KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SZPUNAR

ippreżentati fit-2 ta’ Marzu 2017 ( 1 )

Kawża C‑54/16

Vinyls Italia SpA, fi stralċ

vs

Mediterranea di Navigazione SpA

[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale Ordinario di Venezia (qorti ordinarja ta’ Venezia, l-Italja)]

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili — Proċeduri ta’ insolvenza — Atti detrimentali għall-kredituri kollha — Ċirkustanzi li fihom l-att inkwistjoni jista’ jiġi kkontestat — Regolament (KE) Nru 593/2008 (Ruma I) — Għażla tal-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali — Għażla tal-liġi applikabbli fiċ-ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I”

I. Introduzzjoni

1. It-talba għal deċiżjoni preliminari li biha ġiet adita l-Qorti tal‑Ġustizzja f’din il-kawża toffrilha l-okkażjoni sabiex tiżviluppa l‑ġurisprudenza tagħha dwar l-effett tal-ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza fuq in-natura kontestabbli ta’ atti detrimentali għall‑kredituri kollha. Fid‑dritt tal-Unjoni, din il-kwistjoni hija rregolata mill-Artikolu 13 tar‑Regolament (KE) Nru 1346/2000, tad-29 ta’ Mejju 2000, dwar proċedimenti ta’ falliment [proċeduri ta’ insolvenza] ( 2 ). Hija dejjem tqajjem – kif jidher minn din it-talba għal deċiżjoni preliminari – numru ta’ mistoqsijiet, minkejja diversi sentenzi reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 3 ). Barra minn hekk, ir‑risposti tal‑Qorti tal-Ġustizzja bla dubju jkollhom riperkussjonijiet fuq l‑implementazzjoni futura tar-Regolament il-ġdid (UE) 2015/848 tal‑Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Mejju 2015, dwar proċedimenti ta’ insolvenza ( 4 ), li jistabbilixxi fl-istess termini, fl‑Artikolu 16 tiegħu, il-liġi applikabbli għall-atti detrimentali għall‑kredituri kollha.

2. Il-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha wkoll l-opportunità li tikkjarifika kwistjonijiet li l-importanza tagħhom hija essenzjali, mhux biss fil‑kuntest ta’ proċeduri ta’ insolvenza internazzjonali iżda wkoll f’dak ta’ kwistjonijiet ġenerali tad-dritt internazzjonali privat. L-ewwel nett, ser ikun meħtieġ li jiġi interpretat il-kunċett ta’ “sitwazzjonijiet li jinvolvu konflitt tal-liġijiet”, li jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tar‑Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal‑Kunsill, tas-17 ta’ Ġunju 2008, dwar il-liġi applikabbli għall‑obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) ( 5 ). It-tieni nett, dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari ser ikun l-okkażjoni wkoll sabiex jiġu eżaminati l‑konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli, meta din issir fil‑kuntest ta’ sitwazzjonijiet purament interni, jiġifieri li ma għandhomx rabta mal‑liġi ta’ iktar minn Stat wieħed.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

3. Fis-sens tal-Artikolu 4(2)(m) tar-Regolament Nru 1346/2000: “2. Il-liġi ta’ l-Istat tal-ftuħ tal-proċedimenti għandha tiddetermina l‑kondizzjonijiet tal-ftuħ ta’ dawk il-proċedimenti, il-manjiera [l-iżvolġiment] tagħhom u l-egħluq tagħhom. Għandu jiddetermina b’mod partikolari: […] (m) ir-regoli li għandhom x’jaqsmu ma’ invalidità, nuqqas ta’ irbit [annullament] u nuqqas ta’ enforzabilità ta’ atti legali detrimentali għal kredituri kollha”.

4. L-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament jipprevedi: “L-Artikolu 4(2) m’għandux japplika meta l-persuna li tibbenefika minn att detrimentali għal-kredituri kollha tipprovdi prova li: — l-imsemmi att huwa suġġett għall-liġi ta’ Stat Membru apparti minn dak l-Istat tal-ftuħ tal-proċedimenti, u — dik il-liġi ma tippermettix xi meżżi biex jiġi disputat [kkontestat] dak l-att fil-każ relevanti”.

5. L-Artikolu 1 tar-Regolament Ruma I, intitolat “Ambitu materjali”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu: “Dan ir-Regolament għandu japplika, f’sitwazzjonijiet li jinvolvu konflitt tal-liġijiet, għal obbligazzjonijiet kuntrattwali f’materji ċivili u kummerċjali”.

6. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I, intitolat “Libertà ta’ l-għażla” jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 3 tiegħu: “1. Kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi magħżula mill-partijiet. L‑għażla għandha ssir espressament jew tkun manifestata b’mod ċar permezz tat-termini tal-kuntratt jew taċ-ċirkostanzi tal-każ. Bl-għażla tagħhom, il-partijiet jistgħu jagħżlu l-liġi applikabbli għat-totalità jew għal parti biss tal-kuntratt. […] 3. Fejn l-elementi l-oħra kollha rilevanti għas-sitwazzjoni fil-ħin ta’ l‑għażla jinsabu f’pajjiż divers mill-pajjiż li tiegħu intgħażlet il-liġi, l‑għażla tal-partijiet m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi, ta’ dak il-pajjiż l-ieħor, li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim”.

B. Id-dritt Taljan

7. Id-dispożizzjoni rilevanti tad-dritt Taljan, l-Artikolu 67(2) tal‑legge fallimentare (liġi dwar il-falliment), tipprevedi: “Jekk il-likwidatur jipprova li l-parti l-oħra kienet taf bis-sitwazzjoni ta’ insolvenza tad-debitur, jiġu rrevokati wkoll il-pagamenti ta’ dejn likwidu u dovut, l-atti onerużi u dawk li jikkostitwixxu dritt preferenzjali relatat mal-[pagament tad-]dejn, anki ta’ terzi, maħluq matul l-istess perijodu, jekk ikun seħħ fis-sitt xhur preċedenti għad-dikjarazzjoni ta’ falliment”.

8. L-Artikolu 167 tal-codice di procedura civile (kodiċi ta’ proċedura ċivili Taljan) jipprevedi, min-naħa tiegħu: “Fir-risposta tiegħu, il-konvenut għandu jinvoka l-motivi tad-difiża kollha tiegħu, filwaqt li jieħu pożizzjoni fuq il-fatti msemmija mir‑rikorrent, jindika d-dettalji tiegħu, in-numru ta’ identifikazzjoni fiskali tiegħu, il-mezzi ta’ prova li fuqhom ser jibbaża ruħu kif ukoll id-dokumenti li huwa jannetti mal-proċess, u jressaq it-talbiet tiegħu. Taħt piena ta’ dekadenza, huwa għandu jippreżenta eventwali kontrotalbiet u l-eċċezzjonijiet proċedurali u dwar il-mertu li ma jistgħux jitqajmu ex officio”.

C. Id-dritt tar-Renju Unit

9. Skont l-Artikolu 239(2) u (3) tal-Insolvency Act 1986 (liġi dwar il-fallimenti tal-1986), applikabbli fl-Ingilterra u f’Wales: “2. Jekk il-kumpannija tat, fid-data rilevanti [kif iddefinita mil-liġi dwar il-fallimenti], trattament favorevoli lil persuna, il-likwidatur jista’ jitlob lill-qorti tadotta miżura abbażi ta’ din it-taqsima. 3. Skont id-dispożizzjonijiet segwenti, il-qorti adita b’din it-talba għandha tadotta l-miżura li hija tikkunsidra xierqa sabiex terġa’ tistabbilixxi s‑sitwazzjoni, li kien ikun hem li kieku l-kumpannija ma tkunx tat l‑imsemmi trattament favorevoli”.

III. Il-proċedura fil-kawża prinċipali

10. Vinyls Italia SpA, kumpannija rregolata mid-dritt Taljan li għandha s-sede tagħha f’Venezia (l-Italja), teżerċita l-attivitajiet tagħha fis-settur kimiku.

11. Fil-11 ta’ Marzu 2008, għall-finijiet ta’ transport ta’ sustanzi kimiċi, Vinyls Italia kkonkludiet kuntratt ta’ noleġġ ta’ vapur bil‑bandiera Taljana mal-kumpannija Mediterranea di Navigazione SpA (iktar ’il quddiem “Mediterranea”), b’sede f’Ravenna (l-Italja).

12. B’eżekuzzjoni tal-kuntratt, Vinyls Italia ħallset lil Mediterranea żewġ pagamenti ta’ ammont totali ta’ EUR 447740.27, u dan għamlitu rispettivament wara 17-il jum u 9 ijiem mid-dati ta’ skadenza previsti mill-kuntratt f’dan ir-rigward, stabbiliti fl-24 ta’ Frar u fl-24 ta’ Marzu 2009.

13. Xi xhur wara li saru dawn il-pagamenti, Vinyls Italia kienet suġġetta għal proċedura amministrattiva speċjali, li wasslet sabiex tpoġġiet f’falliment.

14. Sussegwentement, Vinyls Italia, abbażi tal-Artikolu 67(2) tal-liġi Taljana dwar il-falliment, fetħet kawża kontra Mediterranea għar-revoka tal-pagamenti li saru favur din tal-aħħar u talbet ir-rimbors tal-ammont ta’ EUR 447740.27 bl-interessi. Vinyls Italia indikat li l‑pagamenti kienu saru f’perijodu li fih is-sitwazzjoni ta’ insolvenza tagħha kienet magħrufa ferm.

15. Mediterranea invokat l-applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000 minħabba l-fatt li l-pagamenti kkontestati kienu saru b’eżekuzzjoni ta’ kuntratt ta’ noleġġ suġġett, skont l-għażla tal-partijiet, għad-dritt Ingliż. Skont id-dritt Ingliż, applikabbli għall-evalwazzjoni tad-drittijiet u tal-obbligi li jirriżultaw mill-kuntratt (iktar ’il quddiem il-“lex contractus” jew il-“liġi tal-kuntratt”) ( 6 ), il-pagamenti magħmula favur tagħha ma setgħux – skont id-dikjarazzjonijiet ta’ Mediterranea – jiġu kkontestati. Bħala prova ta’ din l-allegazzjoni, Mediterranea pproduċiet dokument li tħejja minn avukat Ingliż, li kien jindika li, skont id-dritt Ingliż, kien impossibbli li l‑pagamenti li saru jiġu kkontestati.

16. Il-qorti tar-rinviju tirrileva li d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt Taljan, li jippermettu li jiġu kkontestati l-pagamenti magħmula, jistgħu jirriżultaw inapplikabbli jekk Mediterranea tipprevalixxi ruħha b’mod validu mill-klawżola derogatorja prevista fl-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000.

17. L-Artikolu 2(2)(m) ta’ dan ir-regolament jispeċifika li l-kwistjoni tan-nullità, tal-annullament jew tan-nuqqas ta’ inforzabbiltà ta’ atti detrimentali għall-kredituri kollha hija rregolata mid-dritt applikabbli għall-proċedura ta’ insolvenza (iktar ’il quddiem il-“lex fori concursus”). Madankollu, l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 jippermetti li jkun hemm deroga mill-applikazzjoni tal-lex fori concursus, meta l‑persuna kkonċernata tressaq il-prova li l-liġi applikabbli għall-att hija l-liġi ta’ Stat Membru ieħor apparti l-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri u li din il-liġi ma tippermettix li dan l-att jiġi kkontestat b’xi mezz.

18. It-Tribunale Ordinario di Venezia (qorti ordinarja ta’ Venezia, l‑Italja) tindika li Mediterranea invokat l-applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 wara l-iskadenza tat-termini previsti mid-dritt Taljan sabiex tqajjem eċċezzjonijiet proċedurali.

19. Il-qorti tar-rinviju tirrileva, barra minn hekk, li d-dritt Ingliż ma jeskludix, b’mod ġenerali u astratt, kull possibbiltà li jiġu kkontestati l‑atti li saru ftit qabel id-dikjarazzjoni ta’ insolvenza. Fl-opinjoni tagħha, mid-dokument ippreżentat minn Mediterranea jirriżulta li d-dritt Ingliż jaċċetta l-possibbiltà li jiġi revokat att li jkun sar abbażi ta’ trattament “preferenzjali” ta’ kreditur partikolari.

20. Il-qorti tar-rinviju esprimiet ukoll dubji fuq il-prinċipju stess tal‑applikabbiltà tar-Regolament Ruma I f’din il-kawża, peress li dan ir‑regolament, skont l-Artikolu 1(1) tiegħu, japplika “f’sitwazzjonijiet li jinvolvu konflitt tal-liġijiet, għal obbligazzjonijiet kuntrattwali f’materji ċivili u kummerċjali”.

21. Skont it-Tribunale Ordinario di Venezia (qorti ordinarja ta’ Venezia), il-kwistjoni tal-effett tal-għażla tal-liġi applikabbli fiċ‑ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I fuq il‑possibbiltà li parti tinvoka b’mod validu l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 għandha wkoll tiġi kkjarifikata.

IV. Id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

22. Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunale Ordinario di Venezia (qorti ordinarja ta’ Venezia) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti: 1) “Il-‘prova’ li l-Artikolu 13 tar-[Regolament Nru 1346/2000] iqiegħed fuq min ibbenefika minn att li jikkawża preġudizzju lill‑massa tal‑kredituri, sabiex jikkontesta t-talba għal annullament ta’ dan l‑att skont id-dispożizzjonijiet tal-lex fori concursus, tikkomporta l‑oneru li titqajjem eċċezzjoni proċedurali fis-sens strett tat-termini ffissati mil-liġi proċedurali tas-sistema legali, li titlob l-adozzjoni tal-klawżola ta’ eżenzjoni stabbilita mir-Regolament u li tipprova li jiġu sodisfatti ż-żewġ kundizzjonijiet meħtieġa mill-istess dispożizzjoni? jew l-Artikolu 13 tar-[Regolament Nru 1346/2000] għandu japplika meta l-parti kkonċernata tkun talbet l-applikazzjoni tiegħu fil-mori tal‑kawża, anki lilhinn mit-termini ffissati mil-liġi proċedurali tas‑sistema legali għall-eċċezzjonijiet proċedurali, jew jista’ japplika wkoll ex officio, bil-kundizzjoni li l-parti kkonċernata tipproduċi l-prova li l-att li jikkawża preġudizzju huwa suġġett għal-lex causae ta’ Stat Membru ieħor li l-liġi tiegħu ma tippermetti bl-ebda mod li jintalab l-annullament ta’ att fil-każ inkwistjoni? 2) Ir-riferiment għall-applikazzjoni tal-lex causae fl-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000 biex jiġi stabbilit jekk ‘dik il-liġi ma tippermettix xi mezzi biex jiġi disputat dak l-att fil-każ relevanti’ għandu jiġi interpretat fis-sens li l-parti li fuqha jaqa’ l‑oneru tal-prova għandha tipproduċi l-prova li fil-każ inkwistjoni l-lex causae b’mod ġenerali u astratt ma tipprovdi ebda mezz sabiex jiġi annullat att bħal dak meqjus li jikkawża preġudizzju f’dan il‑każ, – jiġifieri l-ħlas ta’ dejn ta’ natura kuntrattwali – jew fis-sens li l-parti li fuqha jaqa’ l-oneru tal-prova għandha tipproduċi l-prova li, fejn il-lex causae taċċetta li jintalab l-annullament ta’ att ta’ dan it-tip, konkretament ma humiex sodisfatti l-kundizzjonijiet – differenti minn dawk tal-lex fori concursus – meħtieġa sabiex it‑talba għal annullament tkun tista’ tintlaqa’ fil-każ inkwistjoni? 3) L-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 13 tar-[Regolament Nru 1346/2000], – fid-dawl tal-ħsieb warajha ta’ ħarsien tal‑aspettattivi tal-partijiet fuq l-istabbiltà tal-att skont il-lex causae – tista’ tiġi applikata anki meta l-partijiet f’kuntratt ikollhom is-sede tagħhom fl-istess Stat kontraenti, li l-liġi tiegħu għalhekk prevedibbilment hija mistennija li ssir lex fori concursus fil-każ ta’ insolvenza ta’ waħda minnhom, u l-partijiet permezz ta’ klawżola kuntrattwali dwar l-għażla tal-liġi ta’ Stat kontraenti ieħor ineħħu r‑revoka ta’ atti eżekuttivi ta’ dak il-kuntratt mill-applikazzjoni ta’ regoli inderogabbli tal-lex fori concursus suġġetti għall-prinċipju ta’ par condicio creditorum, bi ħsara għall-massa tal-kredituri fil‑każ li tiġi fis-seħħ l-insolvenza? 4) L-Artikolu 1(1) tar-[Regolament Nru 593/2008] għandu jiġi interpretat fis-sens li s-“sitwazzjonijiet li jinvolvu konflitt tal‑liġijiet” għall-finijiet tal-applikabbiltà tar-regolament innifsu jinkludu wkoll il-każ ta’ kuntratt ta’ noleġġ marittimu konkluż fi Stat Membru bejn kumpanniji li għandhom is-sede tagħhom fl‑istess Stat Membru, bi klawżola tal-għażla tal-liġi ta’ Stat Membru ieħor? 5) Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għar-raba’ domanda, l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 593/2008, moqri flimkien mal-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, għandu jiġi interpretat fis-sens li l‑għażla mill-partijiet li jissuġġettaw il-kuntratt għal-liġi ta’ Stat Membru differenti minn dik li fih jinsabu “l-elementi l-oħra kollha rilevanti għas-sitwazzjoni” jeskludi l-applikazzjoni ta’ regoli inderogabbli mil-liġi ta’ dan l-aħħar Stat Membru applikabbli bħala lex fori concursus għall-possibbiltà li jintalab l-annullament ta’ atti li ġew fis-seħħ qabel l-insolvenza bi ħsara għall-massa tal-kredituri, b’mod li jipprevali fuq il-klawżola ta’ eżenzjoni stabbilita mill-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000?”

23. It-talba għal deċiżjoni preliminari waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fid-29 ta’ Jannar 2016.

24. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet fil‑kawża prinċipali, mill-Gvern Taljan u mill-Gvern Elleniku kif ukoll mill‑Kummissjoni Ewropea. Il-partijiet, il-Gvern Taljan kif ukoll il‑Kummissjoni pparteċipaw ukoll fis-seduta li nżammet fl-1 ta’ Diċembru 2016.

V. Analiżi

A. Fuq l-ewwel domanda preliminari

25. Fil-formulazzjoni tal-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar‑rinviju introduċiet alternattiva, għalhekk hemm żewġ domandi li huma ppreżentati bħala ż-żewġ partijiet ta’ din l-alternattiva.

26. Fil-parti inizjali tagħha, l-ewwel domanda tidher li tissuġġerixxi li l‑qorti tar-rinviju tfittex li tkun taf jekk persuna li tkun ibbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha hijiex obbligata, għall-finijiet tal‑applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000, li tqajjem eċċezzjoni f’dan is-sens u li tipprevalixxi ruħha minn din id‑dispożizzjoni. Il-kwistjoni madankollu tistrieħ fuq il-premessa li l‑imsemmija persuna tipprevalixxi ruħha effettivament mill‑applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000. Fl‑opinjoni tiegħi, fi kwalunkwe każ huwa b’dan il-mod li għandha tinqara l-formula użata iktar tard fid-domanda, “li titlob l-adozzjoni tal-klawżola ta’ eżenzjoni stabbilita mir-Regolament”.

27. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk il-persuna li bbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha hijiex obbligata – sabiex tevita li dan l-att jiġi kkontestat abbażi tal-lex fori concursus – tinvoka l‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 fit-termini stabbiliti mid‑dritt proċedurali tal-Istat Membru tal-qrati li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jeżaminaw il-kawża.

28. It-tieni parti tal-alternattiva tinkludi madankollu fiha stess domanda doppja. L-ewwel nett, li tistabbilixxi jekk il-parti kkonċernata tistax tinvoka l-applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 irrispettivament mir-restrizzjonijiet f’sens ta’ termini previsti mil-lex fori processualis. L-ewwel parti tal-alternattiva u l-ewwel ipoteżi inkluża fit-tieni parti tal-alternattiva jikkonċernaw għalhekk l‑istess domanda.

29. It-tieni domanda tirrigwarda l-obbligu li jiġi applikat ex officio l‑Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament.

30. Jekk il-qorti nazzjonali hija effettivament obbligata tapplika ex officio l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000, il-kwistjoni tal‑obbligu għall-parti kkonċernata li tinvoka din id-dispożizzjoni skont it-termini preskritti mid-dritt proċedurali tal-qorti li għandha ġurisdizzjoni ma tqumx iktar. Konsegwentement – u kuntrarjament għall-ordni tad-domandi li l‑qorti tar-rinviju tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja ssegwi f’din il-parti tad-deċiżjoni tar-rinviju – jien nixtieq nibda fl-ewwel lok mill-kwistjoni marbuta mal‑obbligu li jiġi applikat ex officio l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000.

31. Jekk jirriżulta li d-dritt tal-Unjoni ma jimponix tali obbligu fuq il‑qrati nazzjonali, allura jkun hemm lok li jiġi eżaminat biss jekk il-parti kkonċernata hijiex obbligata tinvoka l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 fit-termini preskritti fid-dritt proċedurali tal-qorti li għandha ġurisdizzjoni.

32. Għalhekk, sabiex tingħata risposta utli għall-ewwel domanda preliminari, għandu jiġi stabbilit jekk id-dritt tal-Unjoni jimponix fuq il‑qorti nazzjonali obbligu li tapplika ex officio l-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, sabiex tipprekludi li att detrimentali għall-kredituri kollha jista’ jiġi kkontestat abbażi tal-lex fori concursus, meta l-persuna kkonċernata tkun ressqet il-prova li l-kundizzjonijiet rikjesti minn din id-dispożizzjoni ġew issodisfatti.

33. F’każ ta’ risposta negattiva, hemm lok li tiġi eżaminata d-domanda segwenti: id-dritt proċedurali tal-qorti kompetenti jipprevedi, u jekk ikun il-każ‚ skont liema modalitajiet, li l-parti kkonċernata – li tressaq il‑prova li hija tissodisfa l-kundizzjonijiet tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 – għandha tinvoka din id-dispożizzjoni sabiex tipprekludi li l-att jista’ jkun ikkontestat abbażi tal-lex fori concursus?

1. Kunsiderazzjonijiet preliminari li jikkonċernaw il-klawżola derogatorja tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000

34. Skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 1346/2000, il-liġi applikabbli għall-proċedura ta’ insolvenza u għall-effetti tagħha hija dik tal‑Istat Membru li fit-territorju tiegħu tkun infetħet il-proċedura (lex fori concursus). Din il-liġi tistabbilixxi l-kundizzjonijiet kollha għall-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza kif ukoll ir-regoli li jikkonċernaw l‑iżvolġiment u l-għeluq tal-proċedura. Skont l-Artikolu 4(2)(m) tar‑Regolament Nru 1346/2000, din il-liġi tistabbilixxi b’mod partikolari r-regoli relatati man-nullità, mal-annullament jew man-nuqqas ta’ infurzabbiltà tal-atti detrimentali għall-kredituri kollha.

35. Il-prinċipju stabbilit mill-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 1346/2000 għandu madankollu ċerti limiti li jirrikjedu – kif issemmi l-premessa 24 ta’ dan ir-regolament – il-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi tal‑operaturi u r-rekwiżit ta’ ċertezza legali. Għal dan il-għan, ir‑Regolament Nru 1346/2000 jipprevedi, fl-Artikoli 5 sa 15 tiegħu, eċċezzjonijiet li jippermettu deroga mill-prinċipju tal-applikazzjoni tal‑liġi tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri.

36. Ir-Regolament Nru 1346/2000 huwa fil-prinċipju favorevoli għall‑uniformità tal-lex fori concursus u jistrieħ fuq il-prinċipju ta’ “universalità limitata”. Fi kliem ieħor, il-kwistjonijiet kollha li jirrigwardaw il-proċedura ta’ insolvenza, b’xi eċċezzjonijiet, għandhom jaqgħu taħt il-lex fori concursus.

37. Fost dawn l-eċċezzjonijiet, l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 għandu importanza partikolari, inkwantu jipprevedi, suġġett għall-osservanza ta’ ċerti kundizzjonijiet, li l-liġi tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri ma tapplikax għall-kwistjonijiet elenkati fl-Artikolu 4(2)(m) ta’ dan ir‑regolament, jiġifieri li jirrigwardaw in-nullità, l-annullament jew in‑nuqqas ta’ infurzabbiltà tal-atti detrimentali għall-kredituri kollha. Din id-dispożizzjoni fiha klawżola derogatorja partikolari li tippermetti li titwarrab l-applikazzjoni tal-lex fori concursus meta din il‑liġi tippermetti li jiġi kkontestat att detrimentali għall-kredituri kollha. Il-persuna li tkun ibbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha għandha madankollu ġġib il-prova li dan l-att huwa suġġett għal-liġi ta’ Stat Membru ieħor apparti dak tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri u li din il‑liġi ma tippermetti, bl-ebda mod, li dan l-att jiġi kkontestat.

38. L-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 għandu l-għan li jipproteġi l-aspettativi leġittimi ta’ persuna li tkun ibbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha. Din id-dispożizzjoni tidher li titlaq mill‑prinċipju li din il-persuna għandha tkun f’pożizzjoni li tista’ tafda l‑istabbiltà ta’ tali att, li jiġi evalwat fid-dawl tal-liġi li hija applikabbli għalih, mingħajr ma tinqabad għall-għarrieda jekk il-lex fori concursus ssir rilevanti wara l-ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza.

2. Fuq l-obbligu li tapplika ex officio l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000

39. Sabiex tingħata risposta għall-ewwel domanda, għandu jiġi stabbilit jekk – jekk il-parti kkonċernata ġġib il-prova li ż-żewġ kundizzjonijiet mitluba mill-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 huma ssodisfatti – il-qorti nazzjonali għandhiex l-obbligu li tapplika ex officio din id-dispożizzjoni u tidderoga mill-applikazzjoni tal-liġi tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri (lex fori concursus), inkwantu tippermetti li jiġi kkontestat att detrimentali għall-kredituri kollha.

40. Id-dubji tal-qorti tar-rinviju f’dan ir-rigward jistgħu jiġu spjegati permezz tal-kliem tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 li, minn naħa waħda, jimponi fuq il-parti kkonċernata li “tipprovdi prova” tal-osservanza taż-żewġ kundizzjonijiet imsemmija f’din id‑dispożizzjoni u, min-naħa l-oħra, tipprevedi li jekk din il-prova tiġi prodotta, l-Artikolu 4(2)(m) tar-Regolament Nru 1346/2000 “m’għandux japplika”. Din il-formula kategorika użata mil-leġiżlatur tista’ tagħti x’tifhem li hija l-qorti li għandha taġixxi ex officio meta l-persuna kkonċernata tipproduċi provi li jippermettu li jiġi konkluż li ż-żewġ kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament huma ssodisfatti.

41. Madankollu ma jidhirlix li din l-analiżi hija ġġustifikata.

42. Għajnuna importanti għall-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1346/2000 hija pprovduta mill-kummenti li ħarġu mir-rapport ta’ M. Virgós u E. Schmit ( 7 ), li ċertament jirrigwarda l-Konvenzjoni dwar il‑proċeduri ta’ insolvenza, iżda li xorta ma huwiex ikkunsidrat b’mod ġenerali bħala sors ta’ indikazzjonijiet utli fuq l-interpretazzjoni tad‑dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament ( 8 ).

43. F’dan ir-rapport, huwa spjegat li l-mekkaniżmu adottat fid‑dispożizzjoni ta’ dan il-ftehim li jservi ta’ mudell għall-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 huwa bbażat fuq il-prinċipju tal-“veto”. L-awturi tar-rapport osservaw li l-parti kkonċernata ma għandhiex sempliċement tfittex li twarrab l-applikazzjoni tad-dritt tal-Istat tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza iżda għandha wkoll “titlobha”: l‑“Artikolu 13 jirrappreżenta difiża kontra l-applikazzjoni tal-liġi tal-Istat tal‑ftuħ tal-proċedura, li għandha tiġi invokata mill-persuna kkonċernata” (punt 136).

44. Huwa f’dan l-ispirtu li jidħol ukoll l-argument li l-Qorti tal‑Ġustizzja użat fis-sentenza tagħha Nike European Operations Netherlands ( 9 ), billi rrilevat li l-oneru tal-prova tal-osservanza tal‑kundizzjonijiet tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 jaqa’ fuq il-parti “li [t]invoka dan l-artikolu”.

45. Jiena tal-opinjoni li d-dritt tal-Unjoni jissuġġetta l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni stabbilita bl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 għall-kundizzjoni li l-parti li bbenefikat minn att detrimentali għall‑kredituri jkollha rwol attiv fil-proċedura.

46. Jidhirli li għandi nirrileva wkoll li din il-parti tad-domanda preliminari tistrieħ fuq il-premessa li l-parti ressqet il-prova li l‑kundizzjonijiet tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 kienu ssodisfatti iżda madankollu ma invokatx l-applikazzjoni ta’ din id‑dispożizzjoni.

47. M’iniex ċert li tista’ ssir distinzjoni ċara bejn żewġ aspetti fir-rwol attiv tal-persuna kkonċernata, li jikkonsistu, rispettivament, fil‑produzzjoni tal-provi li jippermettu li tinġab il-prova taċ-ċirkustanzi rilevanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 u li tintalab l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni prevista minn din id-dispożizzjoni.

48. Dawn id-domandi huma marbuta mill-qrib bejniethom. Fil-fatt, jekk il-parti kkonċernata tressaq provi matul il-proċedura, l-għan tagħha huwa li tasal għal ċertu riżultat proċedurali. Jiena hawnhekk ma nixtieqx nidħol fid-dettalji tad-diversi soluzzjonijiet adottati mid-dritt proċedurali tad-diversi Stati Membri. Madankollu xorta jidhirli li prova prodotta bl-inizjattiva ta’ parti hija intiża bħala regola sabiex tistabbilixxi ċirkustanza essenzjali għas-soluzzjoni tal-kawża. Għalhekk m’iniex ċert li l-provi jistgħu jiġu ssodisfatti bl-inizjattiva ta’ parti, bil-għan li jiġi stabbilit li l-kundizzjonijiet tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 ġew issodisfatti, u li jista’ jiġi ddikjarat fl-istess ħin li din il-parti ma titlobx l-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.

49. Fi kwalunkwe każ, għandha tkun il-qorti tar-rinviju li tevalwa, skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt proċedurali tal-Istat Membru kkonċernat, jekk il-parti li tippreżenta l-provi intiżi sabiex tinġieb il‑prova li l-kundizzjonijiet rikjesti għall-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 huma ssodisfatti, titlobx, fl-istess ħin, l-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.

3. Fuq id-dispożizzjonijiet relatati mal-modalitajiet li bihom parti tista’ tinvoka l-eċċezzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000

50. Kif diġà indikajt preċedentement, ir-Regolament Nru 1346/2000 jissuġġetta l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni tal-Artikolu 13 għar-rwol proċedurali attiv tal-persuna li tkun ibbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha. Madankollu r-regolament ma jirregolax il‑kwistjoni tal-modalitajiet li bihom il-parti kkonċernata tista’ tinvoka dan l-artikolu. Lanqas fih regoli dwar it-termini li għandhom jiġu osservati sabiex jiġi applikat l-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament.

51. Mill-informazzjoni mogħtija mill-qorti tar-rinviju fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha jirriżulta li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000, id-dritt Taljan jirrikjedi li l-parti kkonċernata tqajjem l-eċċezzjoni proċedurali korrispondenti qabel l-iskadenza ta’ ċertu terminu.

52. Permezz tal-ewwel domanda tagħha – fil-parti li ma tirrigwardax l-obbligu li jiġi applikat ex officio l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 – il-qorti tar-rinviju tfittex għalhekk li ssir taf jekk l-Istat Membru jistax jiddefinixxi l-modalitajiet li bihom l-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000 jista’ jiġi invokat sabiex jopponi l‑kontestazzjoni ta’ att detrimentali għall-kredituri kollha skont id‑dispożizzjonijiet tal-lex fori concursus.

a) L-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 u l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri

53. Fis-sentenza tagħha Nike European Operations Netherlands, il‑Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 ma jinkludix dispożizzjonijiet relatati, b’mod partikolari, mal-modalitajiet ta’ produzzjoni tal-prova, mal-mezzi ta’ provi ammissibbli quddiem il-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni jew mal-prinċipji li jirregolaw l-evalwazzjoni, minn din il-qorti, tas-saħħa probatorja tal‑provi prodotti quddiemha. Huma l-Istati Membri li għandhom jistabbilixxu dawn ir-regoli abbażi tal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali. Madankollu, id-dispożizzjonijiet introdotti ma jistgħux ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt nazzjonali (prinċipju ta’ ekwivalenza) u ma jirrendux impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad‑drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) ( 10 ).

54. Nixtieq nenfasizza li minkejja li l-attenzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja kienet essenzjalment iffokata, fis-sentenza Nike European Operations Netherlands, fuq l-iżvolġiment tal-proċedura relatata mal-produzzjoni tal‑provi, huma l-Istati Membri – fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet f’dan ir-rigward fir-Regolament Nru 1346/2000 stess – fil-kuntest tal‑awtonomija proċedurali tagħhom, li għandhom jilleġiżlaw fuq il-kwistjonijiet proċedurali kollha li jikkonċernaw l-applikazzjoni tal-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament.

55. Kif diġà indikajt fil-punt 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet, iż-żewġ forom li jistgħu jieħdu r-rwol attiv tal-persuna kkonċernata fil-proċedura (billi titlob li ssir il-produzzjoni tal-prova sabiex jiġi stabbilit li l‑kundizzjonijiet rikjesti mill-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 huma ssodisfatti u billi tinvoka din l-istess dispożizzjoni) huma marbuta mill-qrib bejniethom. Huma għalhekk għandhom ikunu suġġetti għal regoli li jirriżultaw mill-istess ordinament ġuridiku.

56. Sabiex nissupplimenta din l-analiżi, nixtieq nirrileva wkoll li d-dritt proċedurali tal-Istat Membru li għandu ġurisdizzjoni f’kawża jista’ jipprevedi termini għall-produzzjoni tal-provi. Ir-Regolament Nru 1346/2000 lanqas jirregola – apparti t-termini għall-preżentazzjoni tal-eċċezzjonijiet, li huma inkwistjoni fil-kuntest tat-talba għal deċiżjoni preliminari – it-termini li l‑persuna kkonċernata hija obbligata tosserva għall-preżentazzjoni tat‑talbiet kollha tagħha relatati mal-prova. Il-kwistjoni tal-produzzjoni tal-provi tant hija marbuta mill-qrib mal-garanzija tal-iżvolġiment tajjeb tal-proċedura ġurisdizzjonali li huwa diffiċli li tiġi sseparata mid‑dispożizzjonijiet proċedurali kollha applikabbli fl-Istat Membru kkonċernat. Konsegwentement, tali termini għandhom jaqgħu taħt id‑dritt proċedurali tal-Istat Membri li l-qrati għandhom ġurisdizzjoni sabiex jeżaminaw il-kawża (lex fori processualis).

57. Fl-iskadenza tat-termini previsti għall-tressiq tat-talbiet relatati mal-provi, il-parti kkonċernata titlef il-possibbiltà li tressaq il‑prova li l-kundizzjonijiet rikjesti fl-Artikolu 13 tar-regolament huma ssodisfatti; konsegwentement hija ma tkunx tista’ tinvoka l-protezzjoni li tirriżulta minn din id-dispożizzjoni. Id-dispożizzjonijiet li jistabbilixxu termini għall-preżentata ta’ eċċezzjonijiet proċedurali, imsemmija f’din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari, għandhom funzjoni komparabbli, tal-inqas fil-kuntest eżaminat hawn. Fl-opinjoni tiegħi, ma hemmx dubju li l-kwistjoni tat-termini li għandhom jiġu osservati sabiex titqajjem eċċezzjoni proċedurali għandhom jaqgħu taħt id-dritt tal-Istat li l-qrati tiegħu għandhom ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu l-kawża.

b) Id-dispożizzjonijiet li jistabbilixxu t-termini applikabbli għall-preżentata tal-eċċezzjonijiet proċedurali li jaqgħu taħt il-lex fori processualis

58. Barra minn hekk jidhirli li huwa neċessarju li jiġu ddefiniti l‑kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tal-lex fori processualis u tal-lex causae sabiex tiġi identifikata l-liġi li, f’din il-kawża, tiddeċiedi l‑modalitajiet li magħhom il-parti kkonċernata għandha tikkonforma ruħha sabiex tinvoka l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni prevista fl‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000.

59. Mill-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 jirriżulta li l‑persuna li bbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri tista’ toqgħod fuq il-liġi applikabbli għal dan l-att, filwaqt li madankollu għandu jiġi speċifikat li tista’ biss tistenna li d-dispożizzjonijiet tal-imsemmija liġi japplikaw u jiddefinixxu d-drittijiet u l-obbligi tagħha lil hinn mill‑proċedura ta’ insolvenza. Il-liġi applikabbli għall-kuntratt, identifikata mid‑dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma I, skont l-Artikolu 12(1)(d) tiegħu, tirregola, fost l-oħrajn, il-“preskrizzjoni ta’ l-azzjonijiet”, iżda sempliċement fil-kuntest tal-“modi varji ta’ terminazzjoni ta’ l‑obbligazzjonijiet”. Ma hijiex rilevanti f’dak li jirrigwarda l‑evalwazzjoni tat-termini għall-preżentata tal-eċċezzjonijiet proċedurali. Anki jekk l-eżerċizzju ta’ dritt proċedurali (li pereżempju jikkonsisti f’li titqajjem eċċezzjoni proċedurali) jipproduċi effetti ta’ dritt sostantiv, il‑modalitajiet ta’ eżerċizzju ta’ dawn id-drittijiet proċedurali xorta jibqgħu – skont il-prinċipju tal-lex fori processualis – kwistjoni rregolata mid-dritt proċedurali tal-Istat Membru tal-qorti adita. Dan huwa kkonfermat b’mod indirett bl-Artikolu 18(2) tar-Regolament Ruma I, li jipprevedi li l-kuntratti u l-atti ġuridiċi jistgħu jiġu pprovati b’kull tip ta’ prova mil-liġi tal-forum jew minn xi waħda mil-liġijiet li jirregolaw il-validità formali (Artikolu 11), sakemm din il-prova tista’ tiġi amministrata b’dan il-mod quddiem il-qorti adita.

60. Id-dispożizzjonijiet li jillimitaw ratione temporis il-possibbiltà li jiġi invokat l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 ma jikkorrispondux, barra minn hekk, għall-kunċett ta’ “regoli” relatati man‑nullità, l-annullament jew in-nuqqas ta’ infurzabbiltà tal-atti msemmija fl-Artikolu 4(2)(m) ta’ dan ir-regolament. Dawn id‑dispożizzjonijiet ma jagħmlux parti mis-sistema ta’ nullità tal-atti, u huma biss ir-regoli ta’ din is-sistema li jistgħu jaqgħu fil-lex causae, kif diġà spjegajt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Lutz ( 11 ). Dawn ma jikkonċernawx ir-rimedji ġudizzjarji eżerċitati bil-għan li jiġi kkontestat att ġuridiku.

61. Fl-opinjoni tiegħi, ma hemmx dubju, wara din l-analiżi, li huma l-Istati Membri, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, li għandhom jiddefinixxu l-modalitajiet li magħhom il-parti kkonċernata għandha tikkonforma ruħha sabiex tinvoka l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 sabiex topponi l-kontestazzjoni ta’ att detrimentali għall‑kredituri kollha.

62. Għandhom ikunu l-qrati nazzjonali li jevalwaw jekk dispożizzjoni proċedurali li tistabbilixxi terminu għall-preżentata ta’ eċċezzjonijiet proċedurali hijiex konformi mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività. Xejn ma jindika, fost l-elementi esposti fid-deċiżjoni tar-rinviju, li l‑prinċipji ma kinux ġew osservati.

63. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, nipproponi li l-Qorti tal‑Ġustizzja tagħti r-risposta segwenti għall-ewwel domanda preliminari: “Għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, hija l-parti li tkun ibbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha li għandu jkollha rwol attiv fil‑proċedura. Madankollu, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, id-definizzjoni tal-modalitajiet li magħhom il-parti kkonċernata – li tressaq il-prova li l-kundizzjonijiet imsemmija fl‑Artikolu 13 tar‑Regolament huma ssodisfatti – għandha tikkonforma ruħha sabiex tinvoka din id-dispożizzjoni bil-għan li topponi l-kontestatazzjoni ta’ att detrimentali għall-kredituri kollha skont il-lex fori concursus taqa’ taħt id-dritt proċedurali tal-Istat li l-qrati tiegħu għandhom ġurisdizzjoni jiddeċiedu fuq il-kawża”.

B. Fuq it-tieni domanda preliminari

64. Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, għall-finijiet tal-kundizzjoni tat-tieni inċiż tal-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, għandux jiġi stabbilit li l-att ma jistax jiġi kkontestat b’mod ġenerali u astratt, jew inkella jekk l-att, minkejja li bħala prinċipju jista’ jiġi kkontestat, ma jistax jiġi kkontestat b’mod effettiv fid-dawl taċ‑ċirkustanzi kollha tal-kawża prinċipali.

65. B’risposta għal din id-domanda, hemm lok li jitfakkar li l‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 jippermetti deroga mill‑applikazzjoni tal-liġi tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri favur il-liġi applikabbli għall-att inkwistjoni, meta din il-liġi ma tippermettix “xi meżżi biex jiġi disputat [kkontestat] dak l-att fil-każ relevanti”.

66. L-interpretazzjoni tal-kliem “fil-każ relevanti” jidhirli li għandha importanza kruċjali sabiex tingħata risposta għal din it-tieni domanda.

67. L-awturi tar-rapport Virgós/Schmit dwar il-Konvenzjoni dwar il‑proċeduri ta’ insolvenza indikaw li l-espressjoni “fil-każ relevanti” (“in the relevant case”) għandha tinftiehem fis-sens li l-att ma jista’ jiġi kkontestat b’mod konkret bl-ebda mezz. Għalhekk, ma għandhiex tkun kwistjoni li tiġi invokata biss b’mod astratt l-impossibbiltà li att jiġi kkontestat abbażi tad-dispożizzjonijiet tal-lex causae (punt 137).

68. Jekk dawn il-kunsiderazzjonijiet jiġu applikati fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni, għandu jiġi kkonstatat li l-espressjoni “fil-każ relevanti” tidher fil-verżjoni Taljana (“nella fattispecie”) u fil-verżjoni Ingliża (“in the relevant case”) tar-Regolament Nru 1346/2000. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni tirrileva, fil-ġurisprudenza tagħha, li d-diversi verżjonijiet lingwistiċi ta’ dan ir-regolament jippreżentaw ċerti diverġenzi fuq dan il-punt u li l-Artikolu 13 jidher li mhux dejjem juża l-kliem “fil-każ relevanti” jew kliem analogu ( 12 ). Il-ħtieġa ta’ interpretazzjoni uniformi ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni tirrikjedi madankollu, f’każ ta’ diverġenza bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi, li d-dispożizzjoni inkwistjoni tiġi interpretata skont il-kuntest u l-għan tal-leġiżlazzjoni li minnha hija tagħmel parti ( 13 ).

69. Fis-sentenza tagħha Nike European Operations Netherlands, il‑Qorti tal-Ġustizzja spjegat, abbażi ta’ dawn il-prinċipji interpretattivi, li l-applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 hija suġġetta għall-kundizzjoni li l-att inkwistjoni ma jistax jiġi kkontestat abbażi tal-lex causae, “fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-każ” ( 14 ).

70. Barra minn hekk, nixtieq infakkar li l-eċċezzjoni prevista fl‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 għandha l-għan li tipproteġi l-aspettattivi leġittimi fir-rigward tal-istabbiltà ta’ att ġuridiku.

71. Skont l-argument li fuqu hija bbażata din id-dispożizzjoni, il‑persuna li tkun bbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha tista’ tinvoka l-liġi applikabbli għal dan l-att ġuridiku, fir-rigward tal‑ammissibbiltà u tal-modalitajiet ta’ kontestazzjoni ta’ dan l-att. Fil‑konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Lutz, jien għalhekk osservajt li d‑dekorrenza taż-żmien tagħmel parti miċ-ċirkustanzi li jistgħu jinfluwenzaw il-possibbiltà ta’ kontestazzjoni tal-att skont il-lex causae ( 15 ). Xi drabi l-possibbiltà li att jiġi kkontestat tintilef biss bl-iskadenza ta’ ċerti termini. Huwa biss f’dan il-mument li l-persuna li tkun ibbenefikat minn dan l-att tista’ tkun ċerta mill-istabbiltà tiegħu. L‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 jipproteġi wkoll, fl‑opinjoni tiegħi, l-aspettattivi leġittimi fir-rigward tal-validità tal-att ġuridiku, li l-eżistenza ta’ tali ċirkustanzi nisslet.

72. Jekk in-natura kontestabbli ta’ att għandha tiġi evalwata b’mod indipendenti miċ-ċirkustanzi tal-każ konkret, il-protezzjoni ta’ din l‑aspettattiva leġittima allura ma tkunx żgurata. Fil-fatt, fin-nuqqas ta’ proċedura ta’ insolvenza, il-parti kkonċernata għandha tistenna li dawn iċ-ċirkustanzi jinfluwenzaw in-natura kontestabbli tal-att minkejja li ma jkunux ittieħdu inkunsiderazzjoni wara l-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza.

73. L-obbligu li tinġab il-prova li l-att ma jistax jiġi kkontestat abbażi tal-liġi li hija applikabbli jikkonċerna wkoll – apparti d-dispożizzjonijiet tal-lex causae fil-qasam ta’ insolvenza – id-dispożizzjonijiet u l-prinċipji ġenerali kollha ta’ din il-liġi ( 16 ). Fid-diversi sistemi legali, jeżistu leġiżlazzjonijiet differenti, xi drabi numerużi, li jikkonċernaw in-nullità jew in-nuqqas ta’ inforzabbiltà tal-atti ġuridiċi. Nistgħu nitilqu mill-prinċipju li l-maġġoranza tal-atti detrimentali għall-kredituri jistgħu jiġu kkontestati, tal-inqas fit-teorija. Tibqa’ l-kwistjoni jekk l-obbligu li tinġab il-prova li l-att ma jistax jiġi kkontestat, b’mod ġenerali u astratt, jimponix fuq il‑persuna kkonċernata rekwiżiti eċċessivi ta’ natura li jipprekluduha minn kull possibbiltà li tinvoka l-eċċezzjoni stabbilita bl-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000.

74. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, nipproponi li l‑Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi bil-mod segwenti għat-tieni domanda preliminari: “Sabiex tinvoka b’mod validu l-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, il-persuna li tkun ibbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha hija sempliċement obbligata tipproduċi l‑prova – meta l-lex causae tippermetti li att ta’ dan it-tip jiġi kkontestat – li l-att, minkejja li bħala prinċipju jista’ jiġi kkontestat, ma jista’ jiġi effettivament ikkontestat bl-ebda mezz abbażi tal-lex causae fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża”.

C. Fuq ir-raba’ domanda preliminari

75. Peress li t-tielet u l-ħames domandi preliminari jikkonċernaw il‑konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli fiċ-ċirkustanzi deskritti fl‑Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I, fl-opinjoni tiegħi għandha qabelxejn tiġi ttrattata r-raba’ domanda preliminari, li hija intiża sabiex tistabbilixxi jekk l-imsemmi regolament għandux japplika għal din il‑kawża.

76. Fil-kuntest ta’ din ir-raba’ domanda, il-qorti tar-rinviju effettivament titlob kjarifiki dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Ruma I, u b’hekk tippreżupponi li dan ir‑regolament huwa applikabbli ratione temporis f’din il-proċedura. Din id-domanda, fl-opinjoni tiegħi titlob numru ta’ rimarki preliminari.

1. Kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis tar-Regolament Ruma I

77. Il-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis tar-Regolament Ruma I huwa ddefinit fl-Artikolu 28 tiegħu, li jispjega li r-“Regolament għandu japplika għal kuntratti konklużi sa mis-17 ta’ Diċembru 2009”.

78. Il-pagamenti kkonċernati fil-kawża prinċipali madankollu saru skont kuntratt konkluż fil-11 ta’ Marzu 2008, li l-perijodu ta’ validità tiegħu – skont l-indikazzjonijiet li jirriżultaw mill-osservazzjonijiet bil‑miktub ta’ Mediterranea – ġie sussegwentement estiż permezz ta’ addendum tad-9 ta’ Diċembru 2009. Għandu jiġi konkluż li r‑Regolament Ruma I ma huwiex applikabbli fil-kawża prinċipali. Fi kwalunkwe każ, dawn huma avvenimenti li seħħew qabel is‑17 ta’ Diċembru 2009.

79. Il-fatt li l-kawża prinċipali tirrigwarda servizzi li ngħataw fuq diversi xhur wara l-konklużjoni tal-kuntratt ma jagħmilx differenza. Fil-fatt, il‑pagamenti saru wkoll qabel is-17 ta’ Diċembru 2009, 17-il jum u 9 ijiem rispettivament wara l-iskadenzi stabbiliti f’dan ir-rigward, jiġifieri l-24 ta’ Frar u l-24 ta’ Marzu 2009.

80. Fi kwalunkwe każ, jiena tal-opinjoni li anki jekk dawn il‑pagamenti kienu saru fis-17 ta’ Diċembru 2009 jew f’data sussegwenti, ir‑Regolament Ruma I ma huwiex applikabbli.

81. Fil-fatt, l-applikabbiltà tar-Regolament Ruma I ma tiddependix fuq id-data li fiha s-servizzi kuntrattwali ngħataw, iżda fuq id-data tal‑konklużjoni tal-kuntratt. Fil-ġurisprudenza kurrenti tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tispjega li l-leġiżlatur tal-Unjoni eskluda li r-Regolament Ruma I għandu applikazzjoni immedjata li permezz tagħha l-effetti futuri ta’ kuntratti konklużi qabel is-17 ta’ Diċembru 2009 jkunu jaqgħu fil‑kamp ta’ applikazzjoni tiegħu ( 17 ).

82. Dawn il-kunsiderazzjonijiet iwassluni sabiex nikkonkludi li d‑dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma I ma japplikawx għall-eżami ta’ din il-kawża.

2. Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta l‑Artikolu 1(1) u l-Artikolu 3(3) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma

83. Jekk il-qorti tar-rinviju kellha tikkonkludi li r-Regolament Ruma I ma japplikax fil-kawża prinċipali, għandu jsir riferiment għas‑sistema applikabbli fil-każ ta’ kunflitt tal-liġijiet skont il-Konvenzjoni dwar il-Liġi Applikabbli għal Obbligazzjonijiet Kuntrattwali ffirmata fid‑19 ta’ Ġunju 1980 ( 18 ), li ġiet issostitwita bir-Regolament Ruma I.

84. Madankollu, il-Konvenzjoni ta’ Ruma ma hijiex att tad-dritt tal‑Unjoni. Skont l-Artikolu 1(a) u l-Artikolu 2(a) u (b) tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ċertament ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni ta’ din il‑konvenzjoni, iżda biss abbażi ta’ talbiet f’dan is-sens ta’ ċerti qrati tal‑Istati Membri. Il-qrati li jiddeċiedu fl-ewwel istanza ma jagħmlux parti minnhom. Madankollu mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li t‑Tribunale Ordinario di Venezia (qorti ordinarja ta’ Venezia) tiddeċiedi fl-ewwel istanza.

85. Madankollu fl-argumenti segwenti ta’ dawn il-konklużjonijiet ser nesponi l-pożizzjoni tiegħi dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I, fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000.

86. Fil-fatt, hija fl-aħħar mill-aħħar il-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi jekk iċ-ċirkustanzi fattwali ta’ din il-kawża jiġġustifikawx l‑applikazzjoni tar-Regolament Ruma I. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-domandi magħmula minn qorti nazzjonali jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza.

87. L-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni tista’ tkun utli wkoll għall‑qorti tar-rinviju. Għandu jiġi spjegat li hemm ċerta konverġenza bejn id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Ruma u r-Regolament Ruma I, li – għall-Istati Membri – jissostitwixxi d-dispożizzjonijiet tal‑imsemmija konvenzjoni.

3. Kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Ruma I kif jirriżulta mill-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament

88. Fir-raba’ domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk il‑kuntratt ta’ noleġġ marittimu konkluż fi Stat Membru bejn kumpanniji li għandhom s-sede tagħhom f’dan l-istess Stat Membru u li jinkludi klawżola li tagħżel bħala liġi applikabbli l-liġi ta’ Stat Membru ieħor, jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Ruma I.

89. Jiena nħoss li għandi nirrileva li Mediterranea, kemm fl‑osservazzjonijiet bil-miktub tagħha dwar il-ħames domanda preliminari, kif ukoll fis-sottomissjonijiet orali tagħha waqt is-seduta, irreferiet għal ċirkustanzi oħra – minbarra l-għażla tal-liġi applikabbli – li, fl-opinjoni tagħha, jistgħu jorbtu l-kuntratt ikkontestat mal-liġi ta’ iktar minn Stat wieħed. B’mod partikolari hija semmiet il-possibbiltà tal-użu tal-vapur barra mill-ibħra territorjali Taljani. Il-qorti tar-rinviju ħadet ukoll inkunsiderazzjoni parti minn dawn iċ-ċirkustanzi billi rrilevat, fid‑deċiżjoni tar-rinviju, li l-kuntratt kien ġie redatt bl-Ingliż u kellu klawżola ta’ arbitraġġ favur il-LMAA (London Maritime Arbitrators Association).

90. Madankollu, il-qorti tar-rinviju ma fakkritx dawn iċ-ċirkustanzi fil-formulazzjoni tat-tielet, tar-raba’ u tal-ħames domandi preliminari. B’hekk, fit-tielet domanda, hija illimitat ruħha sabiex tirreferi għad-dubji tagħha dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 għal talbiet li jirrigwardaw kuntratti konklużi bejn partijiet li għandhom is-sede tagħhom fl-istess Stat Membru, li jinkludu klawżola li tagħżel il-liġi ta’ Stat Membru ieħor. Fir-raba’ u fil-ħames domandi, hija ssupplimentat dawn l-indikazzjonijiet billi speċifikat li l‑kuntratt kien ġie konkluż fl-Istat Membru tas-sede taż-żewġ partijiet.

91. Għalhekk, sabiex tingħata risposta għar-raba’ domanda mingħajr ma tinbidel fil-mertu tagħha, hemm lok li jiġi stabbilit jekk kuntratt konkluż fi Stat Membru li fih il-partijiet fil-kuntratt għandhom is-sede tagħhom, u li għalih huma għażlu l-liġi ta’ Stat Membru ieħor, jaqax taħt ir-Regolament Ruma I.

a) Osservazzjonijiet preliminari

92. Jidhirli li għandi nispeċifika, anki jekk nantiċipa xi ftit fuq l-argumenti sussegwenti tiegħi, li ċerti passaġġi segwenti ser ikunu ddedikati għal analiżi fil-parti l-kbira tagħha teoretika u astratta. Fil-kwalità tiegħi ta’ Avukat Ġenerali madankollu jidhirli opportun li nippreżenta l-perspettiva tiegħi fuq kwistjoni li ilha għal ħafna żmien taqsam id-duttrina dwar id-dritt internazzjonali privat. Jiena nifhem – kif mill-kumplament ser turi l-konklużjoni tiegħi iktar ’il quddiem – li ma jkunx biżżejjed li jintgħażel wieħed mill-argumenti li ser ikunu spjegati sabiex tingħata risposta definittiva għat-tielet u l-ħames domandi preliminari f’din il-kawża. Xorta jibqa’ l-fatt li hija kwistjoni li tista’ tkun sinjifikattiva għall-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Jiena konvint ukoll li riflessjoni fil-fond tippermetti wkoll lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa fl-aspetti kollha tagħha il-kwistjoni f’din il-proċedura.

93. Ir-raba’ domanda preliminari hija intiża sabiex ikun magħruf jekk sitwazzjonijiet ta’ fatt li ma għandhom, sabiex nuża t-termini użati fid-duttrina dwar id-dritt tal-kunflitt tal-liġijiet, ebda “element ta’ estranjetà” u li, għalhekk, ma jippreżentaw l-ebda rabta mal-liġi ta’ żewġ Stati Membri jew iktar jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma I.

94. Din il-kwistjoni hija waħda fost dawk li ilhom l-iktar żmien u bl‑iktar mod wiesa’ diskussi fid-dritt tal-kunflitt tal-liġijiet ( 19 ). L‑istandardizzazzjoni tas-sistema ta’ dawn ir-regoli fid-dritt tal-Unjoni ma neħħietx id-dubji eżistenti f’dan ir-rigward.

95. Uħud jiddikjaraw li d-dispożizzjonijiet tad-dritt internazzjonali privat huma intiżi sabiex japplikaw esklużivament għar-relazzjonijiet ġuridiċi li jippreżentaw rabta mad-dritt ta’ iktar minn Stat Membru wieħed ( 20 ). Dan l‑argument xi drabi huwa kkwalifikat bid-dikjarazzjoni li l-eżistenza ta’ kwalunkwe rabta ma’ liġi barranija ma hijiex suffiċjenti. Mill-banda l‑oħra huwa neċessarju li jiġu kkonstatati ċirkustanzi essenzjali mill‑perspettiva tad-dritt tal-kunflitt tal-liġijiet, jiġifieri ta’ natura li jipprovokaw kunflitt tal-liġijiet fil-kuntest ( 21 ).

96. L-argument oppost jitlaq mill-prinċipju li r-regoli tad-dritt internazzjonali privat ikopru r-relazzjonijiet ġuridiċi kollha, inklużi dawk ta’ natura purament interna ( 22 ). F’eżempju bħal dan, is-sistema ta’ kunflitt tal-liġijiet rilevanti neċessarjament iġġib magħha l-applikazzjoni tal-liġi tal-Istat Membru li miegħu din ir-relazzjoni ġuridika hija marbuta mill-qrib.

b) Rwol tal-element ta’ estranjetà fid-definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Ruma I

97. Sabiex wieħed jipprova jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Ruma I, qabelxejn għandu jirreferi għall‑Artikolu 1(1) tiegħu li jipprevedi li dan ir-regolament japplika għall-obbligi kuntrattwali, f’sitwazzjonijiet li jinvolvu kunflitt tal-liġijiet.

98. It-test tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Ruma I jirreferi għall‑Artikolu 1(1) tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, li jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu ratione materiae. Skont dan l-artikolu, din il‑konvenzjoni hija applikabbli għall-obbligi kuntrattwali, fis-sitwazzjonijiet li jinvolvu kunflitt tal-liġijiet.

99. Ir-rapport relatat mal-Konvenzjoni ta’ Ruma, redatt minn M. Giuliano u P. Lagarde ( 23 ), jispjega l-importanza ta’ din id‑dispożizzjoni billi jindika li l-Konvenzjoni hija unikament applikabbli fil-kawżi li jinvolvu kunflitt tal-liġijiet. Dawn huma sitwazzjonijiet li jinkludu element wieħed jew iktar ta’ estranjetà meta mqabbla mal-ħajja soċjali interna ta’ pajjiż.

100. Mill-kliem tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Ruma I – li jistrieħ fuq l-analiżi tal-awturi tar-rapport Giuliano/Lagarde – jista’ jiġi dedott li dan ir-regolament ma jikkonċernax is-sitwazzjonijiet fattwali purament interni.

101. Iżda l-argument oppost jista’ wkoll jiġi difiż, jiġifieri li r‑Regolament Ruma I japplika wkoll għas-sitwazzjonijiet purament interni, peress li dawn is-sitwazzjonijiet jissemmew fl‑Artikolu 3(3) ta’ dan ir-regolament.

102. Dan l-argument huwa sostnut minn interpretazzjoni b’analoġija, applikata fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I, tad-dispożizzjoni li tinsab fir-regolament simili, ir-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal‑Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-11 ta’ Lulju 2007, dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (“Ruma II”) ( 24 ).

103. L-Artikolu 1(1) tar-Regolament Ruma II – bħall-Artikolu 1(1) tar‑Regolament Ruma I – jipprevedi li dan l-att huwa applikabbli “f’sitwazzjonijiet li jinvolvu konflitt ta’ liġijiet, għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali […]” ( 25 ).

104. Skont l-Artikolu 14(2) tar-Regolament Ruma II, li huwa l‑ekwivalenti tal-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I, “[f]ejn l-elementi kollha pertinenti għas-sitwazzjoni fil-mument meta jseħħ l-avveniment li jwassal għad-dannu jkunu jinsabu f’pajjiż differenti mill-pajjiż li tiegħu ġiet magħżula l-liġi, l-għażla tal-partijiet ma għandhiex tippreġudika l‑applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi ta’ dak il-pajjiż ieħor li minnhom dik il-liġi ma tippermettix deroga permezz ta’ ftehim” ( 26 ). Skont l-Artikolu 14(2) tar-Regolament Ruma II, l-għażla ta’ liġi ma hijiex għalhekk ċirkustanza li tikkaratterizza sitwazzjoni ta’ kunflitt tal-liġijiet ( 27 ). B’differenza mill-każ tal-għażla ta’ liġi skont l-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I, fil-fatt din l-għażla ma hijiex ikkunsidrata fil‑kuntest tar-Regolament Ruma II bħala element “ieħor” tas‑sitwazzjoni. Jiena tal-opinjoni li r-Regolament Ruma II, u fuq kollox l-Artikolu 14(2) tiegħu, jikkonċerna għalhekk sitwazzjonijiet purament interni li jibqgħu fl-ambitu ġuridiku ta’ Stat Membru wieħed.

105. Madankollu, il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma I għandu jikkoinċidi mal-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma II, skont ir-rekwiżit ta’ koerenza stabbilit fil-premessa 7 ta’ dawn iż-żewġ regolamenti ( 28 ).

106. Għalhekk, jiena naqbel mal-argument li r-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet għandhom japplikaw anki meta s-sitwazzjoni hija ta’ natura purament interna ( 29 ).

107. Barra minn hekk, kull tentattiv ta’ definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma I b’riferiment għall-kriterju tad‑“dimensjoni internazzjonali” ta’ sitwazzjoni partikolari – u li għalhekk hija ispirata mill-idea inizjali msemmija mill-awturi tar‑rapport Giuliano/Lagarde – fl-opinjoni tiegħi jikkontrasta mal‑impreċiżjoni ta’ dan il-kunċett, li jirriskja li jagħti lok għal kumplikazzjonijiet diffiċilment megħluba.

108. Ippermettuli nuri l-oriġini ta’ tali diffikultajiet bl-eżempju segwenti: ir-Regolament Ruma I huwa applikabbli fil-każ fejn is-sid titlob mingħand il-kerrej il-pagament ta’ kera dovuta bis-saħħa ta’ kuntratt ta’ kiri ta’ proprjetà mobbli konkluż fl-Istat Membru li fih il-partijiet fl-imsemmi kuntratt għandhom ir-residenza abitwali tagħhom, anki jekk il-kerrej huwa ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, u jiġi preżunt ukoll li l‑partijiet ma għażlux il-liġi applikabbli għall-kuntratt?

109. F’eżempju bħal dan, tista’ tqum il-mistoqsija – peress li s‑sitwazzjoni tinkludi element ta’ estranjetà marbuta man-nazzjonalità ta’ waħda mill-partijiet fil-kuntratt – dwar il-ħtieġa li jiġi applikat ir‑Regolament Ruma I sabiex tiġi stabbilita l-liġi applikabbli għall-eżami tal-kawża li tirrigwarda l-ħlas tal-kera.

110. Issa, jekk isir riferiment għar-Regolament Ruma I, fl-ewwel lok, għandu jiġi stabbilit liema mid-dispożizzjonijiet tiegħu jippermettu li tiġi identifikata l-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt. Madankollu, fir‑Regolament Ruma I stess, ma hemm l-ebda dispożizzjoni li tikkonċerna b’mod ċar il-kera ta’ proprjetà mobbli.

111. Konsegwentement, huwa neċessarju li jiġu interpretati l-kunċetti użati fid-diversi dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma I sabiex jiġu stabbiliti l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tagħhom. Skont id-duttrina dwar ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet, tali xogħol ta’ interpretazzjoni jikkorrispondi għat-tfittxija ta’ “klassifikazzjoni” (kwalifikacja, Qualifikation, characterisation) ( 30 ).

112. Il-qorti nazzjonali, wara dan ix‑xogħol ta’ interpretazzjoni, ċertament ser tasal sabiex tikklassifika l-kuntratt ta’ kera bħala “kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi” fis-sens tal-Artikolu 4(1)(b) tar‑Regolament Ruma I. Huwa biss f’dan l-istadju li jidher li l-kwistjoni tan-nazzjonalità tal-kerrej hija irrilevanti fil-kuntest ta’ kawża dwar il‑ħlas tal-kera, peress li – fin-nuqqas ta’ għażla tal-liġi applikabbli – kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi huwa rregolat mil-liġi tal-pajjiż li fih il-fornitur ta’ servizzi (is-sid) għandu r-residenza abitwali tiegħu. Madankollu, jidhirli li għandi nispjega li n-nazzjonalità tista’ tkun fattur rilevanti jekk il-kawża tirrigwarda l-inkapaċità ġuridika tal-kerrej ( 31 ).

113. Dawn il-mistoqsijiet fl-opinjoni tiegħi jippermettu li jiġi konkluż li t-tentattivi ta’ distinzjoni bejn l-obbligi kuntrattwali skont jekk jaqgħux f’kuntest purament intern jew jekk għandhomx rabta ma’ liġi ta’ iktar minn Stat wieħed huma infondati. Tali kriterji jistgħu jiġu applikati biss għal kwistjonijiet konkreti marbuta mal-ħolqien, mal-eżekuzzjoni jew mal‑estinzjoni ta’ obbligu kuntrattwali.

114. Fl-opinjoni tiegħi dan ifisser li d-dimensjoni internazzjonali ta’ kawża konkreta li tista’ tirriżulta minn kuntratt ma tistax tantiċipa l‑applikazzjoni tar-Regolament Ruma I għall-kuntratt bħala tali. Dan jippreżupponi neċessarjament b’mod sistematiku li jiġi evalwat jekk – indipendentement miċ-ċirkustanzi tal-kawża eżaminata – għal kawżi oħra potenzjali, is-sitwazzjoni tinkludix elementi ta’ natura li jiġġustifikaw l‑applikazzjoni tal-liġi ta’ pajjiż ieħor. Id-deċiżjoni relatata mal‑applikazzjoni tar-Regolament Ruma I għandha għalhekk issir wara analiżi rigoruża tad-dispożizzjonijiet tagħha u wara serje ta’ interpretazzjonijiet, li huma sors ta’ diversi mistoqsijiet li l-livell ta’ kumplessità tagħhom imur ħafna iktar lil hinn mis-sempliċi identifikazzjoni tal-liġi applikabbli abbażi tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma I.

115. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, jiena tal-opinjoni li r‑Regolament Ruma I japplika wkoll għas-sitwazzjonijiet purament interni, li ma jippreżentawx rabta mal-liġi ta’ iktar minn Stat Membru wieħed. Minn dan isegwi li s-sempliċi fatt li tintgħażel il-liġi ta’ Stat Membru ieħor, imsemmi fir-raba’ domanda preliminari, ma għandux effett fuq il-kwistjoni dwar jekk is-sitwazzjoni taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Ruma I. Għalhekk ma huwiex meħtieġ li jiġi eżaminat jekk l-għażla tal-liġi applikabbli għandhiex effett li tikkaratterizza sitwazzjoni li fiha kunflitt tal-liġijiet, peress li ma hijiex kundizzjoni għall-applikazzjoni tar-Regolament Ruma I.

116. Nipproponi għalhekk li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi fl‑affermattiv għar-raba’ domanda u li tagħti l-ispjegazzjonijiet segwenti: “Id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 1(1) u tal-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I għandhom jiġu interpretati fis-sens li kuntratt ta’ noleġġ marittimu konkluż fi Stat Membru minn kumpanniji li għandhom is-sede f’dan l-Istat Membru jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Ruma I, irrispettivament mill-kwistjoni dwar jekk dan il-kuntratt fihx klawżola li tagħżel bħala liġi applikabbli il-liġi ta’ Stat Membru ieħor”.

117. Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-perspettiva tiegħi, ir-risposta xorta tkun l-istess – f’din il-kawża – jekk tintuża l-analiżi li, minkejja li r-Regolament Ruma I ma japplikax għal sitwazzjonijiet purament interni, il-fatt li l-kuntratt fih klawżola li tagħżel il-liġi ta’ Stat Membru ieħor huwa biżżejjed sabiex joħloq rabta mill-qrib biżżejjed ma’ sistema ġuridika oħra sabiex tkun iġġustifikata l-applikazzjoni tad‑dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma I.

D. Fuq it-tielet u l-ħames domandi preliminari

118. Fit-tielet domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, fil-każ fejn il-partijiet f’kuntratt għandhom is-sede tagħhom fl-istess Stat Membru u jagħżlu, bħala liġi applikabbli, permezz ta’ klawżola tal-kuntratt, il-liġi ta’ Stat Membru ieħor. F’din il-parti tad-domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju ma ssemmix b’mod espress l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I. Madankollu, fl-opinjoni tiegħi, il-punt kruċjali tat-tielet domanda huwa dak tal-konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli fiċ-ċirkustanzi deskritti minn din id-dispożizzjoni.

119. Fil-ħames domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-għażla tal-liġi applikabbli fis-sitwazzjoni deskritta fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I tipprekludix lill-persuna kkonċernata mill‑possibbiltà li tinvoka b’mod validu d-deroga prevista fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000.

120. It-tielet u l-ħames domandi preliminari jikkonċernaw essenzjalment l-istess mistoqsija, jiġifieri kif l-għażla tal-liġi applikabbli magħmula fiċ-ċirkustanzi msemmija fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I tista’ tinfluwenza l-possibbiltà li jiġi invokat l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000. Nikkunsidra għalhekk li dawn iż-żewġ domandi preliminari għandhom jiġu analizzati flimkien.

121. Ser nanalizza qabelxejn ir-relazzjoni bejn l-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I u l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000. Imbagħad ser ngħaddi għall-kwistjoni tal-effetti ta’ klawżola kuntrattwali li tagħżel il-liġi applikabbli fiċ-ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I.

1. Relazzjoni bejn l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 u l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I

a) Il-konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli, għall-finijiet tal‑applikazzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000, huma rregolati mill-Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I?

122. L-ewwel inċiż tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 jirrikjedi li l-parti kkonċernata tipproduċi prova li l-att detrimentali għall‑kredituri kollha jaqa’ taħt il-liġi ta’ Stat Membru ieħor u mhux dak tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri.

123. Il-premessa 23 tar-Regolament Nru 1346/2000 issemmi li dan ir‑regolament għandu jistabbilixxi regoli uniformi dwar kunflitt tal-liġijiet, li jissostitwixxu, fil-kuntest tal-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom, ir-regoli nazzjonali tad-dritt internazzjonali privat. Madankollu, ir‑Regolament Nru 1346/2000 ma fihx regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet li jippermettu li tiġi stabbilita l-liġi applikabbli għall-att ġuridiku kkontestat imsemmi fl-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament. Il-liġi applikabbli għal dan l-att hija għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, stabbilita permezz ta’ regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet, li abbażi tagħhom għandha titfittex il-lex causae, indipendentement mill-proċedura ta’ insolvenza. Ir-Regolament Nru 1346/2000 ġie adottat f’perijodu meta l-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali – fir-rigward tal-Istati Membri – kienet magħżula permezz tal-Konvenzjoni ta’ Ruma. Fid-dawl tal-osservazzjonijiet tiegħi dwar ir‑raba’ domanda, madankollu nirreferi, sussegwentement f’dawn il‑konklużjonijiet, għad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma I. Fil‑fatt, nitlaq mill-prinċipju li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 – f’din il-kawża – il-liġi applikabbli għall-att ikkontestat hija stabbilita permezz tad‑dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma I, inkluż l-Artikolu 3 tiegħu, li jawtorizza l-għażla tal-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali.

124. Ir-riżerva msemmija fir-rapport Virgós/Schmit, jiġifieri li d‑dispożizzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Ruma li tikkorrispondi għall‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 għandha l-għan li tippreżerva l-aspettattivi ġġustifikati ta’ kredituri jew ta’ terzi, “skont id‑dritt nazzjonali normalment applikabbli”, xorta tqajjem ċerti mistoqsijiet. Forsi huwa l-każ li jiġi indikat, għall-finijiet tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 (inkwantu din id-dispożizzjoni tirrikjedi l-prova li l-att huwa suġġett “għall-liġi ta’ Stat Membru apparti minn dak l-Istat tal-ftuħ tal-proċedimenti”) li hija biss il-liġi magħżula skont ir‑regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet ibbażati fuq kriterji oġġettivi ta’ konnessjoni, indipendentement mil-liġi magħżula mill-partijiet, li hija rilevanti.

125. Dan l-approċċ jista’ jkun korroborat mit-tagħlim li jista’ jinsilet mill-premessa 24 tar-Regolament Nru 1346/2000, li tipprevedi li l‑eċċezzjonijiet previsti f’dan l-istess regolament, fosthom dik tal‑Artikolu 13, għandhom l-għan li jipproteġu – minbarra l-aspettattivi leġittimi – anki “iċ-ċertezza ta’ transazzjonijiet fi Stati Membri apparti minn dak ta’ fejn ikunu nfetħu l-proċedimenti”. Tali formulazzjoni tista’ tfisser li, għall-finijiet tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000, huma biss l-elementi tas-sitwazzjoni fattwali li huma rilevanti, għaliex huma dawn – skont il-kunċetti li fuqhom huwa bbażat l-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I – li “jpoġġu” att ġuridiku partikolari fi Stat (jew Stati) Membru(i) minbarra l-Istat ta’ ftuħ ta’ proċeduri.

126. Din il-perspettiva madankollu ma jidhirlix li hija konvinċenti. L‑Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 isemmi rekwiżit, dak tal‑protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi. Huwa diffiċli li jiġi kkonċepit li l-partijiet li jaġixxu skont il-liġi li huma jkunu għażlu, fil-limiti tal‑awtonomija li tingħata lilhom bid-dritt internazzjonali privat, ma jistgħux jibbenefikaw minn din il-protezzjoni. L-għażla tal-liġi applikabbli, fil-qasam tal-kunflitt tal-liġijiet, hija mod ta’ kif tingħażel il‑liġi applikabbi b’mod sħiħ. Il-prinċipju ta’ awtonomija tal-volontà hija l-qofol tad-dispożizzjonijiet leġiżlattivi tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tad‑dritt internazzjonali privat ( 32 ).

127. Fl-opinjoni tiegħi, minn dan isegwi li, għall-finijiet tal‑applikazzjoni tal-ewwel inċiż tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000, il-kwistjoni tal-konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli minn partijiet li għandhom is-sede tagħhom fl-Istat ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza tibqa’ rregolata mid-dispożizzjonijiet tar‑Regolament Ruma I, b’mod partikolari l-Artikolu 3 tiegħu.

b) Il-partijiet jistgħu jipprevedu, meta jagħżlu l-liġi applikabbli għall-kuntratt tagħhom, liema hija l-liġi applikabbli bħala lex fori concursus wara l-ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza?

128. Jidhirli li għandi nirrileva li t-tielet domanda – kif wara kollox tosserva l-Kummissjoni fis-sottomissjonijiet bil-miktub tagħha – tippreżupponi li l-partijiet f’kuntratt li għandhom is-sede tagħhom fl-istess Stat Membru jistgħu jipprevedu, mill-mument tal-għażla tal-liġi li ser tkun applikabbli għalihom, liema għandha tkun il-liġi applikabbli bħala lex fori concursus wara l-ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza fil-konfront ta’ wieħed minnhom.

129. Madankollu din l-analiżi jidhirli li hija xi ftit simplistika. Fil‑mument tat-twettiq ta’ att ġuridiku, il-partijiet ma jkunux għadhom jafu, bħala regola, jekk hijiex ser tinfetaħ proċedura ta’ insolvenza u min ser ikun suġġett għaliha.

130. Għalhekk ma jistgħux jirrikonoxxu a fortiori, f’dan l-istadju, il‑liġi li ser tkun applikabbli f’eventwali proċedura ta’ insolvenza.

131. Il-liġi applikabbli għall-proċedura ta’ insolvenza u l-effetti tagħha hija dik tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu tinfetaħ il-proċedura [Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 1346/2000]. Il-qrati tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu jinsab iċ-ċentru tal-interessi prinċipali tad‑debitur għandhom ġurisdizzjoni sabiex tinfetaħ din il-proċedura ta’ insolvenza [Artikolu 3(1) ta’ dan ir-regolament].

132. Għalhekk huma r-regoli ta’ ġurisdizzjoni stabbiliti fl-Artikolu 3 tar‑Regolament Nru 1346/2000 li jiddeċiedu liema liġi fl-aħħar mill-aħħar ser tkun applikabbli għall-kwistjonijiet kollha relatati mal-proċedura ta’ insolvenza. Iċ-ċirkustanzi li minnhom tiddependi l-ġurisdizzjoni tal-qrati ta’ Stat Membru partikolari jistgħu jiżviluppaw anki wara t-twettiq tal-att mill-kumpannija li ser tkun f’falliment.

133. Issa, jekk din il-kumpannija tittrasferixxi s-sede tagħha fi Stat Membru ieħor, qabel il-preżentata tat-talba għall-ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza, huma l-qrati ta’ dan l-Istat Membru, bħala regola ġenerali, li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jeżaminaw il-kawżi marbuta ma’ din il-proċedura ta’ insolvenza. Id-data tat-talba għall-ftuħ ta’ proċedura ta’ insolvenza tikkostitwixxi d-data rilevanti għall-finijiet tal-verifika tal-eżistenza tal‑kriterju ta’ konnessjoni previst fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 1346/2000 ( 33 ).

134. Għalhekk il-konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli ma għandhomx jiġu limitati billi b’ċertu mod jiġi preżunt li l-partijiet – filwaqt li jafu li l-liġi ta’ Stat Membru b’mod partikolari hija intiża sabiex tapplika bħala lex fori concursus – jippruvaw jiskartaw l-applikazzjoni tagħha. Fil-fatt, bħala regola ġenerali, il-partijiet ma jistgħux ikunu jafu, meta jagħżlu l-liġi applikabbli għall-kuntratt, jekk hijiex ser tinfetaħ proċedura ta’ insolvenza, u lanqas liema parti ser tkun suġġetta għal din il-proċedura u lanqas, a fortiori, liema ser tkun il-liġi applikabbli għal din il-proċedura.

c) Il-partijiet li jagħżlu l-liġi applikabbli qed jippruvaw jiskartaw l‑applikazzjoni tal-liġi magħżula bir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet (“evażjoni tal-liġi”)?

135. Jiena lanqas naħseb, sabiex naqbad il-punt imqajjem mill‑Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, li l-partijiet li jagħżlu l-liġi applikabbli għall-kuntratt għandhom dejjem l-għan ewlieni li jiskartaw id-dispożizzjonijiet ta’ liġi partikolari, kif jidher li qiegħda tissuġġerixxi sa ċertu punt it-tielet domanda preliminari.

136. Id-duttrina tad-dritt tal-kunflitti tal-liġijiet żviluppat il-kunċett ta’ “evażjoni tal-liġi” (“Gesetzesumgehung”, “evasion of law”) ( 34 ). Dan il‑kunċett jintuża sabiex jiddeskrivi l-aġir ta’ parti (jew ta’ partijiet) f’relazzjoni ġuridika bil-għan li jiġu skartati l-effetti tal‑liġi li hija normalment applikabbli billi tiġi ssostitwita b’liġi oħra. Skont ċerti awturi, sabiex jiġu protetti l-interess ġenerali u ċ-ċertezza tat-tranżazzjonijiet, tali prattiki għandhom jiġu opposti u, matul il-proċess sabiex tiġi stabbilita l-liġi applikabbli, jitwarrbu ċ-ċirkustanzi li huma l‑konsegwenza ta’ intervent tal-partijiet (li jirriżultaw, pereżempju, mill‑għażla tal-liġi applikabbli mill-partijiet).

137. Fil-kuntest attwali tar-rwol dejjem jikber tal-awtonomija tal‑volontà fil-qasam tar-regoli ta’ kunflitti tal-liġijiet, ir-rilevanza ta’ tali kunċett, b’mod partikolari fil-każijiet fejn il-possibbiltà ta’ għażla tal-liġi applikabbli hija aċċettata, ma tistax ma tkunx iddubitata ( 35 ).

138. Il-kunċett adottat fir-Regolament Ruma I, skont l-Artikolu 2 tiegħu, huwa ta’ għażla mingħajr restrizzjonijiet, li tfisser li l-partijiet jistgħu jissuġġettaw ir-relazzjonijiet ġuridiċi li jorbtuhom mal-liġi tal‑għażla tagħhom, mingħajr ma din tippreżenta neċessarjament xi rabta maċ-ċirkustanzi fattwali tal-kawża inkwistjoni. Din is-soluzzjoni hija mill-bqija konformi mad‑direzzjoni li tiddomina bħalissa fid-dritt tal-kunflitt tal-liġijiet ( 36 ). Konsegwentement, il-kwistjoni tan-natura raġonevoli tal‑għażla ta’ liġi titħalla f’idejn il-partijiet li jkunu huma stess oriġinaw din l-għażla ( 37 ).

139. Peress li l-partijiet jistgħu jagħżlu d-dritt applikabbli għall-kuntratt li jorbothom u li din l-għażla ma fiha l-ebda restrizzjoni, il-fatt stess li tiġi invokata l-applikazzjoni, għal dawn l-obbligi kuntrattwali, tal-liġi tal-Istat Membru li ntgħażel diffiċilment jista’ jikkostitwixxi aġir li għandu jiġi oppost.

140. L-awtonomija tal-volontà, ikkonċepita b’mod estiż, hija limitata permezz ta’ numru ta’ mekkaniżmi previsti mir-Regolament Ruma I, bħad‑dispożizzjonijiet relatati mal-liġijiet tal-pulizija (Artikolu 9), l‑eċċezzjoni ta’ ordni pubbliku (Artikolu 21), il-protezzjoni tad-drittijiet ta’ terzi [it-tieni sentenza tal-Artikolu 3(2)] u l-protezzjoni tal-parti l-iktar dgħajfa tar-rapport kuntrattwali [Artikolu 6(2) u Artikolu 8(1)] kif ukoll id-dispożizzjoni li tillimita ċerti effetti marbuta mal-għażla tal-liġi applikabbli meta l-elementi l-oħra kollha tas-sitwazzjoni jinsabu f’pajjiż wieħed differenti minn dak li tiegħu ntgħażlet il-liġi [Artikolu 3(3)]. Din l-aħħar dispożizzjoni tirrifletti mingħajr dubju l-kunċetti duttrinali fuq l‑evażjoni tal-liġi. Ir-Regolament Ruma I, minbarra d-dispożizzjonijiet li għadni kemm fakkart, madankollu ma fih l-ebda regola ġenerali li għandha bħala għan li tipprekludi din l-evażjoni tal-liġi. Fl-opinjoni tiegħi, din lanqas ma hija l-funzjoni mogħtija lill-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 fil-każ tal-għażla tal-liġi applikabbli għal kuntratt li fih il‑partijiet tiegħu għandhom is-sede fl-istess Stat Membru. Il‑konsegwenzi ta’ tali għażla huma fi kwalunkwe każ irregolati bl‑Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I.

2. Għażla tal-liġi applikabbli fiċ-ċirkustanzi deskritti fl‑Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I

a) Kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I

141. Il-kwistjoni essenzjali li tirriżulta mill-ħames domanda – u, tal-inqas indirettament, mit-tielet waħda – tikkonċerna l-konsegwenzi tal‑għażla tal-liġi applikabbli għal obbligu kuntrattwali li huwa marbut kompletament mal-liġi ta’ Stat Membru.

142. L-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I, li għalih il-qorti tar‑rinviju tirreferi fid-deċiżjoni tar-rinviju, jipprevedi li “[f]ejn l‑elementi l-oħra kollha rilevanti għas-sitwazzjoni fil-ħin ta’ l-għażla jinsabu f’pajjiż divers mill-pajjiż li tiegħu intgħażlet il-liġi, l-għażla tal‑partijiet m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi, ta’ dak il-pajjiż l-ieħor, li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim”.

143. Jidhirli li għandi nispjega li l-ħames domanda preliminari hija bbażata fuq il-premessa li, fiċ-ċirkustanzi fattwali ta’ din il-kawża, “l‑elementi l-oħra kollha rilevanti għas-sitwazzjoni” – apparti l-għażla nnifisha – jinsabu fl-Istat Membru tal-ftuħ tal-proċeduri.

144. Fi kwalunkwe każ hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi jekk, f’din il-kawża, l-għażla tal-liġi applikabbli saritx fiċ-ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I.

145. Il-qorti tar-rinviju tista’ b’mod partikolari teżamina jekk il-fatt stess li tiġi stipulata klawżola kuntrattwali li tippermetti l-użu ta’ vapur fl‑ibħra territorjali ta’ Stat Membru minbarra dak li fit-territorju tiegħu l‑kuntratt ġie konkluż u fejn il-partijiet fil-kuntratt għandhom is-sede tagħhom huwiex biżżejjed sabiex tiġi kkonstatata sitwazzjoni ta’ kunflitt tal-liġijiet. Dan il-fatt issemma minn Mediterranea fl-osservazzjonijiet tagħha.

146. Barra minn hekk, għandi nirrileva li l-kliem tal-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I, li jikkunsidra bħala rilevanti l-elementi tas‑sitwazzjoni kif jeżistu fil-mument tal-għażla tal-liġi applikabbli, jopponu tali analiżi.

147. Barra minn hekk, sempliċi stipulazzjoni kuntrattwali li tawtorizza l-użu ta’ oġġett barra mill-fruntieri ta’ Stat Membru ma tippermettix, fl‑opinjoni tiegħi, li sitwazzjoni tiġi kkaratterizzata bħala waħda ta’ kunflitt tal-liġijiet u, konsegwentement, li tidderoga mill-applikazzjoni tal-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I. Riżerva ta’dan it-tip ma tinsabx fil-maġġoranza tal-kuntratti konklużi fil-kummerċ. Dan ma jfissirx li l‑użu tal-oġġett huwa limitat għaż-żona ġuridika ta’ Stat Membru wieħed. Madankollu, l-eventwali possibbiltà li oġġett jintuża fl-ibħra territorjali ta’ Stat Membru ma hijiex biżżejjed sabiex tagħti dimensjoni internazzjonali lis-sitwazzjoni, li b’hekk teskludi li l-konsegwenzi tal‑għażla tal-liġi applikabbli jistgħu jkunu limitati abbażi tal‑Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I. Ir-rwol ta’ din id‑dispożizzjoni, li l-għan tagħha huwa li tipprekludi li l-partijiet jistgħu jiskartaw l-effetti tal-liġi normalment applikabbli f’sitwazzjonijiet purament interni, ikun għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, ristrett iżżejjed.

148. A fortiori, sempliċi stipulazzjoni kuntrattwali li tawtorizza l-użu ta’ oġġett fit-territorju ta’ pajjiż ieħor diffiċilment tista’ tipprekludi l‑applikazzjoni tal-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I. Fil-fatt, dan ifisser li jkun hemm il-possibbiltà li d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(3) ta’ dan ir-regolament jiġu evitati permezz ta’ sempliċi stipulazzjonijiet kuntrattwali fformulati bil-għaqal. Fl-opinjoni tiegħi, l-istess japplika, għall-użu, mill-partijiet, tal-lingwa ta’ Stat Membru ieħor fir-redazzjoni tal-kuntratt, kif ukoll għall-għażla ta’ qrati ta’ Stat Membru ieħor bħala qrati li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jieħdu konjizzjoni ta’ eventwali kawżi li jirriżultaw minn dan il-kuntratt.

149. Sabiex jiġi stabbilit, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal‑Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I, jekk “l-elementi l-oħra kollha rilevanti għas-sitwazzjoni fil-ħin ta’ l-għażla jinsabu[x] f’pajjiż divers mill‑pajjiż li tiegħu intgħażlet il-liġi”, fl-opinjoni tiegħi ma huwiex meħtieġ li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha, iżda biss dawk rilevanti fir-rigward tar-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet.

b) Konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli fiċ-ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I

150. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u d-duttrina madankollu għadhom ma waslux għal analiżi uniformi tal-konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli, meta ssir fiċ-ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I.

151. Fid-duttrina dwar id-dritt tal-kunflitt tal-liġijiet, jirriżultaw żewġ kunċetti fir-rigward tal-konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli f’sitwazzjonijiet purament interni, u d-difensuri tagħhom jiddefinixxu b’mod differenti l-limiti tal-awtonomija tal-volontà fid-dritt internazzjonali privat.

– Għażla tal-liġi fis-sens tar-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet

152. Ċerti awturi jiddefendu l-argument li, fis-sitwazzjonijiet purament interni, l-għażla tal-liġi tipproduċi l-effetti tagħha skont ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet. Fi kliem ieħor, din l-għażla għandha bħala effett li tissuġġetta l-obbligi kuntrattwali għal-liġi magħżula.

153. Tali għażla madankollu hija suġġetta għal ċerti limiti, li huma intiżi sabiex iwaqqfu t-tentattivi tal-partijiet li jiskartaw l-effetti tal-liġi normalment applikabbli. Minbarra l-liġi magħżula, id-dispożizzjonijiet mandatorji tal-liġi tal-Istat Membru li miegħu r‑relazzjoni ġuridika hija marbuta b’mod esklużiv huma applikabbli ( 38 ).

– Riferiment għar-regoli tad-dritt sostantiv

154. Skont argument ieħor, fis-sitwazzjonijiet purament interni, l-“għażla” tal-partijiet ma tipproduċix effetti li jaqgħu taħt ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet, iżda aktarx għandha tiġi deskritta bħala “riferiment għar-regoli tad-dritt sostantiv” ( 39 ) (“incorporation au contrat de règles de droit matériel”, “materiellrechtliche Verweisung”, “incorporation of foreign law”) ( 40 ). Tali riferiment jikkostitwixxi manifestazzjoni tal-eżerċizzju, mill-partijiet, tal-libertà kuntrattwali tagħhom, li l-limiti tagħha huma ddefiniti mid-dritt applikabbli għar-relazzjoni ta’ obbligu kkonċernata ( 41 ). Billi jirreferu għal sistema ġuridika oħra, il-partijiet jifformulaw il-kontenut tar-regoli applikabbli għar-relazzjoni ġuridika tagħhom skont id-dispożizzjonijiet previsti f’din is-sistema ġuridika, sa fejn id-dispożizzjonijiet anċillari tal-liġi applikabbli jippermettuh. Id-dispożizzjonijiet mandatorji tal-lex causae jibqgħu applikabbli, peress li l-partijiet ma jistgħux – kif jeżiġi l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I – jidderogaw minnhom permezz ta’ ftehim.

– Konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli fiċ-ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I

155. Jiena naqbel mal-perspettiva ta’ dawk li jargumentaw favur it-tieni argument espost iktar ’il fuq, li jikkunsidraw li l-għażla li tikkorrispondi għaċ-ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I sempliċement għandha l-effett li tirreferi għar-regoli tad-dritt sostantiv applikabbli għall-kuntratt.

156. Ir-Regolament Ruma I I stess ma fih l-ebda indikazzjoni ċara li tippermetti li jiġi ppreferut xi wieħed mill-argumenti proposti.

157. Madankollu, il-premessa 13 tar-Regolament Ruma I tistipula li r-regolament “ma jipprekludix lill-partijiet milli jinkorporaw permezz ta’ referenza fil-kuntratt tagħhom sistema legali mhux ta’ Stat Membru jew konvenzjoni internazzjonali” ( 42 ).

158. Bl-istess mod, fir-rigward tal-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I, l-“għażla” tal-liġi applikabbli fl-opinjoni tiegħi għandha sempliċement l-effett li tirreferi għar-regoli tad-dritt sostantiv applikabbli. Il-premessa 13 tar-Regolament Ruma I fil-fatt turi li, fil-ħsieb tal-leġiżlatur tal-Unjoni, dawn huma l-effetti ta’ klawżola ta’ għażla tal-liġi applikabbli li tmur lil hinn mil-limiti tal-awtonomija tal-volontà li tirriżulta mir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet.

159. Din l-analiżi hija sostnuta mill-parti l-kbira tad-duttrina tad-dritt internazzjonali privat, minkejja d-differenzi fir-raġunament ( 43 ).

– Konsegwenzi tal-għażla tal-liġi applikabbli fiċ-ċirkustanzi deskritti fl-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I u possibbilità li jiġi invokat l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000

160. Indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk l-għażla tal-liġi applikabbli għal sitwazzjoni purament interna tipproduċix effetti li jaqgħu taħt ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet jew jekk hijiex kwistjoni ta’ riferiment għar-regoli tad-dritt sostantiv li huma applikabbli għaliha, id-dispożizzjonijiet mandatorji tal-liġi tal-Istat Membru li jkunu normalment applikabbli (lex fori concursus) jibqgħu dejjem applikabbli.

161. Madankollu, l-għażla ta’ approċċ jew ieħor ma jidhirlix li hija nieqsa minn interess prattiku. L-argument tar-riferiment għar-regoli tad-dritt sostantiv jippreżenta xi vantaġġi, b’mod partikolari jekk jirriżulta neċessarju li jiġi stabbilit jekk il-kundizzjonijiet rikjesti mill-klawżola derogatorja prevista fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 ġewx issodisfatti.

162. Il-parti li tinvoka l-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament għandha tipprovdi l-prova li l-att detrimentali għall-kredituri kollha jaqa’ taħt il‑liġi ta’ Stat Membru ieħor li ma huwiex dak tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri.

163. Jekk jiġi adottat l-argument tar-riferiment għar-regoli tad-dritt sostantiv, il-parti kkonċernata ma tistax tuża l-eċċezzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000. Peress li l-għażla tal-liġi applikabbli ma tipproduċix effett li jaqa’ taħt ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet, il-parti kkonċernata ma tistax tipprovdi l-prova li l-att ikkontestat jaqa’ taħt il-liġi ta’ Stat Membru ieħor li ma huwiex dak tal-lex fori concursus.

164. Għall-kuntrarju, abbażi tal-argument li jorbot l-għażla tal-liġi applikabbli mal-effetti li jaqgħu taħt ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet, il‑parti kkonċernata jkollha l-possibbiltà li tipprovdi l-prova li l‑kundizzjonijiet tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 huma ssodisfatti f’sitwazzjonijiet purament interni. Is-sempliċi fatt li d‑dispożizzjonijiet tal-liġi normalment applikabbli li l-“liġi, ta’ dak il‑pajjiż l-ieħor [ma tippermettix li] jiġu derogati bi ftehim” saru rilevanti ma joħloqx ostakolu.

165. Fil-fatt, id-dispożizzjonijiet fil-qasam ta’ insolvenza ma jidhrux fost id-dispożizzjonijiet li “ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim”. L-għażla tal-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali għandha l-effett li tissuġġetta għal-liġi applikabbli magħżula biss il-kwistjonijiet li jaqgħu fil-qasam tal-liġi tal-kuntratt. Dan huwa ddefinit skont l-indikazzjonijiet tal-Artikolu 12 tar-Regolament Ruma I. Din id-dispożizzjoni ċertament ma fihiex lista limitattiva tal‑kwistjonijiet li jaqgħu taħt il-liġi tal-kuntratt, iżda madankollu ssaħħaħ l-analiżi stabbilita mid-duttrina dwar id-dritt tal-kunflitt tal-liġijiet li l-liġi tal-kuntratt tirregola l-kontenut tal-kuntratt kif ukoll l-effetti tiegħu u – ħlief għal xi eċċezzjonijiet, li jirriżultaw mir-Regolament Ruma I, b’mod partikolari mill-Artikolu 11 u mill-Artikolu 1(2)(a) u (f) tiegħu – il-kundizzjonijiet tal-validità tiegħu. Id-dritt applikabbli għall‑kuntratt huwa għalhekk rilevanti sabiex jiġu stabbiliti d-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet. Madankollu, fl-opinjoni tiegħi, dan ma għandux iwassal sabiex fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu jiġu integrati d-diversi mekkaniżmi li jaqgħu taħt id-dritt tal-insolvenza.

166. Il-klawżola derogatorja tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 hija għalhekk ibbażata fuq simplifikazzjoni. Il-protezzjoni tal-aspettattiva fir-rigward tal-liġi applikabbli għal att detrimentali għall-kredituri kollha għalhekk tkopri kamp iktar wiesa’ mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-lex causae.

167. Il-prova li jeżiġi l-Artikolu 13 tar-Regolament Ruma I, jiġifieri li l-att ma jistax jiġi kkontestat b’“xi meżżi” skont il-liġi applikabbli għalih, tikkonċerna għalhekk kwistjonijiet li ma jaqgħux taħt il-liġi tal-kuntratt. Jeħtieġ li tiġi prodotta l-prova li l-att ma jistax jiġi kkontestat, kemm abbażi tad-dispożizzjonijiet ġenerali, permezz ta’ rimedji klassiċi tad-dritt ċivili u tad-dritt kummerċjali, li, barra minn proċedura ta’ insolvenza, jaqgħu taħt il-lex contractus, kif ukoll abbażi tad-diversi mekkaniżmi previsti fid-dritt tal-insolvenza, li huma estranji għal-liġi tal-kuntratt.

168. Dan id-dispożittiv huwa ġġustifikat mill-effetti marbuta, b’applikazzjoni tal-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 1346/2000, mal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tissuġġetta l-kwistjonijiet kollha marbuta mal-proċedura ta’ insolvenza mal-liġi ta’ Stat Membru wieħed, anki jekk, fil-mument tat-twettiq tal-att mill-kumpannija li tkun is-suġġett ta’ proċedura ta’ insolvenza, ma jkunx possibbli li jkun magħruf liema ser tkun il-lex fori concursus wara l-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza ( 44 ).

169. Dawn id-dispożizzjonijiet jikkostitwixxu argument addizzjonali insostenn tal-argument li l-għażla tal-liġi applikabbli magħmula fiċ-ċirkustanzi tal-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I tikkorrispondi għal klawżola ta’ riferiment għar-regoli tad-dritt sostantiv applikabbli.

170. Fid-dawl tal-analiżi preċedenti tiegħi, nipproponi li jingħataw ir‑risposti segwenti għat-tielet u għall-ħames domandi preliminari: “L-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 jista’ japplika meta l-partijiet f’kuntratt għandhom is-sede tagħhom fl-istess Stat Membru wieħed u jagħżlu l-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt. Madankollu, il-konsegwenzi ta’ din l-għażla jaqgħu taħt l-Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I. L-għażla tal-partijiet li jagħżlu l-liġi ta’ Stat Membru u mhux dik tal-Istat tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza, li fih jinsabu “l-elementi kollha tas‑sitwazzjoni”, ma tippermettix, fid-dawl tal-Artikolu 3(3) tar‑Regolament Ruma I, li l-kuntratt jiġi ssuġġettat għal-liġi magħżula mill‑partijiet, ħaġa li teskludi kull possibbiltà li tiġi prodotta l-prova tal‑kundizzjoni msemmija fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000, li l-kuntratt huwa rregolat mil-liġi ta’ Stat Membru ieħor u mhux tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri”.

VI. Konklużjoni

171. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposti segwenti għad-domandi tat-Tribunale Ordinario di Venezia (qorti ordinarja ta’ Venezia, l-Italja): 1) Għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-eċċezzjoni prevista fl‑Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, tad-29 ta’ Mejju 2000, dwar proċedimenti ta’ falliment [proċeduri ta’ insolvenza], hija l-parti li tkun ibbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha li għandu jkollha rwol attiv fil‑proċedura. Madankollu, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, id-definizzjoni tal-modalitajiet li magħhom il-parti kkonċernata – li tressaq il-prova li l-kundizzjonijiet imsemmija fl‑Artikolu 13 tar‑Regolament huma ssodisfatti – għandha tikkonforma ruħha sabiex tinvoka din id-dispożizzjoni bil-għan li topponi l-kontestatazzjoni ta’ att detrimentali għall-kredituri kollha skont il-lex fori concursus taqa’ taħt id-dritt proċedurali tal-Istat li l-qrati tiegħu għandhom ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu fuq il-kawża”. 2) Sabiex tinvoka b’mod validu l-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, il-persuna li tkun ibbenefikat minn att detrimentali għall-kredituri kollha hija sempliċement obbligata tipproduċi l‑prova – meta l-lex causae tippermetti li att ta’ dan it‑tip jiġi kkontestat – li l-att, minkejja li bħala prinċipju jista’ jiġi kkontestat, ma jista’ jiġi effettivament ikkontestat bl-ebda mezz abbażi tal-lex causae fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża. 3) Id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 1(1) u tal-Artikolu 3(3) tar‑Regolament (KE) Nru 593/2008, tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-17 ta’ Ġunju 2008, dwar il-liġi applikabbli għall‑obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) għandhom jiġu interpretati fis-sens li kuntratt ta’ noleġġ marittimu konkluż fi Stat Membru minn kumpanniji li għandhom is-sede f’dan l-Istat Membru jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar‑Regolament Ruma I, irrispettivament mill-kwistjoni dwar jekk dan il-kuntratt fihx klawżola li tagħżel bħala liġi applikabbli il-liġi ta’ Stat Membru ieħor. 4) L-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 jista’ japplika meta l-partijiet f’kuntratt għandhom is-sede tagħhom fl-istess Stat Membru wieħed u jagħżlu l-liġi applikabbli għal dan il-kuntratt. Madankollu, il-konsegwenzi ta’ din l-għażla jaqgħu taħt l‑Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I. L-għażla tal-partijiet li jagħżlu l-liġi ta’ Stat Membru u mhux dik tal-Istat tal-ftuħ tal-proċedura ta’ insolvenza, li fih jinsabu “l‑elementi kollha tas‑sitwazzjoni”, ma tippermettix, fid-dawl tal‑Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I, li l-kuntratt jiġi ssuġġettat għal-liġi magħżula mill-partijiet, ħaġa li teskludi kull possibbiltà li tiġi prodotta l-prova tal-kundizzjoni msemmija fl-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000, li l-kuntratt huwa rregolat mil-liġi ta’ Stat Membru ieħor u mhux tal-Istat tal-ftuħ tal-proċeduri.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Pollakk.

( 2 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 191.

( 3 ) Ara s-sentenzi tas-16 ta’ April 2015, Lutz (C‑557/13, EU:C:2015:227), u tal‑15 ta’ Ottubru 2015, Nike European Operations Netherlands (C‑310/14, EU:C:2015:690).

( 4 ) ĠU 2015, L 141, p. 19. Ir-Regolament Nru 1346/2000 tħassar bis-saħħa tal‑Artikolu 91 tar-Regolament 2015/848, li japplika, ħlief għal xi eċċezzjonijiet, għall-proċeduri miftuħa wara s-26 ta’ Ġunju 2017.

( 5 ) ĠU 2008, L 177, p. 6, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma I”.

( 6 ) Jidhirli li għandi nirrileva f’dan ir-rigward li l-awturi tad-duttrina tad-dritt internazzjonali privat sikwit jirreferu għall-kunċett iktar ġenerali ta’ “lex causae” sabiex jiddefinixxu l-liġi applikabbli għal kwistjoni partikolari. Għall-finijiet ta’ din il-kawża, nikkunsidra li l-“lex causae” hija l-lex contractus, minkejja li huwa kunċett iktar wiesa’, li ma jikkorrispondix neċessarjament għal dak ta’ liġi applikabbli għall‑obbligu kuntrattwali.

( 7 ) Rapport ta’ M. Virgós u E. Schmit dwar il-Konvenzjoni dwar il‑proċeduri ta’ insolvenza, ippubblikat f’G. Moss, I. F. Fletcher, S. Isaacs, The EC Regulation on Insolvency proceedings. A Commentary and Annotated Guide, it-tieni ed., Oxford University Press, Oxford, 2009, p. 381 et seq, iktar ’il quddiem ir-“rapport Virgós/Schmit”).

( 8 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs fil-Kawża Eurofood IFSC (C‑341/04, EU:C:2005:579, punt 2). Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Lutz (C‑557/13, EU:C:2014:2404, punt 48) u fil-Kawża SCI Senior Home (C‑195/15, EU:C:2016:369, punti 41, 42, 44).

( 9 ) Sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2015 (C‑310/14, EU:C:2015:690, punt 26).

( 10 ) Sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2015, Nike European Operations Netherlands (C‑310/14, EU:C:2015:690, punti 27 u 28).

( 11 ) C‑557/13, EU:C:2014:2404, punt 78.

( 12 ) Pereżempju, it-tieni inċiż tal-Artikolu 13 tal-verżjoni Estonjana tar-Regolament Nru 1346/2000 (“kõnealuse seaduse alusel ei ole võimalik tema tegevust mingil viisil vaidlustada”) ma jagħmilx riferiment ċar għaċ-ċirkustanzi ta’ każ konkret. Madankollu hemm lok li jiġi rrilevat li l-kundizzjoni tat-tieni inċiż tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1346/2000 ġiet prattikament riprodotta kif inhi fl-Artikolu 16(b) tar-Regolament il-ġdid 2015/848. Għalhekk, il-ħtieġa li jintwera li l-att ma jistax jiġi kkontestat b’mod konkret bħala kundizzjoni mitluba fl-Artikolu 13 tar‑Regolament Nru 1346/2000 ma ġietx abbandunata. L-analiżi tad-diversi verżjonijiet lingwistiċi tar-Regolament Nru 2015/848, li jużaw dan ir-rekwiżit ta’ prova bbażat fuq iċ-ċirkustanzi tal-kawża, jikkonfermaw dan. Il-verżjoni Ingliża għadha tuża il-formula “in the relevant case” u l-verżjoni Franċiża “en l’espèce”. Saret emenda żgħira fil-verżjoni Ġermaniża, peress li l-kliem “in diesem Fall” ġew issostwiti b’“im vorliegenden Fall”. Il-verżjoni Pollakka tar-Regolament 2015/848 ma għadhiex tirrikjedi li jiġi pprovat li l-att ma jistax jiġi kkontestat “w takim przypadku”, iżda l-kliem ġie ssostitwit bit-termini simili “w odnośnej sprawie”.

( 13 ) Sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2015, Nike European Operations Netherlands (C‑310/14, EU:C:2015:690, punt 17).

( 14 ) Sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2015 (C‑310/14, EU:C:2015:690, punt 22).

( 15 ) Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Lutz (C‑557/13, EU:C:2014:2404, punt 73).

( 16 ) Ara s-sentenza tal-15 ta’ Ottubru 2015, Nike European Operations Netherlands (C‑310/14, EU:C:2015:690, punt 39).

( 17 ) Ara s-sentenza tat-18 ta’ Ottubru 2016, Nikiforidis (C‑135/15, EU:C:2016:774, punti 33 sa 37).

( 18 ) ĠU 1980, L 266, p. 1, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Ruma”.

( 19 ) Ara Lalive, P., “Tendances et méthodes en droit international privé: cours général”, Recueil des cours de l’Académie de la Haye, Vol. 155, 1977, p. 16 sa 33, u de Boer, Th. M., “Facultative Choice of Law. The Procedural Status of Choice-of-Law Rules and Foreign Law”, Recueil des Cours de l’Académie de la Haye, Vol. 257, 1996, p. 239 sa 250.

( 20 ) Behr, V., “Rome I Regulation. A – Mostly – Unified Private International Law of Contractual Relationships Within – Most – of the European Union”, Journal of Law and Commerce, Vol. 29, 2011, p. 238.

( 21 ) Pazdan, J., “Rozporządzenie Rzym I: nowa wspólnotowa kolizyjnoprawna regulacja zobowiązań umownych”, Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego, Nru 5, 2009, p. 14.

( 22 ) Lüttringhaus, J. D., “Article 1”, f’F. Ferrari (Éd.), Rome I Regulation. Pocket Commentary, Sellier European law publisher, Munich, 2015, p. 41.

( 23 ) ĠU 1980, C 282, p. 1, iktar ’il quddiem ir-“rapport Giuliano/Lagarde”.

( 24 ) ĠU 2007, L 199, p. 40.

( 25 ) Enfasi miżjuda minni.

( 26 ) Enfasi miżjuda minni.

( 27 ) Għandi nispjega li l-fatt li l-għażla ta’ liġi ma hijiex ċirkustanza li tikkaratterizza sitwazzjoni ta’ kunflitt tal-liġijiet ma jistax jiġi spjegat bir-riferiment, fl-Artikolu 14(2) tar-Regolament Ruma II, għas-sitwazzjoni kif teżisti “fil-mument meta jseħħ l-avveniment li jwassal għad-dannu”, filwaqt li l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Ruma I jirreferi għal ċirkustanzi li jeżistu fil-mument tal-għażla tal-liġi. Skont l-Artikolu 14(1)(b) tar-Regolament Ruma II, huwa fil-fatt anki possibbli li ssir tali għażla b’mod antiċipat.

( 28 ) Il-premessa 7 tar-Regolament Ruma II, li huwa preċedenti għar-Regolament Ruma I, tiddikjara li “[i]l-kamp sostantiv u d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament għandhom ikunu konsistenti mar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (“Brussel I”) u l-istrumenti relattivi għal-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali”. Il-premessa 7 tar-Regolament Ruma I, ifformulata bl-istess termini, issemmi diġà b’mod espress ir-rekwiżit ta’ koerenza mar-Regolament Ruma II.

( 29 ) Dan huwa wkoll l-argument dominanti fid-duttrina Pollakka tad-dritt internazzjonali privat. Pazdan, M., Prawo prywatne międzynarodowe, LexisNexis Polska, Varsavja, 2017, p. 26. Kienet opinjoni li d-duttrina Pollakka kienet diġà tiddefendi dwar il‑Konvenzjoni ta’ Ruma. Ara Popiołek, W., “Konwencja EWG o prawie właściwym dla zobowiązań”, Państwo i Prawo, z. 2, 1982, p. 106; Wojewoda, M., Zakres prawa właściwego dla zobowiązań umownych, Wolters Kluwer, Varsavja, 2007, p. 73.

( 30 ) Pazdan, M., Prawo prywatne międzynarodowe, LexisNexis Polska, Varsavja, 2017, p. 76.

( 31 ) Il-kwistjoni tal-kapaċità ġuridika ġiet eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Ruma I [Artikolu 1(2)(a)]. Din il-kwistjoni taqa’ għalhekk taħt il-liġi magħżula skont ir-regoli nazzjonali tad-dritt internazzjonali privat, fis-seħħ fis-sede tal-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex teżamina l-kawża. In-nazzjonalità tal-kerrej tista’ għalhekk tkun rilevanti jekk is-sistema nazzjonali ta’ regoli ta’ kunflitti tal-liġijiet tipprevedi tali dispożizzjonijiet. F’dan il-każ, ir-Regolament Ruma I xorta jibqa’ applikabbli ratione materiae. L-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament jipprevedi li “[f]’kuntratt konkluż bejn persuni li jinsabu fl-istess pajjiż, persuna fiżika li jkollha l-kapaċità skond il-liġi ta’ dak il-pajjiż tista’ tinvoka l-inkapaċità tagħha li tirriżulta minn liġi ta’ pajjiż ieħor biss jekk il-parti l-oħra kienet konxja ta’ dik l-inkapaċità fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt jew ma kinitx konxja ta’ dan minħabba negliġenza”.

( 32 ) Skont il-premessa 11 tar-Regolament Ruma I, il-libertà tal-partijiet li jagħżlu l-liġi applikabbli għandha tkun “parti ewlenija mis-sisien tas-sistema tar-regoli tal-konflitt tal-liġijiet fil-materja ta’ l-obbligazzjonijiet kuntrattwali”. Fir-rigward tar‑Regolament Ruma II, fil-premessa 31, l-awtonomija tal-volontà, fi kwalunkwe każ fil-verżjoni Ingliża (“principle of party autonomy”) u Franċiża (“le principe de l’autonomie”), tingħata l‑valur ta’ prinċipju, fattur li jikkonferma wkoll l-importanza tagħha fid-dritt tal-Unjoni.

( 33 ) Ara s-sentenza tal-20 ta’ Ottubru 2011, Interedil (C‑396/09, EU:C:2011:671, punti 55 u 56).

( 34 ) Ara Graveson, R. H., “Comparative Aspects of the General Principles of Private International Law”, Recueil des Cours de l’Académie de la Haye, vol. 109, 1963, p. 48, u Bogdan, M., “Private International Law as Component of the Law of the Forum: General Course on Private International Law”, Recueil des Cours de l’Académie de la Haye, Vol. 348, 2011, p. 196.

( 35 ) Ara Bogdan, M., op. cit., p. 200 u 201.

( 36 ) Leible, S., “Rechtswahl im IPR der außervertraglichen Schuldverhältnisse nach der Rom II-Verordnung”, Recht der Internationalen Wirtschaft, vol. 257, h. 5, 2008, p. 261; Von Hein, J., “Europäisches Internationales Deliktsrecht nach der Rom II‑Verordnung”, Zeitschrift für Europäisches Privatrecht, 2009, p. 22.

( 37 ) Pazdan, M., “Autonomia woli w prawie prywatnym międzynarodowym - aktualne tendencje”, Europeizacja prawa prywatnego, t. II, red. M. Pazdan, W. Popiołek, E. Rott-Pietrzyk, M. Szpunar, Wolters Kluwer Business, Varsavja, 2008, p. 144.

( 38 ) Piroddi, P., “International Subcontracting in EC Private International Law”, Yearbook of Private International Law, Vol. 7, 2005, p. 307.

( 39 ) Id-duttrina Pollakka xi kultant issemmi l-kunċett ta’ “riferiment għad-dritt sostantiv”. Madankollu, huwa propost li jiġi ssostitwit bl-espressjoni “riferiment għar-regoli tad-dritt sostantiv”, peress li huwa spjegat li l-partijiet jistgħu jirreferu mhux biss għad-dritt fis-seħħ fi Stat, iżda wkoll għal għażla ta’ regoli, li ma għandhomx l-istess natura. Pazdan, M., “Materialnoprawne wskazanie a kolizyjnoprawny wybór prawa”, Problemy Prawne Handlu Zagranicznego, Vol. 18, 1995, p. 107.

( 40 ) Rigaux, F., “Les situations juridiques individuelles dans un système de relativité générale: cours général de dr