KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SZPUNAR

ippreżentati fl-14 ta’ Jannar 2020 ( 1 )

Kawża C‑641/18

LG

vs

Rina SpA,

Ente Registro Italiano Navale

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Genova (il-Qorti ta’ Genova, l-Italja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ġurisdizzjoni tal-qrati, rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali – Kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament (KE) Nru 44/2001 – Immunità ġudizzjarja – Attivitajiet ta’ kumpanniji ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni ta’ bastimenti”

I. Introduzzjoni

1. Ir-Regolament (KE) Nru 44/2001 ( 2 ) jipprovdi, billi jirriproduċi t-termini użati fi strumenti oħra tad-dritt internazzjonali privat tal-Unjoni, li dan japplika “f’materji ċivili u kummerċjali”. Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari preżenti huwa parti minn linja ta’ ġurisprudenza dwar id-determinazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament.

2. Fil-kuntest ta’ din il-kawża, hija eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja invokata mill-konvenuti fil-kawża prinċipali li tqajjem xi dubji fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001. Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tadotta pożizzjoni dwar ir-relazzjoni bejn il-prinċipju konswetudinarju tad-dritt internazzjonali u strument tad-dritt internazzjonali privat tal-Unjoni.

3. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, b’mod partikolari, jekk, u, jekk ikun il-każ, sa fejn, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda preliminari tistax tiġi influwenzata mill-kompitu li jiġi żgurat id-dritt ta’ aċċess għall-qrati, iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”). Taħt din il-perspettiva, din id-domanda, tirrifletti d-dibattitu attwali dwar l-influwenza tad-drittijiet tal-bniedem fuq id-dritt internazzjonali privat.

4. Bħala konsegwenza, ir-rinviju odjern għal domanda preliminari joffri lill-Qorti tal-Ġustizzja l-okkażjoni li tqiegħed lid-dritt internazzjonali fi ħdan id-dritt internazzjonali fis-sens wiesa’ tal-kelma. F’dawn il-konklużjonijiet, ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta kemm ir-Regolament Nru 44/2001 u kemm id-dritt internazzjonali konswetudinarju b’tali mod li s-sentenza tagħha ser tikkostitwixxi kontribuzzjoni għall-iżvilupp tad-dritt internazzjonali b’mod ġenerali.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt internazzjonali

5. Il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi tal-Baħar, konkluża f’Montego Bay fl-10 ta’ Diċembru 1982 ( 3 ) (iktar ’il quddiem “il-Konvenzjoni ta’ Montego Bay”), tikkostitwixxi parti essenzjali tal-liġi tal-baħar. Hija daħlet fis-seħħ fis-16 ta’ Novembru 1994 u ġiet approvata, f’isem il-Komunità, bid-Deċiżjoni 98/392/KE ( 4 ).

6. Skont l-Artikolu 90 ta’ din il-konvenzjoni, kull Stat għandu d-dritt li jbaħħar il-bastimenti li jtajru l-bandiera tiegħu tul l-ibħra internazzjonali. Skont il-kliem tal-Artikolu 91(1) u (2) tal-imsemmija konvenzjoni, kull Stat għandu jistabbilixxi, partikolarment, il-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex il-bastimenti jkollhom dritt itajru l-bandiera tiegħu u għandu jagħti lill-bastimenti li lilhom jagħti d-dritt li jtajru l-bandiera tiegħu dokumenti bħala prova ta’ dan.

7. L-Artikolu 94(1) tal-Konvenzjoni ta’ Montego Bay jipprovdi li kull Stat għandu effettivament jeżerċita l-ġurisdizzjoni u l-kontroll tiegħu fl-oqsma amministrattivi, tekniċi u soċjali fuq bastimenti li jtajru l-bandiera tiegħu. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 94(3) sa (5) ta’ din il-konvenzjoni, l-Istat għandu jadotta, fir-rigward tal-bastimenti li jtajru l-bandiera tiegħu, l-miżuri neċessarji sabiex jiżgura s-sigurtà fil-baħar. Dawn il-miżuri għandhom jiżguraw partikolarment li kull bastiment issirlu spezzjoni, qabel l-elenkar tiegħu fir-reġistru, u, sussegwentement, f’intervalli adattati, minn spettur marittimu kkwalifikat. Meta jadotta l-imsemmija miżuri, kull Stat huwa marbut li jikkonforma ruħu mar-regoli, proċeduri u prattiċi internazzjonali, li huma ġeneralment aċċettati.

8. F’dan il-kuntest, il-Konvenzjoni Internazzjonali għas-Salvagwardja tal-Ħajja Umana fuq il-Baħar ( 5 ) (iktar ’il quddiem, il-“Konvenjoni SOLAS”), li l-Istati Membri kollha huma partijiet kontraenti fiha, għandha bħala l-għan prinċipali tagħha li tispeċifika l-istandards minimi dwar il-kostruzzjoni, it-tagħmir u l-użu tal-bastimenti, kompatibbli mas-sigurtà tagħhom.

9. Skont ir-Regola 3-1, Parti A-1, Kapitolu II-1 ta’ din il-konvenzjoni, il-bastimenti għandhom ikunu ddisinjati, mibnija u miżmuma skont il-preskrizzjonijiet ta’ natura strutturali, mekkanika u elettrika ta’ kumpannija ta’ klassifikazzjoni rrikonoxxuta mill-Amministrazzjoni — jiġifieri, skont il-kliem tal-imsemmija konvenzjoni, mill-Gvern tal-Istat li l-bastiment huwa awtorizzat li jtajjar il-bandiera tiegħu – skont il-kliem tad-dispożizzjonijiet tar-Regola XI/1, jew konformement mal-istandards nazzjononali applikabbli tal-Amministrazzjoni li jipprovdu grad ta’ sigurtà ekwivalenti.

10. Skont ir-Regola 6, Kapitolu I tal-Konvenzjoni SOLAS: “a) L-ispezzjoni u l-perizja fuq il-bastimenti, f’dak li jikkonċerna l-preskrizzjonijiet tar-regoli preżenti u l-għoti ta’ eżenzjonijiet li jistgħu jingħataw, għandhom jitwettqu minn uffiċjali tal-Amministrazzjoni. Madankollu, l-Amministrazzjoni tista’ tafda l-ispezzjoni u l-perizja tal-bastimenti, kemm lil spetturi maħtura għal dan, u kemm lil korpi approvati minnha. b) Kull Amministrazzjoni li taħtar spetturi jew korpi rrikonoxxuti sabiex twettaq l-ispezzjonijiet u l-perizji kif previsti fil-paragrafu (a), għandha mill-inqas tawtorizza lil kull spettur maħtur jew korp irrikonoxxut sabiex: i) jeżiġi li l-bastiment isirulu xi tiswijiet; ii) iwettaq spezzjonijiet u xi perizji jekk l-awtoritajiet kompetenti tal-Istat tal-port jitolbu dan. L-amministrazzjoni għandha tinnotifika lill-Organizzazzjoni ir-responsabbiltajiet speċifiċi fdati lill-ispetturi maħtura jew lill-korpi rrikonoxxuti u l-preskrizzjonijiet tal-awtorità li ġew iddelegati lilhom. c) Meta spettur maħtur jew korp irrikonoxxut jiddetermina li l-istat tal-bastiment jew tat-tagħmir tiegħu ma jikkorrispondux essenzjalment għall-indikazzjonijiet taċ-ċertifikat jew huma tali li l-bastiment ma jistax joħroġ fil-baħar mingħajr perikolu għall-bastiment stess jew għall-persuni abbord, l-ispettur jew il-korp għandhom immedjatament jaraw li jittieħdu miżuri korrettivi u għandhom jinformaw lill-Amministrazzjoni fi żmien xieraq. Jekk dawn il-miżuri korrettivi ma jittieħdux, iċ-ċertifikat rilevanti jista’ jiġi rtirat u l-Amminsitrazzjoni għandha tiġi informata b’dan immedjatament; […] d) F’kull każ, l-Amministrazzjoni għandha tiggarantixxi t-twettiq sħiħ u l-effiċjenza tal-ispezzjoni u tal-perizja u għandha tobbliga ruħha li tadotta l-miżuri meħtieġa sabiex tissodisfa dan l-obbligu.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]

B. Id-dritt tal-Unjoni

11. Skont l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001, dan “japplika f’materji ċivili u kummerċjali indipendentement min-natura tal-qorti jew tat-tribunal. M’għandux jestendi b’mod partikolari, għal introjtu minn taxxi, dwana jew materji amministrattivi”.

12. Skont l-Artikolu 2(1) ta’ dan ir-regolament, “[s]oġġetti għal dan ir-Regolament, persuni b’domiċilju fi Stat Membru għandhom, independentament min-nazzjonalità tagħhom, jitressqu quddiem il-qrati ta’ dak l-Istat Membru”.

III. Il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali, il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u d-domanda preliminari

13. Il-membri tal-familji tal-vittmi, u l-passiġġieri superstiti tal-għarqa tal-bastiment Al Salam Boccaccio ’98 li kien itajjar il-bandiera tar-Repubblika tal-Panama, li seħħet fl-2006 fil-Baħar l-Aħmar, li ħalliet warajha iktar minn 1000 vittma, adixxew lill-qorti tar-rinviju, it-Tribunale di Genova (il-Qorti ta’ Genova, l-Italja), b’rikors kontra l-kumpanniji Rina SpA u Ente Registro Italiano Navale.

14. Quddiem il-qorti tar-rinviju, ir-rikorrenti qiesu li l-operazzjonijiet ta’ ċertifikazzjoni u ta’ klassifikazzjoni mwettqa mill-konvenuti, kif ukoll id-deċiżjonijiet u l-istruzzjonijiet tagħhom, taw lok għall-instabbiltà tal-bastiment u tan-nuqqas ta’ sigurtà tan-navigazzjoni tiegħu li kkawżaw l-għarqa. Ir-rikorrenti jitolbu l-kumpens għad-danni materjali u mhux materjali subiti minħabba din l-għarqa.

15. Il-konvenuti jikkontestaw it-talbiet tar-rikorrenti billi jinvokaw, partikolarment, eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja. Huma jindikaw li huma ġew assenjati bl-operazzjonijiet ta’ ċertifikazzjoni u ta’ klassifikazzjoni li huma wettqu permezz ta’ delega ta’ Stat sovran barrani, jiġifieri r-Repubblika tal-Panama. Dawn l-operazzjonijiet jikkostitwixxu manifestazzjoni tal-prerogattivi sovrani tal-Istat barrani u twettqu mill-konvenuti f’isem u fl-interess ta’ dan l-Istat.

16. Fir-rigward tal-eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja invokata mill-konvenuti, ir-rikorrenti jsostnu li l-qorti Taljana għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet tagħhom bl-applikazzjoni tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 44/2001. L-ewwel nett, huma jsostnu li dan ir-regolament ma japplikax biss meta l-kawża tikkonċerna, hekk kif jistabbilixxi l-Artikolu 1(1) tal-imsemmi regolament, taxxi, dwana jew materji amministrattivi, it-tieni nett, li l-eċċezzjoni tal-immunità ġudizzjarja, essenzjalment, ma tkoprix l-attivitajiet irregolati minn regoli tekniċi nieqsa minn natura diskrezzjonali u, fi kwalunkwe każ, estranji għall-għażliet politiċi u għall-prerogattivi ta’ Stat sovran, u, it-tielet nett, li l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni ma jikkostitwixxux atti mwettqa fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta u tal-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) kif ukoll tal-premessa 16 tad-Direttiva 2009/15/KE ( 6 ).

17. Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunale di Genova (il-Qorti ta’ Genova, l-Italja), b’deċiżjoni tat-28 ta’ Settembru 2018, li wasslet għand il-Qorti tal-Ġustizzja fit-12 ta’ Ottubru 2018, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domanda li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja: “L-Artikoli 1(1) u 2(1) tar-Regolament [Nru 44/2001] għandhom jiġu interpretati – dan ukoll fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-[Karta], tal-Artikolu 6(1) KEDB u tal-premessa 16 tad-Direttiva [2009/15] – bħala li jipprekludu li, fil-kuntest ta’ tilwima mressqa sabiex jinkiseb kumpens għad-danni b’riżultat tal-mewt u l-feriment ta’ persuni kkawżati mill-għarqa ta’ vapur tal-passiġġieri bl-invokazzjoni ta’ responsabbiltà b’riżultat ta’ aġir negliġenti, qorti ta’ Stat Membru tista’ tirrinunzja għall-ġurisdizzjoni tagħha, billi tirrikonoxxi l-immunità ġudizzjarja favur organi u persuni ġuridiċi rregolati mid-dritt privat li jwettqu attivitajiet ta’ klassifikazzjoni u/jew ta’ ċertifikazzjoni u li għandhom is-sede tagħhom f’dan l-Istat Membru, u dan minħabba l-eżerċizzju ta’ tali attivitajiet ta’ klassifikazzjoni u/jew ta’ ċertifikazzjoni f’isem Stat barra mill-Komunità?”

18. Xi osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mill-partijiet fil-kawża prinċipali, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni Ewropea. L-istess partijiet interessati ġew irrapreżentati fis-seduta li nżammet fit-18 ta’ Settembru 2019.

IV. Analiżi

19. Permezz tad-domanda preliminari tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tixtieq tiddetermina, essenzjalment, jekk hija għandhiex tirrinunzja milli tieħu konjizzjoni tal-kawża prinċipali minħabba l-eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja invokata mill-konvenuti jew jekk għandhiex tikkunsidra li, minħabba l-fatt li dawn għandhom id-domiċilju tagħhom fit-territorju tal-Istat tal-forum u b’teħid inkunsiderazzjoni tal-kunsiderazzjonijiet meħuda mill-Artikolu 47 tal-Karta u l-Artikolu 6(1) tal-KEDB, ir-Regolament Nru 44/2001 huwa applikabbli fil-kawża prinċipali u jekk għandhiex tibbaża l-ġurisdizzjoni li għandha sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawża abbażi tal-Artikolu 2(1) ta’ dan ir-regolament.

20. Ċertament, il-formulazzjoni tad-domanda preliminari tista’ tagħti l-impressjoni, a priori, li l-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi esklużivament fuq il-punt dwar jekk, minħabba l-eċċezzjoni ġudizzjarja invokata mill-konvenuti, hija għandhiex l-obbligu li tirrinunzja li teżerċità l-ġurisdizzjoni tagħha naxxenti mir-Regolament Nru 44/2001. Taħt din il-perspettiva, id-domanda preliminari tippresupponi l-applikabbiltà ratione materiae ta’ dan ir-regolament fiċ-ċirkustanzi tal-kawża.

21. Issa, mill-espożizzjoni tal-motivi tat-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-qorti tar-rinviju għandha xi dubji, partikolarment, dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 44/2001. Filwaqt li nirriproduċi l-kliem użati mill-qorti tar-rinviju, din tfittex sabiex issir taf jekk l-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament għandux jiġi interpretat bħala li jinkludi jew le fil-“materji amministrattivi”, l-attivitajiet kontenzjużi eżerċitati mill-konvenuti fuq delega minn Stat terz.

22. Barra minn hekk, fid-domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment, partikolarment, għall-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 44/2001. Dan ir-riferiment jirreferi indubitament għall-fatt li l-konvenuti għandhom id-domiċilju tagħhom fit-territorju tal-Istati Membru tal-qorti tar-rinviju, jiġifieri l-Italja.

23. Għalhekk, il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 huwa l-istess f’dak li jirrigwarda l-motivi ta’ ġurisdizzjoni previsti minn dan ir-regolament. Ir-raġuni għaliex dan il-fatt jista’ jkun rilevanti fil-kuntest tad-domanda preliminari preżenti tirrigwarda l-fatt li l-imsemmi fatt juri l-eżistenza ta’ rabta, jew ta’ prossimità, bejn, minn naħa, il-fatti tal-kawża prinċipali u, min-naħa l-oħra, it-territorju tal-Istat tal-forum u, konsegwentement, tal-Unjoni. Ma jistax jiġi eskluż li l-eżistenza ta’ tali rabta jista’ jkollha impatt f’dak li jikkonċerna lid-dritt ta’ aċċess għall-ġustizzja fir-rigward tal-immunità ġudizzjarja ( 7 ).

24. Fil-fatt, billi tirreferi għall-eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja invokata mill-konvenuti, il-qorti tar-rinviju tixtieq li ssir taf jekk hija tistax tirrifjuta li teżerċità l-ġurisdizzjoni tagħha mogħtija mir-Regolament Nru 44/2001 minħabba din l-eċċezzjoni.

25. Inkunsiderazzjoni ta’ dak li ntqal qabel, wara li tiġi eżaminata minn qabel l-ammissibbiltà tad-domanda preliminari (Taqsima A), sabiex tingħata risposta utli għal din id-domanda, huwa neċessarju li jiġi ddeterminat, fl-ewwel lok, kif il-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju fuq l-immunità ġudizzjarja tal-Istati Membri huwa relatat mal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 44/2001 (Taqsima B), fit-tieni lok, huwa rilevanti li jiġi eżaminat jekk taqax taħt dan il-kamp ta’ applikazzjoni azzjoni għall-kumpens ta’ danni diretta kontra korpi rregolati mid-dritt privat fir-rigward ta’ attivitajiet ta’ klassifikazzjoni u/jew ta’ ċertifikazzjoni mwettqa minn dawn l-entitajiet (Taqsima Ċ), u fil-każ li tingħata risposta affermattiva lid-domanda preċedenti, fit-tielet lok, ikun hemm lok li tiġi eżaminata l-kwistjoni dwar jekk, minħabba l-immunità ġudizzjarja invokata minn dawn il-korpi, qorti nazzjonali għandhiex tirrifjuta li teżerċita l-ġurisdizzjoni mogħtija minn waħda mid-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament (Taqsima D) ( 8 ).

A. Fuq l-ammissibbiltà

26. Il-konvenuti jsostnu li d-domanda preliminari hija inammissibbli. Huma jindikaw, l-ewwel nett, li l-qorti tar-rinviju kienet tkun intitolata li teżerċita s-setgħa tagħha li tagħmel rinviju għal deċiżjoni preliminari kieku kienet eskludiet l-eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja. F’kull każ, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 44/2001, li hija mitluba l-interpretazzjoni tagħhom ma jippreżentaw l-ebda korrelazzjoni mal-eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja mqajma fil-kawża prinċipali abbażi tad-dritt internazzjonali konswetudinarju. It-tieni nett, id-domanda preliminari ma tikkonċernax l-inkompatibbiltà preżunta bejn dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni u regola ta’ dritt intern. Fl-aħħar, u fit-tielet nett, dan ir-regolament ma huwiex, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, applikabbli fil-kawżi li jirrigwardaw ir-responsabbiltà għal atti mwettqa jure gestionis u l-qorti nazzjonali jkollha ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tiddeċiedi fuq il-mertu tan-natura tal-atti kontenzjużi.

27. Jien ma naqbilx mar-riżervi mressqa mill-konvenuti fir-rigward tal-ammissibbiltà tad-domanda preliminari.

28. L-ewwel nett, f’dak li jikkonċerna l-argument tal-konvenuti, li jipprovdi li t-Tribunal di Genova (il-Qorti ta’ Genova, l-Italja), kellha tiddeċiedi hija stess fuq l-eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja, u li din ma ppreżentat l-ebda korrelazzjoni mal-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 44/2001, jidhirli li dan l-argument jirrefletti l-interpretazzjoni li tipprovdi li r-rikonoxximent ta’ eċċezzjoni bbażata fuq tali immunità teskludi l-ħtieġa li jiġu analizzati r-regoli tal-ġurisdizzjoni, previsti mid-dritt tal-Unjoni, mid-dritt konvenzjonali jew mid-dritt intern, sabiex ikun jista’ jiġi konkluż jekk il-qorti tistax tieħu konjizzjoni tal-kawża jew le ( 9 ).

29. Għalhekk, fil-kawża li tat lok għas-sentenza Lechouritou et ( 10 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet sabiex tiddeċiedi, fl-ewwel lok, fuq il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Brussell ( 11 ) u, fit-tieni lok, fuq l-applikabbiltà ta’ din il-konvenzjoni fil-kawża li fiha waħda mill-partijiet tgawdi mill-immunità ġudizzjarja. Filwaqt li rrispondiet għad-domanda dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija konvenzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kkunsidratx li din id-domanda kienet inammissibbli. Issa, f’din il-kawża, il-klassifikazzjoni tal-atti kontenzjużi bħala atti mwettqa jure imperii kienet inqas diskutibbli minn dik tal-atti li huma s-suġġett tar-rinviju għal domanda preliminari preżenti. Bl-istess mod, fis-sentenza Mahamdia ( 12 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fuq l-interpretazzjoni ta’ waħda mir-regoli ta’ ġurisdizzjoni tar-Regolament Nru 44/2001, minkejja li l-qorti tar-rinviju kienet biss qiegħda “tippreżumi”, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja jidher li enfasizzat, li ċ-ċirkustanzi fil-kawża prinċipali ma kinux ta’ natura li fihom l-Istat konvenut seta’ jinvoka immunità ġudizzjarja.

30. Fil-fatt, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza u huwa għalhekk biss f’każijiet rari u estremi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrifjuta li tirrispondi, b’mod partikolari meta jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni ta’ regola tal-Unjoni mitluba mill-qorti nazzjonali ma għandha l-ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali jew meta l-problema hija ta’ natura ipotetika ( 13 ). F’din il-kawża, bħal fil-kawżi msemmija iktar ’il fuq, in-nuqqas ta’ rabta reali u diretta bejn id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 44/2001 u s-suġġett tal-kawża prinċipali ma jistax jiġi kkonstatat.

31. It-tieni nett, f’dak li jikkonċerna l-argument li d-domanda preliminari hija inammissibbli minħabba li ma tikkonċernax l-allegata inkompatibbiltà bejn id-dritt tal-Unjoni u d-dritt nazzjonali, huwa biżżejjed li jiġi osservat li dan l-argument jinjora n-natura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari. Fil-kuntest tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja la tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali u lanqas dwar il-konformità tiegħu mad-dritt tal-Unjoni ( 14 ).

32. Fl-aħħar, it-tielet nett, l-argument li jipprovdi li r-Regolament Nru 44/2001 ma jistax japplika għall-kawża prinċipali jippreġudika r-risposta li għandha tingħata għad-domanda preliminari. Issa, hekk kif juri d-dibattitu bejn il-partijiet, ir-risposta għad-domanda dwar jekk l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni jikkostitwixxux atti mwettqa jure imperii, b’tali mod li dawn l-operazzjonijiet ma jaqgħux taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” fis-sens tal-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament, bl-ebda mod ma hija ovvja. Barra minn hekk, minkejja li l-qorti nazzjonali hija l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tevalwa l-fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja, meta tiddeċiedi fuq rinviju għal deċiżjoni preliminari, tista’ konformement mal-missjoni fdata lilha, tagħti xi preċiżazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lill-qorti nazzjonali fl-interpretazzjoni tagħha.

33. Minn dan isegwi li t-talba preżenti għal domanda preliminari hija ammissibbli.

B. Fuq ir-relazzjoni bejn il-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li jikkonċena l-immunità ġudizzjarja tal-Istati u l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 44/2001

1. Il-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li jikkonċerna l-immunità ġudizzjarja tal-Istati

34. L-immunità ġudizzjarja tikkostitwixxi ostakolu li jwaqqaf lill-qrati ta’ Stat milli jiddeċiedu dwar ir-responsabbiltà ta’ Stat ieħor u hija bbażata fuq il-prinċipju tad-dritt internazzjonali par in parem non habet imperium, persuna ugwali ma għandhiex awtorità fuq persuna ugwali oħra ( 15 ).

35. Il-Qorti tal-Ġustizzja affermat li din l-interpretazzjoni tal-immunità ġudizzjarja fis-sentenza Mahamdia ( 16 ). Hija kkjarifikat fi kliem ġenerali li, fl-istat attwali tal-prattika internazzjonali, l-immunità ġudizzjarja ma għandhiex valur assolut, u tista’ tiġi eskluża meta r-rimedju ġudizzjarju jirrigwarda atti mwettqa jure gestionis, li ma jaqgħux taħt l-eżerċizzju tal-awtorità pubblika ( 17 ). B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet li d-duttrina tal-immunità restrittiva tissostitwixxi dik tal-immunità assoluta li tipprovdi li Stat jibbenefika mill-immunità indipendentement min-natura tal-atti li minħabba fihom ġiet invokata r-responsabbiltà ta’ dan l-Istat.

36. F’dan ir-rigward, ikolli nippreċiża li l-immunità ġudizzjarja li jinvokaw il-konvenuti fil-kawża prinċipali ma hijiex ibbażata fuq in-natura statali tal-persuna li tinvokaha, iżda fuq in-natura tal-funzjonijiet effettivament imwettqa minn din il-persuna, (immunità funzjonali jew ratione materiae). Issa, nista’ nargumenta li, b’teħid inkunsiderazzjoni tar-rikonoxximent ta’ immunità relattiva li hija bbażata fuq id-distinzjoni bejn l-atti mwettqa jure imperii u dawk imwettqa jure gestionis, l-immunità ġudizzjarja tal-Istati li tintrabat mal-eżerċizzju ta’ setgħa pubblika għandha prinċipalment natura funzjonali.

37. Għalkemm l-istabbiliment ta’ immunità relattiva minn ġurisdizzjoni li hija bbażata fuq tali distinzjoni jidher li huwa stabbilit fid-dritt internazzjonali ( 18 ), il-portata eżatta tal-immunità ġudizzjarja hija madankollu diffiċli li tiġi ddeterminata minħabba n-natura ftit li xejn ċara ta’ din id-distinzjoni. Din id-diffikultà hija iktar u iktar kunsiderevoli meta wieħed jieħu inkunsiderazzjoni, minn naħa, ċerta privatizzazzjoni tal-metodi ta’ intervent tal-Istat modern u, min-naħa l-oħra, l-impożizzjoni ta’ kompiti speċifiċi ta’ natura pubblika fuq l-atturi ekonomiċi tas-suq, liema fatt jista’ jqajjem dubji fir-rigward tan-natura purament kummerċjali tal-pożizzjoni ta’ dawn fil-konfront tal-individwi.

38. L-imsemmija diffikultà tispjega r-raġunijiet li minħabba fihom il-kodifikazzjonijiet tal-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li jikkonċerna l-immunità ġudizzjarja tal-Istati ma tantx kellu suċċess. Il-Konvenzjoni Ewropea fuq l-immunità tal-Istati ( 19 ) (iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni ta’ Basel”) ġiet irratifikata minn uħud mill-Istati Membri biss, filwaqt li l-Konvenzjoni fuq l-immunitajiet ġurisdizzjonali tal-Istati u tal-beni tagħhom ( 20 ) (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ New York”) għadha lanqas biss ma daħlet fis-seħħ. Id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ New York huma kultant meqjusa bħala l-espressjoni tal-prinċipji tad-dritt internazzjonali konswetudinarju ( 21 ). Madankollu, minkejja li din il-konvenzjoni tista’ sservi bħala bażi sabiex jiġu identifikati t-tendenzi ġenerali tad-dritt tal-immunità, diffiċilment tista’ tikkostitwixxi sors ta’ tagħlim vinkolanti u speċifiku, u partikolarment f’dak li jirrigwarda d-dispożizzjonijiet li kienu s-suġġett ta’ oġġezzjonijiet waqt il-formulazzjoni tagħha ( 22 ). Dan huwa b’mod partikolari l-każ f’dak li jirrigwarda l-kriterji preċiżi ta’ distinzjoni bejn it-tranżazzjonijiet imwettqa jure imperii u dawk imwettqa jure gestionis ( 23 ).

39. F’kull każ, fin-nuqqas ta’ kodifikazzjoni fuq livell internazzjonali, il-prinċipju tal-immunità ġudizzjarja tal-Istati jibqa’ rregolat, fil-maġġoranza tiegħu mid-dritt internazzjonali konswetudinarju.

2. L-impatt tad-dritt internazzjonali konswetudinarju fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru°44/2001

40. Hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 3(5) TUE, l-Unjoni għandha tikkontribwixxi għall-osservanza stretta tal-iżvilupp tad-dritt internazzjonali. Konsegwentement, meta hija tadotta att, hija marbuta li tosserva d-dritt internazzjonali kollu kemm hu, inkluż id-dritt internazzjonali konswetudinarju li jorbot l-istituzzjonijiet tal-Unjoni ( 24 ). Fuq din il-bażi, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li d-dispożizzjonijiet tad-dritt sekondarju tal-Unjoni għandu jiġi interpretat u l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu limitat, fid-dawl tar-regoli rilevanti tad-dritt internazzjonali ( 25 ).

41. Issa, xejn ma jostakola lil-leġiżlatur milli jadotta xi regoli ta’ ġurisdizzjoni li jistgħu japplikaw ratione materiae għall-kawżi li fihom, waħda mill-partijiet tista’ tinvoka immunità ġudizzjarja ( 26 ). Dak li jeħtieġ id-dritt internazzjonali konswetudinarju huwa l-fatt li ma tiġix eżerċitata ġurisdizzjoni kontra tali parti fil-kawża, kontra r-rieda tagħha ( 27 ).

42. Bħala konsegwenza, l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 44/2001 fid-dawl tad-dritt internazzjonali konswetudinarju ma għandux iwassal sabiex il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ dan ir-regolament ma jkoprix il-kawżi li fihom waħda mill-partijiet ma tistax tinvoka l-immunità ġudizzjarja. Barra minn hekk, il-punt dwar jekk l-imsemmi regolament jistax japplika ratione materiae f’kawża għandu a priori jiġi distint minn dak dwar jekk il-ġurisdizzjoni mogħtija mill-istess regolament tistax tiġi eżerċitata inkonnessjoni ma’ din il-kawża.

43. Huwa minnu li, l-qari tas-sentenza Mahamdia ( 28 ) tista’ a priori tagħti lok għal ħsieb li l-leġiżlatur tal-Unjoni xorta waħda adotta s-soluzzjoni li tipprovdi li l-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” jikkoinċidi mal-kamp negattiv tal-immunità ġudizzjarja ( 29 ). F’din is-sentenza, fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja wettqet distinzjoni bejn l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 f’kawża partikolari u l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ dan ir-regolament f’din il-kawża. Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja qisha tindika li jistgħu jiġu evalwati, wara eżami uniku taċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, id-domandi sabiex isir magħruf jekk l-immunità ġudizzjarja topponix l-applikazzjoni tal-imsemmi regolament u jekk dan japplikax ratione materiae.

44. Madankollu, l-ewwel nett, jien nifhem din is-sentenza fis-sens li, inkonnessjoni mal-kawżi li jaqgħu, a priori, taħt ir-Regolament Nru 44/2001 – li huwa b’mod inkontestabbli l-każ fir-rigward tal-kawżi dwar il-kuntratti rregolati mid-dritt privat, bħalma huma l-kuntratti ta’ xogħol ( 30 ) – ladarba jiġi stabbilit li l-immunità ġudizzjarja ma tipprekludix l-applikazzjoni ta’ dan ir-regolament, dan għandu a fortiori, japplika f’din il-kawża.

45. It-tieni nett, li jiġi kkunsidrat li l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 44/2001 jikkoinċidi mal-kamp negattiv tal-immunità ġudizzjarja jpoġġi f’dubju d-distinzjoni essenzjali li jwettaq dan ir-regolament bejn, minn naħa, il-kawżi li jaqgħu taħt il-materji ċivili u kummerċjali u min-naħa l-oħra, dawk li ma jaqgħux taħthom. Sabiex nagħti eżempju f’dan ir-rigward, minkejja li l-fatt li kollettività territorjali tista’ tinvoka l-immunità ġudizzjarja tal-Istati huwa diskutibbli, din il-kollettività hija madankollu parti mill-attività amministrattiva ( 31 ). F’dan il-kuntest, hija tista’ tgawdi minn prerogattivi ta’ awtorità pubblika. Għandu jiġi kkunsidrat għaldaqstant li kull att imwettaq mill-kollettivitajiet territorjali jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” minħabba l-fatt li din il-kollettività ma tistax tgawdi minn immunità ġudizzjarja?

46. It-tielet nett, il-kwistjoni kontroversjali tad-dritt tal-immunità tal-Istati hija dik dwar jekk il-klassifikazzjoni tal-atti kontenzjużi għandhiex titwettaq konformement mal-liġi tal-forum jew mas-soluzzjonijiet adattati tad-dritt internazzjonali pubbliku ( 32 ). Indipendentement mir-risposta mogħtija għal din id-domanda, f’dak li jikkonċerna lir-Regolament Nru 44/2001, id-distinzjoni mwettqa bejn il-kawżi li jaqgħu taħt il-materji ċivili u kummerċjali u dawk li ma jaqgħux, għandha titwettaq fuq il-bażi tal-kriterji awtonomi tad-dritt tal-Unjoni stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha. Bħala konsegwenza, att imwettaq fl-eżerċizzju ta’ awtorità pubblika (acta jure imperii) fid-dawl tad-dritt tal-immunità ma huwiex neċessarjament att imwettaq fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, konformement mal-kriterji awtonomi tad-dritt tal-Unjoni.

47. Minħabba dawn ir-raġunijiet, inqis li l-leġiżlatur seta’ jispira ruħu mid-dritt internazzjonali konswetudinarju sabiex jislet xi tagħlim ġenerali f’dak li jikkonċerna d-distinzjoni bejn acta jure imperii u acta jure gestionis. Madankollu, fl-opinjoni tiegħi, dan ma użax il-kunċett tal-immunità ġudizzjarja sabiex jiddefinixxi b’mod preċiż il-firxa tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kooperazzjoni ġudizzjarja fil-materji ċivili li għandhom impatt transkonfinali, u, b’mod partikolari, il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 44/2001.

48. Bħala konsegwenza, ma jidhirlix li huwa neċessarju li jiġi invokat il-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju fuq l-immunità ġudizzjarja tal-Istati fil-kuntest tal-kunsiderazzjonijiet dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 44/2001.

C. Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 44/2001

1. Il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” u l-atti mwettqa fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika kif interpretati mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja

49. Fl-espożizzjoni tal-motivi tar-rinviju preliminari odjern, il-qorti tar-rinviju tindika, hekk kif diġà semmejt fil-punt 21 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li fil-kawża odjerna dak li għandu jiġi ddeterminat huwa jekk l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “materja amminsitrattiva” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni jinkludix l-attivitajiet kontenzjużi mwettqa mill-konvenuti b’delega minn Stat terz.

50. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment għat-teżi tal-konvenuti li tipprovdi li dawn kienu wettqu l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni abbażi ta’ atti ta’ awtorità pubblika (acta jure imperii) sa fejn dawn aġixxew bħala delegati ta’ Stat terz u għan-nom tiegħu. Dik il-qorti tammetti li l-konvenuti aġixxew abbażi ta’ delega ta’ Stat terz u għan-nom tiegħu. Bil-kontra, hija għandha xi dubji fir-rigward tal-klassifikazzjoni tal-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni tal-“atti mwettqa jure imperii” u, bħala konsegwenza, fir-rigward tal-obbligu tagħha sabiex tirrikonoxxi l-immunità ġudizzjarja li jinvokaw il-konvenuti.

51. L-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001 ma jsemmix espliċitament l-atti mwettqa fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika (acta jure imperii) u lanqas ir-responsabbiltà għal tali atti. Din id-dispożizzjoni sempliċement tistabbilixxi li dan ir-regolament japplika f’materji ċivili u kummerċjali (l-ewwel sentenza) u li, bil-kontra, ma jkoprix partikolarment għal introjtu minn taxxi, dwana jew materji amministrattivi (it-tieni sentenza) ( 33 ).

52. F’dan ir-rigward, mill-premessa 7 tar-Regolament Nru 44/2001 jirriżulta b’mod ċar li l-intenzjoni tal-leġiżlatur tal-Unjoni kienet li jagħti kunċett wiesa’ tal-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” li jinsab fl-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament u, konsegwentement, kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ ta’ dan l-imsemmi regolament ( 34 ). Dan huwa tradott fil-fatt li, bħala prinċipju, l-azzjonijiet intiżi sabiex jinkiseb kumpens għal dannu jaqgħu taħt materji ċivili u kummerċjali u jaqgħu għaldaqstant taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 ( 35 ). Barra minn hekk, fil-ġurisprudenza stabbilita tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja kkjarifikat li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament huwa essenzjalment iddeterminat minħabba elementi li jikkaratterizzaw in-natura tar-relazzjonijiet legali bejn il-partijiet fil-kawża jew is-suġġett tagħha ( 36 ).

53. Jekk nikkunsidraw dan l-aħħar punt, prattikament kull azzjoni għad-danni, ħlief meta jeżistu l-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 44/2001, taqa’ inevitabbilment taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament. Dan japplika iktar u iktar fir-rigward ta’ azzjonijiet imressqa minn partijiet terzi li, b’mod ġenerali, ma għandhom l-ebda relazzjoni ġuridika mal-awtur allegat qabel ma jseħħ id-dannu, fejn l-uniku rapport bejniethom kien dak li jirriżulta mill-avveniment li wassal għad-dannu.

54. Madankollu, l-ewwel nett, azzjoni għad-danni hija diretta prinċipalment kontra l-atti li taw lok għad-dannu invokat minn waħda mill-partijiet fil-kawża. Tali atti ma jistgħux ikunu ta’ natura li jeskludu azzjoni li taqa’ taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” sabiex ir-Regolament Nru 44/2001 ikun jista’ japplika fil-kawża li fiha tressqet tali azzjoni ( 37 ).

55. It-tieni nett, għalkemm ir-Regolament Nru 44/2001 ma jsemmix l-atti mwettqa jure imperii, is-suċċessur tiegħu, jiġifieri r-Regolament Nru 1215/2012, huwa differenti, peress li jistabbilixxi, fit-tieni sentenza tal-Artikolu 1(1) tiegħu, li huwa ma japplikax, partikolarment, “għar-responsabbiltà tal-Istat għal atti u ommissjonijiet fl-eżerċitar tal-awtorità tal-Istat (acta jure imperii)”.

56. Ir-riformulazzjoni tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001 ma biddlitx il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1215/2012 meta mqabbel ma’ dak tar-Regolament Nru 44/2001. Iż-żieda li tirrigwarda l-atti jure imperii tikkostitwixxi biss kjarifikazzjoni ( 38 ), fis-sens li l-Artikoli 1(1) taż-żewġ regolamenti jistgħu jiġu kkunsidrati bħala ekwivalenti ( 39 ).

57. Fil-fatt, il-lista ta’ introjtu minn taxxi, dwana jew materji amministrattivi fit-tieni sentenza tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001 ma hijiex eżawrjenti u turi biss il-kwistjonijiet li jistgħu jwasslu għal kawżi li ma jaqgħux taħt il-materji ċivili u kummerċjali. Din il-lista hija ppreċeduta bil-kelma “b’mod partikolari” u s-suġġetti kkonċernati huma, barra minn hekk, , tal-inqas fil-verżjonijiet lingwistiċi bil-lingwa Ingliża u Franċiża, isseparati mill-kelma “jew”.

58. B’hekk, sabiex jiġi ddefinit il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001, għandhom jiġu identifikati l-punti komuni tal-materji msemmija fit-tieni sentenza tal-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament u li jiġi kkunsidrat li dawn jiddefinixxu, permezz ta’ oppożizzjoni, il-materji ċivili u kummerċjali ( 40 ).

59. Huwa ġustament billi segwiet lil din il-loġika li, fil-ġurisprudenza abbundanti tagħha dwar l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li hija l-manifestazzjoni ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika minn waħda mill-partijiet fit-tilwima, minħabba l-eżerċizzju minnha ta’ setgħat eċċessivi meta mqabbla mar-regoli applikabbli fir-relazzjonijiet bejn individwi, li teskludi tali tilwima mill-materji ċivili u kummerċjali fis-sens tal-Artikolu 1(1) ta’ dan ir-regolament ( 41 ). Fuq din il-bażi, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li azzjoni li permezz tagħha amministrazzjoni fiskali ta’ Stat Membru titlob kumpens għad-danni kkawżati minn assoċjazzjoni kriminali b’għan ta’ frodi ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) dovuta f’dan l-Istat Membru taqa’ taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, bil-kundizzjoni li din l-amministrazzjoni tkun sabet ruħha fl-istess sitwazzjoni bħal persuna rregolata mid-dritt privat fil-kuntest tal-azzjoni kkonċernata ( 42 ). Minn dan niddeduċi li, sabiex jiġi ddeterminat jekk ir-Regolament Nru 44/2001 huwiex applikabbli jew le fil-kawża, ma għandniex niffokaw fuq materja li jista’ jaqa’ taħtha att sabiex tiġi invokata r-responsabbiltà fil-kuntest ta’ din il-kawża. Għall-kuntrarju, hemm lok li jiġi mistoqsi jekk dan l-att jirriżultax mill-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika.

60. Huwa fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza li għandu jiġi eżaminat jekk ir-Regolament Nru 44/2001 japplikax għall-kawża prinċipali. Qabel kollox, għandu jiġi stabbilit fiex jikkonsistu l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni, li taw lok għall-kawża prinċipali u li għalihom ġiet invokata r-responsabbiltà f’din il-kawża, u, sussegwentement, għandu jiġi ddeterminat jekk dawn l-operazzjonijiet ikunux jirriżultaw mill-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika fis-sens stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja.

2. L-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni

61. L-obbligi tal-Istati inkonnessjoni mal-klassifikazzjoni u ċ-ċertifikazzjoni tal-bastimenti li jtajru l-bandiera tagħhom jirriżultaw mill-konvenzjonijiet internazzjonali dwar is-sigurtà marittima u l-prevenzjoni tat-tniġġis tal-baħar, bħalma huma l-Konvenzjoni ta’ Montego Bay u l-Konvenzjoni SOLAS.

62. Minn analażi ta’ dawn il-konvenzjonijiet u l-prattika internazzjonali f’dan il-qasam ( 43 ) jirriżulta li l-klassifikazzjonijiet jikkonsistu fil-ħruġ, minn korpi imsejħa kumpanniji ta’ ċertifikazzjoni ta’ class certificate (ċertifikat ta’ klassifikazzjoni li jservi bħala attestazzjoni tal-fatt li l-bastiment inbena konformement mar-regoli tal-klassi u ż-żamma tiegħu fi stat konformi ma’ dawn). Inizjalment, dawn iċ-ċertifikati kienu jaqdu funzjoni privata u jinħargu partikolarment bl-għan li tinkiseb kopertura ta’ assigurazzjoni. Issa, hekk kif issostni l-Kummissjoni, il-kisba ta’ ċertifikat ta’ klassifikazzjoni hija attwalment kundizzjoni preliminari għaċ-ċertifikazzjoni regolamentari ( 44 ).

63. Minn naħa tagħha, iċ-ċertifikazzjoni regolamentari kienet – u għada sal-lum – titwettaq bl-eżekuzzjoni tal-obbligi li jirriżultaw mill-konvenzjonijiet internazzjonali dwar is-sigurtà marittima u l-prevenzjoni tat-tniġġis tal-baħar ( 45 ). Hija tikkonsisti fil-ħruġ ta’ ċertifikat regolamentari (statutory certification) mill-Istat tal-bandiera jew f’ismu minn korp maħtur għal dan il-għan.

64. Fil-prattika, l-ispezzjonijiet u l-perizji mwettqa fid-dawl tal-klassifikazzjoni u taċ-ċertifikazzjoni ta’ bastiment kif ukoll il-ħruġ taċ-ċertifikati huma assigurati mill-istess entità ekonomika. Dawn l-attivitajiet jitwettqu bi ħlas, abbażi ta’ kuntratt jew ta’ diversi kuntratti kummerċjali konklużi direttament mal-proprjetarju ta’ bastiment.

65. Din id-deskrizzjoni qasira tirrifletti l-fatti fil-kawża prinċipali. Fuq il-bażi ta’ ftehim konkluż mar-Repubblika tal-Panama fl-1999 (iktar ’il quddiem, il-“Ftehim tal-1999”), il-konvenuti wettqu, b’delega minn dan l-Istat, għan-nom tiegħu u allegatament, fl-interess tiegħu, xi operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni. F’dan il-kuntest, bi ħlas u abbażi ta’ kuntratt konkluż mal-proprjetarju tal-bastiment Al Salam Boccaccio ’98, huma wettqu xi spezzjonijiet u l-perizji fid-dawl tal-klassifikazzjoni u taċ-ċertifikazzjoni ta’ dan il-bastiment, u sussegwentement, ħarġu ċ-ċertifikati ta’ klassifikazzjoni u ċ-ċertifikati regolamentari.

66. Huwa fid-dawl ta’ din id-deskrizzjoni tal-fatti fil-kawża prinċipali li għandu jiġi ddeterminat jekk l-atti kkontestati li jikkonsistu fil-klassifikazzjoni u fiċ-ċertifikazzjoni ta’ bastiment minn korp irregolat mid-dritt privat, l-ewwel nett fuq delega minn Stat, it-tieni nett, għan-nom tiegħu u fl-interess tiegħu, u t-tielet nett, fl-eżekuzzjoni tal-obbligi internazzjonali tiegħu fil-qasam tas-sigurtà marittima u tal-prevenzjoni tat-tniġġis tal-baħħar, jirriżultawx mill-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika konformement mal-kriterji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha dwar il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”.

3. L-atti mwettqa fuq delega minn Stat

67. Is-sempliċi fatt li l-konvenuti wettqu ċerti tranżazzjonijiet fuq delega minn Stat ma huwiex determinanti sabiex jiġi kkunsidrat li azzjoni li oriġinat minn dawn l-operazzjonijiet ma taqax taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” fis-sens tar-Regolament Nru 44/2001.

68. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li s-sempliċi fatt li ċerti setgħat jistgħu jingħataw, jiġifieri ddelegati, minn att ta’ awtorità pubblika, ma jimplikax li dawn is-setgħat ġew eżerċitati jure imperii ( 46 ).

69. Fil-fatt, fil-każijiet li jikkonċernaw relazzjonijiet multipli li jinvolvu parti li hija kemm awtorità pubblika u persuna rregolata mid-dritt privat, u kif ukoll partijiet li huma persuni rregolati mid-dritt privat biss, hemm lok li jiġi identifikat ir-rapport ġuridiku eżistenti bejn il-partijiet fil-kawża u li tiġi eżaminata l-azzjoni mressqa ( 47 ). Taħt din il-perspettiva, l-elementi li jikkaratterizzaw lir-relazzjoni bejn l-awtorità li tagħti lid-delega u lid-delegat, li jistgħu jeskludu lil din ir-relazzjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001, ma jaffettwawx lir-rapport ġuridiku bejn dan id-delegat u l-benefiċjarji tas-servizzi tiegħu ( 48 ).

70. L-istess għandu japplika għall-partijiet terzi li ma għandhomx rapporti ġuridiċi kuntrattwali mad-delegat. Fuq kollox, azzjoni għad-danni minn parti terza hija diretta kontra l-atti li jirriżultaw mir-rapport bejn dan id-delegat u l-benefiċjarji tiegħu. Att li jitwettaq mingħajr l-użu ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika ma jbiddilx in-natura tiegħu skont il-persuna li sofriet dannu minħabba dan l-att. Barra minn hekk, korp li wettaq xi atti li jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” fir-rigward tal-kuntrattur tiegħu ma jistax ikollu l-possibbiltà li jevita l-ġurisdizzjoni tal-qrati ċivili f’dak li jikkonċerna l-kawżi għad-danni mressqa minn partijiet terzi minħabba l-istess azzjonijiet.

4. L-atti mwettqa f’isem u fl-interess ta’ Stat

71. Il-fatt li l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni jitwettqu f’isem u fl-interess ta’ Stat li jiddelega lanqas ma huwa determinanti fih innifsu sabiex dawn l-operazzjonijiet jiġu kkaratterizzati bħala li twettqu fl-eżerċizzju ta’ awtorità pubblika fis-sens tal-ġurisprudenza li tirrigwarda lill-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001.

72. Huwa minnu li l-qari tal-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’ jwassal sabiex jiġi kkunsidrat li l-eżerċizzju ta’ ċerti funzjonijiet fl-interess segwit mill-Istat jeskludi lil kawża minn materji ċivili u kummerċjali.

73. Fis-sentenza Kuhn ( 49 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma taqax taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” kawża bejn individwu u Stat Membru dwar is-suġġett tal-introduzzjoni ta’ miżura li permezz tagħha dan l-Istat Membru impona fuq detenturi kollha tat-titoli maħruġa minnu, modifikazzjoni sostanzjali fil-kondizzjonijiet finanzjarji ta’ dawn it-titoli. Sabiex waslet għal din il-konklużjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, qabel kollox, li tali miżura tirriżulta fl-eżerċizzju ta’ setgħat li jeċċedu dawk tar-regoli tad-dritt komuni applikabbli fir-relazzjonijiet bejn l-individwi ( 50 ). Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ffokat fuq il-kuntest li fih din il-miżura ttieħdet u fuq l-għan ġenerali segwit minnha ( 51 ), jiġifieri l-interessi tal-Istat fil-qasam tal-finanzi pubbliċi u dawk taż-żona tal-ewro fil-qasam tal-istabbiltà finanzjarja. Fl-aħħar, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, b’teħid inkunsiderazzjoni tan-natura eċċezzjonali ta’ dawn il-kundizzjonijiet u taċ-ċirkustanzi li fihom taqa’ l-adozzjoni tal-imsemmija miżura kif ukoll dik tal-għan ta’ interess ġenerali segwit minnha, il-kawża prinċipali ssib l-oriġini tagħha f’manifestazzjoni ta’ awtorità pubblika ( 52 ).

74. Madankollu, fl-opinjoni tiegħi, din is-sentenza ma tistax tinftiehem fis-sens li l-għan ġenerali ta’ att, dedott mill-kuntest li fih seħħ dan l-att, huwa suffiċjenti fih innifsu sabiex jiġi ddikjarat li l-imsemmi att jikkostitwixxi manifestazzjoni ta’ awtorità pubblika.

75. Fil-fatt, l-ewwel nett, li jiġi ammess li għan ta’ att imwettaq mingħajr ma jintużaw setgħat eċċessivi huwa suffiċjenti sabiex jiġi ddikjarat li kawża li toriġina minn dan l-att, ma jaqax taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” imur kontra ġurisprudenza stabbilita sew li tipprovdi li l-użu ta’ prerogattivi ta’ awtorità jeskludi kawża mill-materji ċivili u kummerċjali ( 53 ).

76. It-tieni nett, għalkemm l-użu ta’ setgħat eċċessivi huwa kriterju affidabbli u verifikabbli oġġettivament, dan ma huwiex l-istess f’dak li jikkonċerna l-att imwettaq għan-nom ta’ Stat. L-għan ta’ att ma għandux neċessarjament ikun magħruf mill-persuna li dan l-att ikkawżalha effetti ħżiena. Issa, il-prevedibbiltà tal-qrati li għandhom ġurisdizzjoni tikkostitwixxi wieħed mill-prinċipji li huma l-bażi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili u kummerċjali fi ħdan l-Unjoni ( 54 ). Minkejja li, bħala definizzjoni, dan il-prinċipju jikkonċerna s-separazzjoni tal-kompetenzi bejn il-qrati tal-Istati Membri, mill-perspettiva tal-prevedibbiltà tal-qrati li għandhom ġurisdizzjoni huwa ħafna iktar importanti li jsir magħruf jekk ir-Regolament Nru 44/2001, li jistabbilixxi r-regoli ta’ din is-separazzjoni, huwiex applikabbli għall-kawża preżenti.

77. It-tielet nett, fil-prattika, għan governattiv jista’ jiġi rrikonoxxut għal kull attività mwettqa minn jew għan-nom ta’ Stat. Li jiġi ammess li ċerti azzjonijiet ma jaqgħux taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” minħabba l-għan tal-atti li dawn l-azzjonijiet isibu l-oriġini tagħhom fihom, jippermetti li jiġu esklużi kategoriji sħaħ ta’ kawżi li huma purament ċivili mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 ( 55 ).

78. Minħabba dawn ir-raġunijiet, fl-opinjoni tiegħi, il-fatt li, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-għan tagħhom, ċerti atti huma mwettqa fl-interess ġenerali jew pubbliku, jikkostitwixxi biss indizju fir-rigward tal-fatt li dawn l-atti twettqu permezz ta’ setgħat eċċessivi meta mqabbla mar-regoli applikabbli fir-relazzjonijiet bejn individwi.

79. Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-qari tas-sentenza Pula Parking ( 56 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-kawża dwar il-ġbir, minn kumpannija li hija l-proprjetà ta’ kollettività territorjali, ta’ ħlas għall-ipparkjar li tat lok għal rinviju għal deċiżjoni preliminari taqa’ taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, minkejja l-fatt li l-ġestjoni ta’ parkeġġ pubbliku u l-ġbir ta’ ħlas jikkostitwixxu, hekk kif jirriżulta minn din is-sentenza, funzjoni ta’ interess lokali. B’hekk, din is-sentenza turi li “aġir f’interess paragunabbli mal-interess ġenerali jew pubbliku” ma jfissirx “aġir fl-eżerċizzju ta’ awtorità pubblika” fis-sens tal-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001.

80. Barra minn hekk, fis-sentenza Sonntag ( 57 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-fatt li għalliem fi skola tal-Gvern li għandu l-istatus ta’ uffiċjal u li jaġixxi bħala tali ma jistax ikun determinanti sabiex jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Brussell azzjoni għad-danni kontra dan l-għalliem. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li anki jekk l-uffiċjal jaġixxi f’isem l-Istat, dan ma jeżerċitax awtorità pubblika l-ħin kollu. Minn dan jirriżulta li s-sempliċi fatt ta’ aġir f’isem l-Istat ma jimplikax li l-atti kkonċernati twettqu fl-eżerċizzju ta’ awtorità pubblika fis-sens iċċitat iktar ’il fuq.

81. Din l-interpretazzjoni ġiet adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja minkejja l-fatt li l-konsegwenzi tar-responsabbiltà tal-għalliem ikkonċernat kienu assunti minn garanzija pubblika, jiġifieri koperti minn skema ta’ assigurazzjoni soċjali tad-dritt pubbliku ( 58 ). Hekk kif osserva l-Avukat Ġenerali Darmon fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Sonntag ( 59 ), l-eżistenza ta’ tali garanzija, li ma hijiex waħda mill-kriterji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha dwar il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, ma hijiex ta’ natura li teskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, att li, intrinsikament jaqa’ taħtu.

82. Il-fatt li l-fondi pubbliċi jistgħu jintużaw sabiex jikkumpensaw atti mwettqa minn persuna li taġixxi għan-nom ta’ Stat għalhekk ma jeskludix lill-kawżi li joriġinaw minn dawn l-atti, mill-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ din il-konvenzjoni u, għaldaqstant, minn dak tar-Regolament Nru 44/2001. Minn dan niddeduċi li l-kawżi li joriġinaw minn atti mwettqa għan-nom ta’ Stat lanqas ma huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament minħabba l-possibbiltà tal-istabbiliment tar-responsabbiltà ta’ dan l-Istat għad-danni li jirriżultaw mill-atti kkonċernati ( 60 ).

83. La l-fatt li l-atti kkonċernati twettqu għan-nom u fl-interess ta’ Stat li jagħti d-delega u lanqas il-possibbiltà li tiġi stabbilita r-responsabbiltà ta’ dan l-Istat għad-danni li jirriżultaw minn dawn l-atti ma huma determinanti fihom infushom sabiex jikklassifikaw lill-imsemmija atti bħala li twettqu permezz ta’ mezzi ta’ setgħa eċċessiva meta mqabbla mar-regoli applikabbli għar-relazzjonijiet bejn l-individwi.

5. L-atti mwettqa bl-eżekuzzjoni tal-obbligi internazzjonali ta’ Stat

84. Il-fatt li korp irregolat mid-dritt privat iwettaq fuq delega, għan-nom u fl-interess ta’ Stat, xi atti fl-eżekuzzjoni tal-obbligi internazzjonali ta’ dan l-Istat fil-qasam tas-sigurtà marittima u l-prevenzjoni tat-tniġġis tal-baħar ma jippreġudikax il-fatt li dawn l-atti jitwettqu fl-eżerċizzju ta’ awtorità pubblika.

85. Huwa minnu li s-sentenza Rüffer ( 61 ) tista’ tinftiehem fis-sens li rikors imressaq mill-amministratur ta’ passaġġi ta’ ilma pubbliċi fid-dawl ta’ rkupru tal-ispejjeż sostnuti minħabba t-tneħħija ta’ tifrik ta’ vapuri ma jaqax taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, peress li din it-tneħħija twettqet fl-eżekuzzjoni ta’ obbligu internazzjonali fil-qasam tal-protezzjoni ambjentali u fuq il-bażi ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt intern.

86. Taħt din il-perspettiva, din is-sentenza tippermetti li jiġi argumentat favur interpretazzjoni li tipprovdi li r-Regolament Nru 44/2001 ma japplikax fil-kawża prinċipali.

87. Madankollu, fil-kawża li tat lok għall-kawża Rüffer, kif indikat il-Qorti tal-Ġustizzja stess ( 62 ), l-awtorità pubblika kkonċernata teżerċita funzjonijiet ta’ pulizija tax-xmajjar u kienet tinsab f’pożizzjoni ta’ awtorità pubblika fil-konfront ta’ individwi.

88. Fil-fatt, il-proprjetarju ta’ art ma jistax jieħu oġġett li jinsab fuq din l-art, ibigħ dan l-oġġett u juża s-somma miksuba sabiex ikopri l-ispejjeż marbuta mat-tneħħija tiegħu, ħlief fil-każ fejn is-setgħat eċċessivi meta mqabbla mar-regoli tad-dritt komuni validi fir-relazzjonijiet bejn l-individwi huma applikabbli ( 63 ). Ikun xi jkun is-sors ta’ dawn is-setgħat, internazzjonali jew nazzjonali, u jkunu min ikunu l-individwi li l-protezzjoni tagħhom hija koperta mill-eżerċizzju ta’ dawn is-setgħat, huwa għaldaqstant l-użu, waqt l-eżerċizzju tal-atti kkonċernati, tal-prerogattivi ta’ awtorità pubblika li jeskludi l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001.

89. Jibqa’ biss li jiġi vverifikat jekk l-atti kontenzjużi, jiġifieri l-klassifikazzjoni u ċ-ċertifikazzjoni ta’ bastiment, iwettqux l-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika u, għaldaqstant, ma jaqgħux taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali” fis-sens tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001. Sabiex iseħħ dan, l-analiżi ta’ delega li permezz tagħha Stat Membru jagħti ċerti doveri lil korp privat u l-analiżi tal-liġijiet li għalihom huwa suġġett l-eżerċizzju tal-obbligi li jirriżultaw minn din id-delega jistgħu jirriżultaw utli sabiex tiġi ddeterminata l-firxa tas-setgħat użati sabiex jitwettqu l-atti kontenzjużi u sabiex jiġi deċiż jekk, konformement mal-kriterji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha dwar il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, dawn l-atti jirriżultawx mill-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika ( 64 ).

6. Il-firxa tas-setgħat użati sabiex jitwettqu l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni

90. Fir-rigward tal-kawża prinċipali, l-ispezzjonijiet u l-perizji mwettqa għall-finijiet tal-klassifikazzjoni u taċ-ċertifikazzjoni ta’ bastiment jistgħu jwasslu sabiex ċertifikat jiġi revokat, jew, hekk kif inhu previst fil-Konvenzjoni SOLAS, sabiex korp irrikonoxxut jeżiġi li jsiru xi tiswijiet lill-bastiment. Meta jagħmel dan, dan il-korp għandu japplika r-regoli fil-qasam tas-sigurtà marittima u tal-prevenzjoni tat-tniġġis tal-baħar.

91. F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, xejn ma jimplika li korp li jeżerċita xi operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni jinsab f’pożizzjoni ta’ awtorità pubblika fil-konfront ta’ individwi li ma humiex il-proprjetarji ta’ bastiment.

92. It-tieni nett, anki jekk niffokaw fuq il-pożizzjoni ta’ dan il-korp fil-konfront ta’ dan il-proprjetarju, mill-Ftehim tal-1999 jirriżulta li l-konvenuti pprovdew lis-servizzi tagħhom bi ħlas, abbażi ta’ kuntratt irregolat mid-dritt privat konkluż direttament mal-proprjetarju tal-bastiment Al Salam Boccaccio ’98. Xejn ma jissuġġerixxi li l-partijiet f’dan il-kuntratt ma kinux liberi jiddeterminaw il-prezz għal dawn is-servizzi. Barra minn hekk, skont il-Ftehim tal-1999, il-konvenuti setgħu jistabbilixxu xi klawżoli li jillimitaw r-responsabbiltà tagħhom fl-imsemmi kuntratt. Minn dan niddeduċi li l-modalitajiet ta’ dan l-istess kuntratt kienu ġew stabbiliti mhux b’mod unilaterali, iżda bl-eżerċizzju tal-libertà kuntrattwali. Sa fejn din il-libertà tinkludi, partikolarment, l-għażla libera ta’ sieħeb ekonomiku, jidhirli opportun li jiġi nnotat li l-konvenuti jsostnu li l-proprjetarju tal-bastiment ikkonċernat għażel lill-konvenuti fost korpi oħra li jeżerċitaw l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni għall-Istat tal-bandiera.

93. B’hekk, tkun xi tkun il-pożizzjoni tal-konvenuti fil-konfront tal-proprjetarju tal-bastiment, din il-pożizzjoni taqa’ taħt il-kuntest kuntrattwali stabbilit bil-kunsens ta’ dan tal-aħħar, li jaċċetta li jissottometti ruħu għall-ispezzjonijiet u għall-perizji u sabiex iħallas l-ispejjeż tagħhom. Għaldaqstant, anki kieku l-konvenuti setgħu jeżerċitaw xi setgħat korrettivi, kienu jagħmlu dan f’kuntest liberament assunt mill-proprjetarju.

94. Sussegwentement, it-tielet nett, mill-Ftehim tal-1999 jirriżulta li l-interpretazzjoni tal-atti applikabbli u d-determinazzjoni ta’ dawk ekwivalenti jew l-approvazzjoni ta’ rekwiżiti minbarra dawk stabbiliti mill-atti applikabbli huma prerogattivi tal-amministrazzjoni tal-Panama. Dan il-ftehim jipprovdi li l-eċċezzjonijiet mir-rekwiżiti stabbiliti mill-atti applikabbli jaqgħu wkoll taħt il-prerogattivi ta’ din l-amministrazzjoni u kellhom jiġu approvati minn din tal-aħħar qabel il-ħruġ ta’ ċertifikat. Minkejja li l-attività leġiżlattiva tikkostitwixxi l-eżerċizzju ta’ awtorità pubblika, xejn ma jindika li l-Istat li jagħti delega ma ppreżervax il-kompetenza esklużiva tiegħu inkonnessjoni ma’ din l-attività. Għall-kuntrarju, l-attivitajiet bħalma huma dawk imwettqa mill-konvenuti, li, hekk kif jirriżulta mill-Ftehim tal-1999, għandhom l-għan li jistabbilixxu l-konformità tal-bastimenti mar-rekwiżiti rilevanti stabbiliti mill-atti applikabbli u li joħorġu ċ-ċertifikati tekniċi korrispondenti, jidhru li huma ta’ natura teknika.

95. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-fatt li ċertifikat jiġi rrevokat minħabba n-nuqqas ta’ konformità ta’ bastiment mar-rekwiżiti ma jirriżultax mis-setgħa deċiżjonali ta’ korp bħalma huma l-konvenuti, li r-rwol tagħhom huwa llimitat għat-twettiq ta’ verifiki, konformement mal-kuntest leġiżlattiv iddefinit minn qabel. Jekk, wara r-revoka ta’ ċertifikat, bastiment ma jistax jibqa’ jbaħħar, dan ikun minħabba s-sanzjoni li, hekk kif ammettew il-konvenuti waqt is-seduta, hija imposta mil-liġi.

96. Fl-aħħar, u fir-raba’ nett, xi tagħlim utli jista’ jittieħed, hekk kif issostni l-Kummissjoni, mill-ġurisprudenza abbundanti dwar il-libertà ta’ stabbiliment u li jiġu pprovduti servizzi ( 65 ).

97. Għandu jiġi nnotat, b’mod partikolari li, fis-sentenza Rina Services et ( 66 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-attivitajiet ta’ attestazzjoni mwettqa minn kumpanniji li għandhom in-natura ta’ korpi ta’ attestazzjoni ma jaqgħux taħt l-eċċezzjoni prevista mill-Artikolu 51 TFUE, minħabba l-fatt li dawn il-kumpanniji huma impriżi bi skop ta’ lukru li jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom f’kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni u li ma jiddisponu minn l-ebda setgħa deċiżjonali marbuta mal-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika.

98. Fl-opinjoni tiegħi, f’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jiġi sostnut li l-attivitajiet imwettqa mill-konvenuti fid-dawl tal-klassifikazzjoni u taċ-ċertifikazzjoni tal-bastiment Al Salam Boccaccio ’98, kif ukoll tal-ħruġ ta’ ċertifikati għal dan il-għan, jirriżultaw mill-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika.

7. Konklużjoni intermedjarja

99. Mill-analiżi tiegħi, jirriżulta fl-ewwel lok li, is-sempliċi fatt li l-konvenuti wettqu l-atti kontenzjużi fuq delega minn Stat ma jeskludix, fih innifsu, il-kawża, li fil-kuntest tagħha tiġi invokata r-responsabbiltà għal dawn l-atti, mill-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 44/2001 ( 67 ). Fit-tieni lok, il-fatt li l-imsemmija atti ġew imwettqa għan-nom u fl-interess tal-Istat li jagħti delega lanqas ma jipproduċi tali effett ( 68 ). Fl-aħħar, fit-tielet lok, il-fatt li dawn l-operazzjonijiet twettqu bl-eżekuzzjoni ta’ obbligi internazzjonali ta’ dan l-Istat ma jpoġġix f’dubju l-kunsiderazzjonijiet preċedenti ( 69 ).

100. Madankollu, ir-rikors għall-prerogattivi ta’ awtorità pubblika fl-eżerċizzju tal-atti jwassal dejjem sabiex ir-Regolament Nru 44/2001 ma japplikax ratione materiae fil-kawża li fil-kuntest tagħha tiġi invokata r-responsabbiltà għal dawn l-atti. Issa, fid-dawl tal-firxa tas-setgħat użati mill-konvenuti sabiex iwettqu l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni tal-bastiment Al Salam Boccaccio ’98, dawn l-operazzjonijiet ma jistgħux jiġu kkunsidrati bħala li jirriżultaw mill-eżerċizzju tal-prerogattivi ta’ awtorità pubblika ( 70 ).

101. Fid-dawl ta’ dak li ntqal qabel, għandu jiġi kkunsidrat li l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li taqa’ taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, fis-sens ta’din id-dispożizzjoni, azzjoni għad-danni diretta kontra xi korpi rregolati mid-dritt privat li tikkonċerna xi attivitajiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni mwettqa minn xi korpi fuq delega ta’ Stat terz, f’ismu u fl-interess tiegħu.

D. Fuq l-impatt tal-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li jikkonċerna l-immunità ġudizzjarja tal-Istati fuq l-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni bbażata fuq ir-Regolament Nru 44/2001

102. L-unika domanda li baqa’ hija dik dwar l-impatt tal-eċċezzjoni tal-immunità ġudizzjarja, invokata quddiem il-qorti tar-rinviju, fuq l-eżerċizzju tal-kompetenza bbażata fuq ir-Regolament Nru 44/2001. Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandu jiġi ddeterminat l-ewwel nett, jekk, fl-istat attwali tal-prattika internazzjonli, il-konvenuti jistgħux jinvokaw l-immunità ġudizzjarja tal-Istati. Jekk dan huwa l-każ, għandu għaldaqstant jiġi eżaminat, it-tieni nett, jekk, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li l-konvenuti għandhom domiċilju fit-territorju ta’ Stat Membru u li r-Regolament Nru 44/2001 japplika ratione materiae għall-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju tistax madankollu tieħu konjizzjoni ta’ din il-kawża.

103. F’dan ir-rigward, inqis li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dritt internazzjonali konswetudinarju sa fejn dan jista’ jkollu impatt fuq l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

104. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, meta sitwazzjoni li hija s-suġġett tal-kawża li tat lok għar-rinviju għal domanda preliminari ma taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, hija ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta u tapplika lir-regoli tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li l-qorti tar-rinviju tipprevedi li tapplika lis-sitwazzjoni inkwistjoni, bħalma huma dawk li jirrigwardaw l-immunità ġudizzjarja tal-Istati ( 71 ). A contrario, jekk is-sitwazzjoni inkwistjoni taqa’ taħt id-dritt tal-Unjoni u l-interpretazzjoni tiegħu tista’ tiġi influwenzata minn regola tad-dritt internazzjonali konswetudinarju, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tinterpreta wkoll lil din ir-regola.

105. Din il-kunsiderazzjoni hija kkorroborata mis-sentenza Mahamdia ( 72 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja pproċediet għad-determinazzjoni tal-kontenut tal-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li jikkonċerna l-immunità ġudizzjarja tal-Istati sabiex tikkonkludi li dan il-prinċipju ma jipprekludix l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 fil-kawża prinċipali.

106. Issa, kif indikajt fil-punt 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet, ma huwiex ċar jekk id-distinzjoni bejn l-atti mwettqa jure imperii u dawk imwettqa jure gestionis għandhiex issir skont il-kriterji tal-liġi tal-forum jew tad-dritt internazzjonali. Madankollu, anki l-proponenti tal-prinċipju tal-klassifikazzjoni tal-atti kontenzjużi mil-liġi tal-forum jammettu li din il-klassifikazzjoni trid tkun kompatibbli mad-dritt internazzjonali ( 73 ). Jekk nimxu ma’ dan il-ħsieb, għandu jkun possibbli, bid-determinazzjoni tal-kontenut tad-dritt tal-immunità skont is-soluzzjonijiet proprji tad-dritt internazzjonali, li jiġu stabbiliti r-rekwiżiti ġeneralment irrikonoxxuti fir-rigward tal-immunità ġudizzjarja.

1. L-immunità ġudizzjarja tal-korpi ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni

107. Il-qorti tar-rinviju tidher li ma teskludix li l-konvenuti jistgħu jinvokaw l-immunità ġudizzjarja, mingħajr ma jipproċedu għal eżami intiż sabiex tiġi identifikata regola rilevanti tad-dritt internazzjonali konswetudinarju. Huma biss il-konvenuti li jsostnu li jistgħu jinvokaw l-immunità ġudizzjarja f’dak li jikkonċerna l-attivitajiet kollha tagħhom. Insostenn ta’ din l-affermazzjoni, huma jinvokaw sorsi konvenzjonali u l-Ftehim tal-1999, kif ukoll sentenzi tal-qrati Franċiżi u Taljani. Min-naħa tal-Gvern Franċiż, huwa tal-opinjoni li l-konvenuti ma jgawdux minn din l-immunità f’dak li jikkonċerna l-attivitajiet ta’ ċertifikazzjoni.

108. Biex niftakru, regola tad-dritt internazzjonali konswetudinarju teżisti biss b’mod partikolari jekk teżisti prattika effettiva flimkien ma’ opinio juris, jiġifieri l-aċċettazzjoni ta’ regola bħala li hija d-dritt. Huwa fid-dawl ta’ dan il-prinċipju li għandu jiġi ddeterminat jekk, skont id-duttrina tal-immunità restrittiva, il-kontenut tal-prinċipju tal-immunità ġudizzjarja tal-Istati huwiex tali li l-konvenuti jistgħu jinvokaw lil din l-immunità.

109. F’dak li jikkonċerna, l-ewwel nett, il-ġurisprudenza ċċitata mill-konvenuti, din ma tippermettix li jiġi kkonstatat mingħajr ekwivoku li korp li jeżerċita operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni jista’ jinvoka l-immunità ġudizzjarja f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża preżenti. Barra minn hekk, l-analiżi l-iktar estensiva tal-ġurisprudenzi nazzjonali lanqas ma tippermetti li jiġi ddikjarat li l-immunità ġudizzjarja tingħata, b’mod koerenti, lil tali korpi ( 74 ).

110. It-tieni nett, f’dak li jikkonċerna l-limiti tal-immunità ġudizzjarja ratione materiae, dawn rarament jiġu ppreċiżati fis-sorsi bil-miktub tad-dritt tal-immunità. Barra minn hekk, anki jekk jeżistu tali sorsi, l-analiżi tagħhom xorta tenfasizza n-nuqqas ta’ trattament uniformi tal-immunitajiet ġudizzjarji f’dak li jikkonċerna l-entitajiet ġuridikament distinti tal-Istat ( 75 ).

111. F’dan ir-rigward, ninnota li l-qari tas-sentenza Mahamdia ( 76 ) tista’ twassal sabiex għall-ħsieb li l-Qorti tal-Ġustizzja ispirat ruħha mill-Konvenzjoni ta’ New York sabiex tistabbilixxi jekk waħda mill-partijiet fil-kawża prinċipali tistax jew le tinvoka l-immunità ġudizzjarja.

112. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li, fil-kuntest ta’ kawża fejn impjegat ta’ ambaxxata ta’ Stat terz jitlob il-ħlas ta’ kumpens u jikkontesta t-tħassir ta’ kuntratt ta’ xogħol li huwa kkonkluda ma’ dan l-Istat, dan tal-aħħar ma jgawdix minn immunità ġudizzjarja meta l-funzjonijiet imwettqa minn dan l-impjegat ma jaqgħux taħt l-eżerċizzju ta’ awtorità pubblika jew meta l-azzjoni ġudizzjarja ma tipperikolax li tinterferixxi mal-interessi tal-Istat f’dak li jirrigwarda sigurtà ( 77 ).

113. Minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja ma esponietx espliċitament ir-raġunijiet li wassluha tintroduċi r-riżerva dwar ir-riskju ta’ interferenza mal-interessi tal-Istat fil-qasam tas-sigurtà, formulazzjoni identika tidher fid-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ New York dwar il-proċeduri li jirrigwardaw kuntratt ta’ xogħol.

114. Minkejja r-riżervi li kelli fir-rigward tar-rilevanza ta’ din il-konvenzjoni ( 78 ), nosserva li, skont id-dispożizzjonijiet introduttivi tagħha, il-kelma “Stat” tindika b’mod partikolari l-istabbilimenti jew il-korpi tal-Istat jew entitajiet oħra, peress li huma awtorizzati sabiex iwettqu u jwettqu effettivament atti li jaqgħu taħt l-eżerċizzju tal-awtorità sovrana tal-Istat. Issa, mix-xogħol preparatorju tal-imsemmija konvenzjoni jirriżulta li tali entitajiet huma preżunti li ma humiex awtorizzati jeżerċitaw funzjonijiet governattivi u, konsegwentement, ma jistgħux, bħala regola ġenerali, jinvokaw l-immunità ġudizzjarja ( 79 ). Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet ta’ din il-konvenzjoni dwar it-tranżazzjonijiet kummerċjali jipprevedu li, meta entità tal-Istat jew entità maħluqa minnu jkollha personalità ġuridika distinta u kapaċitajiet ġuridiċi u hija involuta fi proċedura li tirrigwarda tranżazzjoni kummerċjali li hija parti minnha, l-immunità ġudizzjarja li għandu l-Istat ikkonċernat ma hijiex affettwata. Dan huwa iktar minnu f’dak li jikkonċerna l-entitajiet li ma humiex Statali bħal fil-każ tal-konvenuti.

115. Fl-aħħar, fir-rigward tal-mistoqsijiet tagħha fuq l-eċċezzjoni tal-immunità ġudizzjarja, il-qorti tar-rinviju ssemmi l-premessa 16 tad-Direttiva 2009/15. Skont din, “[m]eta organizzazzjoni rikonoxxuta, l-ispetturi jew il-persunal tekniku tagħha, joħorġu ċertifikati rilevanti f’isem l-amministrazzjoni, l-Istati Membri għandhom jikkunsidraw li jassuġġettawhom, fir-rigward tal-attivitajiet delegati, għal salvagwardji legali proporzjonati u protezzjoni ġudizzjarja, inkluż l-eżerċizzju tad-drittijiet ta’ difiża adegwata, minbarra l-immunità, li hija prerogattiva invokabbli biss mill-Istat Membru, bħala dritt inseparabbli tas-sovranità u għalhekk mhux delegabbli”.

116. Din id-direttiva tikkompleta l-obbligi tal-Istati Membri li jirriżultaw mid-dritt internazzjonali bħalma huma l-Konvenzjoni ta’ Montego Bay u l-Konvenzjoni SOLAS. B’mod iktar preċiż, l-imsemmija direttiva tistabbilixxi miżuri li għandhom jiġu osservati mill-Istati Membri fir-relazzjoni tagħhom mal-organizzazzjonijiet responsabbli għall-ispezzjoni, il-perizji u ċ-ċertifikazzjoni tal-vapuri għall-konformità mal-konvenzjonijiet internazzjonali dwar is-sigurtà marittima u l-prevenzjoni tat-tniġġis tal-baħar, filwaqt li tiffavorixxi l-għan tal-libertà li jiġu pprovduti s-servizzi.

117. F’dan il-kuntest, id-Direttiva 2009/15 tipprevedi li, meta Stat Membru jafda l-funzjonijiet ta’ ċertifikazzjoni lil korp awtorizzat, dan tal-aħħar huwa obbligat jintroduċi fi ftehim konkluż ma’ dan il-korp, il-klawżoli dwar ir-responsabbiltà finanzjarja ta’ dan tal-aħħar. Permezz ta’ dawn il-klawżoli, l-Istat Membru jirreżerva d-dritt ta’ azzjoni kontra l-imsemmi korp fil-każ fejn dan jiġi ddikjarat responsabbli b’mod finali għal diżgrazzja marittima.

118. Huwa flimkien ma’ dawn l-obbligi speċifiċi fir-rigward tar-responsabbiltà finanzjarja tal-korpi approvati li l-premessa 16 tad-Direttiva 2009/15 tidher li tindika li l-entitajiet bħalma huma l-konvenuti ma jibbenefikawx mill-immunità ġudizzjarja li jgawdi minnha Stat.

119. Sabiex jiġi kkompletat dan is-sunt tad-Direttiva 2009/15, u sa fejn din tirriżulta bħala rilevanti għad-domanda preliminari, ninnota li, permezz tar-riferiment tagħha għall-premessa 21 tad-Direttiva ta’ Implimentazzjoni 2014/111/UE ( 80 ), il-qorti tar-rinviju tidher li qiegħda tissuġġerixxi li, fid-dawl tal-iżviluppi reċenti, id-Direttiva 2009/15 ma hijiex kompatibbli mad-dritt internazzjonali jew, tal-inqas, mal-prattika internazzjonali fil-qasam tas-sigurtà marittima u tal-prevenzjoni tat-tniġġis tal-baħar. Fil-fatt, mill-premessa 21 tad-Direttiva ta’ Implimentazzjoni 2014/111 jirriżulta li, f’dak li jikkonċerna lid-dritt tal-Unjoni, iċ-ċertifikati regolamentari għandhom natura pubblika, filwaqt li ċ-ċertifikati ta’ klassifikazzjoni għandhom natura privata. Għall-kuntrarju, fuq livell internazzjonali, iċ-“ċertifikazzjoni u servizzi statutorji” jissemmew sistematikament bħala pprovduti mill-korp irrikonoxxut “għan-nom tal-Istat tal-bandiera” bil-kontra tad-distinzjoni ġuridika stabbilita fid-dritt tal-Unjoni.

120. Issa, f’dan ir-rigward, huwa suffiċjenti li jiġi kkonstatat li, minn naħa, fil-konkluzjonijiet preżenti, jiena bdejt mill-premessa li tipprovdi li ċertifikat ta’ klassifikazzjoni ma jissodisfax funzjonijiet purament privati ( 81 ) u li, min-naħa l-oħra, il-premessa 16 tad-Direttiva 2009/15 tirrigwarda ċ-ċertifikati li huma ta’ natura pubblika.

121. Ċertament, il-konvenuti jsostnu wkoll, l-ewwel nett, li d-Direttiva 2009/15 ma hijiex applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali, it-tieni nett, li l-Unjoni ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex timponi l-interpretazzjoni tagħha ta’ dan id-dritt fuq l-Istati Membri, minkejja li l-premessa 16 ta’ din id-direttiva tidher li tikkostitwixxi interpretazzjoni tad-dritt internazzjonali konswetudinarju ( 82 ), it-tielet nett, li l-imsemmija direttiva tikkonċerna biss lill-Istati Membri u, ir-raba’ nett, li premessa hija, f’kull każ, nieqsa minn kwalunkwe valur ġuridiku.

122. Madankollu, fl-ewwel lok, minkejja li huwa minnu li d-Direttivi 2009/15 u 2014/111 ma humiex applikabbli, ratione temporis, għall-fatti tal-kawża prinċipali, sabiex jiġi ddeterminat jekk parti f’kawża tistax tinvoka l-immunità ġudizzjarja, għandu jsir riferiment għad-dritt tal-immunità tal-Istati li jeżisti f’dak il-mument tal-proċedura tal-kawża prinċipali ( 83 ).

123. Fit-tieni lok, sa fejn id-dritt internazzjonali konswetudinarju jikkonċerna lil-kwistjonijiet li s-suġġett tagħhom jaqa’ taħt il-mandat ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali, il-prattika tagħhom tista’ tikkontribwixxi wkoll għall-formazzjoni jew għall-espressjoni ta’ regoli tad-dritt internazzjonali konswetudinarju ( 84 ).

124. Għandi nosserva f’dan ir-rigward li l-Konvenzjoni ta’ Montego Bay, konkluża mill-Unjoni, tistabbilixxi limiti għall-obbligi internazzjonali tal-Istat tal-bandiera fir-rigward tas-sigurtà marittima u tal-prevenzjoni tat-tniġġis tal-baħar. Permezz tal-adozzjoni tad-Direttiva 2009/15, l-Unjoni eżerċitat il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tirregola l-miżuri li għandhom jiġu segwiti mill-Istati Membri fir-relazzjonijiet tagħhom mal-korpi awtorizzati, fejn dawn ir-relazzjonijiet seħħew bl-eżekuzzjoni ta’ dawn l-obbligi internazzjonali. Barra minn hekk, il-qrati tal-Istati Membri jisiltu l-ġurisdizzjoni tagħhom li jieħdu konjizzjoni tal-kawżi dwar ir-responsabbiltà tal-korpi awtorizzati mid-dritt tal-Unjoni, jiġifieri mir-Regolament Nru 44/2001. Bħala konsegwenza, il-kwistjoni tal-immunità ġudizzjarja tal-korpi li jeżerċitaw xi operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni huma s-suġġett tal-mandat tal-Unjoni.

125. Fit-tielet lok, huwa minnu li d-Direttiva 2009/15 tikkonċerna biss lill-Istati Membri. Madankollu, din il-limitazzjoni ma tirrigwardax ir-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jagħti portata limitata għall-interpretazzjoni tiegħu tal-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju fuq l-immunità ġudizzjarja, iżda l-fatt li l-mandat tal-Unjoni jikkonċerna biss lill-Istati Membri. Issa, kemm il-kompetenza ta’ kull leġiżlatur kif ukoll dik ta’ kull qorti huma territorjalment jew personalment limitati. Dan ma jipprekludihomx milli jikkontribwixxu għat-taħriġ jew għall-espressjoni ta’ regoli tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li, bl-eċċezzjoni ta’ konswetudini reġjonali, li għandhom ikunu globalment koerenti u ma jkollhomx kontradizzjonijiet notevoli.

126. Fir-raba’ lok, minkejja li premessa ma hijiex legalment vinkolanti, din tista’, minn naħa, tikkostitwixxi forma tal-prattika ta’ organizzazzjoni internazzjonali li, mill-perspettiva tad-dritt internazzjonali, tista’ tikkontribwixxi għat-taħriġ jew għall-espressjoni ta’ regoli tad-dritt internazzjonali konswetudinarju ( 85 ). Fil-fatt, fis-sens tad-dritt internazzjonali, il-prattika tal-Istati u tal-organizzazzjonijiet internazzjonali tikkonsisti fl-aġir tagħhom u jista’ jkollha varjetà wiesgħa ta’ forom ( 86 ). Min-naħa l-oħra, din il-premessa tista’ tiġi kkunsidrata bħala li taqa’ taħt in-nuqqas ta’ aċċettazzjoni ta’ regola bħala li hija d-dritt (opinio juris).

127. Tkun xi tkun in-natura tal-interpretazzjoni tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li jista’ jinsab fil-premessa 16 tad-Direttiva 2009/15, din ma tikkostitwixxix manifestazzjoni inċidentali tal-pożizzjoni meħuda mill-Unjoni f’dak li jikkonċerna l-klassifikazzjoni tal-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni mwettqa minn korp irregolat mid-dritt privat bħal dawk li ma wettqux eżerċizzju ta’ awtorità pubblika. Fil-fatt, din l-interpretazzjoni tikkorrispondi għar-riżultat tal-analiżi tiegħi li tirrigwarda lir-Regolament Nru 44/2001. Infakkar li minn dan jirriżulta, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-kriterji ta’ distinzjoni bejn l-atti mwettqa jure imperii u dawk imwettqa jure gestionis, żviluppati mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha dwar il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni, imwettqa minn korpi rregolati mid-dritt privat, għandhom jiġu kkunsidrati bħala atti mwettqa mingħajr użu tal-prerogattivi ta’ awtorità pubblika ( 87 ).

128. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-istampa li tirriżulta mill-analiżi tiegħi ma tistax titqabbel mas-sitwazzjoni li fiha teżisti mingħajr ekwivoku, prattika effettiva flimkien ma’ opinio juris fir-rigward ta’ regola tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li tippermetti lill-konvenuti sabiex jinvoka l-immunità ġudizzjarja tal-Istati fil-kawża prinċipali. Jidhirli opportun li nfakkar li r-rifjut li tiġi rrikonoxxuta l-immunità ġudizzjarja ta’ korp li jeżerċita xi tranżazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni ma jippreġudikax il-kwistjoni tar-responsabbiltà tiegħu. Din il-kwistjoni għandha tiġi ttrattata skont ir-regoli sostantivi tal-liġi applikabbli. F’dan il-każ, ma nistgħux ninjoraw il-fatt li tali korpi jistgħu jibbenefikaw ukoll mill-immunità fil-mertu ( 88 ).

129. Sabiex nikkonkludi, hemm lok li jiġi kkunsidrat li l-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju fuq l-immunità ġudizzjarja tal-Istati ma jipprekludix l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 f’azzjoni għal kumpens għad-danni diretta kontra korpi rregolati mid-dritt privat li tikkonċerna l-attivitajiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni mwettqa minn dawn il-korpi b’delega minn Stat terz, għan-nom u fl-interess tiegħu.

2. Osservazzjonijiet addizzjonali fuq l-immunità ġudizzjarja

130. Għall-kompletezza, fil-każ fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-analiżi tiegħi dwar il-kontenut tal-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju fuq l-immunità ġudizzjarja tal-Istati, tliet osservazzjonijiet jistgħu jiġu fformulati fil-qosor.

131. Fl-ewwel lok, ir-relazzjoni bejn l-immunità ġudizzjarja tal-Istati u r-regoli ta’ ġurisdizzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 hija diffiċli sabiex tiġi kkuntestwalizzata.

132. Ir-Regolament Nru 44/2001 fih, hekk kif isostnu l-konvenuti, dispożizzjoni li tirregola r-relazzjoni tiegħu mal-konvenzjonijiet li jorbtu lill-Istati Membri, jiġifieri l-Artikolu 71 tiegħu. Skont din id-dispożizzjoni, dan ir-regolament ma għandux jaffettwa l-ebda konvenzjoni li fiha l-Istati Membri jkunu parti u li, f’xi kwistjonijiet partikolari, tirregola l-ġurisdizzjoni jew ir-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet. Skont id-duttrina, l-imsemmija dispożizzjoni tirregola partikolarment ir-relazzjoni bejn ir-Regolament Nru 44/2001 u l-Konvenzjoni ta’ Basel ( 89 ). Minn dan niddeduċi li l-kwistjoni tal-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni fil-konfront tal-eċċezzjoni ta’ immunità ġudizzjarja taqa’ taħt “materji partikolari” fis-sens tal-Artikolu 71 ta’ dan ir-regolament, li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmi regolament ( 90 ).

133. Issa, la r-Repubblika Taljana u lanqas ir-Repubblika tal-Panama ma huma partijiet fil-Konvenzjoni ta’ Basel. F’kull każ, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, l-eċċezzjoni tal-immunità ġudizzjarja ssib l-oriġini tagħha fid-dritt internazzjonali konswetudinarju, hekk kif tindika l-qorti tar-rinviju u kif isostnu l-konvenuti.

134. L-Artikolu 71 tar-Regolament Nru 44/2001 jikkonċerna biss lill-konvenzjonijiet li fihom l-Istati Membri kienu partijiet mill-mument tal-adozzjoni ta’ dan ir-regolament. In-natura statika ta’ din id-dispożizzjoni ma tikkorrispondix man-natura evoluttiva tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li, barra minn hekk, jorbot kemm lill-Istati Membri kif ukoll lill-Unjoni ( 91 ). Fil-fatt, li jiġi kkunsidrat li l-Artikolu 71 tar-Regolament Nru 44/2001 jiddetermina l-artikolazzjoni bejn dan ir-regolament u l-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju fuq l-immunità ġudizzjarja tal-Istati jimplika li l-leġiżlatur tal-Unjoni xtaq li jipparalizza lid-dritt internazzjonali konswetudinarju fl-istat li fih kien jinsab fil-mument tal-adozzjoni tal-imsemmi regolament. Tali soluzzjoni tkun manifestament inkompatibbli mal-Artikolu 3(5) TUE, li jipprovdi li l-Unjoni tikkontribwixxi għar-rispett strett u għall-iżvilupp tad-dritt internazzjonali.

135. Bħala konsegwenza, fl-opinjoni tiegħi, l-Artikolu 71 tar-Regolament Nru 44/2001 ma huwiex rilevanti f’dak li jikkonċerna r-relazzjoni bejn dan ir-regolament u l-immunità ġudizzjarja. Fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet rilevanti tal-imsemmi regolament, fl-opinjoni tiegħi għandha tiġi eżaminata din ir-relazzjoni fid-dawl tal-kjarifikazzjonijiet ġurisprudenzjali f’dak li jikkonċerna r-rapport bejn id-dritt tal-Unjoni u d-dritt internazzjonali, peress li dawn kienu fil-biċċa l-kbira kkodifikati fl-Artikolu 3(5) TUE ( 92 ).

136. F’dan il-kuntest, hija ġurisprudenza stabbilita li l-konvenzjonijiet internazzjonali li jifformaw parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u jorbtu lil din tal-aħħar jipprevalu fuq l-atti tad-dritt sekondarju, li għandhom jiġu interpretati, sa fejn ikun possibbli, b’mod konformi ma’ dawn il-konvenzjonijiet ( 93 ). Bla ħsara għad-differenzi bejn il-konvenzjonijiet internazzjonali u r-regoli tad-dritt konswetudinarju internazzjonali ( 94 ), jekk dawn tal-aħħar jagħmlu parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u jorbtu lil din tal-aħħar ( 95 ), huma għandhom ukoll jieħdu preċedenza fuq l-atti ta’ dritt sekondarju. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-atti ta’ dritt sekondarju bħalma huwa r-Regolament Nru 44/2001 għandhom jinqraw konformement mar-regoli tad-dritt konswetudinarju internazzjonali ( 96 ). Fl-istess ħin, id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament għandhom jiġu interpretati fid-dawl tad-drittijiet fundamentali li jagħmlu parti integrali mill-prinċipji ġenerali tad-dritt li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura l-osservanza tagħhom u li issa huma inklużi fil-Karta ( 97 ).

137. L-eżistenza ta’ żewġ obbligi, jiġifieri dak relattiv għall-kontribuzzjoni tar-rispett tad-dritt nazzjonali u dak li jiġu żgurat ir-rispett tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, tista’ tagħti lok għal tensjonijiet li l-Unjoni għandha ssolvi. Dan huwa partikolarment il-każ meta d-dritt internazzjonali jobbliga lil qorti nazzjonali sabiex tirrikonoxxi l-immunità ġudizzjarja, filwaqt li d-dritt tal-Unjoni jobbliga lil din il-qorti sabiex teżerċita l-ġurisdizzjoni li hija għandha abbażi tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 44/2001.

138. F’dan il-kuntest, fit-tieni lok, sabiex obbligu ta’ dritt internazzjonali, konvenzjonali jew konswetudinarju, ikun jista’ jagħmel parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, dan l-obbligu ma għandux ipoġġi f’dubju l-istruttura kostituzzjonali u l-valuri li l-Unjoni hija bbażata fuqhom ( 98 ).

139. Żewġ sentenzi huma eżempju ta’ dan il-punt. Minn naħa, is-sentenza L-Ungerija vs Is-Slovakkja ( 99 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-fatt li ċittadin tal-Unjoni jeżerċita l-funzjonijiet ta’ kap ta’ Stat huwa ta’ natura li jiġġustifika limitazzjoni, ibbażata fuq xi regoli konswetudinarji tad-dritt internazzjonali ġenerali kif ukoll fuq regoli konvenzjonali multilaterali li jipprovdu li l-kap ta’ Stat igawdi fir-relazzjonijiet internazzjonali status partikolari li jimplika, partikolarment, xi privileġġi u immunitajiet, fl-eżerċizzju tad-dritt ta’ moviment li l-Artikolu 21 TFUE jagħtih. Fuq din il-bażi, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża, l-Artikolu 21 TFUE ma jimponix fuq Stat Membru ieħor li jiggarantixxi aċċess għat-territorju tiegħu.

140. Min-naħa l-oħra, is-sentenza Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni ( 100 ), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, li l-obbligi imposti minn ftehim internazzjonali ma jistgħux ikollhom bħala effett li jippreġudikaw il-prinċipju kostituzzjonali tal-Unjoni li l-atti kollha tal-Unjoni għandhom jirrispettaw id-drittijiet fundamentali.

141. Dawn iż-żewġ interpretazzjonijiet tar-relazzjoni bejn id-dritt tal-Unjoni u d-dritt internazzjonali, li jidhru kontradittorji, juru l-importanza taż-żamma tal-ekwilibriju bejn il-ħarsien tal-identità kostituzzjonali tal-Unjoni u l-garanzija li d-dritt tal-Unjoni ma jsirx ostili lejn il-komunità internazzjonali, iżda li tkun parti attiva fiha ( 101 ).

142. F’dan ir-rigward, ir-rikonoxximent tal-immunità ġudizzjarja mill-qorti tal-forum ma jipprekludix lir-rikorrent milli jibda proċedura quddiem il-qrati tal-Istat konvenut, peress li bħala prinċipju dawn ikollhom ġurisdizzjoni sabiex jieħdu konjizzjoni ta’ azzjoni kontra dan l-Istat. Jista’ jkun mod ieħor fir-rigward tar-rikonoxximent tal-immunità ġudizzjarja favur korpi rregolati mid-dritt privat esterni mill-Istat li minnu l-immunità hija dderivata. Fin-nuqqas tar-rabta spazjali ma’ dan l-Istat, il-qrati ta’ dan tal-aħħar ma jistgħux ikollhom ġurisdizzjoni sabiex jieħdu konjizzjoni tal-azzjonijiet diretti kontra tali korpi. Skont l-interpretazzjonijiet tal-qrati internazzjonali, id-dritt għall-immunità ġudizzjarja ma jiddependix mill-eżistenza ta’ rimedji effettivi oħra li jippermettu li jinkiseb kumpens ( 102 ) u, għaldaqstant, mill-eżistenza ta’ forum ieħor disponibbli għar-rikorrent. Nammetti li jien sensittiv għall-argument li jipprovdi li, fir-rigward ta’ sitwazzjonijiet li jaqgħu a priori taħt il-qrati ta’ Stat Membru, regola tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li għandha tali effetti ma għandhiex, mingħajr kunsiderazzjoni akkurata, tiġi integrata fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

143. Madankollu, il-każijiet li fihom ebda forum ma jkun disponibbli għar-rikorrent minħabba r-rikonoxximent tal-immunità ġudizzjarja huma iżolati ( 103 ) u, fi kwalunkwe każ, huwa diffiċli li jiġu identifikati. Il-qorti tar-rinviju tammetti li, b’teħid inkunsiderazzjoni taċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, il-ġurisdizzjoni għall-qrati tal-Panama sabiex jieħdu konjizzjoni tal-kawża prinċipali teżisti żgur. Li jiġi rrifjutat li jiġi kkunsidrat li l-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li jikkonċerna l-immunitajiet ġudizzjarji tal-Istati huwa parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni jimplika madankollu ksur bejn l-acquis tal-komunità internazzjonali f’dak li jikkonċerna lill-kawżi kollha, inklużi dawk li fihom forum alternattiv huwa disponibbli għar-rikorrent.

144. Bħala konsegwenza, filwaqt li ma għandniex ninsew l-implikazzjonijiet tal-immunità ġudizzjarja fuq l-aċċess għall-ġustizzja u l-ħtieġa li jinżamm ekwilibriju bejn is-salvagwardja tal-identità kostituzzjonali tal-Unjoni u r-rispett tad-dritt internazzjonali, għandu jiġi kkunsidrat li dan il-prinċipju huwa parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

145. Fit-tielet lok u b’kont meħud ta’ dak li ntqal, għandu jiġi eżaminat jekk, fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta u tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB, qorti nazzjonali tistax tirrifjuta li tirrikonoxxi l-immunità ġudizzjarja u teżerċita l-ġurisdizzjoni li hija għandha abbażi ta’ regola ta’ ġurisdizzjoni tar-Regolament Nru 44/2001.

146. Id-dritt ta’ aċċess għal qorti jikkostitwixxi element inerenti tad-dritt għal smigħ xieraq imsemmi fl-Artikolu 6(1) tal-KEDB ( 104 ). Bl-istess mod, il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva li jinsab fl-Artikolu 47 tal-Karta huwa kkostitwit minn diversi elementi, li jinkludu, b’mod partikolari, id-dritt ta’ aċċess għall-qrati ( 105 ).

147. L-eżami tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB juri li, għal dik il-qorti, ir-rikonoxximent tal-immunità ġudizzjarja jikkostitwixxi limitazzjoni għal dan id-dritt. Issa, tali limitazzjoni għandha għan leġittimu, jiġifieri dak li jiġi osservat id-dritt internazzjonali sabiex tiġi ffavorita l-korteżija u r-relazzjonijiet tajba bejn l-Istati permezz tal-osservanza tas-sovranità ta’ Stat ieħor. Barra minn hekk, b’mod ġenerali, din il-limitazzjoni ma hijiex sproporzjonata meta tirrifletti prinċipji tad-dritt internazzjonali ġeneralment irrikonoxxuti fil-qasam tal-immunità tal-Istati ( 106 ).

148. Billi segwiet din l-ordni ta’ ideat, is-Supreme Court of the United Kingdom (il-Qorti Suprema tar-Renju Unit), reċentement ikkunsidrat li, fin-nuqqas ta’ obbligu li jirriżulta mill-prinċipju tal-immunità ġudizzjarja tal-Istati, rifjut li tiġi eżerċitata l-ġurisdizzjoni jikser l-Artikolu 6 tal-KEDB u – f’dak li jikkonċerna lit-talbiet ibbażati fuq id-dritt tal-Unjoni – ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta ( 107 ). Madankollu, f’din is-sentenza, hija ma eżaminatx jekk ir-rikonoxximent tal-immunità ġudizzjarja jippreġudikax lill-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni mogħtija mir-Regolament Nru 44/2001. Għall-kuntrarju, din il-qorti jidher li kkunsidrat li, minħabba l-effett dirett orizzontali tal-Artikolu 47 tal-Karta, dan jista’ jiġi invokat kontra Stat terz sabiex titwarrab dispożizzjoni nazzjonali dwar l-immunità ġudizzjarja, f’kawża li fiha, ir-rikors huwa bbażat fuq dritt iggarantit mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.

149. Fil-kawża preżenti, il-mertu tal-azzjoni mressqa fil-kawża prinċipali ma huwiex ibbażat fuq id-dritt tal-Unjoni.

150. F’dan il-kuntest, qabel kollox, jekk qorti nazzjonali tislet il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tieħu konjizzjoni ta’ tilwima mir-Regolament Nru 44/2001, din il-qorti għandha timplimenta d-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 52(1) tal-Karta ( 108 ). Barra minn hekk, il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. Konsegwentement, jekk, għal kwalunkwe raġuni, il-portata tal-protezzjoni tal-Artikolu 47 tal-Karta hija limitata għad-drittijiet u għal-libertajiet fis-sens tal-Artikolu 52(1) tal-Karta, dan il-prinċipju ġenerali għandu “jimla l-lakuna” ( 109 ).

151. Sussegwentement, l-Artikolu 47 tal-Karta huwa suffiċjenti fih innifsu u ma għandux jiġi ppreċiżat permezz ta’ dispożizzjonijiet supplimentari tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali sabiex jagħti lill-individwi dritt invokabbli bħala tali ( 110 ). Sa fejn il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jinkludi d-dritt ta’ aċċess għall-qrati, individwu għandu jkun jista’ jinvoka, quddiem l-awtoritajiet tal-Istati Membri, id-dritt tiegħu li jressaq kawża quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni.

152. Fl-aħħar, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-obbligu li titħalla mhux applikata kull dispożizzjoni nazzjonali li tmur kontra dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li għandha effett dirett ma hijiex ikkundizzjonata mill-fatt li s-sitwazzjoni legali tal-individwi tista’ eventwalment tiġi emendata ladarba qorti nazzjonali ma tapplikax dispożizzjoni nazzjonali ta’ ġurisdizzjoni u tiddeċiedi dwar it-talba mressqa quddiemha ( 111 ). L-istess għandu japplika fir-rigward tal-implikazzjonijiet tal-eżerċizzju ta’ bbilanċjar, minn naħa, tal-obbligi tad-dritt internazzjonali u, min-naħa l-oħra, ta’ dawk tad-dritt tal-Unjoni ( 112 ).

153. F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju ma għandhiex dubji fir-rigward tal-eżistenza ta’ aċċess effettiv għall-qrati tal-Panama. Barra minn hekk, hija tammetti li, il-kawża prinċipali, ma tirrigwardax reati mwettqa bi ksur tar-regoli internazzjonali ta’ jus cogens. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena tal-fehma li d-dritt ta’ aċċess għall-qrati ma jipprekludix lill-qorti tar-rinviju milli tirrikonoxxi l-immunità ġudizzjarja fil-kawża prinċipali.

154. Bla ħsara għall-kummenti supplementari preċedenti, dwar il-firxa tal-immunità ġudizzjarja fil-kawża prinċipali, jiena nżomm il-pożizzjoni li ressaqt fil-punt 129 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

V. Konklużjoni

155. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tagħti r-risposta li ġejja għad-domanda magħmula mit-Tribunal di Genova (il-Qorti ta’ Genova, l-Italja): L-Artikolu 1(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat-22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, għandu jiġi interpretat fis-sens li taqa’ taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, azzjoni għad-danni diretta kontra korpi rregolati mid-dritt privat li tikkonċerna attivitajiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni mwettqa minn dawn il-korpi b’delega minn Stat terz, għan-nom ta’ dan tal-aħħar u fl-interess tiegħu. Il-prinċipju tad-dritt internazzjonali konswetudinarju li jikkonċerna l-immunità ġudizzjarja tal-Istati ma jipprekludix l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 f’kawża marbuta ma’ tali azzjoni.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Regolament tal-Kunsill (KE) tat-22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42).

( 3 ) Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 1833, 1834 u 1835, p. 3.

( 4 ) Id-Deċiżjoni tal-Kunsill tat-23 ta’ Marzu 1998 li tirrigwarda l-konklużjoni mill-Komunità Ewropea tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti tal-10 ta’ Diċembru 1982 dwar il-Liġi tal-Baħar u l-Ftehim tat-28 ta’ Lulju 1994 li għandu x’jaqsam mal-implimentazzjoni tal-Parti XI tiegħu (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 4, Vol. 3, p.260).

( 5 ) Konkluża f’Londra fl-1 ta’ Novembru 1974.

( 6 ) Direttiva 2009/15/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ April 2009 dwar ir-regoli u l-istandards komuni għall-organizzazzjonijiet għall-ispezzjoni u l-perizji tal-vapuri u għall-attivitajiet rilevanti tal-amministrazzjonijiet marittimi (ĠU 2009, L 131, p. 47).

( 7 ) Ara, wkoll, is-sentenza tas-Supreme Court of the United Kingdom (il-Qorti Suprema tar-Renju Unit), tat-18 ta’ Ottubru 2017, fil-kawża Benkharbouche vs Secretary of State for Foreign [2017] UKSC 62, punt 59, li tipprovdi li r-rabtiet territorjali bejn ir-rikorrent, minn naħa, u l-Istat konvenut jew l-Istat tal-forum, min-naħa l-oħra, ma jistgħu qatt ikunu kompletament irrilevanti, anki jekk ma jkollhom l-ebda impatt fuq id-distinzjoni klassika bejn l-atti mwettqa jure imperii u jure gestionis. Fil-fatt, il-prinċipju fundamentali tad-dritt internazzjonali huwa li s-sovranità hija territorjali u li l-immunità tal-Istati tikkostitwixxi eċċezzjoni għal dan il-prinċipju. Ser nerġa’ nirreferi għall-kunsiderazzjonijiet ippreżentati f’din is-sentenza fil-parti ta’ dawn il-konklużjonijiet iddedikata għar-relazzjoni bejn l-immunità ġurisdizzjonali invokata u l-eżerċizzju tal-kompetenza mogħtija mir-Regolament Nru 44/2001.

( 8 ) Approċċ simili fir-rigward tal-ordni tal-analiżi tad-domandi rrelatati mal-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 44/2001 u l-impatt ta’ eċċezzjoni ta’ immunità ġurisdizzjonali fuq l-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni mogħtija minn dan ir-regolament jidher li ġiet adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha tal-15 ta’ Frar 2007, Lechouritou et (C‑292/05, EU:C:2007:102).

( 9 ) Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-kawża Lechouritou et (C‑292/05, EU:C:2006:700, punt 76). F’dan ir-rigward, ninnota li s-supremazija innegabbli tal-immunità ġudizzjarja fuq ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni tidher li hija kkontestata fid-duttrina reċenti. Ara Sanger, A., “State Immunity and the Right of Access to a Court under the EU Charter of Fundamental Rights”, International & Comparative Law Quarterly, Vol. 65(1), 2016, p. 213 et seq.

( 10 ) Sentenza tal-15 ta’ Frar 2007 (C‑292/05, EU:C:2007:102).

( 11 ) Konvenzjoni tas-27 ta’ Settembru 1968 dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 1972, L 299, p. 32), kif emendata bil-Konvenzjoni tad-9 ta’ Ottubru 1978 dwar l-adeżjoni tar-Renju tad-Danimarka, tal-Irlanda u tar-Renju Unit tal-Gran Britanja u tal-Irlanda ta’ Fuq (ĠU 1978, L 304, p. 1, u – test emendat ‐ p. 77), mill-Konvenzjoni tal-25 ta’ Ottubru 1982 dwar l-adeżjoni tar-Repubblika Ellenika (ĠU 1982, L 388, p. 1) u mill-Konvenzjoni tas-26 ta’ Mejju 1989 dwar l-adeżjoni tar-Renju ta’ Spanja u tar-Repubblika Portugiża (ĠU 1989, L 285, p. 1, iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”).

( 12 ) Ara, s-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2012 (C‑154/11, EU:C:2012:491, punti 33 u 57).

( 13 ) Ara, reċentement, is-sentenza tat-8 ta’ Marzu 2018, Saey Home & Garden (C‑64/17, EU:C:2018:173, punt 18).

( 14 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-26 ta’ Jannar 2010, Transportes Urbanos y Servicios Generales (C‑118/08, EU:C:2010:39, punti 23 u 24).

( 15 ) Ara, b’mod partikolari, Fox, H., Webb, P., The Law of State Immunity, Oxford University Press, Oxford, 2013, p. 32 et seq.

( 16 ) Ara s-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2012 (C‑154/11, EU:C:2012:491, punt 54).

( 17 ) Ara s-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2012, Mahamdia (C‑154/11, EU:C:2012:491, punt 55).

( 18 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawża Mahamdia (C‑154/11, EU:C:2012:309, punt 21). Ara, wkoll, Fox, H., Webb, P., op. cit., p. 32 et seq.

( 19 ) Kunsill tal-Ewropa, Serje tat-Trattati Ewropej, Nru 74. Din il-konvenzjoni ġiet elaborata fi ħdan il-Kunsill tal-Ewropea u nfetħet għall-firma tal-Istati f’Basel (l-Isvizzera), fis-16 ta’ Mejju 1972.

( 20 ) Din il-konvenzjoni ġiet adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti f’Diċembru 2004 u nfetħet għall-firma tal-Istati fis-17 ta’ Jannar 2005.

( 21 ) Ara Crawford, J., Brownlie’s Principles of Public International Law, Oxford University Press, Oxford, 2019 (9th ed.), p. 473 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 22 ) Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawża Mahamdia (C‑154/11, EU:C:2012:309, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara, wkoll, Pavoni, R., “The Myth of the Customary Nature of the United Nations Convention on the State Immunity: Does the End Justify the Means?”, The European Convention on Human Rights and General International Law, taħt id-direzzjoni ta’ Aaken, A., Motoc, I., Oxford University Press, Oxford, 2018, p. 282.

( 23 ) Ara van Alebeek, R., taħt id-direzzjoni ta’ O’Keefe, R., Tams, Ch. J., The United Nations Convention on Jurisdictional Immunities of States and Their Property. A Commentary, Oxford, 2013, p. 163, u Stewart, D. P., “The UN Convention on Jurisdictional Immunities of States and Their Property”, The American Journal of International Law, Vol. 99, 2005, p. 199.

( 24 ) Ara s-sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2011, Air Transport Association of America et (C‑366/10, EU:C:2011:864, punt 101). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-24 ta’ Novembru 1992, Poulsen u Diva Navigation (C‑286/90, EU:C:1992:453, punti 9 u 10), kif ukoll tat-3 ta’ Ġunju 2008, Intertanko et (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 51).

( 25 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-24 ta’ Novembru 1992, Poulsen u Diva Navigation (C‑286/90, EU:C:1992:453, punt 9), u tal-25 ta’ Frar 2010, Brita (C‑386/08, EU:C:2010:91, punt 45).

( 26 ) Fuq kollox, huwa aċċettat b’mod ġenerali li l-Istat konvenut huwa liberu li jirrinunzja għall-immunità ġudizzjarja tiegħu.

( 27 ) Ara, f’dan is-sens, Crawford, J., op. cit., p. 470, u Higgins, R., “General Course on Public International Law”, Recueil des cours de l’Académie de La Haye, Vol. 230, 1991, p. 115.

( 28 ) Ara s-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2012 (C‑154/11, EU:C:2012:491, punt 56).

( 29 ) Ninnota li ċerti qrati nazzjonali jikkonkludu li r-Regolament Nru 44/2001 ma huwiex applikabbli f’kawża partikolari minħabba l-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika minn Stat konvenut li, f’dak il-każ, l-Istat ikkonċernat igawdi minn immunità ġudizzjarja. Fil-fatt, jidher li, fid-dawl tas-sentenza tal-15 ta’ Novembru 2018, Kuhn (C‑308/17, EU:C:2018:911), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li kawża dwar azzjoni ippreżentata kontra Stat Membru li ħareġ xi bonds u, sussegwentement għall-ħruġ ta’ dawn il-bonds, ħareġ ligi li tippermetti l-emenda tal-kondizzjonijiet tas-self inizjali, ma tistax titqies bħala li tikkonċerna “materji ċivili u kummerċjali, fis-sens tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1), fis-sentenza tagħha tat-22 ta’ Jannar 2019, 10 Ob 103/18x, punt 1.1, l-Oberster Gerischtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija) ikkunsidrat li l-qrati Awstrijaċi ma jistgħux jiddeċiedu dwar ir-responsabbiltà ta’ Stat konvenut f’kawża analoga.

( 30 ) Ara s-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2012, Mahamdia (C‑154/11, EU:C:2012:491, punt 49).

( 31 ) Ara, f’dan is-sens, Muir Watt, H., Pataut, E., “Les actes iure imperii et le règlement Bruxelles I”, Revue critique de droit international privé, Vol. 97, 2008, p. 61 et seq., punt 25.

( 32 ) Ara van Alebeek, R., op. cit., p. 57 sa 59.

( 33 ) In-nuqqas ta’ riferiment espliċitu għal-atti mwettqa jure imperii jista’ jispjega r-raġuni għaliex, fl-espożizzjoni tal-motivi tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju tindika li hija tixtieq issir taf jekk l-operazzjonijiet ta’ klassifikazzjoni u ta’ ċertifikazzjoni mwettqa mill-korpi rregolati mid-dritt privat jaqgħux taħt “materji amministrattivi” fis-sens tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 44/2001.

( 34 ) Ara, reċentement, is-sentenza tat-28 ta’ Frar 2019, Gradbeništvo Korana (C‑579/17, EU:C:2019:162, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 35 ) Ara s-sentenza tat-23 ta’ Ottubru 2014, flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑302/13, EU:C:2014:2319, punt 27).

( 36 ) Sentenza tat-12 ta’ Settembru 2013, Sunico et (C‑49/12, EU:C:2013:545, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 37 ) Fil-ġurisprudenza tagħha, sabiex tiddetermina jekk azzjoni għad-danni taqax taħt il-kunċett ta’ “materji ċivili u kummerċjali”, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet riferiment, fis-sentenza tal-15 ta’ Frar 2007, Lechouritou et (C‑292/05, EU:C:2007:102, punt 38), għall-atti li taw lok għad-dannu u, għaldaqstant, mir-rikors għad-danni u interessi, fis-sentenza tal-15 ta’ Novembru 2018, Kuhn (C‑308/17, EU:C:2018:911, punt 36), għall-atti li taw lok għal kawża, u fl-aħħar, fis-sentenza tat-28 ta’ April 2009, Apostolides (C‑420/07, EU:C:2009:271, punt 45), għall-atti li kontrihom il-kawża hija diretta.

( 38