KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SAUGMANDSGAARD ØE

ippreżentati fit-12 ta’ April 2018 ( 1 )

Kawża C-151/17

Swedish Match AB

vs

Secretary of State for Health,

fil-preżenza ta’

New Nicotine Alliance

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-High Court of Justice (England & Wales), Queen’s Bench Division (Administrative Court) (il-Qorti Għolja tal-Ġustizzja (Ingilterra u Wales), Sezzjoni tal-Queen’s Bench (Awla Amministrattiva)), ir-Renju Unit)

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Manifattura, preżentazzjoni u bejgħ tal-prodotti tat-tabakk – Direttiva 2014/40/UE – Artikolu 1(c) – Artikolu 17 – Projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali – Talba għall-evalwazzjoni tal-validità – Prinċipju ta’ proporzjonalità – Prinċipju ta’ prekawzjoni”

I. Introduzzjoni

1. Permezz tat-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, il-High Court of Justice (England & Wales), Queen’s Bench Division (Administrative Court) (il-Qorti Għolja tal-Ġustizzja (Ingilterra u Wales), Sezzjoni tal-Queen’s Bench (Awla Amministrattiva), ir-Renju Unit) tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-validità tal-Artikolu 1(c) u tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40/UE ( 2 ). Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Swedish Match AB u s-Secretary of State for Health (is-Segretarju tal-Istat għas-Saħħa, ir-Renju Unit), fil-preżenza tan-New Nicotine Alliance (iktar ’il quddiem in-“NNA”), dwar il-validità ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi dawn id-dispożizzjonijiet.

2. Skont l-Artikolu 1(c) u tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40, l-Istati Membri huma obbligati jipprojbixxu t-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali. Dawn id-dispożizzjonijiet għaldaqstant iżommu obbligu li ilu jorbot lill-Istati Membri mill-1992 ( 3 ) u li kien diġà ġġedded fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/37/KE ( 4 ), li hija l-istrument li ppreċeda d-Direttiva 2014/40. Madankollu, Ir-Renju tal-Isvezja huwa eżentat minn dan l-obbligu, bis-saħħa ta’ dispożizzjoni tal-Att ta’ Adeżjoni ta’ dan tal-aħħar mal-Unjoni Ewropea ( 5 ), minħabba l-użu tradizzjonali f’dan il-pajjiż ta’ prodott tat-tabakk għall-użu orali msejjaħ “snus”.

3. Fis-sentenzi Swedish Match ( 6 ) u Arnold André ( 7 ), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà eżaminat il-validità tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/37 u kkonkludiet li ma kien hemm ebda element li jista’ jaffettwa din il-validità. Fil-kuntest ta’ din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja hija essenzjalment mistiedna tiddetermina jekk il-validità tad-dispożizzjonijiet ta’ portata simili previsti mid-Direttiva 2014/40 għandhiex issa titqiegħed fid-dubju fid-dawl tal-iżvilupp tal-konoxxenzi xjentifiċi u tal-kuntest leġiżlattiv applikabbli għall-prodotti tat-tabakk u għall-prodotti relatati li seħħ minn dak iż-żmien ’il quddiem.

4. Id-domanda mibgħuta mill-qorti tar-rinviju tqajjem diversi raġunijiet ta’ eventwali invalidità tal-Artikolu 1(c) u tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40. Madankollu, konformement mat-talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, dawn il-konklużjonijiet ser ikunu limitati għal analiżi ta’ din id-domanda sa fejn din tfittex li jsir magħruf jekk dawn id-dispożizzjonijiet imorrux kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità. Madankollu, uħud mill-kunsiderazzjonijiet żviluppati f’dan il-kuntest ser ikunu rilevanti wkoll għall-eżami ta’ din id-domanda sa fejn din tirrigwarda l-kompatibbiltà tal-imsemmija dispożizzjonijiet mal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni.

5. Nindika mill-bidu nett li minn din l-analiżi ma huwa ser jirriżulta ebda element li jista’ jwassal għall-invalidità tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni.

II. Il-kuntest ġuridiku

6. Fid-19 ta’ Diċembru 2012, il-Kummissjoni Ewropea adottat proposta ta’ direttiva intiża li tirrevedi d-Direttiva 2001/37 (iktar ’il quddiem il-“Proposta tal-Kummissjoni”) ( 8 ), li kellha magħha Valutazzjoni tal-Impatt li tiġbor fil-qosor ir-riżultati ta’ studju ddettaljat imwettaq mid-dipartimenti tal-Kummissjoni wara li nediet konsultazzjoni pubblika tal-partijiet interessati (iktar ’il quddiem il-“Valutazzjoni tal-Impatt”) ( 9 ). F’din il-Valutazzjoni tal-Impatt il-Kummissjoni eżaminat id-diversi għażliet li kellu quddiemu l-leġiżlatur f’dak li jirrigwarda b’mod partikolari r-regolamentazzjoni tat-tabakk għall-użu orali u evalwat l-impatti sanitarji u soċjoekonomiċi potenzjali tagħhom. Għal dan il-għan, hija ħadet inkunsiderazzjoni studji xjentifiċi li kienu disponibbli dak iż-żmien, u b’mod partikolari parir mogħti mill-Kumitat Xjentifiku tal-Kummissjoni dwar ir-Riskji Emerġenti għas-Saħħa u dawk Identifikati Reċentement (SCENIHR) fl-2008 fuq talba tal-Kummissjoni (iktar ’il quddiem il-“Parir tas-SCENIHR”) ( 10 ).

7. Il-Proposta tal-Kummissjoni u l-Valutazzjoni tal-Impatt servew bħala bażi għall-adozzjoni tad-Direttiva 2014/40, li l-premessa 32 tagħha taqra kif ġej: “Id-Direttiva tal-Kunsill 89/622/KEE [ ( 11 )] pprojbixxiet il-bejgħ fl-Istati Membri ta’ ċerti tipi ta’ tabakk għall-użu orali. Id-Direttiva [2001/37] affermat mill-ġdid dik il-projbizzjoni. L-Artikolu 151 tal-[Att ta’ Adeżjoni] jagħti lill-Isvezja deroga mill-projbizzjoni. Il-projbizzjoni tal-bejgħ ta’ tabakk għall-użu orali għandha tinżamm sabiex tipprevjeni l-introduzzjoni fl-Unjoni (minbarra l-Isvezja) ta’ prodott li jikkawża dipendenza u li għandu effetti negattivi fuq is-saħħa. Għal prodotti oħra tat-tabakk li ma jdaħħnux u li mhumiex prodotti għas-suq tal-massa, id-dispożizzjonijiet stretti dwar it-tikkettar u ċerti dispożizzjonijiet relatati mal-ingredjenti tagħhom huma meqjusa suffiċjenti għall-kontroll tal-espansjoni tagħhom fis-suq lil hinn mill-użu tradizzjonali tagħhom.”

8. L-Artikolu 1(c) ta’ din id-direttiva jistabbilixxi: “L-objettiv ta’ din id-Direttiva hu li tapprossima l-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri rigward: […] (c) il-projbizzjoni fuq it-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali; […]”

9. Skont l-Artikolu 2(8) tal-imsemmija direttiva, it-“tabakk għall-użu orali” ifisser “il-prodotti tat-tabakk kollha għall-użu orali, ħlief dawk maħsuba għall-inalazzjoni jew għall-magħda, magħmula kompletament jew parzjalment minn tabakk, fi trab jew f’forma ta’ partikuli jew fi kwalunkwe taħlita ta’ dawk il-forom, partikolarment dawk ippreżentati f’porzjonijiet fi qratas jew qratas porużi”.

10. Skont l-Artikolu 17 tal-istess direttiva, “[l‑]Istati Membri għandhom jipprojbixxu t-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali, mingħajr ħsara għall-Artikolu 151 tal-[Att tal-Adeżjoni]”.

11. Skont l-Artikolu 151(1) tal-Att ta’ Adeżjoni, “[l‑]atti indikati fil-lista tal-Anness XV ta’ dan l-att għandhom japplikaw f’dak li għandu x’jaqsam mal-Istati Membri l-ġodda taħt il-kundizzjonijiet kif indikati f’dak l-anness” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. L-imsemmi anness jistabbilixxi, b’mod partikolari, li l-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali ma għandhiex tapplika għar-Renju tal-Isvezja, b’eċċezzjoni tal-projbizzjoni tal-kummerċjalizzazzjoni ta’ dan il-prodott f’forma li tixbah prodott tal-ikel.

12. Fir-Renju Unit, l-Artikolu 1(c) u l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2014/40 ġew implimentati mill-Artikolu 17 tat-Tobacco and Related Product Regulations 2016 (id-Digriet tal-2016 dwar it-Tabakk u l-Prodotti Relatati, iktar ’il quddiem id-“Digriet dwar it-Tabakk”), li jipprovdi li “Ebda persuna ma tista’ tipproduċi jew tipprovdi tabakk għall-użu orali”.

III. Il-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

13. Swedish Match hija kumpannija b’responsabbiltà limitata kkostitwita fl-Isvezja li tikkummerċjalizza prinċipalment prodotti tat-tabakk li ma jdaħħnux, u b’mod partikolari snus. Is-snus huwa kkunsmat oralment u huwa magħmul minn tabakk imqatta’ ppastorizzat u minn additivi tal-ikel awtorizzati. Fl-Isvezja, il-produzzjoni tas-snus hija suġġetta għal-leġiżlazzjoni li tapplika għall-prodotti tal-ikel. Il-livelli massimi ta’ sustanzi mhux mixtieqa f’dan il-prodott ġew iddefiniti b’mod strett mill-Aġenzija Svediża tal-Ikel.

14. Din il-kumpannija ppreżentat rikors kontra l-Artikolu 17 tad-Digriet dwar it-Tabakk quddiem il-qorti tar-rinviju. Is-Segretarju tal-Istat għas-Saħħa għandu l-kwalità ta’ konvenut fil-kuntest ta’ din il-proċedura. In-NNA, li hija assoċjazzjoni li l-għan tagħha bħala assoċjazzjoni jikkonsisti fil-promozzjoni tas-saħħa pubbliku billi jitnaqqsu l-effetti ħżiena tat-tabakk, ġiet awtorizzata tintervjeni fl-imsemmija proċedura.

15. Fil-kuntest tar-rikors tagħha, Swedish Match issostni li l-projbizzjoni assoluta li tolqot it-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali fir-Renju Unit, imposta mill-Artikolu 17 tad-Digriet dwar it-Tabakk, ma hijiex konformi mad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, skont din tal-aħħar, id-dispożizzjonijiet infushom li dan l-artikolu jfittex li jittrasponi, jiġifieri l-Artikolu 1(c) u l-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40, imorru kontra regoli tad-dritt tal-Unjoni ta’ livell ogħla.

16. Swedish Match issostni li r-raġunament adottat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Swedish Match ( 12 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li ma kienx hemm elementi li jippermettu li titqiegħed fid-dubju l-validità tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali prevista fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/37, ma għadux jgħodd fid-dawl tal-iżviluppi li seħħew minn dak iż-żmien ’il quddiem fir-rigward tal-leġiżlazzjoni applikabbli, tad-data xjentifika disponibbli u tal-karatteristiċi tas-suq tal-prodotti tat-tabakk.

17. B’mod iktar speċifiku, din il-kumpannija tinvoka l-inkompatibbiltà tal-Artikolu 1(c) u tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40 mal-prinċipji ta’ nondiskriminazzjoni, ta’ proporzjonalità u ta’ sussidjarjetà, mal-obbligu ta’ motivazzjoni previst fl-Artikolu 296 TFUE u mal-moviment liberu tal-merkanzija ggarantit mill-Artikoli 34 u 35 TFUE.

18. Fil-kuntest tal-intervent tagħha, in-NNA tallega li l-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali mhux biss hija sproporzjonata, iżda tmur ukoll kontra d-drittijiet għar-rispett tad-dinjità tal-bniedem u tal-ħajja privata u tal-familja, irrikonoxxuti fl-Artikoli 1 u 7, rispettivament, tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), u d-dritt ta’ aċċess għall-kura medika previst fl-Artikolu 35 tal-Karta.

19. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja: “L-Artikoli 1(c) u 17 tad-Direttiva [2014/40] huma invalidi minħabba: i. ksur tal-prinċipju ġenerali tal-UE ta’ nondiskriminazzjoni; ii. ksur tal-prinċipju ġenerali tal-UE ta’ proporzjonalità; iii. ksur tal-Artikolu 5(3) TUE u l-prinċipju tal-UE ta’ sussidjarjetà; iv. ksur tal-Artikolu 296(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (‘TFUE’); v. ksur tal-Artikoli 34 u 35 TFUE, u vi. ksur tal-Artikoli 1, 7 u 35 tal-[Karta]?”

20. Swedish Match, in-NNA, l-Gvern Ungeriż u l-Gvern Finlandiż, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

21. Swedish Match, in-NNA, il-Gvern tar-Renju Unit u l-Gvern Norveġiż, il-Parlament, il-Kunsill u l-Kummissjoni dehru fis-seduta għas-sottomissjonijiet orali li nżammet fil-25 ta’ Jannar 2018.

IV. Analiżi

A. Kunsiderazzjonijiet preliminari

22. Il-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali stabbilita fl-Artikolu 1(c) u fl-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40 tfittex li tilħaq, bħad-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ din id-direttiva, l-għan doppju li jiġi ffaċilitat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern filwaqt li jittieħed bħala bażi livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ ( 13 ).

23. Din il-projbizzjoni nżammet f’din id-direttiva bil-għan li jiġi evitat li tiddaħħal mill-ġdid il-frammentazzjoni tas-suq intern li kienet teżisti qabel ma ġiet imposta tali miżura fuq il-livell tal-Unjoni fl-1992 ( 14 ). Dak iż-żmien diversi Stati Membri kienu diġà pprojbixxew it-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali jew kienu ser jagħmlu dan, tant li kien tqies li armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali kienet neċessarja sabiex jiġu evitati l-ostakoli għall-kummerċ li probabbilment kienu jirriżultaw minn żvilupp eteroġenu ta’ dawn il-leġiżlazzjonijiet ( 15 ).

24. Il-leġiżlatur qies, kif kien diġà għamel fl-1992 u fl-2001, li tali armonizzazzjoni kellha titwettaq, sabiex jintlaħaq ukoll l-għan ta’ protezzjoni tas-saħħa msemmi iktar ’il fuq, permezz tal-projbizzjoni ta’ dan il-prodott. Kif tispeċifika l-premessa 32 tad-Direttiva 2014/40, din il-projbizzjoni tfittex li timpedixxi l-aċċess għal prodotti tat-tabakk li jikkawżaw dipendenza u jagħmlu ħsara, u li huma mmanifatturati għas-suq tal-massa.

25. Din il-premessa, moqrija fid-dawl tal-Proposta tal-Kummissjoni u tal-Valutazzjoni tal-Impatt, tindika li l-leġiżlatur enfasizza l-effett ta’ ħsara intrinsiku tat-tabakk għall-użu orali u n-neċessità li jiġi evitat li tidħol fl-Unjoni forma ġdida ta’ dipendenza min-nikotina, b’mod partikolari fost iż-żgħażagħ (effett ta’ istigazzjoni). Iż-żamma tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali tqieset li kienet iktar u iktar neċessarju peress li din id-dipendenza tista’ żżid ir-riskju ta’ użu sussegwenti tat-tabakk għat-tipjip (effett ta’ pont). Barra minn hekk, it-tneħħija ta’ din il-projbizzjoni tista’ tfixkel l-isforzi tal-persuni li jpejpu sabiex jieqfu mit-tipjip billi tippermettilhom jikkunsmaw it-tabakk b’mod li ma jidhirx fl-ambjenti li fihom ma jistax isir tipjip. Dawk li l-isforzi tagħhom sabiex jieqfu mit-tipjip ma jirnexxux b’hekk jirriskjaw li jagħmlu użu doppju mit-tabakk għat-tipjip u mit-tabakk għall-użu orali. Min-naħa l-oħra, ma huwiex ipprovat li t-tabakk għall-użu orali jirrappreżenta, bħala alternattiva għat-tabakk għat-tipjip, għajnuna effikaċi għall-waqfien mit-tipjip (effett ta’ sostituzzjoni). Minn dan il-leġiżlatur ikkonkluda li ż-żamma tal-imsemmija projbizzjoni tkun globalment ta’ benefiċċju għas-saħħa pubblika ( 16 ).

26. Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, Swedish Match u n-NNA jikkontestaw il-konformità tal-projbizzjoni inkwistjoni mal-prinċipju ta’ proporzjonalità billi jenfasizzaw li t-tabakk għall-użu orali għandu effett ta’ ħsara relattiv inqas meta mqabbel mal-prodotti tat-tabakk l-oħra. Skont dawn tal-aħħar, it-tneħħija ta’ din il-projbizzjoni tippermetti li l-prodotti tat-tabakk għat-tipjip jiġu ssostitwiti bi prodotti tat-tabakk oħra li jagħmlu inqas ħsara (effett ta’ sostituzzjoni). B’dan il-mod, numru kbir ta’ persuni li jpejpu b’mod passiv jiffrankaw li jiġu esposti għat-tipjip. Barra minn hekk, ma teżisti ebda prova li l-konsum tat-tabakk għall-użu orali jipprovoka effett ta’ pont lejn il-konsum tat-tabakk għat-tipjip. Għaldaqstant, għalkemm it-tabakk għall-użu orali ma huwiex totalment nieqes minn effetti ta’ ħsara, l-imsemmija projbizzjoni hija globalment ta’ preġudizzju għas-saħħa pubblika. Barra minn hekk, Swedish Match u n-NNA jinvokaw l-inkoerenza tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali mat-trattament li jingħata lil prodotti oħra koperti mid-Direttiva 2014/40.

27. Dawn l-approċċi opposti jirriflettu żewġ direzzjonijiet ġenerali distinti tal-ġlieda kontra t-tabakk. Filwaqt li l-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali tifforma parti minn strateġija ta’ tnaqqis tal-offerta u tal-konsum tal-prodotti tat-tabakk, it-tneħħija ta’ din il-projbizzjoni rrakkomandata minn Swedish Match u min-NNA tifforma parti mill-kuntest ta’ strateġija ta’ tnaqqis tal-effetti ta’ ħsara tat-tabakk.

28. Madankollu, f’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex mitluba tivverifika jekk il-miżura adottata mil-leġiżlatura kinitx “l-unika jew l-aħjar possibbli”, iżda biss jekk kinitx “manifestament inadegwata” ( 17 ). Fil-fatt, il-leġiżlatur tal-Unjoni għandu setgħa diskrezzjonali wiesgħa fl-oqsma li jimplikaw, min-naħa tiegħu, għażliet ta’ natura politika, ekonomika u soċjali, li għalihom ikollu jwettaq evalwazzjonijiet kumplessi. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li dawn l-oqsma jinkludu dak tar-regolamentazzjoni tal-prodotti tat-tabakk ( 18 ), inkluż tat-tabakk għall-użu orali ( 19 ).

29. L-istħarriġ ġudizzjarju tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità huwa mmitigat f’dak li jirrigwarda t-tliet partijiet li jikkomponuh. F’dan ir-rigward, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, dan il-prinċipju jeżiġi, fl-ewwel lok, li l-atti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni jkunu adegwati sabiex iwettqu l-għanijiet leġittimi li jfittxu li jilħqu (“test ta’ adegwatezza”). Fit-tieni lok, dawn l-atti ma jistgħux jeċċedu l-limiti ta’ dak li huwa neċessarju għal dan il-għan, filwaqt li meta jkun hemm għażla bejn diversi miżuri xierqa, għandha tingħata prijorità lill-inqas waħda restrittiva (“test ta’ neċessità”). Fit-tielet lok, l-inkonvenjenzi kkawżati ma jistgħux ikunu sproporzjonati għall-għanijiet imfittxija (“test ta’ proporzjonalità fis-sens strett”) ( 20 ).

B. Test ta’ adegwatezza

30. Mill-aspett tat-test ta’ adegwatezza, att adottat f’qasam li fih il-leġiżlatur tal-Unjoni għandu setgħa normattiva wiesgħa jista’ jiġi invalidat biss sa fejn ikun manifestament inadegwat sabiex jilħaq l-għanijiet imfittxija. Madankollu, il-leġiżlatur jibqa’ marbut, anki meta jkollu tali setgħa, li jibbaża l-għażla tiegħu fuq kriterji oġġettivi u xierqa fid-dawl tal-għanijiet imfittxija, billi jieħu inkunsiderazzjoni l-elementi fattwali kollha kif ukoll l-informazzjoni teknika u xjentifika disponibbli fil-mument tal-adozzjoni tal-att inkwistjoni ( 21 ).

31. Fis-sentenzi Swedish Match ( 22 ) u Arnold André ( 23 ), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali prevista fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/37 ma kinitx manifestament inadegwata sabiex tilħaq l-għan doppju tagħha.

32. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat il-perikolożità intrinsika tat-tabakk għall-użu orali. Fl-ewwel lok, dan tal-aħħar fih in-nikotina, li hija sustanza li tipprovoka dipendenza u li t-tossiċità tagħha ma hijiex ikkontestata. Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-konsum tat-tabakk għall-użu orali jikkawża effetti ta’ ħsara bħal riskju ikbar ta’ kanċer tal-ħalq, filwaqt li rrikonoxxiet li kien għad hemm kontroversja xjentifika fuq dan il-punt. Barra minn hekk, meta ġiet adottata d-Direttiva 2001/37, ma kienx ġie pprovat li dawn l-effetti ta’ ħsara kienu inqas minn dawk assoċjati mal-konsum ta’ prodotti tat-tabakk oħra ( 24 ).

33. Il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat ukoll l-effetti li t-tneħħija tal-projbizzjoni inkwistjoni jista’ jkollha fuq ix-xejriet tal-konsum. Hija fakkret li din il-projbizzjoni kienet iddaħħlet sabiex tilqa’ għar-riskju reali li t-tabakk għall-użu orali jintuża miż-żgħażagħ. Barra minn hekk, l-eventwali eżistenza ta’ effett ta’ sostituzzjoni ma kinitx ipprovata, peress li din tal-aħħar kienet għadha s-suġġett ta’ diskussjoni fi ħdan il-komunità xjentifika ( 25 ).

34. Fil-fehma tiegħi, la l-iżvilupp tal-konoxxenzi xjentifiċi u lanqas it-tibdiliet fil-kuntest ġuridiku applikabbli għall-prodotti tat-tabakk u għall-prodotti relatati li seħħew mid-data ta’ dawn is-sentenzi ’l quddiem ma jimponu konklużjoni differenti f’dak li jirrigwarda l-adegwatezza tal-Artikolu 1(c) u tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40 sabiex jilħqu l-għan doppju tagħhom.

1. Fuq l-argument ibbażat fuq l-eżistenza ta’ żviluppi ta’ natura xjentifika

a) Preċiżazzjonijiet preliminari dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ prekawzjoni

35. Bħad-Direttiva 2001/37, id-Direttiva 2014/40 ġiet adottata f’kuntest ikkaratterizzat mill-prevalenza ta’ inċertezzi u ta’ kontroversji dwar in-natura u l-portata kemm tal-effetti ta’ ħsara tat-tabakk għall-użu orali kif ukoll tal-effetti li t-tqegħid fis-suq tiegħu fl-Unjoni kollha kemm hi jipprovoka fuq ix-xejriet tal-konsum.

36. Fil-Valutazzjoni tal-Impatt, il-Kummissjoni rrikonoxxiet li għalkemm l-eżistenza ta’ ċerti effetti ta’ ħsara marbuta mal-konsum tat-tabakk għall-użu orali kienet meqjusa bħala pprovata, l-eżistenza u l-portata ta’ effetti oħra ta’ ħsara baqgħu inċerti. Bl-istess mod, peress li jseħħu fil-futur, l-iktar effetti probabbli li jkollha t-tneħħija tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali fuq l-aġir tal-konsumaturi fl-Istati Membri l-oħra minbarra l-Isvezja ma setgħux jiġu previsti b’ċertezza ( 26 ).

37. Barra minn hekk, l-evalwazzjonijiet magħmula fil-Valutazzjoni tal-Impatt, abbażi ta’ diversi xogħlijiet xjentifiċi, u b’mod partikolari tal-Parir tas-SCENIHR, dwar dawn l-effetti potenzjali ma kinux unanimi. Swedish Match u n-NNA siltu konklużjonijiet differenti minn ċerti partijiet ta’ dan il-parir u minn ċerti artikli li huma ċċitati fih. Dawn tal-aħħar jinvokaw, b’mod partikolari, rapport xjentifiku, anness mal-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Swedish Match, li ġie kkumissjonat minn din tal-aħħar bil-għan li jiġu evalwati b’mod kritiku l-bażijiet xjentifiċi tad-Direttiva 2014/40. Huma jsemmu wkoll ċerti studji li saru wara l-Valutazzjoni tal-Impatt, jew saħansitra wara l-adozzjoni ta’ din id-direttiva, li jikkontradixxu l-evalwazzjonijiet magħmula f’din il-valutazzjoni.

38. F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandha tiġi eżaminata l-adegwatezza tal-Artikolu 1(c) u tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40 sabiex jipproteġu s-saħħa pubblika fid-dawl tal-prinċipju ta’ prekawzjoni, kif stabbilit fl-Artikolu 191(2) TFUE u speċifikat fil-ġurisprudenza. Skont dan il-prinċipju, “meta jkun għad hemm inċertezzi dwar l-eżistenza jew il-portata ta’ riskji għas-saħħa tal-bniedem, jistgħu jittieħdu miżuri ta’ protezzjoni mingħajr ma jkun meħtieġ li jiġu pprovati kompletament ir-realtà u l-gravità ta’ dawn ir-riskji” ( 27 ). Kif ser jirriżulta mill-kumplament tal-espożizzjoni tiegħi, l-inċertezzi li jiġġustifikaw l-applikazzjoni tal-imsemmi prinċipju jistgħu jirrigwardaw kemm l-effetti ta’ ħsara ta’ prodott kif ukoll l-effetti li t-tqegħid fis-suq tiegħu jkollu fuq ix-xejriet tal-konsum ( 28 ).

39. Il-validità ta’ miżuri ta’ prekawzjoni hija suġġetta għat-twettiq minn qabel ta’ evalwazzjoni tar-riskji kemm jista’ jkun kompleta. Għalhekk, kunsiderazzjonijiet purament ipotetiċi dwar l-eżistenza ta’ riskju, ibbażati fuq sempliċi suppożizzjonijiet mhux xjentifikament ipprovati, ma jiġġustifikawx l-adozzjoni ta’ tali miżuri ( 29 ). Din tal-aħħar hija permessa biss “meta d-determinazzjoni b’ċertezza tal-eżistenza jew tal-portata tar-riskju allegat tirriżulta impossibbli minħabba n-natura insuffiċjenti, mhux konklużiva jew impreċiża tar-riżultati tal-istudji magħmula, iżda l-probabbiltà ta’ dannu reali għas-saħħa pubblika tippersisti fl-ipoteżi li r-riskju jimmaterjalizza [ruħu]” ( 30 ).

40. L-osservanza tal-obbligu li kull miżura ta’ protezzjoni tkun ibbażata fuq tali evalwazzjoni tar-riskji għandha tiġi vverifikata fid-dawl tas-setgħa diskrezzjonali wiesgħa li għandu l-leġiżlatur tal-Unjoni fl-oqsma li jimplikaw evalwazzjonijiet kumplessi min-naħa tiegħu ( 31 ). Fil-fatt, din is-setgħa tkopri mhux biss in-natura u l-portata tal-miżuri li għandhom jiġu adottati, iżda wkoll l-evalwazzjoni tal-elementi fattwali ta’ natura xjentifika magħmula bil-għan li jiġu ddeterminati dawn tal-aħħar ( 32 ). Dan huwa l-każ peress li “il-qorti [tal-Unjoni] ma tistax […] tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha tal-elementi fattwali ta’ natura xjentifika u teknika ma’ dik tal-leġiżlatur li lilu […] it-trattat ta dan il-kompitu” ( 33 ).

41. Meta l-evalwazzjoni tar-riskji tħalli inċertezzi xjentifiċi, ikun għalhekk il-kompitu tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jiddetermina l-livell ta’ riskju li jitqies li huwa inaċċettabbli għall-popolazzjoni u li jfassal il-miżuri ta’ prekawzjoni adegwati. Dan il-kompitu relatat mal-ġestjoni tar-riskji, li jitwettaq wara l-evalwazzjoni ta’ dawn tal-aħħar, jippreżupponi wkoll marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ għall-adozzjoni tal-għażliet politiċi relatati mal-livell ta’ protezzjoni li għandu jintlaħaq u mal-mezzi implimentati għal dan il-għan ( 34 ).

42. Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li għandu jiġi eżaminat jekk il-leġiżlatur adottax l-Artikolu 1(c) u l-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40 mingħajr ma eċċeda l-limiti tas-setgħa diskrezzjonali tiegħu f’dak li jirrigwarda l-evalwazzjoni tar-riskji marbuta mal-konsum tat-tabakk għall-użu orali u l-għażla sussegwenti tan-natura u tal-portata tal-miżura inkwistjoni.

b) Fuq il-konstatazzjoni li t-tabakk għall-użu orali jikkawża dipendenza u jagħmel ħsara

43. Skont il-premessa 32 tad-Direttiva 2014/40, it-tabakk għall-użu orali “jikkawża dipendenza u […] għandu effetti negattivi fuq is-saħħa”. Din il-konstatazzjoni hija bbażata fuq l-evalwazzjoni, li tinsab fil-Valutazzjoni tal-Impatt, li skontha l-konsum tat-tabakk għall-użu orali jikkawża riskji magħrufa ta’ dipendenza min-nikotina kif ukoll ċerti effetti negattivi bħal kumplikazzjonijiet għat-tqala u, barra minn hekk, riskji inċerti ta’ effetti oħra ta’ ħsara ( 35 ). F’dan ir-rigward, din il-valutazzjoni ssemmi inċertezzi xjentifiċi dwar l-eżistenza ta’ riskji ikbar ta’ kanċer tal-frixa, tal-ħalq u tal-esofagu kif ukoll ta’ mortalità wara infart mijokardjali ( 36 ).

44. Swedish Match u n-NNA jsostnu, fl-ewwel lok, li r-riskji ta’ effetti ta’ ħsara marbuta mal-konsum tat-tabakk għall-użu orali huma iktar baxxi minn dawk marbuta mal-konsum tat-tabakk għat-tipjip.

45. F’dan ir-rigward, nosserva li l-Valutazzjoni tal-Impatt effettivament tirrikonoxxi li t-tabakk għall-użu orali jagħmel inqas ħsara mit-tabakk għat-tipjip ( 37 ). Madankollu, din il-kunsiderazzjoni ma tqiegħedx fid-dubju l-konklużjoni, li fuqha hija bbażata l-għażla leġiżlattiva li tinżamm il-projbizzjoni inkwistjoni, li t-tabakk għall-użu orali jagħmel ħsara, f’termini assoluti, għas-saħħa.

46. Fit-tieni lok, dawn tal-aħħar iqiegħdu fid-dubju l-konstatazzjoni, magħmula fil-Valutazzjoni tal-Impatt, li l-konsum tat-tabakk għall-użu orali jista’ jżid, b’mod partikolari, ir-riskji li jiġu żviluppati ċerti tipi ta’ kanċer. Skonthom, diversi studji, fosthom eżamijiet sistematiċi u metaanaliżijiet ta’ studji individwali li jippermettu li dawn ir-riskji jiġu indirizzati b’mod iktar affidabbli mix-xogħol riprodott fil-Valutazzjoni tal-Impatt ( 38 ), jikkontradixxu din il-konstatazzjoni.

47. Fil-fehma tiegħi, dawn l-argumenti ma jippermettux li jiġi pprovat li l-leġiżlatur eċċeda l-marġni ta’ diskrezzjoni tiegħu meta kkonstata li kien għad hemm inċertezzi xjentifiċi dwar l-eżistenza u l-portata tal-imsemmija riskji u li dawn l-inċertezzi ma kinux iżommuh milli jieħu azzjoni bil-għan li jevita dawn ir-riskji ( 39 ). Fil-fatt, ir-riskji inkwistjoni ġew evalwati abbażi ta’ evalwazzjoni globali tad-data xjentifika disponibbli. Fid-dawl ta’ din l-evalwazzjoni, il-leġiżlatur, fl-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tiegħu, qies li dawn ir-riskji, għalkemm ikkaratterizzati minn inċertezzi xjentifiċi, kienu ddokumentati suffiċjentement.

48. Kif ikkonstatat il-Kummissjoni fil-Valutazzjoni tal-Impatt, il-fatt li ċerta data li abbażi tagħha hija kkonkludiet li t-tabakk għall-użu orali jagħmel ħsara hija kkontestata minn studji li jikkonkludu l-oppost ma huwiex suffiċjenti sabiex iqiegħed fid-dubju din il-konklużjoni globali ( 40 ). Fil-fehma tiegħi, il-marġni ta’ diskrezzjoni li għandu l-leġiżlatur sabiex jevalwa r-riskji jkopri wkoll l-evalwazzjoni tal-affidabbiltà u tar-rilevanza tal-istudji disponibbli, l-interpretazzjoni tar-riżultati tagħhom u d-determinazzjoni tal-piż relattiv li għandu jingħata lil kull studju rilevanti.

49. Barra minn hekk, sa fejn Swedish Match u n-NNA jinvokaw ċerti studji sussegwenti għall-adozzjoni tad-Direttiva 2014/40 li jeskludu kwalunkwe assoċjazzjoni bejn il-konsum tat-tabakk għall-użu orali u ż-żieda fir-riskji ta’ kanċer tal-ħalq u tal-frixa, ma jidhirlix li huwa neċessarju li nispeċifika jekk u, jekk ikun il-każ, sa fejn dawn l-istudji għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-eżami tal-validità tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni ( 41 ). Huwa suffiċjenti li nikkonstata li, fi kwalunkwe każ, minn naħa, ma huwiex ipprovat li hemm qbil fi ħdan il-komunità xjentifika dwar il-konklużjonijiet li dawn tal-aħħar jisiltu mill-imsemmija studji u li l-inċertezzi li l-leġiżlatur ħa inkunsiderazzjoni jiġu eliminati b’dawn l-istudji. Min-naħa l-oħra, ma huwiex minħabba dawn ir-riskji biss, iżda huwa minħabba r-riskji kollha marbuta mal-effetti tat-tabakk għall-użu orali fuq is-saħħa u fuq ix-xejriet tal-konsum, li l-leġiżlatur għażel li jżomm il-projbizzjoni li tirrigwarda t-tabakk għall-użu orali.

50. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-leġiżlatur ma eċċediex il-limiti tas-setgħa diskrezzjonali tiegħu meta kkonstata li t-tabakk għall-użu orali jikkawża dipendenza u jagħmel ħsara għas-saħħa sa fejn iżid ir-riskji ta’ ċerti effetti ta’ ħsara u, barra minn hekk, jista’ jżid ir-riskji ta’ effetti oħra ta’ ħsara.

c) Fuq l-evalwazzjoni tal-effetti li t-tneħħija tal-projbizzjoni inkwistjoni jista’ jkollha fuq ix-xejriet tal-konsum

51. Fil-Valutazzjoni tal-Impatt, il-Kummissjoni enfasizzat li, għalkemm is-saħħa ta’ individwu li jissostitwixxi kompletament it-tabakk għat-tipjip bit-tabakk għall-użu orali titjieb b’dan il-mod, l-effett globali li tipprovoka t-tneħħija tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali fuq is-saħħa pubblika jiddependi mill-mod kif jirreaġixxu l-konsumaturi għal din it-tneħħija fuq il-livell tal-Unjoni. Hija biss l-osservazzjoni ta’ dawn ir-reazzjonijiet fis-suq li tista’ tiżvela jekk eventwali effett ta’ sostituzzjoni jipprevalix fuq l-effetti possibbli ta’ istigazzjoni, ta’ pont u ta’ użu doppju, jew bil-maqlub, filwaqt li jista’ jkun li dawn l-effetti kollha jseħħu simultanjament ( 42 ).

52. Madankollu l-Kummissjoni eżaminat wieħed wara l-ieħor, b’mod dettaljat, l-argumenti dwar il-probabbiltà ta’ kull wieħed minn dawn l-effetti abbażi ta’ evalwazzjoni globali tad-data xjentifika miġbura f’pajjiżi fejn it-tabakk għall-użu orali jista’ jiġi kkummerċjalizzat ( 43 ). Hija kkonkludiet, essenzjalment, li din id-data ma kinitx tippermetti li jinsiltu konklużjonijiet affidabbli dwar l-effikaċja tat-tabakk għall-użu orali sabiex wieħed jieqaf mit-tipjip. Barra minn hekk, l-imsemmija data kienet issostni l-eżistenza ta’ riskji mhux negliġibbli ta’ effetti ta’ istigazzjoni u ta’ użu doppju u ma kinitx tippermetti li jiġi affermat jew eskluż ir-riskju ta’ effett ta’ pont ( 44 ). Abbażi ta’ din l-evalwazzjoni, il-Kummissjoni u, sussegwentement, il-leġiżlatur qiesu li t-tneħħija tal-projbizzjoni inkwistjoni tirriskja li jkollha effetti negattivi fuq ix-xejriet tal-konsum li ma jiġux ikkontrobilanċjati minn eventwali effett ta’ sostituzzjoni.

53. Swedish Match u n-NNA jikkontestaw l-imsemmija evalwazzjoni f’dak li jirrigwarda l-probabbiltà tal-effetti ta’ sostituzzjoni u ta’ pont kif ukoll l-impatt globali ta’ tali tneħħija fuq is-saħħa pubblika ( 45 ). Dawn tal-aħħar jenfasizzaw essenzjalment id-data u l-argumenti li jimmilitaw favur l-effikaċja tat-tabakk għall-użu orali bħala għajnuna għall-waqfien mit-tipjip u l-assenza ta’ effett ta’ pont. Madankollu, huma ma jiċħdux li data u argumenti oħra, imressqa mill-Kummissjoni abbażi b’mod partikolari tal-Parir tas-SCENIHR, isostnu konklużjonijiet opposti.

54. Ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjoni dwar il-fondatezza ta’ dawn it-teżijiet distinti u b’dan il-mod tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha tad-data fattwali rilevanti għal dik tal-leġiżlatur. Huwa suffiċjenti li jiġi kkonstatat li l-argumenti ta’ Swedish Match u tan-NNA jixhdu, l-iktar l-iktar, il-persistenza ta’ inċertezzi xjentifiċi dwar in-natura rispettiva u l-portata rispettiva tal-effetti li jkollha t-tneħħija tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali fl-Unjoni kollha fuq l-aġir tal-konsumaturi.

55. Peress li r-riskji li jistgħu jirriżultaw minn tali tneħħija minħabba l-effetti tagħha fuq ix-xejriet tal-konsum ġew debitament identifikati u evalwati qabel l-adozzjoni tad-Direttiva 2014/40, tali inċertezzi ma kinux iżommu lil-leġiżlatur milli jadotta miżuri ta’ prekawzjoni minkejja li r-realtà u l-gravità ta’ dawn ir-riskji ma kinux ġew kompletament ipprovati ( 46 ).

56. F’dan ir-rigward, nislet insenjament mis-sentenza Pillbox 38 ( 47 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat l-assenza ta’ data xjentifika konklużiva relatata, b’mod partikolari, mal-effikaċja tas-sigaretti elettroniċi bħala metodu ta’ waqfien mit-tipjip u mal-eżistenza ta’ effett ta’ “l-ewwel pass” lejn it-tipjip marbut mal-użu ta’ dan il-prodott ( 48 ). F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu jieħu azzjoni f’konformità mar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ prekawzjoni. Għaldaqstant, id-dispożizzjoni tad-Direttiva 2014/40 dwar il-kundizzjonijiet li jillimitaw it-tqegħid fis-suq tas-sigaretti elettorniċi ( 49 ) ma kinitx tmur kontra l-prinċipju ta’ proporzjonalità ( 50 ).

57. Konsegwentement, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma qabiżx il-limiti tas-setgħa diskrezzjonali tiegħu meta kkonkluda, abbażi tal-Valutazzjoni tal-Impatt, li t-tneħħija tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali tirriskja li twassal għal żieda globali fl-effetti ħżiena tat-tabakk fi ħdan l-Unjoni minħabba l-effetti tagħha fuq ix-xejriet tal-konsum.

d) Fuq l-għażla tan-natura u tal-portata tal-miżura inkwistjoni

58. Fid-dawl tal-evalwazzjoni tar-riskji għas-saħħa pubblika li jistgħu jirriżultaw mit-tneħħija tal-projbizzjoni inkwistjoni, il-leġiżlatur iddeċieda li jżomm din il-projbizzjoni fid-Direttiva 2014/40. Fil-fehma tiegħi, tali għażla ma hijiex manifestament inadegwata sabiex tilħaq l-għan doppju ta’ din id-direttiva.

59. Kif enfasizzajt iktar ’il fuq, fl-assenza ta’ ċertezza dwar in-natura u l-portata tar-riskji għas-saħħa ta’ ċerti prodotti, id-determinazzjoni tal-livell ta’ riskju li jitqies li huwa inaċċettabbli għall-popolazzjoni tifforma parti minn għażla ta’ natura politika, ekonomika u soċjali li taqa’ taħt id-diskrezzjoni tal-leġiżlatur iggwidat mill-prinċipju ta’ prekawzjoni ( 51 ).

60. Il-leġiżlatur kien obbligat jeżerċita din is-setgħa diskrezzjonali billi, kif jeżiġu diversi dispożizzjonijiet tad-dritt primarju ( 52 ), ifittex li jiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li d-Direttiva 2014/40 tfittex li tiggarantixxi tali livell ta’ protezzjoni tas-saħħa għall-popolazzjoni kollha, tant li l-adegwatezza tagħha sabiex tilħaq dan l-għan ma tistax tiġi evalwata biss fir-rigward ta’ kategorija waħda ta’ konsumaturi ( 53 ).

61. F’dan il-każ, il-leġiżlatur ibbilanċja, minn naħa, ir-riskju, li tabilħaqq huwa inċert, ta’ effett globali negattiv tat-tneħħija tal-projbizzjoni inkwistjoni fuq is-saħħa pubblika, u, min-naħa l-oħra, ir-riskju, li huwa wkoll inċert, li ż-żamma ta’ din il-projbizzjoni timpedixxi lill-persuni li attwalment ipejpu milli jibbenefikaw minn alternattiva li tagħmel inqas ħsara mit-tabakk għat-tipjip.

62. Peress li qies li l-ewwel wieħed minn dawn ir-riskji kien jipprevali fuq it-tieni wieħed, il-leġiżlatur ikkunsidra li kellha tingħata prijorità lil għan intermedju (dak li jiġi evitat li jitfaċċa sors ġdid ta’ dipendenza min-nikotina, b’mod partikolari fost iż-żgħażagħ, dipendenza li tista’ barra minn hekk tiffavorixxi passaġġ sussegwenti lejn il-konsum tat-tabakk għat-tipjip) fuq ieħor (dak li tiġi reża disponibbli għajnuna potenzjali għall-waqfien mit-tipjip) bil-għan li jintlaħaq l-għan aħħari ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika.

63. Fil-fehma tiegħi, ftit li xejn hemm dubju li l-leġiżlatur aġixxa b’dan il-mod f’konformità mal-prinċipju ta’ prekawzjoni. Fil-fatt, il-marġni ta’ diskrezzjoni li huwa għandu għall-finijiet li jiddetermina l-livell ta’ riskju li jitqies li huwa inaċċettabbli għall-popolazzjoni jkopri wkoll, jekk ikun il-każ, l-għażla bejn il-prevenzjoni ta’ diversi riskji għas-saħħa meta dawn tal-aħħar ma jkunux jistgħu jiġu evitati simultanjament ( 54 ).

64. Għandu wkoll jiġi eskluż l-argument, imressaq minn Swedish Match, li l-leġiżlatur kiser il-prinċipju ta’ proporzjonalità billi ssuġġetta t-tneħħija tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali għall-prova tan-natura mhux perikoluża tiegħu, meta tali standard ma huwa rikjest għal ebda prodott ieħor li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/40.

65. Dan l-argument jinvolvi żewġ punti prinċipali. L-ewwel nett, Swedish Match tilmenta li l-leġiżlatur tal-Unjoni żamm din il-projbizzjoni għar-raġuni li ma ġiex ipprovat “riskju żero” f’dak li jirrigwarda l-konsum tat-tabakk għall-użu orali, meta tali kriterju huwa sproporzjonat skont il-ġurisprudenza. It-tieni nett, Swedish Match issostni, essenzjalment, li l-leġiżlatur ma fittixx li jilħaq l-għan ta’ din id-direttiva b’mod koerenti u sistematiku. Ebda waħda minn dawn il-linji tal-argument ma tikkonvinċini.

66. Fil-fehma tiegħi, l-ewwel waħda tirriżulta minn komprensjoni żbaljata kemm tal-ġurisprudenza kif ukoll tal-motivi li fuqhom ibbaża ruħu l-leġiżlatur tal-Unjoni.

67. Fil-fatt, il-leġiżlatur għandu s-setgħa li jadotta miżuri sabiex jiġu evitati riskji sanitarji kemm-il darba dawn ir-riskji jkunu ġew iddokumentati suffiċjentement wara evalwazzjoni xjentifika ( 55 ). Min-naħa l-oħra, il-ġurisprudenza ma teżiġix li r-riżultati ta’ tali evalwazzjoni jippermettu li r-realtà tar-riskji tiġi stmata b’limitu minimu ta’ ċertezza ddeterminat minn qabel ( 56 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja lanqas ma ffissat tali limitu fir-rigward tal-grad ta’ probabbiltà li r-riskji jimmaterjalizzaw ruħhom jew tal-gravità ta’ din il-materjalizzazzjoni li għandha tinqabeż sabiex tiġi adottata miżura ta’ prekawzjoni ( 57 ).

68. Issa, diġà kkonstatajt li l-Artikolu 1(c) u l-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40 ifittxu li jevitaw ċerti riskji sanitarji magħrufa kif ukoll riskji oħra – marbuta kemm mal-impatt dirett tiegħu fuq is-saħħa kif ukoll mal-konsegwenzi possibbli tat-tneħħija ta’ din il-projbizzjoni fuq ix-xejriet tal-konsum – li ma humiex purament ipotetiċi. Dawn id-dispożizzjonijiet għalhekk ma ġewx adottati minħabba li n-natura mhux perikoluża tat-tabakk għall-użu orali ma ġietx ipprovata, iżda tabilħaqq minħabba li l-konsum ta’ dan il-prodott jikkawża riskji ta’ effetti ta’ ħsara li ġew stabbiliti jew, tal-inqas, debitament evalwati.

69. It-tieni linja tal-argument invokat minn Swedish Match tikkoinċidi mal-argument li huwa s-suġġett tat-taqsima segwenti.

2. Fuq l-argument ibbażat fuq l-eżistenza ta’ tibdiliet fil-kuntest leġiżlattiv

70. Permezz tal-argument tagħhom intiż li jipprova n-natura manifestament inadegwata tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali prevista mid-Direttiva 2014/40 fid-dawl tal-iżvilupp tal-kuntest ġuridiku li seħħ wara s-sentenzi Swedish Match ( 58 ) u Arnold André ( 59 ), Swedish Match u n-NNA jqiegħdu essenzjalment fid-dubju l-adegwatezza ta’ din il-miżura sabiex twettaq l-għan li tfittex li tilħaq b’mod koerenti u sistematiku.

71. Dawn tal-aħħar isostnu li d-Direttiva 2014/40 ma tipprojbixxi t-tqegħid fis-suq ta’ ebda prodott tat-tabakk ieħor ( 60 ) u li, b’mod partikolari, it-tabakk għat-tipjip u t-tabakk tal-magħda jew tal-imnieħer jagħmlu iktar ħsara mit-tabakk għall-użu orali. Barra minn hekk, din id-direttiva ddaħħal dispożizzjonijiet ġodda li jirregolaw speċifikament il-prodotti tat-tabakk il-ġodda u s-sigaretti elettroniċi mingħajr madankollu ma tipprojbixxihom. Issa, il-premessa 34 ta’ din id-direttiva tirrikonoxxi li l-prodotti tat-tabakk kollha jagħmlu ħsara u l-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ir-riskji sanitarji potenzjali tas-sigaretti elettroniċi fis-sentenza Pillbox 38 ( 61 ). Dan l-argument jikkoinċidi ferm ma’ dak li permezz tiegħu Swedish Match u n-NNA jikkontestaw il-konformità tal-projbizzjoni inkwistjoni mal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni.

72. F’dan ir-rigward, infakkar li miżura tal-Unjoni tkun adegwata sabiex tilħaq l-għan imfittex biss jekk tkun verament intiża li dan l-għan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku ( 62 ). Barra minn hekk, dan ir-rekwiżit jikkorrispondi għal dak relatat man-natura oġġettiva tal-kriterji li fuqhom jibbaża ruħu l-leġiżlatur tal-Unjoni ( 63 ). F’dan il-każ, l-Artikolu 1(c) u l-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40 jissodisfaw din il-kundizzjoni. Fil-fatt, la l-prodotti tat-tabakk l-oħra u lanqas is-sigaretti elettroniċi ma jinsabu f’sitwazzjoni paragunabbli għal dik tat-tabakk għall-użu orali, b’mod li d-differenza fit-trattament bejniethom tirriżulta minn kriterji oġġettivi u mhux diskriminatorji.

73. Fl-ewwel lok, f’dak li jirrigwarda d-differenza fit-trattament bejn it-tabakk għall-użu orali u l-prodotti tat-tabakk li ma jdaħħnux l-oħra bħat-tabakk tal-magħda jew tal-imnieħer, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat li din id-differenza fit-trattament, kif imdaħħla fl-1992 u miżmuma mid-Direttiva 2001/37, ma kinitx diskriminatorja. Hija kienet ir-riżultat ta’ ċirkustanzi oġġettivi relatati kemm man-novità, fis-suq intern ta’ dak iż-żmien, tal-prodotti kkonċernati mill-projbizzjoni, kemm man-natura tagħhom li tiġbed l-attenzjoni taż-żgħażagħ, kif ukoll mal-eżistenza ta’ miżuri nazzjonali ta’ projbizzjoni f’uħud mill-Istati Membri ( 64 ). Ebda dokument fil-proċess ma jissuġġerixxi li llum dan ma għadux il-każ. Barra minn hekk, il-Kummissjoni kkonstatat, fil-Valutazzjoni tal-Impatt, li, b’differenza mit-tabakk għall-użu orali, il-prodotti tat-tabakk li ma jdaħħnux l-oħra jirrappreżentaw biss swieq niċċa li l-potenzjal tagħhom għall-espansjoni huwa limitat, fid-dawl, b’mod partikolari, tal-metodu ta’ produzzjoni tagħhom li huwa għali u parzjalment artiġjanali ( 65 ). Għaldaqstant, kif jirriżulta mill-premessa 32 tad-Direttiva 2014/40, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma qiesx li kien neċessarju li jipprojbixxi t-tqegħid fis-suq tagħhom.

74. Fit-tieni lok, fir-rigward tal-allegata inkoerenza mat-trattament mogħti lit-tabakk għat-tipjip, nosserva li, kuntrarjament għal dan tal-aħħar, it-tabakk għall-użu orali kien relattivament ġdid fis-swieq tal-Istati Membri (b’eċċezzjoni tal-Isvezja) fil-mument meta ddaħħlet il-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq fir-rigward tiegħu. Konsegwentement, din il-projbizzjoni kienet tippermetti li jiġi evitat li jinħoloq sors ġdid ta’ dipendenza, fid-dawl tal-attrazzjoni partikolari li t-tabakk għall-użu orali seta’ jeżerċita fuq iż-żgħażagħ. Il-Valutazzjoni tal-Impatt tindika li dawn il-kunsiderazzjonijiet kienu għadhom rilevanti fil-mument tal-adozzjoni tad-Direttiva 2014/40. Iktar minn hekk, fil-Valutazzjoni tal-Impatt il-Kummissjoni qieset li huwa probabbli ferm li l-projbizzjoni tat-tabakk għat-tipjip twassal sabiex jitfaċċa suq iswed, peress li l-proporzjon ta’ persuni li jpejpu fl-Unjoni dak iż-żmien kienet tammonta għal 28 % ( 66 ).

75. Fit-tielet lok, ma nara ebda inkoerenza bejn is-sistemi applikabbli għat-tabakk għall-użu orali u għall-kategorija tal-“prodotti tat-tabakk ġodda”, li ddaħħlet permezz tal-Artikolu 2(14) tad-Direttiva 2014/40. Din il-kategorija tkopri l-prodotti kollha li ma jaqgħux taħt il-kategoriji l-oħra stabbiliti f’din id-direttiva u li jistgħu jitfaċċaw fis-suq fl-Unjoni wara d-dħul fis-seħħ tagħha ( 67 ). Mid-definizzjoni tagħhom stess, l-effetti tagħhom ma setgħux jiġu osservati u inqas u inqas setgħu jiġu studjati fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva. Għal din ir-raġuni, l-imsemmija direttiva timponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jistabbilixxu sistema ta’ notifika, mill-manifatturi u mill-importaturi kkonċernati, qabel it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti tat-tabakk ġodda. Din in-notifika għandha jkollha magħha, b’mod partikolari, studji tal-effetti tagħhom fuq is-saħħa u fuq ix-xejriet tal-konsum ( 68 ). Din is-sistema tiffaċilita l-evalwazzjoni ta’ dawn l-effetti, li, jekk ikun il-każ, tista’ twassal għall-adozzjoni fil-futur ta’ projbizzjonijiet tal-kummerċjalizzazzjoni ta’ tali prodotti jew ta’ limitazzjonijiet għal tali kummerċjalizzazzjoni. Għall-kuntrarju, għalkemm l-effetti kollha tat-tabakk għall-użu orali ma setgħux jiġu evalwati u kkwantifikati b’ċertezza, dawn tal-aħħar ġew identifikati u sostnuti xjentifikament b’mod suffiċjenti sabiex tiġi ġġustifikata l-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tiegħu.

76. Swedish Match u n-NNA ma għandhomx raġun isostnu li anki t-tabakk għall-użu orali jikkostitwixxi prodott “ġdid” skont il-premessa 34 tad-Direttiva 2014/40 u l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 69 ). Fil-fehma tiegħi, it-tabakk għall-użu orali ġie kklassifikat bħala “ġdid” biss sa fejn, li kieku ma kienx hemm il-projbizzjoni inkwistjoni, kien ikun prodott ġdid fis-suq tal-Istati Membri (b’eċċezzjoni tal-Isvezja). Min-naħa l-oħra, b’differenza mill-“prodotti tat-tabakk ġodda” fis-sens tal-Artikolu 2(14) ta’ din id-direttiva, it-tabakk għall-użu orali huwa prodott magħruf u determinat peress li ilu disponibbli fl-Isvezja għal żmien twil u peress li l-effetti tiegħu kienu s-suġġett ta’ diversi studji xjentifiċi.

77. Fir-raba’ lok, l-argument li l-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali hija inkoerenti mar-regolamentazzjoni tas-sigaretti elettroniċi għandu jiġi miċħud abbażi tas-sentenza Pillbox 38 ( 70 ). F’dik is-sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, b’differenza mill-prodotti tat-tabakk, is-sigaretti elettroniċi, l-ewwel nett, ma fihomx tabakk, it-tieni nett, jiffunzjonaw mingħajr ma jdaħħnu u, it-tielet nett, huma prodott relattivament ġodda li r-riskji tagħhom għas-saħħa għad iridu jiġu ċċarati. Għalkemm it-tieni waħda minn dawn l-osservazzjonijiet issostni biss il-fatt li s-sigaretti elettroniċi u l-prodotti tat-tabakk għat-tipjip ma humiex paragunabbli, l-ewwel u t-tielet waħda juru li s-sigaretti elettroniċi u l-prodotti tat-tabakk kollha, inkluż it-tabakk għall-użu orali, għandhom karatteristiċi oġġettivi differenti.

78. B’mod iktar ġenerali, nikkondividi l-pożizzjoni espressa mill-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Arnold André ( 71 ), li skontha, jekk diversi prodotti perikolużi jkunu preżenti fis-swieq tal-Istati Membri, il-leġiżlatur tal-Unjoni jista’ jiddeċiedi liema minnhom għandhom jiġu pprojbiti abbażi ta’ evalwazzjoni globali taċ-ċirkustanzi rilevanti – bla ħsara għall-possibbiltà li jipprojbixxi oħrajn jekk dawn iċ-ċirkustanzi jinbidlu ( 72 ).

79. Dawn il-kunsiderazzjonijiet jippermettu li jiġi konkluż kemm li ma hemmx ksur tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni inkwantu t-tabakk għall-użu orali jirċievi trattament differenti minn dak mogħti lill-prodotti l-oħra msemmija iktar ’il fuq, kif ukoll li ma hemmx ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità inkwantu d-Direttiva 2014/40 ma tfittixx li tilħaq l-għanijiet tagħha b’mod koerenti u sistematiku.

C. Test ta’ neċessità

80. L-applikazzjoni tat-test ta’ neċessità għal att leġiżlattiv tal-Unjoni adottat f’qasam, bħal dak inkwistjoni f’dan il-każ, li fih il-leġiżlatur għandu setgħa diskrezzjonali wiesgħa, tinvolvi li jiġi vverifikat li tali att ma jeċċedix manifestament il-limiti ta’ dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu l-għanijiet tiegħu ( 73 ).

81. In-neċessità tal-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali prevista fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/37 għall-finijiet li jintlaħqu l-għanijiet tagħha ġiet ikkonfermata fis-sentenzi Swedish Match ( 74 ) u Arnold André ( 75 ). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-miżuri l-oħra kollha intiżi sabiex il-manifatturi jiġu suġġetti għal standards tekniċi sabiex jitnaqqsu l-effetti ta’ ħsara tal-prodott, jew sabiex jiġi rregolat l-ittikkettjar tal-imballaġġi ta’ dan il-prodott u l-kundizzjonijiet tal-bejgħ tiegħu, b’mod partikolari lill-minuri, ma jkollhomx l-istess effett preventiv f’termini ta’ protezzjoni tas-saħħa peress li jippermettu li jiġi stabbilit fis-suq prodott li, fi kwalunkwe każ, jibqa’ jkun ta’ ħsara ( 76 ).

82. Din il-konklużjoni tibqa’ valida sa fejn din il-projbizzjoni tinżamm mid-Direttiva 2014/40. Kif enfasizzat il-Kummissjoni, in-natura li tikkawża dipendenza tat-tabakk għall-użu orali tiġġustifika l-adozzjoni ta’ miżuri opportuni f’waqthom minħabba l-effetti, diffiċilment rimedjabbli, tagħhom fuq is-saħħa pubblika, li tista’ tipprovoka l-penetrazzjoni ta’ dan il-prodott fis-suq fl-Unjoni kollha.

83. L-imsemmija konklużjoni iktar u iktar tapplika peress li, kif jirriżulta mill-Valutazzjoni tal-Impatt, il-miżuri l-oħra possibbli ma jimpedixxux it-twettiq tal-potenzjal kummerċjali kunsiderevoli tat-tabakk għall-użu orali, fid-dawl, b’mod partikolari, tal-introduzzjoni tal-ambjenti li fihom ma jistax isir tipjip ( 77 ). Barra minn hekk, it-tneħħija tal-imsemmija projbizzjoni twassal messaġġ ambigwu dwar l-effetti ta’ ħsara tal-prodotti tat-tabakk għall-użu orali ( 78 ). Kif osserva l-Gvern Finlandiż, peress li l-istess projbizzjoni diġà ilha stabbilita mill-1992, it-tneħħija tagħha tagħti x’tifhem li dawn il-prodotti ma humiex perikolużi, ħaġa li tista’ ssaħħaħ l-attrazzjoni tagħhom fost iż-żgħażagħ.

D. Test ta’ proporzjonalità fis-sens strett

84. Fl-oqsma li fihom il-leġiżlatur tal-Unjoni għandu setgħa diskrezzjonali wiesgħa, it-tielet parti tat-test ta’ proporzjonalità tikkonsisti fil-verifika jekk l-att inkwistjoni jwassalx għal inkonvenjenzi manifestament sproporzjonati għall-għanijiet li jfittex li jilħaq ( 79 ). Il-leġiżlatur għandu madankollu, minbarra l-għan prinċipali li jfittex li jilħaq, jieħu inkunsiderazzjoni b’mod sħiħ l-interessi inkwistjoni, fosthom dawk tal-persuni affettwati b’mod negattiv minn dan l-att. Huwa għandu l-kompitu li jeżamina jekk l-għanijiet li jfittex li jilħaq humiex tali li jiġġustifikaw konsegwenzi ekonomiċi negattivi, anki jekk ikunu kunsiderevoli, għal ċerti operaturi ( 80 ).

85. Fil-fehma tiegħi, il-leġiżlatur tal-Unjoni kkonforma ruħu ma’ dawn ir-rekwiżiti meta adotta l-Artikolu 1(c) u l-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40.

86. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet li l-għan ta’ protezzjoni tas-saħħa għandu importanza predominanti meta mqabbel mal-interessi ta’ natura ekonomika ( 81 ). Għaldaqstant, in-natura fundamentali mogħtija lil dan l-għan fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni tista’ tiġġustifika konsegwenzi ekonomiċi negattivi, anki jekk ikunu ta’ portata kunsiderevoli, għal ċerti operaturi ( 82 ).

87. Jidhirli li hija f’din il-perspettiva li, fis-sentenzi Swedish Match ( 83 ) u Arnold André ( 84 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ma bbilanċjatx espressament l-interessi tal-operaturi ekonomiċi u tas-saħħa pubblika ( 85 ). Hija qieset impliċitament li miżura li tfittex li tipproteġi s-saħħa pubblika, sakemm tgħaddi mill-ewwel żewġ partijiet tat-test ta’ proporzjonalità, tkun neċessarjament konformi mat-tielet parti tiegħu sa fejn l-interessi privati tal-operaturi ekonomiċi għandhom jieħdu pass lura quddiem l-interess ġenerali tas-saħħa pubblika.

88. Wara din l-analiżi, jidhirli li d-dispożizzjonijiet inkwistjoni ma humiex manifestament inadegwati sabiex jilħqu l-għan doppju tagħhom, ma jmorrux manifestament lil hinn minn dak li huwa neċesarju sabiex jilħquh u ma jwasslux għal inkonvenjenzi manifestament sproporzjonati għall-vantaġġi mfittxija.

V. Konklużjoni

89. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għall-punt ii) tad-domanda preliminari tal-High Court of Justice (England & Wales), Queen’s Bench Division (Administrative Court) (il-Qorti Għolja tal-Ġustizzja (Ingilterra u Wales), Sezzjoni tal-Queen’s Bench (Awla Amministrattiva), ir-Renju Unit): L-eżami tal-punt ii) tad-domanda preliminari ma żvela ebda element li jista’ jaffettwa l-validità tal-Artikolu 1(c) u tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/40/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ April 2014 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri rigward il-manifattura, il-preżentazzjoni u l-bejgħ tat-tabakk u prodotti relatati u li tħassar id-Direttiva 2001/37/KE.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ April 2014 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri rigward il-manifattura, il-preżentazzjoni u l-bejgħ tat-tabakk u prodotti relatati u li tħassar id-Direttiva 2001/37/KE (ĠU 2014, L 127, p. 1).

( 3 ) Artikolu 1(1), (2) u (5) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/41/KEE tal‑15 ta’ Mejju 1992 li temenda d-Direttiva 89/622/KEE dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri rigward l-ittikkettjar ta’ prodotti tat-tabakk (ĠU 1992, L 158, p. 30).

( 4 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Ġunju 2001 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri li jirrelataw mal-manifattura, preżentazzjoni u l-bejgħ ta’ prodotti tat-tabakk (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 6, p. 147).

( 5 ) Att dwar il-Kundizzjonijiet ta’ Adeżjoni tar-Repubblika tal-Awstrija, tar-Repubblika tal-Finlandja u tar-Renju tal-Isvezja, u dwar l-Aġġustamenti għat-Trattati li fuqhom hija Stabbilita l-Unjoni Ewropea (ĠU 1994, C 241, p. 21, u ĠU 1995, L 1, p. 1, iktar ’il quddiem l-“Att ta’ Adeżjoni”).

( 6 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑210/03, EU:C:2004:802).

( 7 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑434/02, EU:C:2004:800).

( 8 ) Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Diċembru 2012 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri rigward il-manifattura, il-preżentazzjoni u l-bejgħ tat-tabakk u prodotti relatati (COM(2012) 788 final).

( 9 ) Commission Staff Working Document, Impact Assessment accompanying the document Proposal for a directive of the European Parliament and of the Council on the approximation of the laws, regulations and administrative provisions of the Member States concerning the manufacture, presentation and sale of tobacco and related products [COM(2012) 788 final], 19 December 2012 (SWD(2012) 452 final).

( 10 ) Parir adottat fis-6 ta’ Frar 2008, intitolat “Health effects of smokeless tobacco products”. Ara l-premessa 2 tad-Direttiva 2014/40.

( 11 ) Id-Direttiva tat-13 ta’ Novembru 1989 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri li tikkonċerna l-ittikkettjar ta’ prodotti tat-tabakk u l-projbizzjoni tat-tpoġġija fis-suq ta’ ċerti prodotti tat-tabakk għall-użu orali (ĠU L 359, 8.12.1989, p. 1).

( 12 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑210/03, EU:C:2004:802).

( 13 ) Ara l-premessi 8 u 21 tad-Direttiva 2014/40 u s-sentenzi tal-4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 171) u Il-Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑358/14, EU:C:2016:323, punt 80).

( 14 ) Ara l-Proposta tal-Kummissjoni, p. 9 u l-Valutazzjoni tal-Impatt, p. 62.

( 15 ) F’dan ir-rigward, ara s-sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2004, Swedish Match (C‑210/03, EU:C:2004:802, punti 37 sa 42) u Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:800, punti 38 sa 43).

( 16 ) Proposta tal-Kummissjoni, p. 9 u Valutazzjoni tal-Impatt, p. 64 sa 69.

( 17 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-12 ta’ Lulju 2001, Jippes et (C‑189/01, EU:C:2001:420, punt 83); tat-8 ta’ Ġunju 2010, Vodafone et (C‑58/08, EU:C:2010:321, punt 52), u tas-7 ta’ Frar 2018, American Express (C‑304/16, EU:C:2018:66, punt 86).

( 18 ) Sentenzi tal-10 ta’ Diċembru 2002, British American Tobacco (Investments) u Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:741, punt 123); tal-4 ta’ Mejju 2016, Il-Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑358/14, EU:C:2016:323, punt 79), u tal-4 ta’ Mejju 2016, Pillbox 38 (C‑477/14, EU:C:2016:324, punt 49).

( 19 ) Sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2004, Swedish Match (C‑210/03, EU:C:2004:802, punt 48) u Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:800, punt 46). Din is-setgħa diskrezzjonali ma titqiegħedx fid-dubju bl-argument, imqajjem min-NNA waqt is-seduta, li l-projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq tat-tabakk għall-użu orali tirrestrinġi d-dritt għas-saħħa rrikonoxxut fl-Artikolu 35 tal-Karta. Dan id-dritt fundamentali allegatament jinkludi d-dritt li wieħed jikseb, bħala alternattiva għat-tabakk għat-tipjip, prodotti li jagħmlu inqas ħsara li jinkludu n-nikotina. F’dan ir-rigward, nenfasizza li din il-projbizzjoni tfittex li tikkonkretizza, iktar milli tillimita, id-dritt għas-saħħa, ħaġa li tippreżupponi evalwazzjonijiet kumplessi fl-interess mhux biss tal-persuni li jpejpu iżda tabilħaqq tal-popolazzjoni kollha kemm hi (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tal-4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 176)).

( 20 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-4 ta’ Mejju 2016, Pillbox 38 (C‑477/14, EU:C:2016:324, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 21 ) Sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine et (C‑127/07, EU:C:2008:728, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2006, Spanja vs Il‑Kunsill (C‑310/04, EU:C:2006:521, punt 122), u tat-8 ta’ Lulju 2010, Afton Chemical (C‑343/09, EU:C:2010:419, punt 34).

( 22 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑210/03, EU:C:2004:802).

( 23 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑434/02, EU:C:2004:800).

( 24 ) Sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2004, Swedish Match (C‑210/03, EU:C:2004:802, punti 51 sa 53) u Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:800, punti 49 sa 51).

( 25 ) Sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2004, Swedish Match (C‑210/03, EU:C:2004:802, punti 49 u 51) u Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:800, punti 47 u 49).

( 26 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 64 sa 68.

( 27 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-5 ta’ Mejju 1998, Ir-Renju Unit vs Il‑Kummissjoni (C‑180/96, EU:C:1998:192, punt 99); tad-9 ta’ Settembru 2003, Monsanto Agricoltura Italia et (C‑236/01, EU:C:2003:431, punt 111), u tad-9 ta’ Ġunju 2016, Pesce et (C‑78/16 u C‑79/16, EU:C:2016:428, punt 47).

( 28 ) Ara l-punt 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 29 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tad-9 ta’ Settembru 2003, Monsanto Agricoltura Italia et (C‑236/01, EU:C:2003:431, punt 106); tat-22 ta’ Diċembru 2010, Gowan Comércio Internacional e Serviços (C‑77/09, EU:C:2010:803, punt 78) u tat-13 ta’ Settembru 2017, Fidenato et (C‑111/16, EU:C:2017:676, punt 51).

( 30 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-10 ta’ April 2014, Acino vs Il‑Kummissjoni (C‑269/13 P, EU:C:2014:255, punt 58); tas-17 ta’ Diċembru 2015, Neptune Distribution (C‑157/14, EU:C:2015:823, punt 82), u tal-4 ta’ Mejju 2016, Pillbox 38 (C‑477/14, EU:C:2016:324, punt 55).

( 31 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-5 ta’ Mejju 1998, Ir-Renju Unit vs Il‑Kummissjoni (C‑180/96, EU:C:1998:192, punt 60), u tat-22 ta’ Diċembru 2010, Gowan Comércio Internacional e Serviços (C‑77/09, EU:C:2010:803, punt 55).

( 32 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-7 ta’ Settembru 2006, Spanja vs Il‑Kunsill (C‑310/04, EU:C:2006:521, punt 121 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 33 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-8 ta’ Lulju 2010, Afton Chemical (C‑343/09, EU:C:2010:419, punti 28 u 33, u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 34 ) Sentenzi tat-22 ta’ Diċembru 2010, Gowan Comércio Internacional e Serviços (C‑77/09, EU:C:2010:803, punti 60 u 82); tal-11 ta’ Lulju 2013, Franza vs Il‑Kummissjoni (C‑601/11 P, EU:C:2013:465, punt 143), u tad-9 ta’ Ġunju 2016, Pesce et (C‑78/16 u C‑79/16, EU:C:2016:428, punt 49). Ara wkoll, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Poiares Maduro fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (C‑41/02, EU:C:2004:520, punt 32).

( 35 ) Ara l-punt 36 ta’ dawn il-konklużjonijiet. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni eżaminat speċifikament l-effetti ta’ ħsara tas-snus Svediż. Hija qieset li, għalkemm illum fih livell partikolarment baxx tas-sustanzi karċinoġeniċi prinċipali li jinsabu fit-tabakk għall-użu orali, dan il-prodott ma huwiex nieqes minn effetti ta’ ħsara. Hija żiedet li s-snus li għandu din il-kompożizzjoni ma ilux fis-suq għal żmien twil biżżejjed sabiex jiġi konkluż b’mod konvinċenti li r-riskju tal-kanċer huwa mnaqqas fid-dawl tal-provi disponibbli (Valutazzjoni tal-Impatt, p. 64).

( 36 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 64 u 65.

( 37 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 23, 50 u 63. Konsegwentement, il-konstatazzjoni magħmula fis-sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2004, Swedish Match (C‑210/03, EU:C:2004:802, punt 53) u Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:800, punt 51), li ma kienx ġie pprovat li l-prodotti tat-tabakk għall-użu orali jagħmlu inqas ħsara mis-sigaretti, ma hijiex aġġornata.

( 38 ) Swedish Match u n-NNA enfasizzaw li l-metaanaliżijiet jgħaqqdu flimkien ir-riżultati individwali ta’ diversi studji xjentifiċi permezz ta’ metodi statistiċi, ħaġa li tippermetti li tiġi evalwata l-koerenza bejn dawn ir-riżultati u li titnaqqas l-influwenza tal-varjazzjonijiet inċerti.

( 39 ) Ara l-punti 38 sa 40 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 40 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 66.

( 41 ) F’dan ir-rigward, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-validità ta’ att tal-Unjoni għandha tiġi evalwata skont il-punti ta’ fatt u ta’ dritt eżistenti fid-data tal-adozzjoni tiegħu (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-17 ta’ Ottubru 2013, Schaible (C‑101/12, EU:C:2013:661, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata)). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet, fis-sentenzi tat-12 ta’ Jannar 2006, Agrarproduktion Staebelow (C‑504/04, EU:C:2006:30, punt 40) u tad-9 ta’ Ġunju 2016, Pesce et (C‑78/16 u C‑79/16, EU:C:2016:428, punt 51), li meta jkun hemm elementi ġodda li jbiddlu l-perċezzjoni ta’ riskju jew juru li dan ir-riskju jista’ jiġi limitat permezz ta’ miżuri inqas restrittivi minn dawk li jkunu fis-seħħ, huwa l-kompitu tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni li jiżguraw li l-leġiżlazzjoni tiġi adattata għad-data l-ġdida.

( 42 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 64. Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawża Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:487, punti 53 u 54).

( 43 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 66 sa 69.

( 44 ) F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni rrilevat li ċerti provi li joriġinaw mill-Istati Uniti jindikaw li l-użu tat-tabakk għall-użu orali jista’ jwassal għall-konsum sussegwenti tat-tabakk għat-tipjip, filwaqt li ċerta data Svediża ma ssostnix din l-ipoteżi. Il-Kummissjoni semmiet ukoll studju li assoċja l-konsum tat-tabakk għall-użu orali fil-bidu tal-adolexxenza ma’ probabbiltà ikbar li wieħed ipejjep b’mod okkażjonali fi tmiem l-adolexxenza (Valutazzjoni tal-Impatt, p. 68).

( 45 ) Min-naħa l-oħra, Swedish Match u n-NNA ma jqegħdux fid-dubju r-riskji ta’ effett ta’ istigazzjoni u ta’ użu doppju bħala tali. Madankollu, Swedish Match issostni li l-istudji disponibbli ma identifikawx effetti ta’ ħsara speċifiċi jew iktar evidenti fl-utenti li jużaw kemm it-tabakk għall-użu orali kif ukoll it-tabakk għat-tipjip.

( 46 ) Ara l-punti 38 sa 40 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 47 ) Sentenza tal-4 ta’ Mejju 2016 (C‑477/14, EU:C:2016:324, punti 50 sa 55 u 60).

( 48 ) Ara l-premessa 43 tad-Direttiva 2014/40.

( 49 ) Ara l-Artikolu 20 tad-Direttiva 2014/40.

( 50 ) Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2015:853, punti 155 sa 159).

( 51 ) Ara l-punt 41 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 52 ) Artikolu 9, Artikolu 114(3) u Artikolu 168(1) TFUE kif ukoll it-tieni sentenza tal-Artikolu 35 tal-Karta.

( 53 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 176) u Il-Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑358/14, EU:C:2016:323, punt 86).

( 54 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-4 ta’ Mejju 2016, Pillbox 38 (C-477/14, EU:C:2016:324, punt 96).

( 55 ) Ara l-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Huwa f’dan is-sens li għandha tinftiehem il-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali ċċitata minn Swedish Match waqt is-seduta, li skontha l-irtirar jew iż-żieda fil-flessibbiltà ta’ miżura preventiva ma tistax tkun suġġetta “għall-prova li ma jeżisti ebda riskju, peress li tali prova hija, b’mod ġenerali, impossibbli tiġi prodotta mill-aspett xjentifiku peress li fil-prattika ma jeżisti ebda riskju [peress li fil-prattika livell ta’ riskju żero ma jeżistix]”, tant “li miżura preventiva tista’ tittieħed biss jekk ir-riskju, mingħajr ma tkun ġiet ipprovata ‘kompletament’ l-eżistenza jew il-portata tiegħu permezz ta’ data xjentifika konklużiva, jidher madankollu li huwa suffiċjentement iddokumentat abbażi tad-data xjentifika disponibbli fil-mument li fih tittieħed din il-miżura” (sentenza tad-9 ta’ Settembru 2011, Franza vs Il‑Kummissjoni (T‑257/07, EU:T:2011:444, punt 76)).

( 56 ) B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tar-rifjut jew tal-irtirar tal-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq ta’ prodott mediċinali, li l-validità ta’ tali miżuri ta’ prekawzjoni teħtieġ biss il-preżenza ta’ riskju li “ma hemmx bżonn li [jkun] ta’ natura konkreta, iżda biss ta’ natura potenzjali” (sentenzi tal-10 ta’ April 2014, Acino vs Il‑Kummissjoni (C‑269/13 P, EU:C:2014:255, punti 59 u 73) u tat-3 ta’ Diċembru 2015, PP Nature-Balance Lizenz vs Il‑Kummissjoni (C‑82/15 P, mhux ippubblikata, EU:C:2015:796, punt 23)).

( 57 ) Ara l-punt 41 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 58 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑210/03, EU:C:2004:802).

( 59 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑434/02, EU:C:2004:800).

( 60 ) Waqt is-seduta, il-Gvern tar-Renju Unit u l-Parlament osservaw, ġustament, li l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2014/40 jipprojbixxi wkoll it-tqegħid fis-suq tal-prodotti tat-tabakk aromatizzati, bla ħsara għall-perijodu tranżitorju previst fil-paragrafu 14 ta’ dan l-artikolu.

( 61 ) Sentenza tal-4 ta’ Mejju 2016 (C‑477/14, EU:C:2016:324, punti 51 u 52).

( 62 ) Fis-sentenza tal-5 ta’ Lulju 2017, Fries (C‑190/16, EU:C:2017:513, punt 48), il-Qorti tal-Ġustizzja applikat, għal miżura tal-Unjoni, il-ġurisprudenza stabbilita dwar l-adegwatezza ta’ miżura nazzjonali li tirrestrinġi l-libertajiet ta’ moviment iggarantiti mit-Trattat FUE sabiex tilħaq l-għan tagħha b’mod koerenti u sistematiku (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata)).

( 63 ) Ara l-punt 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 64 ) Ara s-sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2004, Swedish Match (C‑210/03, EU:C:2004:802, punti 66, 67 u 71) u Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:800, punti 64, 65 u 69).

( 65 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 76.

( 66 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 49 u 50. Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawżi British American Tobacco (Investments) u Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:476, punt 231) u Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:487, punti 60 sa 62).

( 67 ) Skont l-Artikolu 2(14) tad-Direttiva 2014/40, prodott tat-tabakk ġdid huwa “prodott tat-tabakk li: (a) ma jaqa’ taħt l-ebda waħda mill-kategoriji li ġejjin: sigaretti, tabakk tal-brim, tabakk tal-pipa, tabakk tal-pipa tal-ilma, sigarri, sigarri żgħar, tabakk tal-magħda, tabakk tal-imnieħer jew tabakk għall-użu orali; u (b) jitqiegħed fis-suq wara d-19 ta’ Mejju 2014”.

( 68 ) Ara l-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/40.

( 69 ) Ara s-sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 2004, Swedish Match (C‑210/03, EU:C:2004:802, punt 66) u Arnold André (C‑434/02, EU:C:2004:800, punt 64).

( 70 ) Sentenza tal-4 ta’ Mejju 2016 (C‑477/14, EU:C:2016:324, punti 36 sa 42).

( 71 ) C‑434/02, EU:C:2004:487, punt 125.

( 72 ) F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li meta l-leġiżlatur tal-Unjoni jintalab jirregola sitwazzjoni kumplessa, huwa għandu dritt juża approċċ fi stadji, sakemm l-għażla tiegħu tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi u xierqa fid-dawl tal-għanijiet li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni tfittex li tilħaq (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-17 ta’ Ottubru 2013, Schaible (C‑101/12, EU:C:2013:661, punt 91 u l-ġurisprudenza ċċitata)).

( 73 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 81).

( 74 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑210/03, EU:C:2004:802, punt 57).

( 75 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑434/02, EU:C:2004:800, punt 55).

( 76 ) Ara wkoll, b’analoġija, is-sentenzi tal-4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 160) u tal-4 ta’ Mejju 2016, Il-Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑358/14, EU:C:2016:323, punt 95).

( 77 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 75.

( 78 ) Valutazzjoni tal-Impatt, p. 68.

( 79 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 91).

( 80 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine et (C‑127/07, EU:C:2008:728, punt 59); tat-12 ta’ Lulju 2012, Association Kokopelli (C‑59/11, EU:C:2012:447, punt 40), u tal-4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 185).

( 81 ) Ara d-digriet tat-12 ta’ Lulju 1996, Ir-Renju Unit vs Il‑Kummissjoni (C‑180/96 R, EU:C:1996:308, punt 93); is-sentenza tad-19 ta’ April 2012, Artegodan vs Il‑Kummissjoni (C‑221/10 P, EU:C:2012:216, punt 99 u l-ġurisprudenza ċċitata) u s-sentenza tal-4 ta’ Mejju 2016, Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 156). Fil-konklużjonijiet tagħha fil-kawża Philip Morris Brands et (C‑547/14, EU:C:2015:853, punt 179), l-Avukat Ġenerali Kokott irrilevat li l-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem tingħata “ħafna iktar” importanza fis-sistema ta’ valuri tad-dritt tal-Unjoni mill-interessi ekonomiċi tal-operaturi. Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawża British American Tobacco (Investments) u Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:476, punti 226 u 229).

( 82 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi tat-8 ta’ Ġunju 2010, Vodafone et (C-58/08, EU:C:2010:321, punt 69), u tat-23 ta’ Ottubru 2012, Nelson et (C‑581/10 u C‑629/10, EU:C:2012:657, punt 81).

( 83 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑210/03, EU:C:2004:802).

( 84 ) Sentenza tal-14 ta’ Diċembru 2004 (C‑434/02, EU:C:2004:800).

( 85 ) F’dak li jirrigwarda l-eżami tal-proporzjonalità ta’ miżuri nazzjonali li jirrestrinġu l-libertajiet ta’ moviment iggarantiti mit-Trattat FUE, ara wkoll is-sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punti 56 u 59).