed inkunsiderazzjoni, kemm fir-rigward tal-affidabbiltà tal-metodoloġija użata kif ukoll tar-rilevanza tat-tweġiba mogħtija għal dik il-mistoqsija għall-finijiet ta’ din il-kawża. Huwa fid-dawl ta’ dawn il-prinċipji u tal-osservazzjonijiet ippreżentati mill-partijiet f’dan ir-rigward li l-Qorti Ġenerali eżaminat dawn id-dokumenti f’din il-kawża.

97 Fl-aħħar nett, fir-rigward ta’ dokumenti prodotti sabiex tiġi pprovata l-eżistenza ta’ ċirkustanza li tista’ titqies li kienet magħrufa u li hija msemmija fid-deċiżjoni kkontestata, mill-ġurisprudenza jirriżulta li dawn għandhom jitqiesu bħala ammissibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Frar 2020, Hickies vs EUIPO (Forma ta’ lazz ta’ żarbun), T‑573/18, EU:T:2020:32, punt 18). Fil-fatt, tali dokumenti huma limitati essenzjalment għal li juru l-eżistenza ta’ kunsens fir-rigward tat-tifsira komunement mogħtija lill-kunċett ta’ “vantaġġ tal-istatus quo” invokat minn ċerti kumpanniji u riprodott mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata.

98 It-tielet nett, għandu jiġi kkonstatat li għalkemm, skont l-Artikolu 85 tar-Regoli tal-Proċedura, il-provi u l-proposti ta’ provi fil-prinċipju jiġu ppreżentati fil-kuntest tal-ewwel skambju ta’ noti, il-partijiet prinċipali jibqgħu jistgħu jippreżentaw tali provi fir-replika u fil-kontroreplika insostenn tal-argumenti tagħhom jew anki, eċċezzjonalment, qabel l-għeluq tal-fażi orali tal-proċedura, bil-kundizzjoni li d-dewmien fil-preżentazzjoni tagħhom ikun iġġustifikat. Madankollu, mill-ġurisprudenza jirriżulta li l-prova kontrarja u l-amplifikazzjoni tal-provi proposti wara argument jew prova kontrarja fir-risposta ma humiex koperti mir-regola ta’ dekadenza prevista mill-imsemmija dispożizzjoni. Fil-fatt, dik id-dispożizzjoni tikkonċerna proposti ta’ provi ġodda u għandha tinqara fid-dawl tal-Artikolu 92(7) ta’ dawk ir-regoli, li jipprevedi b’mod espliċitu li l-provi kontrarji u l-amplifikazzjoni tal-provi proposti jibqgħu rriżervati (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑17 ta’ Diċembru 1998, Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni, C‑185/95 P, EU:C:1998:608, punti 71 u 72, u tal‑5 ta’ Diċembru 2006, Westfalen Gassen Nederland vs Il-Kummissjoni, T‑303/02, EU:T:2006:374, punt 189).

99 F’dan il-każ, mill-eżami tad-diversi oġġezzjonijiet imqajma mill-partijiet kontra r-rilevanza, jew anki l-ammissibbiltà, ta’ ċerti argumenti u ta’ provi relatati ppreżentati mill-partijiet prinċipali jew mill-intervenjenti jirriżulta li dawn jistgħu jiġu miċħuda kollha minħabba li dawn l-argumenti u elementi huma marbuta mal-eżerċizzju tal-prinċipju ta’ kontradittorju, peress li l-partijiet ikkonċernati ppreżentawhom sabiex iwieġbu għal argument jew għal prova kontrarja li kienet għadha kemm ġiet ikkomunikata lill-Qorti Ġenerali.

100 Minn din il-perspettiva, il-Qorti Ġenerali tqis li la l-provi li ġew ippreżentati, għall-ewwel darba, fil-kuntest tar-rikors u lanqas l-invokazzjoni ta’ elementi ta’ fatt jew il-produzzjoni ta’ provi intiżi sabiex jikkonfutaw l-argumenti mressqa minn parti oħra matul il-kawża, fejn meħtieġ fid-dawl tad-data interna, jew sabiex jikkonfermaw fatt magħruf ma jistgħu jiġu ddikjarati inammissibbli u li r-rilevanza tagħhom tista’ tiġi evalwata sussegwentement fil-kuntest tal-eżami tad-diversi motivi ppreżentati kontra d-deċiżjoni kkontestata.

101 Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li għandhom jiġu eżaminati d-diversi motivi ppreżentati minn Google insostenn tar-rikors kif ukoll il-provi kollha prodotti mill-partijiet.

B. Fuq l‑ewwel motiv, ibbażat fuq l‑evalwazzjoni żbaljata tad‑definizzjoni tas‑suq rilevanti u fuq l‑eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti

102 Permezz tal-ewwel motiv tar-rikors, maqsum fi tliet partijiet, Google takkuża lill-Kummissjoni li wettqet diversi żbalji ta’ evalwazzjoni fid-definizzjoni tas-swieq rilevanti u fl-evalwazzjoni sussegwenti tal-pożizzjoni dominanti tagħha fi wħud minn dawn is-swieq.

1. Sfond

103 Preliminarjament, sabiex jiġi kkunsidrat il-kunċett ta’ kompetizzjoni bejn “ekosistemi” enfasizzat minn Google f’dan il-motiv, għandu jitfakkar, qabel kollox, x’inhi l-kwistjoni prinċipali fid-determinazzjoni tas-suq rilevanti fir-rigward tal-abbuż minn pożizzjoni dominanti, u li jiġu eżaminati, sussegwentement, il-partikolaritajiet ta’ din il-kawża.

a) Kunċetti ta’ suq rilevanti, ta’ pożizzjoni dominanti u ta’ restrizzjonijiet kompetittivi, b’mod partikolari fil‑preżenza ta’ “ekosistema”

104 Għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-Artikolu 102 TFUE, id-determinazzjoni tas-suq rilevanti għandha l-għan li tiddefinixxi l-limiti li fihom għandha tiġi evalwata l-kwistjoni dwar jekk il-kumpannija kkonċernata tistax taġixxi, b’mod sinjifikattiv, indipendentement mill-kompetituri tagħha, mill-klijenti tagħha u mill-konsumaturi tagħha (ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 127 u l-ġurisprudenza ċċitata).

105 Id-determinazzjoni tas-suq rilevanti għalhekk tikkostitwixxi, bħala prinċipju, prerekwiżit għall-evalwazzjoni tal-eżistenza possibbli ta’ pożizzjoni dominanti tal-kumpannija kkonċernata. Dan l-eżerċizzju jinvolvi d-definizzjoni, fl-ewwel lok, tal-prodotti jew tas-servizzi li jiffurmaw parti mis-suq rilevanti (iktar ’il quddiem is-“suq tal-prodotti”) imbagħad, fit-tieni lok, tad-dimensjoni ġeografika ta’ dan is-suq (ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punti 127 u 128 u l-ġurisprudenza ċċitata).

106 Fir-rigward tas-suq tal-prodotti, il-kunċett ta’ suq rilevanti jimplika li jista’ jkun hemm kompetizzjoni effettiva bejn il-prodotti jew is-servizzi li jifformaw parti minnu, li tippreżupponi grad suffiċjenti ta’ interkambjabbiltà jew ta’ sostitwibbiltà bejn dawn il-prodotti u servizzi. L-interkambjabbiltà jew is-sostitwibbiltà ma tiġix evalwata biss fid-dawl tal-karatteristiċi oġġettivi tal-prodotti jew tas-servizzi inkwistjoni. Għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll il-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni u l-istruttura tal-provvista u tad-domanda f’dak is-suq (ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 129 u l-ġurisprudenza ċċitata).

107 Fid-dimensjoni ġeografika tiegħu, is-suq rilevanti jikkorrispondi għat-territorju li fih il-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni huma simili u huma omoġenji biżżejjed sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni fl-intier tiegħu u jippermetti li jiġi evalwat l-effett tas-saħħa ekonomika tal-kumpannija kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Frar 1978, United Brands u United Brands Continental vs Il-Kummissjoni, 27/76, EU:C:1978:22, punti 11, 44, 52 u 53).

108 B’applikazzjoni ta’ dawn il-prinċipji, il-pożizzjoni dominanti msemmija fl-Artikolu 102 TFUE tikkonċerna għalhekk pożizzjoni ta’ saħħa ekonomika ta’ kumpannija li tagħtiha s-setgħa li tipprevjeni l-kompetizzjoni effettiva fis-suq inkwistjoni billi tagħtiha l-possibbiltà li taġixxi b’mod sinjifikattivament indipendenti mill-kompetituri tagħha, mill-klijenti tagħha u, fl-aħħar nett, mill-konsumaturi tagħha (sentenza tal‑14 ta’ Frar 1978, United Brands u United Brands Continental vs Il-Kummissjoni, 27/76, EU:C:1978:22, punt 65).

109 F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li d-determinazzjoni tas-suq rilevanti u tal-pożizzjoni dominanti f’dan is-suq tal-kumpannija kkonċernata hija intiża mhux biss sabiex tiddefinixxi r-realtà u l-portata tar-restrizzjonijiet kompetittivi interni speċifiċi għal dan is-suq, iżda wkoll sabiex jiġi vverifikat li ma jeżistux restrizzjonijiet kompetittivi esterni minn prodotti, servizzi jew territorji oħra minbarra dawk li jifformaw parti mis-suq rilevanti eżaminat.

110 B’mod ġenerali, huwa importanti, fil-fatt, li l-Kummissjoni tidentifika u tiddefinixxi l-limiti li fihom jikkompetu l-kumpanniji sabiex jiġi ddeterminat jekk il-kumpannija kkonċernata tistax, b’mod sinjifikattiv, taġixxi indipendentement mir-restrizzjonijiet li timponi kompetizzjoni effettiva.

111 Issa, kif diġà ġie rrilevat mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-interkambjabbiltà u s-sostitwibbiltà ta’ prodotti jew ta’ servizzi huma naturalment ta’ natura dinamika, sa fejn offerta ġdida tista’ tbiddel id-disinn tal-prodotti jew tas-servizzi kkunsidrati bħala interkambjabbli ma’ prodott jew ma’ servizz diġà preżenti fis-suq jew bħala sostitwibbli għal dan il-prodott jew servizz u, b’dan il-mod, tiġġustifika definizzjoni ġdida tal-parametri tas-suq rilevanti (sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 130).

112 Tali evalwazzjoni tippreżupponi madankollu li jeżisti livell suffiċjenti ta’ interkambjabbiltà bejn il-prodotti jew is-servizzi li jifformaw parti mis-suq rilevanti u dawk maħsuba sabiex jissodisfaw id-domanda f’dak is-suq. Dan ikun il-każ jekk il-fornitur tal-offerta alternattiva jkun f’pożizzjoni li jirrispondi fi żmien qasir għad-domanda b’saħħa suffiċjenti sabiex jikkostitwixxi kontrapiż serju għas-setgħa tal-kumpannija kkonċernata fis-suq rilevanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2020, Generics (UK) et, C‑307/18, EU:C:2020:52, punti 132 u 133).

113 Għalkemm f’ċerti ċirkustanzi jista’ għalhekk ikun opportun li tiġi eżaminata r-restrizzjoni esterna li tista’ tirrappreżenta offerta alternattiva, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll il-karatteristiċi partikolari ta’ ċerti sitwazzjonijiet, b’mod partikolari fl-ipoteżi fejn diversi swieq ikunu interkonnessi.

114 Fil-fatt, għalkemm il-prinċipji esposti iktar ’il fuq jibqgħu validi sabiex jiġi ddefinit qafas ta’ analiżi ċar u trasparenti tal-kunċetti ta’ suq rilevanti u ta’ pożizzjoni dominanti, l-implimentazzjoni tagħhom kultant teħtieġ eżami iktar dettaljat, li jmur lil hinn minn sempliċement din is-segmentazzjoni fi swieq, sabiex jiġu evalwati aħjar ir-restrizzjonijiet kompetittivi prevalenti f’dawn is-swieq u l-pożizzjoni ta’ saħħa ekonomika tal-kumpannija kkonċernata.

115 Dan huwa partikolarment il-każ għas-swieq li jaqgħu, bħal f’dan il-każ, taħt l-ekonomija diġitali, fejn il-parametri tradizzjonali bħall-prezz tal-prodotti jew tas-servizzi jew is-sehem mis-suq tal-kumpannija kkonċernata jista’ jkollhom inqas importanza milli fis-swieq tradizzjonali, meta mqabbla ma’ varjabbli oħra bħall-innovazzjoni, l-aċċess għad-data, l-aspetti multidimensjonali, l-aġir tal-utenti jew l-effetti ta’ network.

116 B’hekk, fil-preżenza ta’ “ekosistema” diġitali, li tiġbor flimkien u toħloq interazzjonijiet bejniethom fuq pjattaforma diversi kategoriji ta’ fornituri, klijenti u konsumaturi, il-prodotti jew is-servizzi li jifformaw parti mis-swieq rilevanti li jifformaw din l-ekosistema jistgħu jikkoinċidu jew ikunu interkonnessi minħabba l-komplimentarjetà orizzontali jew vertikali tagħhom. Meħuda flimkien, dawn is-swieq rilevanti jista’ jkollhom ukoll dimensjoni globali fid-dawl tas-sistema li tiġbor flimkien il-komponenti u r-restrizzjonijiet kompetittivi possibbli fi ħdan dik is-sistema jew minn sistemi oħra.

117 L-identifikazzjoni tal-kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni rilevanti għall-evalwazzjoni tal-pożizzjoni ta’ saħħa ekonomika tal-kumpannija kkonċernata tista’ għalhekk teħtieġ eżami fuq diversi livelli jew f’diversi direzzjonijiet sabiex jiġu ddeterminati l-eżistenza u l-portata tad-diversi restrizzjonijiet kompetittivi li jistgħu jiġu eżerċitati fuq din l-kumpannija.

118 Bħala konklużjoni, dak li huwa importanti għalhekk fil-kuntest ta’ dan il-motiv huwa li jiġi vverifikat, fid-dawl tal-argumenti tal-partijiet u tar-raġunament espost fid-deċiżjoni kkontestata, jekk l-eżerċizzju minn Google tas-setgħa mogħtija lilha mill-Kummissjoni fis-swieq rilevanti kienx jippermettilha li effettivament taġixxi b’mod sinjifikattivament indipendenti mill-fatturi differenti li jistgħu jirrestrinġu l-aġir tagħha.

119 Fil-fatt, skont Google, kif essenzjalment sostniet matul il-proċedura amministrattiva u kif issostni mill-ġdid f’dan il-motiv, il-Kummissjoni kellha tieħu inkunsiderazzjoni l-allegazzjonijiet tagħha li jgħidu li, minħabba r-restrizzjonijiet kompetittivi eżerċitati mill-ekosistema ta’ Apple, Google ma kellhiex is-setgħa li tipprevjeni l-kompetizzjoni effettiva fis-swieq rilevanti marbuta mal-ekosistema ta’ Android.

b) Swieq distinti, iżda interkonnessi

120 F’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat qabel kollox li l-Kummissjoni identifikat erba’ tipi ta’ swieq rilevanti (premessi 217 u 402 tad-deċiżjoni kkontestata): l-ewwel nett, is-suq globali (minbarra ċ-Ċina) għall-OS taħt liċenzja, fis-sens tal-liċenzji ta’ sistemi operattivi ta’ apparati portabbli intelliġenti (ara l-punt 3 iktar ’il fuq; iktar ’il quddiem is-“suq tal-OS taħt liċenzja”); it-tieni, is-suq globali (minbarra ċ-Ċina) għall-ħwienet tal-applikazzjonijiet tas-software ta’ Android; it-tielet, id-diversi swieq nazzjonali, ġewwa ż-ŻEE, għall-provvista ta’ servizzi ġenerali ta’ tiftix; u r-raba’, is-suq globali għall-browsers tal-internet mhux speċifiċi għal OS iddisinjati għall-użu fuq apparati portabbli (iktar ’il quddiem il-“browsers tal-internet mobbli”).

121 Sussegwentement, il-Kummissjoni kkonstatat li Google kellha pożizzjoni dominanti fl-ewwel tliet swieq (premessa 439 tad-deċiżjoni kkontestata), jiġifieri li Google kienet, sa ċertu punt sinjifikattiv, kapaċi taġixxi f’dawn is-swieq indipendentement mill-kompetituri tagħha, mill-klijenti tagħha u mill-konsumaturi.

122 Fl-analiżi tagħha, il-Kummissjoni qieset b’mod partikolari l-pressjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple fuq Google, deskritta bħala “restrizzjoni indiretta” [traduzzjoni mhux uffiċjali], peress li kienet eżerċitata fil-livell tal-utenti u tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet (premessa 242 tad-deċiżjoni kkontestata), u meqjusa bħala “insuffiċjenti” [traduzzjoni mhux uffiċjali] biex tpoġġi f’dubju l-pożizzjonijiet dominanti ta’ Google fis-swieq rilevanti (premessi 243, 322, 479 sa 559 u 652 sa 672 tad-deċiżjoni kkontestata). Skont id-deċiżjoni kkontestata, Apple u l-ekosistema iOS ma kinux f’pożizzjoni li jeżerċitaw restrizzjoni kompetittiva suffiċjenti fuq Google u l-ekosistema Android.

123 F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, għandu jiġi rrilevat li, għal raġunijiet ta’ opportunità u mingħajr preġudizzju għall-pożizzjoni tagħha f’dan ir-rigward, li Google tindika fir-rikors li tagħżel li ma tikkontestax il-konstatazzjoni magħmula fid-deċiżjoni kkontestata tad-dominanza tagħha fid-diversi swieq nazzjonali tas-servizzi ġenerali ta’ tiftix.

124 Fin-nuqqas ta’ kwalunkwe argument invokat f’dan ir-rigward minbarra bħala osservazzjoni inċidentali magħmula sussegwentement minn Google dwar il-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni eżaminati mill-Kummissjoni fir-rigward tas-suq tas-servizzi ġenerali tat-tiftix fir-Repubblika Ċeka, fejn ma huwiex ikkontestat li s-sehem mis-suq ta’ Google huwa iżgħar minn dak fil-pajjiżi l-oħra taż-ŻEE, ma hemmx lok għall-Qorti Ġenerali li tikkontesta l-konstatazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni fir-rigward tas-swieq nazzjonali fil-premessi 674 sa 727 tad-deċiżjoni kkontestata.

125 Għall-finijiet ta’ din il-kawża, għandu għalhekk jitqies li l-Kummissjoni debitament stabbilixxiet fid-deċiżjoni kkontestata li Google, peress li setgħet taġixxi, b’mod sinjifikattiv, indipendentement mill-kompetituri tagħha, mill-klijenti tagħha u mill-konsumaturi tagħha, kellha pożizzjoni dominanti fid-diversi swieq nazzjonali ġewwa ż-ŻEE tas-servizzi ġenerali ta’ tiftix (ara l-premessi 674 sa 675 tad-deċiżjoni kkontestata u r-raġunament li jsostni dik il-konklużjoni).

126 Fit-tieni lok, għandu jiġi enfasizzat li għalkemm is-swieq rilevanti huma ppreżentati b’mod distint fid-deċiżjoni kkontestata, dawn madankollu ma jistgħux jiġu sseparati artifiċjalment sa fejn dawn kollha kellhom aspetti komplimentarji debitament invokati mill-Kummissjoni.

127 Dan kien japplika għas-suq tal-OS taħt liċenzja u għas-suq tal-ħwienet tal-applikazzjonijiet tas-software ta’ Android. Fil-fatt, l-applikazzjonijiet aċċessibbli minn ħanut tal-applikazzjonijiet tas-software ta’ Android kienu ta’ interess biss għaliex kienu joperaw fuq l-OS taħt liċenzja Android. Min-naħa l-oħra, OS taħt liċenzja kien jiddependi, f’termini taż-żieda tal-attraenza tiegħu, fuq in-numru, il-varjetà u l-kwalità tal-applikazzjonijiet li jistgħu jaħdmu fuq dak l-OS (premessi 84 sa 88 u 271 tad-deċiżjoni kkontestata).

128 Bl-istess mod, is-swieq nazzjonali għas-servizzi ġenerali ta’ tiftix ma setgħux jiġu sseparati mis-swieq tal-OS taħt liċenzja, tal-ħwienet tal-applikazzjonijiet tas-software ta’ Android kif ukoll tal-browsers tal-internet mobbli mhux speċifiċi għal OS. Meħuda flimkien, il-prodotti jew is-servizzi koperti minn dawn it-tliet tipi ta’ swieq rilevanti kienu jikkostitwixxu punt ta’ dħul għal servizzi ġenerali ta’ tiftix (ara, pereżempju, il-premessa 1341 tad-deċiżjoni kkontestata).

129 Huwa f’dan il-kuntest fattwali ta’ swieq rilevanti distinti iżda interkonnessi u l-implimentazzjoni ta’ strateġija globali intiża essenzjalment, skont il-Kummissjoni, sabiex tiggarantixxi l-pożizzjoni dominanti ta’ Google fis-swieq nazzjonali tas-servizzi ġenerali ta’ tiftix li għandhom jiġu eżaminati l-argumenti dwar l-ewwel motiv.

2. Fuq l‑ewwel parti dwar id‑dominanza tal‑OS taħt liċenzja għal apparati portabbli intelliġenti

130 Sabiex tiddefinixxi s-suq tal-OS taħt liċenzja, il-Kummissjoni kkunsidrat li kien hemm lok li jiġu esklużi minn dan is-suq is-sistemi operattivi għall-kompjuters, is-sistemi operattivi għall-apparati portabbli b’funzjonalitajiet limitati u l-OS mingħajr liċenzja, fis-sens ta’ sistemi operattivi għal apparati portabbli intelliġenti li ma humiex offruti taħt liċenzja, fosthom l-iOS ta’ Apple. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni indikat li dan is-suq kien jinkludi l-OS taħt liċenzja kollha u ma jagħmilx distinzjoni bejn l-OS għall-ismartphones jew għat-tablets (premessi 218 sa 267 tad-deċiżjoni kkontestata).

131 Sussegwentement, il-Kummissjoni qieset li Google kellha, bl-apparati ta’ Google Android tagħha, pożizzjoni dominanti fis-suq tal-OS taħt liċenzja. Sabiex waslet għal din il-konklużjoni, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq is-sehem mis-suq ta’ Google u kif dan evolva matul iż-żmien, fuq l-eżami tal-ostakoli għad-dħul u għall-espansjoni, fuq in-nuqqas ta’ qawwa kumpensatorja tax-xerrej kif ukoll fuq l-eżistenza ta’ restrizzjoni kompetittiva insuffiċjenti mill-OS mingħajr liċenzja, b’mod partikolari l-iOS ta’ Apple (premessi 440 sa 589 tad-deċiżjoni kkontestata).

132 Fl-ewwel parti tal-ewwel motiv, Google ssostni li l-Kummissjoni evalwat b’mod żbaljat il-pożizzjoni tagħha f’dan is-suq billi naqset milli tqis b’mod korrett, minn naħa, il-kompetizzjoni ta’ OS mingħajr liċenzja, b’mod partikolari l-iOS ta’ Apple, u, min-naħa l-oħra, dik mil-liċenzja AOSP.

a) Fuq l‑ammissibbiltà tal‑ewwel parti

133 Il-Kummissjoni ssostni li l-ewwel parti, sa fejn hija intiża sabiex tikkontesta d-definizzjoni tas-suq ta’ OS taħt liċenzja, għandha titqies bħala inammissibbli. Fil-fatt, Google tikkontesta biss il-konstatazzjoni tal-pożizzjoni dominanti tagħha f’dan is-suq.

134 F’dan ir-rigward, għalkemm Google tikkonċentra l-argumenti tagħha fuq il-bażi tal-allegata pożizzjoni dominanti tagħha fis-suq tal-OS taħt liċenzja u f’dan is-sens tifformula t-titolu tal-ewwel parti kif xieraq, xorta jibqa’ l-fatt li dawn l-argumenti jikkritikaw lill-Kummissjoni talli ddefinixxiet dan is-suq mill-perspettiva tal-OEMs u mhux tal-utenti jew tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet, li jieħdu inkunsiderazzjoni r-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple.

135 Dan l-argument jinftiehem fid-dawl tar-raġunament li wassal lill-Kummissjoni sabiex ma tinkludix l-OS mingħajr liċenzja fis-suq rilevanti, li jieħu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari l-fatt li l-kompetizzjoni minn Apple kienet indiretta u insuffiċjenti u li s-soluzzjonijiet identifikati fis-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254), invokata minn Google, ma kinux applikabbli (ara l-punt 7.3.5 dwar id-definizzjoni tas-suq u l-premessi 241 sa 245 tad-deċiżjoni kkontestata). Barra minn hekk, fl-istadju tad-definizzjoni tas-suq tal-OS taħt liċenzja, il-Kummissjoni stess irreferiet għar-raġunament żviluppat sabiex tiġi evalwata l-pożizzjoni dominanti ta’ Google f’dan is-suq, li jqis ukoll ir-restrizzjoni kompetittiva li tista’ tiġi eżerċitata minn Apple, b’mod partikolari fir-rigward tal-utenti jew tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet (ara l-premessi 243 u 267 tad-deċiżjoni kkontestata li jirreferu għall-punt 9.3.4 dwar l-evalwazzjoni tal-pożizzjoni dominanti).

136 Għalhekk, sa fejn Google tikkontesta kemm ir-raġunament żviluppat sabiex jiġi ddefinit is-suq tal-OS taħt liċenzja kif ukoll dak maħsub sabiex tiġi evalwata l-pożizzjoni dominanti tagħha f’dan is-suq, ma hemmx lok li l-ammissibbiltà tal-ewwel parti tiġi limitata għat-tieni parti tar-raġunament ikkontestat.

137 Għaldaqstant, għandu jitqies bħala ammissibbli l-argument ta’ Google li jikkontesta d-definizzjoni tas-suq tal-OS taħt liċenzja skont l-ewwel parti tal-ewwel motiv.

b) Fuq il‑fondatezza tal‑ewwel parti

138 Insostenn tal-ewwel parti tal-ewwel motiv, Google tressaq żewġ ilmenti bbażati, l-ewwel wieħed, fuq l-evalwazzjoni żbaljata tar-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata mill-OS mingħajr liċenzja, b’mod partikolari l-iOS ta’ Apple, u, it-tieni wieħed, fuq l-evalwazzjoni żbaljata tar-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata min-natura miftuħa tal-liċenzja AOSP.

1) Fuq ir‑restrizzjoni kompetittiva tal‑OS mingħajr liċenzja

139 Fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat, minn naħa, li l-OS mingħajr liċenzja ma kinux parti mill-istess suq bħall-OS taħt liċenzja (ara l-premessi 238 sa 267 tad-deċiżjoni kkontestata) u, min-naħa l-oħra, li l-pożizzjoni dominanti ta’ Google fis-suq tal-OS taħt liċenzja ma kinitx affettwata mir-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata fuq dan is-suq mill-OS mingħajr liċenzja ta’ Apple u ta’ BlackBerry (ara l-premessi 479 sa 589 tad-deċiżjoni kkontestata). Għalhekk, għalkemm wieħed jifhem b’mod distint id-definizzjoni tas-suq rilevanti u l-pożizzjoni okkupata minn Google fl-imsemmi suq, il-kwistjonijiet imqajma f’dawn iż-żewġ stadji tad-deċiżjoni kkontestata huma relatati b’mod sinjifikattiv.

140 F’dan ir-rigward għandu jiġi rrilevat li, sabiex jiġi ddefinit is-suq tal-OS taħt liċenzja, il-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni l-fatt, mhux ikkontestat minn Google, li l-OEMs ma kellhomx aċċess għall-OS mingħajr liċenzja, b’mod partikolari għall-iOS ta’ Apple (premessa 239 tad-deċiżjoni kkontestata). Għaldaqstant, ir-rwol li seta’ kellhom l-OS mingħajr liċenzja ma setax jiġi eżaminat, kif barra minn hekk sostniet Google, għajr fil-livell tal-utenti u tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet (premessa 241, punt 2, u premessa 242 tad-deċiżjoni kkontestata). Il-Kummissjoni madankollu tqis li din il-kompetizzjoni indiretta ma kinitx biżżejjed biex tikkontrobilanċja s-setgħa ta’ Google fis-suq (premessa 243 b’referenza għall-punt 9.3.4 tad-deċiżjoni kkontestata).

141 Sabiex waslet għal tali konklużjoni, il-Kummissjoni kkunsidrat b’mod partikolari l-ipoteżi ta’ tnaqqis żgħir iżda sinjifikattiv u mhux temporanju fil-kwalità (Small but Significant and Non Transitory Decrease in Quality, iktar ’il quddiem it-“tnaqqis fil-kwalità” jew it-“test SSNDQ”) ta’ Android. Permezz ta’ dan it-test, hija eżaminat ir-reazzjoni tal-utenti u tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet għal tnaqqis fil-kwalità ta’ Android. Fi kliem ieħor, il-Kummissjoni vverifikat jekk Google setgħetx iżżomm lura milli tiżviluppa u tiffinanzja l-Android mingħajr ma l-utenti tagħha u l-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet jirrikorru għal offerta alternattiva.

142 Fir-rigward tal-ewwel parti, Google tikkritika lill-Kummissjoni talli injorat il-kompetizzjoni eżerċitata minn Apple fil-livell tal-utenti u tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet kemm fir-rigward tad-definizzjoni tas-suq tal-OS taħt liċenzja kif ukoll fl-istadju tal-evalwazzjoni tas-setgħa tagħha f’dan is-suq. L-ewwel nett, il-Kummissjoni warrbet b’mod żbaljat provi tar-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple. It-tieni, hija ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-prinċipji stabbiliti fis-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254), li kienu jipprevedu l-kompetizzjoni minn kumpanniji integrati vertikalment. It-tielet, bit-test SSNDQ, li jibqa’ strument impreċiż, il-Kummissjoni ssottovalutat l-impatt tat-tnaqqis tal-kwalità ta’ Android billi evalwat b’mod żbaljat is-sensittività tal-utenti għall-kwalità tal-OS, l-importanza tal-politika tal-ipprezzar ta’ Apple, l-ispejjeż ta’ qlib għal OS oħra, il-lealtà tal-utenti għall-OS tagħhom u l-imġiba tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet.

i) Fuq il‑provi ta’ restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple

– L‑argumenti tal‑partijiet

143 Google, bħall-intervenjenti insostenn tagħha, tallega li l-Kummissjoni warrbet b’mod żbaljat diversi provi tar-restrizzjoni kompetittiva ta’ Apple. Dan japplika, l-ewwel nett, għal investimenti sinjifikattivi magħmula minn Google fl-iżvilupp tal-OS Android; it-tieni, għar-regolarità tal-innovazzjonijiet fir-rigward ta’ din l-OS u l-iOS ta’ Apple, u t-tielet, għad-dokumenti msemmija fil-premessi 250 sa 252 tad-deċiżjoni kkontestata, li juru l-kompetizzjoni eżerċitata minn Apple.

144 Il-Kummissjoni tenfasizza mill-bidu li ħadet inkunsiderazzjoni b’mod xieraq li r-restrizzjonijiet kompetittivi eżerċitati mill-OS mingħajr liċenzja ta’ Apple u ta’ BlackBerry ma kinux suffiċjenti. F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, l-investimenti mwettqa minn Google sabiex tiżviluppa l-Android huma mmotivati mill-interess finanzjarju tagħha; it-tieni, it-tiġrija għall-innovazzjoni allegata minn Google ma hijiex murija, peress li, b’mod partikolari, l-utenti jagħżlu mhux OS, iżda pjuttost apparat, u, it-tielet, id-dokumenti ċċitati minn Google huma ftit u ma humiex biżżejjed sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ restrizzjoni kompetittiva suffiċjenti min-naħa ta’ Apple.

– Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti Ġenerali

145 Sabiex tallega li l-evalwazzjoni tar-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple fis-suq tal-OS taħt liċenzja u fuq il-pożizzjoni dominanti ta’ Google f’dan is-suq hija żbaljata, Google tibbaża ruħha fuq elementi differenti li jistgħu jinġabru fil-qosor kif ġej:

– id-dikjarazzjonijiet ta’ wieħed mill-eżekuttivi tagħha, li jsostni li Google investiet fl-Android bħala reazzjoni għar-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple;

– ċerti risposti għat-talbiet għal informazzjoni mill-Kummissjoni, li huma mehmuża fl-anness tar-rikors, li jistabbilixxu relazzjoni ta’ kompetizzjoni bejn Apple u Google;

– żewġ dokumenti interni ta’ Google, jiġifieri posta elettronika tas‑16 ta’ Mejju 2012 kif ukoll preżentazzjoni interna ta’ Ottubru 2011, imsemmija fil-punt 252 tad-deċiżjoni kkontestata, u li minnhom jirriżulta li Google qiegħda ssofri attakki mill-kompetituri tagħha, fosthom Apple, u li l-għan ta’ Google huwa li tikkompeti ma’ din l-kumpannija li hija integrata vertikalment.

146 F’dan ir-rigward, qabel kollox, għandu jitfakkar li Google ma tikkontestax il-fatt li ma teżistix restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple fir-rigward tal-OEMs, kif enfasizzat mill-Kummissjoni (ara l-premessi 239, 249 u 252 tad-deċiżjoni kkontestata). Google tillimita ruħha għal li tinvoka l-kompetizzjoni eżerċitata minn Apple fir-rigward tal-utenti u tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet, li ġiet eżaminata mill-Kummissjoni, li kkonstatat li din ir-restrizzjoni kompetittiva mhux biss kienet indiretta iżda wkoll insuffiċjenti (ara l-premessi 242, 243 u r-referenza għall-punt 9.3.4, u l-premessi 249 u 267 tad-deċiżjoni kkontestata).

147 Issa, għandu jiġi kkonstatat li mid-diversi provi invokati minn Google ma jirriżultax li Apple teżerċita restrizzjoni kompetittiva li tista’ tipprekludiha milli taġixxi, b’mod sinjifikattiv, indipendentement mill-kompetituri tagħha, mill-klijenti tagħha u mill-konsumaturi tagħha. Fil-fatt, id-dikjarazzjonijiet ta’ direttur ta’ Google u t-tweġibiet tad-diversi kumpanniji għat-talbiet għal informazzjoni tal-Kummissjoni ma jagħmluhiex possibbli li jiġi stabbilit li l-kompetizzjoni indiretta minn Apple, fir-rigward tal-utenti u tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet, kienet b’saħħitha biżżejjed biex tikkontrobilanċja s-setgħa ta’ Google fis-suq tal-OS taħt liċenzja. Dawn id-dokumenti jindikaw biss li Google u kumpanniji oħra jaraw lil Apple bħala kompetitriċi. Ma tantx huma konklużivi fir-rigward ta’ jekk Google hijiex ristretta b’mod sinjifikattiv mill-kompetizzjoni eżerċitata minn Apple fis-suq inkwistjoni hawnhekk. L-istess konstatazzjoni tapplika fir-rigward taż-żewġ dokumenti interni ta’ Google msemmija mill-Kummissjoni fil-premessa 252 tad-deċiżjoni kkontestata, li sempliċement jikkonfermaw l-eżistenza ta’ relazzjoni ta’ kompetizzjoni bejn Google u Apple mingħajr madankollu ma jippermettu li tiġi evalwata l-importanza tagħha jew jekk hijiex ta’ natura li tistabbilixxi n-natura sinjifikattiva tagħha fir-rigward tas-setgħa ta’ Google fis-suq tal-OS taħt liċenzja.

148 Fir-rigward b’mod iktar partikolari tal-allegazzjonijiet magħmula minn Google li l-ammont tal-investimenti tagħha fl-Android kif ukoll il-paralleliżmu tal-innovazzjonijiet tal-Android u tal-iOS jixhdu l-vivaċità tal-kompetizzjoni ma’ Apple, dawn ma humiex biżżejjed sabiex ipoġġu indiskussjoni r-raġunament espost mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata.

149 Minn naħa, fil-fatt, l-investimenti ta’ Google għall-finijiet tal-iżvilupp ta’ Android ma jistgħux, waħedhom, jiġu spjegati mill-importanza tal-kompetizzjoni eżerċitata minn Apple fuq Google fil-livell tal-utenti ta’ apparati portabbli intelliġenti u tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet għal dawn l-apparati. Kif tesponi ġustament il-Kummissjoni, dawn l-investimenti huma spjegati essenzjalment mill-fatt li l-Android kienet tikkostitwixxi element essenzjali tal-istrateġija ta’ Google sabiex tirreaġixxi għall-isfida tat-tranżizzjoni lejn l-internet mobbli, billi din l-OS tippermetti l-inklużjoni fuq l-apparati portabbli intelliġenti tas-servizzi ġenerali ta’ tiftix ta’ Google.

150 Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni diġà wieġbet għall-argument ibbażat fuq il-paralleliżmu tal-innovazzjonijiet fid-deċiżjoni kkontestata billi osservat, b’mod partikolari, mingħajr ma ġiet kontradetta f’dan ir-rigward f’dan ir-rikors, li dan il-paralleliżmu ma kienx regolari daqskemm tallega Google, billi wħud mill-aġġornamenti tal-iOS ta’ Apple msemmija li saru qabel l‑2011 kienu biss aġġornamenti intermedjarji intiżi għall-manutenzjoni tal-OS u mhux aġġornamenti reali, u sa fejn it-tnaqqis fir-ritmu tal-aġġornamenti tal-Android mill‑2011, u għalhekk l-allinjament ma’ dawk tal-iOS, jista’ jiġi spjegat mill-kisba, minn dik id-data, ta’ setgħa sinjifikattiva fis-suq li tippermettilha tħalli għal żmien itwal il-verżjonijiet tal-Android mingħajr ma tinvesti daqstant biex taġġornahom bħal fil-passat (ara l-premessi 258 sa 262 tad-deċiżjoni kkontestata).

151 B’hekk, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata li rrelativizzat l-allegata tiġrija għall-innovazzjoni bejn l-Android u l-iOS fuq il-perijodu 2008-2011, sa fejn, f’dan il-perijodu, ġew żviluppati biss tliet verżjonijiet suċċessivi ta’ iOS, meta mqabbla ma’ sebgħa għal Android. Bl-istess mod, il-Kummissjoni ġustament qieset li t-tnaqqis fil-frekwenza tal-aġġornamenti ta’ Android mill-2011 kien pjuttost jikkostitwixxi element ta’ natura li jsostni l-eżistenza ta’ setgħa fis-suq ta’ Google milli element ta’ natura li jirrifletti r-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple, li f’kull każ ma kinitx suffiċjenti.

152 Għaldaqstant, sa fejn relazzjoni ta’ kawża u effett bejn aġġornament tal-iOS u aġġornament tal-Android tista’ tiġi invokata sa ċertu punt, l-elementi invokati f’dan ir-rigward ma jippermettux li jiġi stabbilit li din kienet tant sinjifikattiva li ppermettiet lil Apple tirrestrinġi lil Google b’tali mod li din tal-aħħar ma setgħetx taġixxi, b’mod sinjifikattiv, indipendentement mill-kompetituri tagħha, mill-klijenti tagħha u mill-konsumaturi tagħha.

153 Fl-aħħar lok, fir-rigward tal-kritika magħmula kontra r-rifjut mill-Kummissjoni, fil-premessa 251 tad-deċiżjoni kkontestata, ta’ dokumenti minn qabel l‑2011 minħabba li Google kien għadu ma kellhiex pożizzjoni dominanti fis-suq tal-OS taħt liċenzja, għandu jiġi kkonstatat li s-sitwazzjoni kompetittiva qabel u wara l‑2011 inbidlet minħabba l-iżvilupp tal-pożizzjoni ta’ Google f’dak is-suq. L-importanza tal-pressjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple ma tistax għalhekk tiġi analizzata abbażi ta’ data relatata ma’ perijodu li fih Google ma kellhiex pożizzjoni dominanti u għalhekk il-Kummissjoni ġustament ikkunsidrat li d-dokumenti inkwistjoni ma kinux rilevanti għall-evalwazzjoni tagħha. Barra minn hekk, din l-evalwazzjoni ma kinitx ser tinbidel li kieku ttieħdu inkunsiderazzjoni, sa fejn, għalkemm juru restrizzjoni kompetittiva min-naħa ta’ Apple, huma madankollu ma jippermettux li tiġi evalwata l-importanza tagħha u ma humiex ta’ natura li jistabbilixxi n-natura sinjifikattiva tagħha fir-rigward tas-setgħa ta’ Google fis-suq tal-OS taħt liċenzja.

154 Konsegwentement, l-argumenti kollha ta’ Google dwar l-evalwazzjoni ta’ ċerti provi dwar ir-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata mill-iOS ta’ Apple fis-suq tal-OS taħt liċenzja għandhom jiġu miċħuda.

ii) Fuq il‑kunsiderazzjoni tas‑sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254), u l‑konsistenza mal‑prassi deċiżjonali preċedenti

– L‑argumenti tal‑partijiet

155 Google ssostni li, billi naqset milli tieħu inkunsiderazzjoni r-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple, il-Kummissjoni wettqet żball identiku għal dak issanzjonat mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254). F’din l-aħħar kawża, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-pożizzjoni ta’ kumpannija mhux integrata f’suq downstream, il-kompetizzjoni eżerċitata, f’dan l-istess suq, minn kumpanniji integrati kellha tittieħed inkunsiderazzjoni. Google tallega wkoll li l-Kummissjoni ppreġudikat il-koerenza tal-prassi deċiżjonali tagħha.

156 Il-Kummissjoni tosserva li l-kuntest fattwali ta’ din il-kawża huwa differenti minn dak tas-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254), fin-nuqqas b’mod partikolari ta’ kompetizzjoni bejn Apple u Google fil-livell tal-OEMs. Barra minn hekk, id-deċiżjonijiet li Google tibbaża ruħha fuqhom ma jsemmu l-ebda inkonsistenza mal-prassi tal-Kummissjoni.

– Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti Ġenerali

157 Fl-ewwel lok, fir-rigward tat-teħid inkunsiderazzjoni tas-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254), għandu jitfakkar li din is-sentenza tagħlaq rikors għal annullament ippreżentat kontra deċiżjoni li tiddikjara inkompatibbli mas-suq intern l-amalgamazzjoni ta’ żewġ kumpanniji, Schneider Electric SA u Legrand SA. F’dik is-sentenza, il-Qorti Ġenerali annullat id-deċiżjoni tal-Kummissjoni għar-raġuni, b’mod partikolari, li l-Kummissjoni ma ħaditx inkunsiderazzjoni b’mod korrett is-setgħa tas-suq tal-kumpanniji integrati u, b’dan il-mod, issopravalutat is-setgħa fis-suq tal-kumpanniji mhux integrati, b’mod partikolari dik tal-entità li tirriżulta mill-amalgamazzjoni bejn Schneider u Legrand.

158 B’mod iktar preċiż, mill-punt 282 tas-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254) jirriżulta li l-produtturi mhux integrati ta’ komponenti ta’ bords tad-distribuzzjoni elettrika, bħal Schneider u Legrand, kienu suġġetti għal żewġ livelli ta’ kompetizzjoni mill-produtturi integrati. Din il-kompetizzjoni mmanifestat ruħha direttament fil-parteċipazzjoni tal-produtturi integrati u tal-assemblaturi min-networks tagħhom f’sejħiet għall-offerti li fihom ipparteċipaw ukoll il-produtturi mhux integrati, f’assoċjazzjoni fuq bażi ad hoc ma’ assemblaturi oħra. Immanifestat ruħha wkoll b’mod indirett billi l-produtturi integrati kienu jbigħu l-komponenti tagħhom lil assemblaturi li kienu rebħu sejħa għall-offerti, iżda li ma kinux parti min-networks tagħhom. F’dawn iż-żewġ każijiet, il-manifatturi mhux integrati ffaċċjaw kompetizzjoni mill-produtturi integrati.

159 Issa, il-kuntest fattwali ta’ din il-kawża huwa differenti minn dak tal-kawża li wasslet għas-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254). L-ewwel nett, is-suq downstream ma kienx ikkaratterizzat minn proċeduri ta’ sejħiet għall-offerti li fihom kienu ser jitfgħu direttament l-offerti tagħhom Apple u Google. Il-kompetizzjoni fis-suq downstream tal-utenti kienet bejn Apple u OEMs oħra, li ma kinux jassemblaw l-apparati portabbli tagħhom biss minn komponenti mibjugħa minn Google. L-OS kien biss element wieħed fost ħafna. Anki jekk jitqies li, bl-inklużjoni tal-Android, l-OEMs assoċjaw ruħhom ma’ Google u kkompetew ma’ Apple, bħala kumpannija integrata, il-kompetizzjoni fil-livell tal-utenti madankollu tiġi ssimplifikata għall-OS biss.

160 It-tieni nett, kif osservat ġustament il-Kummissjoni fil-punt 245 tad-deċiżjoni kkontestata, Apple, bħala kumpannija integrata, ma kinitx toffri l-iOS lill-OEMs. Għaldaqstant ma setax ikun hemm kompetizzjoni bejn Apple u Google f’dan il-livell. Il-każ kien ikun differenti kieku, minbarra li tbigħ apparati li jaħdmu bl-iOS, Apple kienet toffri li l-OS tagħha taħt liċenzja. Filwaqt li, fis-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254), il-kumpanniji integrati u mhux integrati kkompetew biex joffru l-komponenti tagħhom lill-assemblaturi, dan ma kienx il-każ fil-kawża preżenti.

161 Għaldaqstant, fil-livell tal-OEMs, iOS u Android ma kinux sostitwibbli, fatt li ġġustifika li suq ma jiġix iddefinit bħala li jinkludi l-OS kollha. Għalkemm Google ċertament taffaċċja kompetizzjoni minn Apple fil-livell tal-utenti jew tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet, sa fejn l-OS seta’ jkun wieħed mill-parametri li dawn iqisu qabel ma jixtru apparat portabbli jew jiżviluppaw applikazzjoni għal dan l-OS, dan kien biss parametru wieħed fost oħrajn. Is-sostitwibbiltà għalhekk dehret limitata f’dan il-livell, u dan seta’ jiġġustifika, kif enfasizzat il-Kummissjoni fil-punt 243 tad-deċiżjoni kkontestata, li l-iOS u l-Android ma jiġux inklużi fl-istess suq.

162 F’kull każ, ma jistax jiġi lmentat li l-Kummissjoni injorat fid-deċiżjoni kkontestata l-kompetizzjoni eżerċitata minn Apple fil-livell tal-utenti u tal-iżviluppaturi ta’ applikazzjonijiet, billi l-Kummissjoni qieset dan sabiex tikkonkludi li din kienet kemm indiretta kif ukoll insuffiċjenti.

163 Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma żbaljatx meta ma applikatx, f’dan il-każ, is-soluzzjonijiet stabbiliti fis-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2002, Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (T‑310/01, EU:T:2002:254).

164 Fit-tieni lok, fir-rigward tal-koerenza tad-deċiżjoni kkontestata mal-prassi deċiżjonali preċedenti tal-Kummissjoni, għandu jitfakkar li deċiżjonijiet f’kawżi oħra jistgħu jagħtu biss indikazzjoni, sa fejn iċ-ċirkustanzi ta’ dawn il-kawżi ma humiex l-istess (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Settembru 2013, Roca Sanitario vs Il-Kummissjoni, T‑408/10, EU:T:2013:440, punt 64 u l-ġurisprudenza ċċitata).

165 Fi kwalunkwe każ, il-Kummissjoni hija obbligata twettaq analiżi individwalizzata taċ-ċirkustanzi proprji għal kull kawża, mingħajr ma tkun marbuta minn deċiżjonijiet preċedenti li jikkonċernaw operaturi ekonomiċi oħra, swieq ta’ prodotti u ta’ servizzi oħra jew swieq ġeografiċi oħra f’mumenti differenti (ara s-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2009, Clearstream vs Il-Kummissjoni, T‑301/04, EU:T:2009:317, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata). Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata li ppreġudikat il-koerenza tal-prassi deċiżjonali tagħha fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta’ din il-kawża.

166 Fi kwalunkwe każ, l-ewwel nett, jirriżulta mid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2012) 2405 finali tal‑4 ta’ April 2012 li tiddikjara operazzjoni ta’ amalgamazzjoni kompatibbli mas-suq komuni u mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/M.6439 – AGRANA/RWA/JV) li l-kumpanniji integrati kienu, f’dik il-kawża, tqiesu li kienu qegħdin jeżerċitaw restrizzjoni kompetittiva peress li setgħu jiddevjaw u jbigħu parti mill-produzzjoni tagħhom tal-meraq ikkonċentrat lil partijiet terzi. Issa, f’dan il-każ, Apple bl-ebda mod ma offriet l-OS tagħha lil partijiet terzi. Barra minn hekk, għalkemm mill-premessa 115 tad-deċiżjoni ċċitata iktar ’il fuq jirriżulta li l-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni l-eżistenza ta’ restrizzjoni kompetittiva indiretta min-naħa tal-kumpanniji integrati fuq il-proċessuri tal-meraq ikkonċentrat, ma tista’ tiġi kkonstatata l-ebda differenza minn din il-kawża. Il-Kummissjoni fil-fatt eżaminat ir-restrizzjoni kompetittiva indiretta eżerċitata minn Apple iżda, fl-aħħar mill-aħħar, ma qisithiex rilevanti għall-evalwazzjonijiet tagħha minħabba l-insuffiċjenza tagħha.

167 Fit-tieni lok, fir-rigward tal-approċċ meħud fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2014) 8546 finali tat‑12 ta’ Novembru 2014 li tiddikjara operazzjoni ta’ amalgamazzjoni kompatibbli mas-suq komuni u mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/M.7342 – Alcoa/Firth Rixson); u fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2005) 2676 finali tat‑13 ta’ Lulju 2005 li tiddikjara operazzjoni ta’ amalgamazzjoni kompatibbli mas-suq komuni u mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/M.3653 – Siemens/VA Tech), dan huwa simili għal dak segwit f’din il-kawża; għalhekk l-ebda inkonsistenza ma tista’ tiġi kkonstatata. Fil-fatt, f’dawk id-deċiżjonijiet, il-Kummissjoni eżaminat l-importanza tar-restrizzjoni kompetittiva li x’aktarx tiġi eżerċitata fuq is-suq rilevanti minn kumpanniji vertikalment integrati.

168 Fit-tielet lok, fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2012) 1068 finali tat‑13 ta’ Frar 2012 li tiddikjara operazzjoni ta’ amalgamazzjoni kompatibbli mas-suq komuni u mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/M.6381 – Google/Motorola Mobility), il-Kummissjoni bl-ebda mod ma kkonstatat li l-OS mobbli taħt liċenzja u mingħajr liċenzja jappartjenu għall-istess suq. Mill-premessa 30 ta’ din id-deċiżjoni jirriżulta li l-Kummissjoni ppreferiet tħalli din il-kwistjoni miftuħa sa fejn l-amalgamazzjoni bejn Google u Motorola Mobility ma kinitx tqajjem diffikultajiet f’dan ir-rigward.

169 Fir-raba’ lok, l-istess japplika għad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2009) 10033 finali, tas‑16 ta’ Diċembru 2009, li tirrigwarda proċedura skont l-Artikolu 102 TFUE u l-Artikolu 54 tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/39.530 – Microsoft (tying [Bejgħ li jorbot])). Għalkemm, fid-dawl tal-premessa 17 ta’ dik id-deċiżjoni, jista’ jkun hemm dubju dwar id-definizzjoni ta’ suq li jinkludi s-sistemi operattivi għall-kompjuters kemm taħt liċenzja kif ukoll mingħajr liċenzja, għandu jiġi rrilevat li din il-kwistjoni ma tat lok għall-ebda diskussjoni. Fil-fatt, mill-premessa 30 ta’ din id-deċiżjoni jirriżulta li Microsoft bl-ebda mod ma kkontestat li għandha pożizzjoni dominanti fis-suq tas-sistemi operattivi għall-kompjuters.

170 Fil-ħames lok, l-eżami tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2013) 8873 finali tal‑4 ta’ Diċembru 2013 li tiddikjara operazzjoni ta’ amalgamazzjoni kompatibbli mas-suq komuni u mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/M.7047 – Microsoft/Nokia) jagħti l-istess għarfien. Fil-fatt, mill-premessa 102 ta’ dik id-deċiżjoni jirriżulta li l-Kummissjoni bl-ebda mod ma ddeċidiet dwar l-eżistenza jew le ta’ suq ta’ OS taħt liċenzja u mingħajr liċenzja.

171 Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata li ppreġudikat il-koerenza tal-prassi deċiżjonali tagħha, u għalhekk l-argumenti mressqa f’dan ir-rigward minn Google għandhom jiġu miċħuda.

iii) Fuq it‑test SSNDQ

– L‑argumenti tal‑partijiet

172 Għal Google, il-Kummissjoni kkontradixxiet lilha nnifisha meta kkunsidrat il-possibbiltà ta’ tnaqqis fil-kwalità ta’ Android sa fejn hija ddikjarat, b’mod parallel, li Google kellha kull interess li tiżgura l-ikbar distribuzzjoni possibbli tal-apparati ta’ Android. Google tenfasizza wkoll, bħall-partijiet intervenjenti insostenn tagħha, li t-test tat-tnaqqis fil-kwalità użat f’dan ir-rigward huwa impreċiż u li hija ma tafx x’inhuma l-modalitajiet konkreti tal-implimentazzjoni tiegħu.

173 Skont il-Kummissjoni, l-ewwel nett, ma hemm l-ebda inkoerenza li tista’ tiġi rrilevata bejn il-konstatazzjoni li tgħid li l-istrateġija kummerċjali ta’ Google kienet li żżid id-distribuzzjoni tal-apparati ta’ Android u dik li tgħid li Google kienet f’pożizzjoni li tista’ tieħu vantaġġ minn tnaqqis fil-kwalità ta’ Android. Madankollu, din l-ipoteżi ma timplikax li huwa fl-interess ta’ Google li tnaqqas il-kwalità ta’ Android. It-tieni, il-Kummissjoni tenfasizza li hija ma tistax tkun obbligata tiddefinixxi standard fiss ta’ tnaqqis fil-kwalità sabiex jiġi implimentat it-test SSNDQ, sakemm ma trendihx inutli fil-prattika.

– Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti Ġenerali

174 Għandu jiġi osservat li, fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni pprevediet il-possibbiltà ta’ tnaqqis fil-kwalità ta’ Android sabiex tevalwa l-pożizzjoni ta’ Google fis-suq tal-OS taħt liċenzja. Il-Kummissjoni indikat f’dan ir-rigward li l-utenti u l-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet ta’ OS taħt liċenzja ma kinux suffiċjentement sensittivi għal tnaqqis fil-kwalità ta’ Android (premessa 483 tad-deċiżjoni kkontestata). Hija għamlet referenza wkoll għal din l-evalwazzjoni sabiex tiddefinixxi l-portata tas-suq tal-OS taħt liċenzja (ara l-premessi 243 u 267 tad-deċiżjoni kkontestata).

175 Għalhekk, essenzjalment, minħabba restrizzjoni indiretta u insuffiċjenti fil-livell tal-utenti u tal-iżviluppaturi ta’ applikazzjonijiet, il-Kummissjoni qieset li l-OS mingħajr liċenzja ma jappartjenux għall-istess suq bħall-OS taħt liċenzja u l-kumpanniji li joperaw dawk tal-ewwel, b’mod partikolari Apple, ma jikkontrobilanċjawx is-setgħa fis-suq ta’ Google.

176 Issa, qabel kollox, sabiex tiddefinixxi suq rilevanti u tevalwa, f’dan tal-aħħar, is-sitwazzjoni kompetittiva ta’ kumpannija kkonċernata, il-Kummissjoni tista’ tibbaża ruħha fuq sensiela ta’ indizji, mingħajr ma tkun obbligata ssegwi ordni ġerarkika riġida tas-sorsi differenti ta’ informazzjoni jew ta’ tipi differenti ta’ provi għad-dispożizzjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Jannar 2017, Topps Europe vs Il-Kummissjoni, T‑699/14, mhux ippubblikata, EU:T:2017:2, punti 80 sa 82).

177 Fil-preżenza ta’ prodott li ma kienx probabbli li jagħti lok għat-test klassiku ta’ monopolju ipotetiku intiż sabiex tiġi vverifikata r-reazzjoni tas-suq għal żieda żgħira iżda sinjifikattiva u mhux temporanja fil-prezz ta’ oġġett (Small but Significant and Non Transitory Increase in Price), it-test SSNDQ, li jipprevedi t-tnaqqis fil-kwalità tal-prodott inkwistjoni, kien tabilħaqq jikkostitwixxi indizju rilevanti għad-definizzjoni tas-suq rilevanti. Il-kompetizzjoni bejn il-kumpanniji tista’ ċertament timmanifesta ruħha f’termini ta’ prezzijiet, iżda wkoll f’termini tal-kwalità u tal-innovazzjoni.

178 Din l-ipoteżi setgħet tintuża wkoll, fil-punti 9.3.4.1 sa 9.3.4.3 tad-deċiżjoni kkontestata, sabiex jiġi vverifikat jekk Google, f’sitwazzjoni ta’ pożizzjoni dominanti fis-suq tal-OS taħt liċenzja, kinitx ristretta mill-kompetizzjoni minn Apple, li tinsab barra minn dan is-suq. Il-konstatazzjoni, fl-istadju tad-definizzjoni ta’ suq, ta’ sostitwibbiltà dgħajfa fid-domanda indiretta fil-preżenza ta’ tnaqqis fil-kwalità ta’ prodott tibqa’ wkoll rilevanti, fl-istadju tal-evalwazzjoni tal-pożizzjoni dominanti, għall-evalwazzjoni tar-restrizzjoni li toriġina minn kumpannija li tikkummerċjalizza prodott differenti, li ma jaqax fis-suq hekk iddefinit.

179 Sussegwentement, il-formulazzjoni ta’ din l-ipoteżi bl-ebda mod ma timplika, kif tallega b’mod żbaljat Google, li l-Kummissjoni ddikjarat li kien fl-interess ta’ Google li tnaqqas il-kwalità ta’ Android. Għall-kuntrarju, l-eżami ta’ tnaqqis fil-kwalità ta’ Android kien sempliċement intiż biex jivverifika jekk Google kinitx qiegħda taffaċċja, fil-livell tal-utenti u tal-iżviluppaturi tal-applikazzjonijiet, restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn Apple kif kien allegat minn Google matul il-proċedura amministrattiva.

180 Fl-aħħar nett, id-definizzjoni ta’ standard kwantitattiv preċiż tat-tnaqqis fil-kwalità tal-prodott ikkonċernat ma tistax tkun prerekwiżit għall-implimentazzjoni tat-test SSNDQ. L-ipoteżi ta’ tnaqqis żgħir fil-kwalità ta’ Android ma kinitx teħtieġ, bħalma hu l-każ għat-test klassiku ta’ monopolju ipotetiku, li għalih żieda żgħira iżda sinjifikattiva u mhux temporanja fil-prezz tista’ tiġi kkwantifikata iktar faċilment, l-iffissar minn qabel ta’ standard ta’ tnaqqis preċiż. Huwa importanti biss li t-tnaqqis fil-kwalità jibqa’ żgħir, għalkemm ikun sinjifikattiv u mhux temporanju.

181 Għalhekk, il-Kummissjoni kkunsidrat ġustament it-tnaqqis fil-kwalità ta’ Android permezz tat-test SSNDQ.

iv) Fuq il‑lealtà tal‑utenti għall‑OS tagħhom

– L‑argumenti tal‑partijiet

182 Għal Google, il-lealtà tal-utenti ma kinitx parametru rilevanti. Għalkemm, fl‑2015, iktar minn erba’ minn kull ħames utenti li xtraw apparat li jaħdem bl-Android xtraw apparat ieħor li jaħdem bl-Android, dan kien biss minħabba l-isforzi ta’ Google sabiex iżżomm il-kwalità tal-OS. Il-lealtà hija għalhekk funzjoni tal-kwalità tal-Android, kif muri minn diversi provi indebitament miċħuda mill-Kummissjoni. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tiċħad b’mod żbaljat l-użu tal-mudell ekonomiku ta’ Klemperer, li juri li Google taffaċċja kompetizzjoni minn Apple fl-attrazzjoni ta’ persuni li jixtru apparat għall-ewwel darba, u li din il-kompetizzjoni taffettwa l-aġir tal-utenti kollha tal-Android.

183 Skont il-Kummissjoni, il-lealtà tal-utenti kienet parametru rilevanti sabiex tiġi eskluża l-ipoteżi ta’ qlib sostanzjali min-naħa tal-utenti għal OS oħra f’każ ta’ tnaqqis żgħir fil-kwalità tal-Android. Il-Kummissjoni ċaħdet ukoll ir-rilevanza, f’dan il-każ, tar-riżultati miksuba bl-użu tal-mudell ekonomiku ta’ Klemperer.

– Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti Ġenerali

184 F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, għandu jiġi osservat li l-lealtà tal-utenti lejn Android ma kinitx attribwibbli, skont il-Kummissjoni, biss għall-kwalità tal-OS. Kif indikat il-Kummissjoni fuq il-bażi tad-dikjarazzjonijiet tal-OEMs, iċċitati fil-premessi 524 u 534 tad-deċiżjoni kkontestata, il-livell għoli ta’ lealtà tal-utenti lejn Android jista’ wkoll jiġi spjegat mid-diffikultajiet li jaffaċċjaw l-utenti biex jittrasferixxu d-data personali jew mill-ħtieġa li jixtru l-applikazzjonijiet mill-ġdid. B’mod partikolari, kif ġie rrilevat b’mod partikolari minn wieħed minn dawn l-OEMs, l-utenti jidraw kif jaħdem l-apparat intelliġenti tagħhom u ma jkunux iridu jitgħallmu jużaw sistema ġdida mill-bidu (ara l-premessa 534(3), tad-deċiżjoni kkontestata). Il-lealtà tal-utenti ma tistax tiġi spjegata biss mill-kwalità ta’ OS sa fejn, kif esponiet il-Kummissjoni fil-premessa 488 tad-deċiżjoni kkontestata, diversi utenti jużaw verżjoni ta’ Android li ma hijiex aġġornata.

185 It-tieni, id-dikjarazzjoni ta’ direttur ta’ Google, mehmuża fl-anness tar-rikors, ma tpoġġix f’dubju l-importanza tal-parametru tal-lealtà tal-ut