KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SHARPSTON

ippreżentati fid-29 ta’ Mejju 2018 ( 1 )

Kawża C-312/17

Surjit Singh Bedi

vs

Bundesrepublik Deutschland

Bundesrepublik Deutschland in Prozessstandschaft für das Vereinigte Königreich von Großbritannien und Nordirland

(talba għal deċiżjoni preliminari mill-Landesarbeitsgericht Hamm (il-Qorti Superjuri tax-Xogħol ta’ Hamm, il-Ġermanja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Politika soċjali — Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol — Direttiva 2000/78/KE — Projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq id-diżabbiltà — Ftehim kollettiv li jipprevedi ħlas tal-benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja li jieqaf meta riċevitur jikseb id-dritt li jirċievi ħlas antiċipat ta’ pensjoni tal-irtirar għall-persuni b’diżabbiltà”

1. Permezz ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tikkunsidra l-applikazzjoni tar-regoli dwar id-diskriminazzjoni ibbażata fuq id-diżabbiltà stabbiliti fid-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE ( 2 ) għal impjegat li, wara li kien ikkwalifika għall-ħlasijiet skont ftehim kollettiv, bil-għan li tiġi żgurata sussistenza raġonevoli għall-impjegati li jkunu tilfu l-impjieg tagħhom, kellu d-dritt tiegħu għal dawn il-ħlasijiet itterminat għaliex huwa kien kiseb id-dritt għal pensjoni tal-irtirar antiċipata, pagabbli (minkejja b’rata mnaqqsa) minħabba d-diżabbiltà tiegħu. L-impjegat imsemmi sofra telf finanzjarju materjali bħala riżultat.

Il-Kuntest Ġuridiku

Id-dritt tal-UE

It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

2. Skont l-Artikolu 157(2) TFUE: “Għall-għan ta’ dan l-Artikolu, ‘paga’ tfisser il-paga jew is-salarju komuni bażiku jew minimu u kwalunkwe remunerazzjoni oħra, sew jekk fi flus jew in natura, li l-ħaddiem jirċievi direttament jew indirettament, għall-impjieg tiegħu, minngħand min iħaddmu.”

Id-Direttiva 2000/78

3. L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2000/78 jipprovdi: “L-iskop ta’ din id-Direttiva huwa li tniżżel parametru ġenerali biex tikkumbatti diskriminazzjoni fuq bażi ta’ reliġjon jew twemmin, diżabilità, età jew orjentazzjoni sesswali f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-impjieg u x-xogħol, bi skop li timplimenta fl-Istati Membri il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.”

4. Skont l-Artikolu 2 ta’ dik id-direttiva, sa fejn huwa rilevanti għal dawn il-Konklużjonijiet: “1. Għall-iskop ta’ din id-Direttiva, ‘il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament’ għandu jfisser li m’għandux ikun hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta għall-ebda raġuni msemmija fl-Artikolu 1. 2. Għall-iskopijiet tal-paragrafu 1: (a) għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni diretta meta persuna tiġi trattata b’mod inqas favorevoli milli kienet tiġi trattata oħra f’sitwazzjoni simili, għar-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1; (b) għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni indiretta meta fejn dispożizzjoni, kriterju jew prattika apparentement newtrali tkun tqiegħed persuni li għandhom reliġjon jew twemmin partikolari, diżabilità partikolari, età partikolari, jew orjentazzjoni sesswali partikolari, partikolari fi żvantaġġ partikolari a paragun ma’ persuni oħra ħlief: (i) meta dik id-dispożizzjoni, jew dak il-kriterju jew prattika jkunu oġġettivament iġġustifikati minn skop leġittimu u l-mezzi li tintlaħaq ikun approprjati u neċessarji, jew (ii) fir-rigward ta’ persuni b’dizabilità partikolari, min iħaddem jew kwalunkwe persuna jew organizzazzjoni li għalihom tapplika din id-Direttiva, huma obbligati, taħt legislazzjoni nazzjonali, li jieħdu miżuri approprijati fil-linja mal-prinċipji li jinsabu fl-Artikolu 5 [ ( 3 )] biex jeliminaw l-iżvantaġġi involuti minn dispożizzjoni, kriterju jew prattika simili. […]”

5. Taħt l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2000/78, sa fejn huwa rilevanti għal dawn il-Konklużjonijiet: “1. Fil-limiti tal-kompetenzi konferiti lill-[Unjoni Ewropea], din id-Direttiva għandha tapplika għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda: […] (ċ) il-kundizzjonijiet għall-impjieg u tax-xogħol, inklużi sensji u paga; […] 3. Din id-Direttiva ma tapplikax għall-ħlasijiet ta’ kull tip magħmula minn skemi statali jew simili, inklużi skemi ta’ sigurtà soċjali jew ta’ protezzjoni soċjali. […]”

6. L-Artikolu 16 tad-Direttiva 2000/78 jistabbilixxi: “L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jiżguraw li: (a) kwalunkwe liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi kuntrarji għall-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament huma aboliti; (b) kwalunkwe dispożizzjoni kuntrarja għall-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament li hija inkluża fil-kuntratti ta’ ftehim kollettiv, ir-regoli interni ta’ impriżi jew regoli li jirregolaw ix-xogħlijiet indipendenti u l-professjonijiet u organizzazzjonijiet ta’ ħaddiema u ta’ dawk li jħaddmu huma, jew jistgħu jiġu, ddikjarati nulli u bla effett jew jiġu emendati.”

Dispożizzjonijiet legali nazzjonali

7. Il-Tarifvertrag zur sozialen Sicherung der Arbeitnehmer bei den Stationierungsstreitkräften im Gebiet der Bundesrepublik Deutschland (il-Ftehim Kollettiv dwar is-Sigurtà Soċjali għal Persuni Impjegati mill-Forzi Armati Stazzjonati fit-Territorju tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja; iktar ’il quddiem “il-ftehim kollettiv”) ġie konkluż bejn dak l-Istat Membru u numru ta’ sindakati fil-31 ta’ Awwissu 1971. Huwa jelenka l-kundizzjonijiet tal-impjieg relattivi għall-impjegati ngaġġati mill-forzi armati ta’ Stati oħra stazzjonati fit-territorju tagħha. Dawn l-Istati jinkludu r-Renju Unit ( 4 ).

8. Il-paragrafu 4 tal-ftehim kollettiv huwa intitolat “il-benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja”. Huwa jipprevedi li dik l-għajnuna tiġi mħallsa flimkien ma’ kwalunkwe dħul riċevut minn impjieg ieħor barra l-forzi armati stazzjonati fuq it-territorju Ġermaniż. L-istess dispożizzjoni ssemmi formola għall-kalkolu tal-għajnuna, li għandu jkun bbażat fuq is-salarju mħallas lir-riċevitur fix-xahar fil-mument tat-tmiem tal-impjieg tiegħu mal-forzi armati.

9. Bis-saħħa tal-paragrafu 8 ta’ dak il-ftehim, il-ħlasijiet tal-għajnuna għandhom jieqfu, fost l-oħrajn, meta l-impjegat inkwistjoni jikseb id-dritt li jirċievi pensjoni tal-irtirar antiċipata taħt id-dritt nazzjonali tas-sigurtà soċjali.

Il-fatti, il-proċedura u d-domanda preliminari

10. Surjit Singh Bedi twieled fit-3 ta’ Awwissu 1954 u huwa kklassifikat bħala persuna li tbati minn diżabbiltà severa, b’rata ta’ diżabbiltà ta’ 50%. Huwa beda jaħdem mal-forzi armati tar-Renju Unit stazzjonati fil-Ġermanja fl-1978 bħala impjegat ċivili, u sussegwentement bħala gwardja tas-sigurtà fl-istazzjon f’Münster (il-Ġermanja). Bħala parti mill-arranġamenti biex tingħalaq dik l-istazzjon, huwa tkeċċa fil-31 ta’ Diċembru 2013. Fl-1 ta’ Marzu 2014, huwa ġie ngaġġat bħala gwardja tas-sigurtà minn kumpannija privata. Huwa għadu impjegat hemmhekk u, mill-1 ta’ April 2016, qiegħed jaħdem taħt kuntratt li jipprevedi li huwa jaħdem numru varjat ta’ sigħat kull xahar, b’salarju li huwa bħala konsegwenza varjabbli.

11. Wara t-tkeċċija tiegħu, Bedi rċieva l-benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja pagabbli taħt il-paragrafu 4 tal-ftehim kollettiv (‘l-għajnuna’) mill-1 ta’ Jannar 2014, u sussegwentement bir-rata ta’ EUR 1 604.20 kull xahar. Iżda, b’ittra tat-23 ta’ Marzu 2015 l-awtoritajiet Ġermaniżi informawh li, peress li b’effett mill-1 ta’ Mejju 2015 huwa kien jikkwalifika għal pensjoni tal-irtirar antiċipata pagabbli lil persuni b’diżabbiltà severa, id-dritt tiegħu għall-għajnuna kien ser jieqaf mit-30 ta’ April 2015. B’effett mill-1 ta’ Mejju 2015, Bedi kiseb id-dritt għal pensjoni tal-irtirar antiċipata, pagabbli bir-rata ta’ EUR 909.50 kull xahar. Dik ir-rata kienet ridotta b’10.8 % biex tirrifletti l-fatt li l-pagament tal-pensjoni ġie aċċelerat bil-perjodu ta’ 36 xahar. B’żieda ma’ dan, l-ammont pagabbli permezz tal-pensjoni kien marbut ma’ tnaqqis skont limiti stabbiliti kkalkolat b’referenza għal kwalunkwe dħul minn impjieg li r-reċipjent jista’ jkollu dritt għalih. Jidher li Bedi jaqa’, jew jista’ jaqa’, fil-limiti stabbiliti inkwistjoni u li għalhekk kull pensjoni li huwa jista’ jirċievi tkun għaldaqstant ristretta. Id-deċiżjoni tar-rinviju tiddeskrivi l-qagħda finanzjarja netta ta’ Bedi bħala riżultat tat-telf tad-dritt tiegħu għall-għajnuna, bħala li hija kunsiderevolment agħar, bl-affarijiet kollha meħuda inkunsiderazzjoni, minn dik li kellha tkun li kieku huwa baqa’ jirċievi l-għajnuna sakemm titħallas il-pensjoni tiegħu b’mod sħiħ.

12. Li kieku Bedi ma kellux diżabbiltà serja, huwa ma kienx ikollu d-dritt li jirċievi pensjoni tal-irtirar tal-Istat sakemm jagħlaq l-età ta’ 63. Il-ħlas tal-għajnuna kien, f’dak il-każ, jibqa’ jingħata sal-1 ta’ Settembru 2017.

13. Bedi ressaq kawża biex jikkontesta d-deċiżjoni li jtemm il-ħlas tal-għajnuna quddiem il-Arbeitsgericht Münster (il-Qorti tax-Xogħol Münster) fil-Ġermanja kontra r-Repubblika Federali tal-Ġermanja, l-ewwel nett, għan-nom tagħha stess bħala parti għall-ftehim kollettiv u, it-tieni nett, fil-kapaċità tagħha bħala rappreżentant għar-Renju Unit skont l-Artikolu 56(8) tal-Ftehim biex jissupplimenta l-Ftehim bejn il-Partijiet għat-Trattat Atlantiku tat-Tramuntana dwar l-Istatus tal-Forzi tagħhom fir-rigward tal-Forzi Barranin stazzjonati fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, iffirmat fit-3 ta’ Awwissu 1959, kif emendat. B’sentenza notifikata fil-11 ta’ Frar 2016, il-kawża ġiet miċħuda.

14. Sussegwentement, Bedi ppreżenta appell kontra dik is-sentenza quddiem il-Landesarbeitsgericht Hamm (il-Qorti Superjuri tax-Xogħol ta’ Hamm, il-Ġermanja), intiż fl-istess ħin li tingħata ordni għall-ħlas tal-għajnuna għall-perjodu minn April sa Diċembru 2016, li jammonta għall-EUR 3 049.92.

15. Peress li huwa inċert jekk id-deċiżjoni li jtemm il-ħlas tal-għajnuna tikkostitwixxix diskriminazzjoni bbażata fuq id-diżabbiltà, projbita taħt id-Direttiva 2000/78, dik il-qorti rrinvijat lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda li ġejja: “L-Artikolu 2(2) tad-[Direttiva 2000/78] għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regoli ta’ ftehim kollettiv li jipprevedu li l-benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja mogħtija sabiex tiggarantixxi dħul deċenti lill-impjegati li tilfu l-impieg tagħhom, fuq il-bażi tar-remunerazzjoni bażika prevista mill-ftehim kollettiv u sakemm l-imsemmija impjegati jaċċedu għall-protezzjoni ekonomika mogħtija mid-dritt għal pensjoni fil-kuntest ta’ skema legali tal-assigurazzjoni għal pensjoni - jiġi fi tmiemu meta jingħata bidu għad-dritt għal pensjoni tal-irtirar antiċipata u li jieħdu bħala kriterju, għall-finijiet tal-applikazzjoni tagħhom, il-possibbiltà li tinkiseb pensjoni tal-irtirar antiċipata minħabba diżabbiltà?”

16. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, kemm għan-nom tagħha stess u kif ukoll fil-kapaċità tagħha ta’ rappreżentant għar-Renju Unit, u mill-Kummissjoni Ewropea. Ma ntalbet u ma nżammet ebda seduta.

L-Analiżi

17. Bid-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk it-terminazzjoni tal-ħlasijiet tal-għajnuna lil Bedi, minħabba li jingħata bidu, għalkemm skontat, għad-dritt għal pagament antiċipat tal-pensjoni tal-irtirar tiegħu minħabba d-diżabbiltà tiegħu, tikkostitwixxix diskriminazzjoni illegali għall-finijiet tad-Direttiva 2000/78.

18. Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, huwa neċessarju li jitqies, l-ewwel nett, il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva u, it-tieni nett, jekk id-diskriminazzjoni — jekk ikun hemm — li kien suġġett għaliha Bedi titqiesx diskriminazzjoni diretta jew indiretta. It-tielet nett, u jekk id-diskriminazzjoni kkonċernata tammonta għal diskriminazzjoni indiretta, id-derogi elenkati fl-Artikolu 2(2)(b) tad-direttiva imbagħad isiru rilevanti.

19. Ser nitkellem dwar dawn iż-żewġ punti wieħed wara l-ieħor.

Il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2000/78: din l-għajnuna tirrappreżenta “paga”?

20. L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2000/78 (intitolat “Il-Kamp ta’ applikazzjoni”) huwa mfassal b’mod wiesa’. Il-paragrafu 1 jipprovdi li d-direttiva għandha tapplika “għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi” f’dak li jirrigwarda, inter alia, “il-kundizzjonijiet għall-impjieg u tax-xogħol, inkluż sensji u paga”. Iżda, il-paragrafu 3 jimponi restrizzjoni importanti, li permezz tiegħu d-direttiva ma għandhiex tapplika “għall-ħlasijiet ta’ kull tip magħmula minn skemi statali jew simili, inklużi skemi ta’ sigurtà soċjali jew ta’ protezzjoni soċjali.”

21. Il-premessa 13 tad-direttiva tipprovdi xi gwida dwar kif għandha tkun interpretata din ir-restrizzjoni, li tgħid li skema ta’ sigurtà soċjali jew ta’ protezzjoni soċjali hija waħda li l-benefiċċji tagħha ma humiex ittrattati bħala qligħ għall-finijiet ta’ dak li huwa llum l-Artikolu 157 TFUE. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat din l-interpretazzjoni fil-ġurisprudenza tagħha ( 5 ).

22. Tqum id-domanda jekk l-għajnuna mħallsa lil Bedi taħt il-paragrafu 4 tal-ftehim kollettiv taqax taħt ir-restrizzjoni stabbilita fl-Artikolu 3(3) tad-Direttiva.

23. Jien ma naħsibx li taqa’.

24. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 157 TFUE, il-kunċett ta’ “paga” għandu jkun interpretat b’mod wiesa’. Huwa jinkludi, b’mod partikolari, “kull remunerazzjoni fi flus jew in natura, kemm jekk immedjata jew fil-futur, sakemm il-ħaddiem jirċevieha, anke jekk indirettament, fuq il-bażi tal-impjieg tiegħu, mill-persuna li timpjegah u irrispettivament jekk jirċevihiex taħt kuntratt ta’ xogħol, bis-saħħa ta’ dispożizzjonijiet leġislattivi jew fuq bażi volontarja” ( 6 ). Il-fatt li xi benefiċċji jingħataw wara li tispiċċa r-relazzjoni ta’ impjieg ma jeskludix li jistgħu jitqiesu bħala “paga” skont l-Artikolu 157 TFUE ( 7 ). Bl-istess mod, in-natura ta’ remunerazzjoni ta’ tali benefiċċji ma tistax tiġi kkontestata minħabba s-sempliċi fatt li huma jissodisfaw ukoll kunsiderazzjonijiet ta’ politika soċjali ( 8 ). Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-benefiċċji mogħtija taħt sistema ta’ pensjoni, li essenzjalment hija relatata mal-impjieg tal-persuna kkonċernata, jifformaw parti mir-remunerazzjoni li din il-persuna tirċievi u jaqgħu fil-kuntest tal-Artikolu 157(2) TFUE ( 9 ).

25. Kif deskritt fid-deċiżjoni tar-rinviju, l-għajnuna tippermetti lill-ħaddiema mdaħħla fl-età li jkunu impjegati fuq bażi full-time u ddikjarati ssensjati jibbenefikaw minn għajnuna finanzjarja wara li tispiċċa r-relazzjoni ta’ impjieg. L-għan tagħha huwa li tiżgura l-għajxien tagħhom u tikkumpensa għad-diffikultajiet li jqumu mill-fatt li huma jistgħu jirċievu rata inqas ta’ paga fil-pożizzjoni ġdida tagħhom, jew li jistgħu jkunu mingħajr xogħol. Fl-istess ħin, hija tfittex li tinkoraġġixxi l-impjegati jibqgħu attivi billi jsibu pożizzjonijiet ġodda barra s-settur tal-forzi armati.

26. Minn dan isegwi fil-fehma tiegħi li l-għajnuna tissodisfa l-kriterju għal dak li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeskriviet bħala li tikkostitwixxi “l-element materjali ta’ paga” ( 10 ) fil-ġurisprudenza elenkata f’punt 24 iktar ’il fuq. Iżda, kif il-Kummissjoni rrilevat tajjeb, huwa wkoll meħtieġ li jkun iddeterminat jekk l-għajnuna inkwistjoni ngħatatx lill-impjegat ikkonċernat minħabba r-relazzjoni ta’ impjieg tiegħu. Għandu jkun hemm, fi kliem ieħor, rabta ta’ kawżalità bejn it-tnejn biex benefiċċju jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 157 TFUE ( 11 ). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li kunsiderazzjonijiet ta’ politika soċjali, ta’ organizzazzjoni tal-Istat, ta’ etika, jew anki l-preokkupazzjonijiet ta’ natura finanzjarja li kellhom jew seta’ kellhom rwol fit-tfassil tal-iskema ma jistgħux joperaw b’mod li jneħħu skema mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 157 TFUE jekk il-modalitajiet inkwistjoni jikkonċernaw biss kategorija partikolari ta’ impjegati, jekk huma direttament relatati mal-perijodu tas-servizz kompletat u jekk l-ammont tagħhom huwa kkalkolat b’referenza għall-aħħar salarju imħallas lill-(eks) impjegat ( 12 ).

27. Iż-żewġ kawżi ċċitati fil-punt preċedenti rispettivament jikkonċernaw id-dritt tas-sieħba ċivili ta’ uffiċjali pubbliċi federali ( 13 ) għal rimbors tal-ispejjeż mediċi u għal pensjoni tar-romol taħt skema ta’ sigurtà soċjali professjonali obbligatorja ( 14 ). Iżda l-ġurisprudenza ma hijiex limitata għal dawn l-eżempji. Il-Qorti tal-Ġustizzja, pereżempju, applikat dawn il-prinċipji għall-benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja imħallsa lill-impjegati li jkunu laħqu ċertu età fiż-żmien tat-tkeċċija tagħhom, fejn hija ddeċidiet li l-fatt li l-ammont tal-għajnuna kellu jkun ibbażat fuq is-salarju gross finali ta’ kull xahar jikkonferma li l-għajnuna tikkostitwixxi benefiċċju mogħti inkonnessjoni mar-relazzjoni ta’ impjieg tal-impjegat ikkonċernat ( 15 ).

28. Jien ma nara l-ebda raġuni għaliex ma għandhomx ikunu applikati dawn il-prinċipji f’din il-kawża wkoll. L-għajnuna hija mħallsa taħt il-ftehim kollettiv fir-rigward tar-relazzjoni ta’ impjieg miftiehma bejn persuni bħal Bedi u l-forzi armati stazzjonati fit-territorju Ġermaniż. Dan il-ftehim jipprevedi modalitajiet, fil-forma ta’ għajnuna, li espressament jikkontemplaw it-terminazzjoni ta’ dik ir-relazzjoni. L-ammont pagabbli taħt l-għajnuna għandu jkun (bis-saħħa tal-paragrafu 4 tal-ftehim kollettiv) ikkalkolat b’referenza għar-remunerazzjoni pagabbli fit-tmiem tar-relazzjoni ta’ impjieg. Id-deċiżjoni tar-rinviju tipprovdi li l-għajnuna hija pagabbli biss lill-persuni impjegati “għal tul ta’ żmien”. Għalhekk jidher ċar li l-kriterju li s-somom ikunu direttament relatati mal-perijodu tas-servizz komplut huwa sodisfatt ukoll. Il-fatt li l-għajnuna hija pagabbli mill-Ġermanja u ffinanzjata mid-dħul mit-taxxa nazzjonali, kif fl-opinjoni tiegħi osservat tajjeb il-Kummissjoni, ma għandha l-ebda effett fuq il-kwistjoni għaliex jidher li l-involviment tal-Ġermanja f’dan ir-rigward jifforma parti mill-arranġamenti interni stabbiliti bejnha u bejn l-Istati li qabel kellhom is-suldati tagħhom stazzjonati fit-territorju tagħha. Dan jinkludi r-Renju Unit, fil-kapaċità tiegħu bħala l-persuna li kienet tħaddem lil Bedi preċedentement. Li huwa determinanti huwa jekk l-Istat Membru ta’ dan tal-aħħar, bħala l-persuna li oriġinarjament kienet tħaddem lir-reċipjent, ħoloqx strutturi biex jiżgura li s-somom jitħallsu lill-ex impjegati “fir-rigward tal-impieg tagħhom”.

29. Għar-raġunijiet kollha t’hawn fuq, jien nqis li s-somom pagabbli taħt l-għajnuna jistgħu jkunu kklassifikati bħala “paga” għall-finijiet tal-Artikolu 157 TFUE u li l-eċċezzjoni stipulata fl-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 2000/78 ma tapplikax f’din il-kawża.

In-natura tad-diskriminazzjoni allegata

30. L-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/78 jipprevedi li jkun hemm diskriminazzjoni diretta meta persuna tiġi trattata b’mod inqas favorevoli minn persuna oħra f’sitwazzjoni komparabbli fuq xi waħda mill-bażijiet elenkati fl-Artikolu 1. Dawn jinkludu d-diżabbiltà.

31. Fl-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, miżura li tkun tapplika bl-istess mod għal persuni b’diżabbiltà u persuni mingħajr diżabbiltà ma tistax tkun titqies li tistabbilixxi differenza fit-trattament ibbażat direttament fuq id-diżabbiltà ( 16 ). Fil-kawża preżenti ma hemm xejn li jissuġġerixxi li l-ftehim kollettiv japplika b’mod differenti għall-ħaddiema b’diżabbiltà u dawk mingħajr diżabbiltà. Fil-fatt, id-deċiżjoni tar-rinviju tagħmilha ċara li r-restrizzjonijiet li jirriżultaw mill-paragrafu 8 tal-ftehim kollettiv japplikaw għal diversi kategoriji ta’ ħaddiema, li minnhom il-ħaddiema li għandhom diżabbiltà huma biss sett wieħed.

32. Fid-dawl ta’ dan, it-trattament tal-ħaddiema bħal Bedi ma jistax jammonta għal diskriminazzjoni diretta. Isegwi li huwa neċessarju li jiġi kkunsidrat jekk huwa jikkostitwixxix diskriminazzjoni indiretta. Skont il-kriterju stipulat fl-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva 2000/78, għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni indiretta meta dispożizzjoni, kriterju jew prattika apparentement newtrali tkun tqiegħed persuni li għandhom, fost l-oħrajn, diżabbiltà fi żvantaġġ partikolari kkomparat ma’ persuni oħra.

33. Diġà indikajt li l-miżura inkwistjoni hija apparentement newtrali ( 17 ). Fir-rigward, sussegwentement, tad-domanda dwar jekk persuni b’diżabbiltà jkunux tqiegħdu fi żvantaġġ, ir-riżultat ta’ Bedi li jakkwista d-dritt għal pensjoni, iżda mnaqqsa, tal-irtirar antiċipata kien li l-pagament tal-għajnuna waqaf. Fil-każ ta’ ħaddiema mingħajr diżabbiltà ma jkun hemm l-ebda dritt awtomatiku għal pensjoni antiċipata. L-għajnuna tkun għalhekk tkompli tkun pagabbli sakemm il-persuna kkonċernata tilħaq l-età standard tal-irtirar ta’ 63, meta l-pensjoni tkun pagabbli b’mod sħiħ. Id-deċiżjoni tar-rinviju tagħmilha ċara li l-attività finanzjarja netta għall-kategorija ta’ din tal-aħħar hija aħjar minn dik li tapplika għal Bedi u tkompli tosserva li l-pożizzjoni tiegħu hija, b’paragun, sostanzjalment agħar bħala riżultat ( 18 ). Lanqas ma kellu xi għażla fil-kwistjoni: l-għajnuna kienet tieqaf anki jekk hu kien jagħżel li ma jieħux il-pensjoni tal-irtirar tiegħu qabel id-data tal-irtirar normali. Fid-dawl ta’ dan, inqis li l-miżura fil-fatt tqiegħed lill-ħaddiema b’diżabbiltà bħal Bedi fi żvantaġġ.

34. Fir-rigward, fl-aħħar nett, tad-domanda jekk is-sitwazzjoni ta’ dawn il-ħaddiema hijiex komparabbli għal dik ta’ persuni mingħajr diżabbiltà, il-Ġermanja (fl-osservazzjonijiet ippreżentati għan-nom tagħha stess) targumenta li dak l-element huwa nieqes. Hija tissottometti, essenzjalment, li l-evalwazzjoni rilevanti tista’ ssir f’żewġ punti fiż-żmien. L-ewwel waħda hija d-data li fiha r-relazzjoni ta’ impjieg tiġi fit-tmiem. F’dak il-punt, kemm il-ħaddiem b’diżabbiltà u kif ukoll l-ħaddiema mingħajr diżabbiltà huma, hija aċċettat, f’sitwazzjoni komparabbli. It-tieni waħda hija d-data li fiha l-persuna kkonċernata tikseb id-dritt li tieħu l-pensjoni. Hemmhekk, il-Ġermanja argumentat li ż-żewġ gruppi ma jistgħux jitqiesu li huma fl-istess pożizzjoni, għaliex il-bżonn tagħhom għall-għajnuna tranżitorja jkun differenti — dawk li għandhom diżabbiltà mhux ser ikollhom iktar bżonn waħda, filwaqt li dawk li huma mingħajr diżabbiltà xorta ser jibqgħu bżonnha.

35. Insostenn tat-tieni waħda minn dawn l-interpretazzjonijiet, il-Ġermanja tirreferi għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Hija tiċċita b’mod partikolari lil (i) Burton, ( 19 ) fejn is-suġġett tal-kawża kien skema ta’ sensja volontarja li taħtha l-impjegati rġiel kienu jiksbu d-dritt għall-pagamenti f’data iktar tard mill-impjegati nisa, għaliex l-età pensjonabbli normali għal dawn tal-aħħar kienet tiġi qabel ta’ dawk tal-ewwel, iżda bl-ammont pagabbli lil kull kategorija tkun kkalkolata fuq bażi identika; (ii) Roberts, ( 20 ) li kienet dwar il-pensjoni ta’ allowance addizzjonali temporanja pagabbli lill-impjegati li jieħdu rtirar antiċipat ibbażat fuq nuqqas ta’ saħħa b’pagamenti lin-nisa li jsiru b’rata iktar baxxa mill-irġiel wara l-età ta’ 60 biex ikun rifless l-fatt li huma jiksbu d-dritt li jieħdu pensjoni tal-Istat minn dik l-età, iżda bil-mekkaniżmu biex tiġi kkalkolata l- l-pensjoni ta’ allowance addizzjonali temporanja ikun newtrali; u (iii) Hlozek, ( 21 ) li kienet tikkonċerna l-benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja pagabbli lill-ħaddiema li jkunu laħqu ċertu età fiż-żmien tat-tkeċċija tagħhom bħala parti mir-ristrutturazzjoni tal-impriża ta’ min iħaddimhom, fejn in-nisa jkollhom id-dritt għall-għajnuna ħames snin qabel l-irġiel għaliex l-età statutorja tagħhom tal-irtirar kienet ħames snin qabel dik li kienet tapplika għall-kollegi rġiel tagħhom.

36. Ftit nieħu ispirazzjoni minn din il-ġurisprudenza. Il-fokus tar-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dawn is-sentenzi ma kienx fuq il-punt li fih id-diskriminazzjoni allegata setgħat bdiet. Minflok, hija qieset l-iskemi fil-qosor, biex tikkonkludi f’kull kawża li ma kien hemm l-ebda diskriminazzjoni. Għamlet hekk f’Burton billi rrikonoxxiet li l-unika differenza bejn il-benefiċċji għall-irġiel u n-nisa oriġinat mill-fatt li l-età minima tal-irtirar taħt id-dritt nazzjonali applikabbli ma kinitx l-istess għall-irġiel u n-nisa. L-għajnuna inkwistjoni, iżda, kienet ikkalkolata bl-istess mod irrispettivament mis-sess tal-ħaddiem. Minn dan kien isegwi li ma kien hemm l-ebda diskriminazzjoni ( 22 ). Roberts għamel il-punt iktar ċar, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-mekkaniżmu biex tiġi kkalkolata l-pensjoni ta’ allowance addizzjonali temporanja kien newtrali, li fi kliemha “ġiet ikkonfermata l-assenza ta’ kwalunkwe diskriminazzjoni” (traduzzjoni mhux uffiċjali) ( 23 ). F’Hlozek, hija adottat raġunament simili ( 24 ).

37. Jidhirli li l-punt kollu f’din il-kawża huwa li l-iskema inkwistjoni fil-proċeduri prinċipali ma hijiex newtrali.

38. Fil-fatt, il-Ġermanja tidher li aċċettat li jista’ jkun hemm aspetti rilevanti oħra għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Hija tirreferi f’dan ir-rigward għal Odar, ( 25 ) li kienet tinvolvi allowance ta’ tkeċċija minn impjieg pagabbli lill-ħaddiema b’diżabbiltà severa taħt pjan soċjali li bis-saħħa tiegħu huwa rċieva somma iżgħar minn dik li kellu d-dritt għaliha li kieku kien mingħajr diżabbiltà. Ma kien hemm l-ebda dubju li l-eżiti taħt l-iskemi kkonċernati kienu newtrali bejn iż-żewġ kategoriji tal-ħaddiema. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset il-pożizzjoni b’referenza għall-“ħaddiema li jappartjenu f’kategorija ta’ età li toqrob lejn l-irtirar” u ddeċidiet li huma kienu f’sitwazzjoni komparabbli għal ħaddiema oħrajn ikkonċernati bil-pjan soċjali, għaliex ir-relazzjoni ta’ impjieg tagħhom ma’ min iħaddimhom spiċċat għall-istess raġuni u fl-istess ċirkustanzi. Il-“vantaġġ” mogħti lill-ħaddiema b’diżabbiltà severa, li jikkonsisti fid-dritt tagħhom li jitolbu pensjoni tal-irtirar tliet snin qabel il-ħaddiema mingħajr diżabbiltà, ma kienx ipoġġihom f’sitwazzjoni differenti fir-rigward ta’ dawn il-ħaddiema ( 26 ).

39. Jidhirli li din il-ġurisprudenza hija kunsiderevolment iktar rilevanti għall-kawża preżenti mis-sentenzi diskussi f’punti 35 u 36 iktar ’il fuq. Id-domanda tibqa’, iżda, jekk hijiex preċiżament trasposta. B’mod partikolari, hija ċ-ċirkustanza li (i) f’Odar il-fatti kienu jinvolvu il-kalkolazzjoni ta’ ħlas ta’ somma f’daqqa, li kienet ridotta fil-każ ta’ ħaddiema b’diżabbiltà severa biex tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt antiċipat tagħhom għal pensjoni tal-irtirar, filwaqt li (ii) f’din il-kawża l-benefiċċji kienu jinkludu ħlasijiet kontinwi taħt il-ftehim kollettiv li kienu tterminati meta d-dritt għall-ħlas antiċipat tal-pensjoni tal-irtirar isir disponibbli, biżżejjed biex issir distinzjoni bejn iż-żewġ sitwazzjonijiet?

40. Ma naħsibx li dan huwa l-każ.

41. Fiż-żewġ kawżi, l-applikant kien affaċċjat b’riduzzjoni effettiva fil-ħlas li rċieva minħabba t-terminazzjoni tal-impjieg tiegħu biex jittieħed inkunsiderazzjoni l-akkwist antiċipat tad-dritt tiegħu għal pensjoni tal-irtirar. F’Odar, dik ir-riduzzjoni kienet saret fl-istadju meta kienet ġiet ikkalkolata s-somma sħiħa, filwaqt li fil-kawża ta’ Bedi, hija qamet fil-mument tat-tmiem tal-ħlasijiet taħt il-ftehim kollettiv. Ir-riżultat nett kien l-istess: kull reċipjent irċieva inqas flus għaliex kien b’diżabbiltà. L-għan ta’ kull waħda mill-iskemi kien li jibbenefikaw ħaddiema ta’ ċertu età li jaffaċċjaw tkeċċija minħabba raġunijiet operazzjonali. Il-fatt li l-għajnuna fil-kawża preżenti kienet pagabbli fuq bażi kontinwa bl-iskop li tinkoraġġixxi l-ħaddiema kkonċernati jibqgħu fis-suq tax-xogħol ma jirrappreżentax fl-opinjoni tiegħi differenza li hi materjali biżżejjed biex issir distinzjoni bejn iż-żewġ sitwazzjonijiet.

42. Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, l-isfond taż-żewġ kawżi, sa fejn huwa rilevanti għal dawn il-proċeduri, huwa essenzjalment simili u l-prinċipji li għandhom jittieħdu minn Odar jistgħu jiġu applikati għas-sitwazzjoni ta’ Bedi. F’Odar, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ħaddiema b’diżabbiltà li jkunu qed joqorbu lejn l-irtirar kienu f’sitwazzjoni komparabbli għal dik ta’ ħaddiema oħra kkonċernati bil-modalitajiet għall-ħlas ta’ ammont f’daqqa, minħabba li r-relazzjoni ta’ impjieg tagħhom ma’ min iħaddimhom intemmet għall-istess raġuni u fl-istess ċirkustanzi ( 27 ). Hemm fl-opinjoni tiegħi ftit diffikultà biex dan ir-raġunament jiġi estiż b’analoġija għall-kawża preżenti.

Diskriminazzjoni indiretta: id-derogazzjonijiet elenkati fl-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva 2000/78

43. Fid-dawl ta’ dan, il-kwistjonijiet li jmisshom ikunu indirizzati huma jekk il-miżura inkwistjoni tistax titqies li hi oġġettivament ġustifikata minn għan leġittimu u jekk il-mezzi li jilħqu dak l-għan humiex xierqa u neċessarji għall-finijiet tal-Artikolu 2(2)(b)(i) tad-Direttiva 2000/78.

44. Il-Ġermanja (kemm fl-osservazzjonijiet tagħha ppreżentati għan-nom tagħha stess u f’dawk ippreżentati bħala rappreżentant tar-Renju Unit) targumenta li fil-fatt hemm għan leġittimu għall-miżura. Sa fejn huwa rilevanti, ( 28 ) hija tinnota b’mod partikolari l-fatt li l-għajnuna hija pagabbli mill-fondi tal-Istat u li dawn b’definizzjoni huma limitati. Ma hemm l-ebda raġuni tajba biex l-għajnuna tkompli tkun pagabbli meta r-riċevitur ikun provdut bil-mezzi ta’ sussistenza permezz ta’ rotta oħra. Hija tinnota li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-ġestjoni tajba tar-riżorsi tal-Istat tista’ tikkostitwixxi għan leġittimu f’dawn iċ-ċirkustanzi.

45. Jien ma kont insib xi ngħid xejn kontra dawn is-sottomissjonijiet. Huwa fil-fatt il-każ li l-fondi pubbliċi jintefqu b’mod għaqli ( 29 ). Jien għalhekk naqbel li dak l-għan huwa wieħed leġittimu.

46. Jista’ jingħad ukoll li huwa xieraq u neċessarju?

47. Dwar l-ewwel wieħed minn dawn il-kriterji, il-Ġermanja (kemm fil-kapaċità tagħha u bħala rappreżentant tar-Renju Unit) innotat b’mod partikolari li l-għan tal-ftehim huwa li jipprovdi dħul sodisfaċenti għall-impjegati meta dawn jistgħu jkunu xort’ oħra fi bżonn finanzjarju, li l-għan tiegħu “jista’, fil-każ tal-impjegati b’diżabbiltà, jingħad li jgħib” meta huma jakkwistaw id-dritt tagħhom għall-ħlas ta’ pensjoni tal-irtirar antiċipata. Hija qieset din il-kunsiderazzjoni bħala waħda xierqa.

48. Jien hawnhekk m’iniex konvint lil hinn minn kull dubju bir-raġunament tal-Ġermanja. B’mod partikolari, l-approċċ tagħha huwa bbażat fuq il-premessa li l-għan li jibbenefikaw l-impjegati fi bżonn finanzjarju jista’ jingħad li jintilef meta r-riċevitur tal-benefiċċju inkwistjoni jakkwista d-dritt għal pensjoni. Dan jippreżupponi li l-pensjoni tkun ta’ valur suffiċjentement għoli li tikkumpensa għal dak il-bżonn finanzjarju. Filwaqt li l-livell tal-pensjonijiet tal-irtirar tal-Istat jista’ jvarja minn Stat Membru għal ieħor, ma jistax ikun preżunt li, anki meta pagabbli bir-rata sħiħa, dawk il-pensjonijiet ikunu fil-każijiet kollha biżżejjed għar-riċevitur biex jgħix f’kull grad ta’ kumdità. Meta l-ammont inkwistjoni jkun ridott biex jittieħed kont ta’ pagament antiċipat, isir iktar probabbli li s-somma rċevuta ma tkunx tirrappreżenta dħul sodisfaċenti. F’dan il-każ, ma jistax jingħad li l-bżonnijiet finanzjarji tar-reċipjent “jista’ jingħad li jgħibu”. Jien għalhekk nikkonkludi li l-għan li jkun provdut dħul sodisfaċenti għall-impjegati f’ċirkustanzi bħal dawk ta’ Bedi jista’ jingħad li jgħib — u għalhekk li l-miżura tista’ tingħad li tkun xierqa — biss meta d-differenza bejn l-ammont tal-pensjoni li jkollhom dritt għaliha u dak tal-għajnuna li ma tkomplietx ma tkunx tali li l-impjegati jmorru lura, jew ikunu f’riskju li jmorru lura, għas-sitwazzjoni ta’ bżonn finanzjarju li l-għajnuna kienet intiża li tipprovdi kontriha. Sew jekk dan ikun jew ma jkunx il-każ, hija kwistjoni li tkun għall-qorti nazzjonali li tivverifika.

49. Fir-rigward tal-kriterju ta’ neċessità, l-istess Stat Membru jqiegħed enfasi miżjuda fuq il-grad ta’ diskrezzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li hija offruta lill-Istati Membri fid-definizzjoni tal-miżuri li jimplimentaw għan partikolari fil-qasam tal-politika soċjali u tal-impjieg. Dan huwa, fil-fehma tagħha, a fortiori il-każ meta l-miżura inkwistjoni tkun diġà ġiet deċiża bejn l-imsieħba soċjali fi ftehim kollettiv. Hija tinnota li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet aċċettat li dawn l-imsieħba għandhom “diskrezzjoni wiesa” f’dak il-kuntest ( 30 ) u tagħmel dak li hija tipperċepixxi bħala distinzjoni fundamentali bejn dik is-sitwazzjoni u l-pjan soċjali li kien inkwistjoni f’Odar. Id-dritt nazzjonali jippermetti libertà diskrezzjonali kunsiderevolment iżgħar fil-kawża tal-aħħar, minħabba li l-partijiet għall-pjan huma obbligati li jieħdu inkunsiderazzjoni ċirkustanzi li jkunu japplikaw wara li ttemm ir-relazzjoni tal-impjieg.

50. Jien naċċetta li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tinterferixxi bil-mod mad-deċiżjonijiet meħuda mill-imsieħba soċjali fit-tfassil ta’ ftehimiet bħal dak li huwa inkwistjoni fil-proċeduri prinċipali ( 31 ). Iżda, il-marġni diskrezzjonali li dan jippreżupponi ma jneħħix il-ħtieġa li jkun rispettat il-prinċipju li l-miżuri għandhom ikunu kemm xierqa u kif ukoll neċessarji. F’dan ir-rigward, jien ninnota, l-ewwel nett, li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet f’Hennigs u Mai, meta jkun ikkunsidrat il-marġni ta’ diskrezzjoni mogħtija lill-imsieħba soċjali fil-kuntest ta’ ftehimiet kollettivi, li “t-trattament differenti bbażat fuq l-età jkun xieraq u neċessarju għat-twettieq ta’ dan l-għan” ( 32 ). It-tieni nett, jien ninnota li l-Artikolu 16(b) tad-Direttiva 2000/78 jeħtieġ lill-Istati Membri jiżguraw li kwalunkwe dispożizzjoni kuntrarja għall-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament li hija inkluża, fost l-oħrajn, fi ftehimiet kollettivi għandha, jew tista’ tiġi, iddikjarata nulla u bla effett jew tiġi emendata.

51. Biex niddeċiedi dwar din il-kwistjoni, huwa fl-opinjoni tiegħi importanti li nżommu f’moħħna is-sitwazzjoni ta’ ħaddiema b’diżabbiltà severa bħal Bedi, u, b’mod partikolari, id-diffikultajiet speċifiċi u r-riskji li huma jaffaċċjaw. L-għan kollu tad-Direttiva 2000/78 fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha għall-ħaddiema b’diżabbiltà hu, wara kollox, li tipprevjeni d-diskriminazzjoni kontra dawn il-ħaddiema u għalhekk li ttejjeb il-pożizzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol. Dan jinkludi li jiġi żgurat li huma jkunu mogħtija l-opportunitajiet kollha possibbli f’dak is-suq u li ma jkunux żvantaġġati finanzjarjament. Dawn il-ħaddiema, barra minn hekk, x’aktarx jaffaċċjaw diffikultajiet ikbar biex isibu impjieg mill-ħaddiema l-oħra mingħajr diżabbiltà u dawn id-diffikultajiet għandhom tendenza li jaggravaw hekk kif huma jersqu lejn l-età tal-irtirar ( 33 ). Huwa importanti li jitfakkar li d-dritt għax-xogħol ilu rikonoxxut mill-Qorti tal-Ġustizzja mill-1974, meta tat is-sentenza tagħha f’Nold vs Il-Kummissjoni, ( 34 ) u li issa ġie stabbilit fl-Artikolu 15 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ( 35 ).

52. Huwa wkoll importanti li wieħed jinnota li l-għajnuna pagabbli lil persuni bħal Bedi tittermina awtomatikament kif huma jakkwistaw id-dritt li jirċievu l-pagament antiċipat tal-pensjoni tal-irtirar minkejja li huma ma jkunux jixtiequ li jiġbdu l-pensjoni f’dak iż-żmien. Huma jistgħu, pereżempju, ikunu jixtiequ li jibqgħu impjegati u jiddifferixxu li jieħdu l-pensjoni sal-età normali tal-irtirar meta jirċevuha b’mod sħiħ.

53. Fil-fatt, jien jidhirli li dan il-punt huwa l-qofol tad-diffikultajiet li huma affaċċjati mill-modalitajiet nazzjonali kkontestati f’din il-kawża. Bla dubju, jista’ ikun hemm kull xorta ta’ raġunijiet perfettament ta’ min ifaħħarhom għaliex persuni b’diżabbiltà bħal Bedi għandhom jiksbu d-dritt għall-pagament antiċipat tal-pensjoni tal-irtirar tagħhom, minkejja b’rata mnaqqsa, f’każ li jkunu jixtiequ li jieħdu vantaġġ minn dan il-benefiċċju. Huma jistgħu, kif irrilevat il-Ġermanja, isibu lilhom infushom f’pożizzjoni fejn huma għandhom inqas ċans li jsibu impjieg u jkunu grati għall-għajnuna finanzjarja offruta lilhom. Iżda dawn l-modalitajiet ma jippreżentawx lill-ħaddiema b’għażla reali jekk ikunu jixtiequ jkomplu jaħdmu u jkollhom l-opportunità li jagħmlu hekk.

54. Minflok, kif il-ħaddiem b’diżabbiltà jilħaq l-età li fiha jikseb id-dritt li jieħu pensjoni antiċipata b’rata mnaqqsa, l-allowance tinqata’. Jekk huwa jibqa’ fix-xogħol, huwa ser isofri għaliex huwa jkun tilef l-allowance. Jekk huwa jiddeċiedi li jieħu l-pensjoni, huwa xorta x’aktarx li jitlef - sakemm, jiġifieri, l-ammont tal-pensjoni ma jkunx akbar minn dak tal-paga tiegħu fl-impjieg flimkien mal-allowance, riżultat li ma jidhirx li hu probabbli fil-prattika. Dak li ma huwiex disponibbli lilu hija t-tielet opzjoni, li taħtha huwa jista’ jagħżel li ma jieħux il-pensjoni tal-irtirar antiċipata iżda jiddeċiedi li jibqa’ fix-xogħol u jirċievi l-allowance. Iżda din it-tielet opzjoni hija preċiżament dik li ħaddiem mingħajr diżabbiltà awtomatikament jirċievi.

55. Ikkunsidrata minn dan l-angolu, l-impatt tal-iskema, kif stabbilit taħt il-ftehim kollettiv, għandu fl-opinjoni tiegħi dak li l-Qorti tal-Ġustizzja sejħet f’Odar“effett li tipproduċi ħsara eċċessiva” għall-interessi leġittimi tal-ħaddiema b’diżabbiltà bħal Bedi ( 36 ).

56. Fid-dawl ta’ dik il-konklużjoni, jien għandi nżid li jien ma nemminx li l-argument tal-Ġermanja, li l-impatt ta’ kwalunkwe diskriminazzjoni illegali huwa, essenzjalment, materja li għandu jkun trattat fil-livell tal-iskema ta’ pensjoni nazzjonali, jista’ jirnexxi. Biex huma jissodisfaw il-kriterji tad-Direttiva 2000/78, dawk responsabbli mill-amministrazzjoni u l-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv għandhom jagħmlu hekk b’mod li ma jkunux jikkostitwixxu diskriminazzjoni illegali. L-ewwel pass ovvju f’kawża bħal din huwa li jintalab finanzjament addizzjonali sabiex tkun eliminata l-problema. Peress li sa issa jista’ relattivament ikun hemm ftit persuni fil-pożizzjoni ta’ Bedi, jista’ jkun il-każ li l-flus neċessarji jkunu disponibbli fil-qrib. Jekk dan ma jkunx il-każ, jew jekk ikun hemm il-fondi biex tkopri biss parti mit-telf, is-soluzzjoni alternattiva – għalkemm ovvjament inqas sodisfaċenti — tkun li jiġu riallokati l-benefiċċji taħt il-ftehim biex globalment l-iskema tkun konformi.

57. Minn dan isegwi fil-fehma tiegħi li ma jistax jingħad li r-regoli nazzjonali inkwistjoni jissodisfaw il-kriterju ta’ neċessità u, għaldaqstant, li huma jonqsu li jissodisfaw il-kriterju stabbilit fl-Artikolu 2(2)(b)(i) tad-Direttiva 2000/78.

58. Mhux qed jiġi ssuġġerit li d-deroga addizzjonali elenkata fl-Artikolu 2(2)(b)(ii) tad-direttiva, li tapplika biss għall-persuni b’diżabbiltà u mhux għall-kategoriji ta’ persuni li d-direttiva tfittex li tipproteġi, hija rilevanti fil-kawża preżenti u għalhekk jien mhux ser nikkunsidraha ulterjorment.

59. Jien għalhekk nikkonkludi li l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2000/78 għandu jkun interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni ta’ ftehim kollettiv li jipprevedi li l-irċevuta ta’ benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja li huwa kkalkolat b’riferiment għal remunerazzjoni bażika mniżżel fil-ftehim kollettiv u li jfittex li jipprovdi dħul diċenti lill-impjegati stabbiliti sew li tilfu l-impjieg tagħhom, fir-rigward ta’ impjegati b’diżabbiltà meta l-impjegat ikkonċernat jikseb id-dritt li jirċievi pensjoni tal-irtirar antiċipata skontata fejn (i) il-membri mingħajr diżabbiltà fl-impjieg jistgħu jkomplu jirċievu l-għajnuna sakemm jiksbu id-dritt li jieħdu pensjoni tal-irtirar fl-età standard tal-irtirar, b’dik il-pensjoni tkun pagabbli b’mod sħiħ u (ii) l-impjegat b’diżabbiltà ma jiġix offrut l-għażla li jkompli jirċievi l-għajnuna sal-età standard tal-irtirar, li b’hekk tippermettilu jkompli jipparteċipa fis-suq tax-xogħol bl-istess mod bħal impjegati mingħajr diżabbiltà, iżda għandu minflok jeħel penali finanzjarja sinjifikattiv f’każ li huwa jkun jixtieq li jibqa’ disponibbli għall-impjieg sakemm jikseb id-dritt li jieħu l-pensjoni tal-irtirar tiegħu b’mod sħiħ.

Konklużjoni

60. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jien nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha twieġeb it-talba għal rinviju mil-Landesarbeitsgericht Hamm (il-Qorti Superjuri tax-Xogħol ta’ Hamm, il-Ġermanja) kif ġej: L-Artikolu 2(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas-27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol għandu jkun interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni ta’ ftehim kollettiv li jipprevedi li l-irċevuta tal-benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja li huwa kkalkolat b’riferiment għal remunerazzjoni bażika mniżżel fil-ftehim kollettiv u li jfittex li jipprovdi dħul diċenti lill-impjegati stabbiliti sew li tilfu l-impjieg tagħhom, fir-rigward ta’ impjegati b’diżabbiltà meta l-impjegat ikkonċernat jikseb id-dritt li jirċievi pensjoni tal-irtirar antiċipata skontata, meta (i) il-membri mingħajr diżabbiltà fl-impjieg jistgħu jkomplu jirċievu l-benefiċċju ta’ allowance addizzjonali temporanja sakemm jiksbu id-dritt li jieħdu pensjoni tal-irtirar fl-età standard tal-irtirar, b’dik il-pensjoni tkun pagabbli b’mod sħiħ, (ii) l-impjegat b’diżabbiltà ma jiġix offrut l-għażla li jkompli jirċievi l-għajnuna sal-eta’ standard tal-irtirar, li b’hekk tippermettilu jkompli jipparteċipa fis-suq tax-xogħol bl-istess mod bħal impjegati mingħajr diżabbiltà, iżda minflok għandu jeħel penali finanzjarja sinjifikattiv f’każ li huwa jkun jixtieq li jibqa’ disponibbli għall-impjieg sakemm jikseb id-dritt li jieħu l-pensjoni tal-irtirar tiegħu b’mod sħiħ.

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

( 2 ) Direttiva tas-27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79 - 85).

( 3 ) L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2000/78 huwa intitolat “Akkomodazzjoni raġjonevoli għal persuni b’diżabilità”. Huwa jobbliga lil dawk li jħaddmu jieħdu miżuri approprjati biex jipprovdu akkomodazzjoni raġonevoli għal persuni b’diżabbiltà f’ċerti ċirkustanzi.

( 4 ) Il-lista sħiħa tinkludi l-forzi armati tal-Belġju, tal-Kanada, ta’ Franza, tar-Renju Unit u tal-Istati Uniti.

( 5 ) Ara s-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012, Dittrich et, C‑124/11, C‑125/11 u C‑143/11, EU:C:2012:771, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 6 ) Ara s-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012, Dittrich et, C‑124/11, C‑125/11 u C‑143/11, EU:C:2012:771, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 7 ) Ara s-sentenza tal-1 ta’ April 2008, Maruko, C‑267/06, EU:C:2008:179, punt 44.

( 8 ) Ara s-sentenza tat-2 ta’ Ġunju 2016, C, C‑122/15, EU:C:2016:391, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata. Ara wkoll, b’analoġija u a contrario, is-sentenza tat-22 ta’ Novembru 2012, Elbal Moreno, C‑385/11, EU:C:2012:746, punt 19 et seq., u l-Konklużjonijiet tiegħi f’Espadas Recio, C‑98/15, EU:C:2017:223, punt 33 et seq.

( 9 ) Ara s-sentenza tat-2 ta’ Ġunju 2016, C, C‑122/15, EU:C:2016:391, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 10 ) Ara s-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012, Dittrich et, C‑124/11, C‑125/11 u C‑143/11, EU:C:2012:771, punt 35.

( 11 ) Ara s-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012, Dittrich et, C‑124/11, C‑125/11 u C‑143/11, EU:C:2012:771, punti 37 u l-ġurisprudenza ċċitata, u 39.

( 12 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-1 ta’ April 2008, Maruko, C‑267/06, EU:C:2008:179, punt 48.

( 13 ) Fil-kawża ta’ Dittrich et.

( 14 ) Fil-kawża ta’ Maruko.

( 15 ) Ara s-sentenza tad-9 ta’ Diċembru 2004, Hlozek, C‑19/02, EU:C:2004:779, punt 38.

( 16 ) Is-sentenza tal-11 ta’ April 2013, HK Danmark, C-335/11 u C-337/11, EU:C:2013:222, punt 72.

( 17 ) Ara l-punt 31 iktar ’il fuq.

( 18 ) Ara l-punt 11 iktar ’il fuq.

( 19 ) Is-sentenza tas-16 ta’ Frar 1982, 19/81, EU:C:1982:58.

( 20 ) Is-sentenza tad-9 ta’ Novembru 1993, C‑132/92, EU:C:1993:868.

( 21 ) Is-sentenza tad-9 ta’ Diċembru 2004, C-19/02, EU:C:2004:779.

( 22 ) Ara, f’dan is-sens, il-punti 15 u 16 tas-sentenza tas-16 ta’ Frar 1982, 19/81, EU:C:1982:58.

( 23 ) Ara l-punt 23 tas-sentenza tad-9 ta’ Novembru 1993, C‑132/92, EU:C:1993:868.

( 24 ) Ara l-punt 49 tas-sentenza tad-9 ta’ Diċembru 2004, C-19/02, EU:C:2004:779.

( 25 ) Is-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012, C‑152/11, EU:C:2012:772.

( 26 ) Ara l-paragrafi 61 u 62 tas-sentenza.

( 27 ) Ara l-paragrafu 61 tas-sentenza.

( 28 ) Il-Ġermanja invokat żewġ raġunijiet addizzjonali b’referenza għall-punti 29 u 44 tas-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2010, Ingeniørforeningen i Danmark, C‑499/08, EU:C:2010:600. Dawk il-punti jindirizzaw għanijiet leġittimi li ġew meqjusa mill-Qorti tal-Ġustizzja li huma validi għall-finijiet tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 2000/78, li jelenka ċertu dispożizzjonijiet diskreti dwar differenzi ta’ trattament abbażi tal-età. Din il-kawża mhux ikkonċernata ma’ diskriminazzjoni fuq din il-bażi. Għal din ir-raġuni, jien mhux ser inqis ulterjorment dawn ir-raġunijiet addizzjonali.

( 29 ) Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012, Odar, C‑152/11, EU:C:2012:772, punt 43.

( 30 ) Il-Ġermanja tiċċita f’dan ir-rigward is-sentenzi tas-6 ta’ Diċembru 2012, Odar, C‑152/11, EU:C:2012:772, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata, u tat-8 ta’ Settembru 2011, Hennigs u Mai, C‑297/10 u C‑298/10, EU:C:2011:560, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 31 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-31 ta’ Mejju 1995, Royal Copenhagen, C‑400/93, EU:C:1995:155, punt 46.

( 32 ) Ara s-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2011, C‑297/10 u C‑298/10, EU:C:2011:560, punt 65.

( 33 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012, Odar, C‑152/11, EU:C:2012:772, punt 67.

( 34 ) Is-sentenza tal-14 ta’ Mejju 1974, 4/73, EU:C:1974:51, punti 12 sa 14.

( 35 ) ĠU 2010, C 83, p. 389.

( 36 ) Ara s-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012, C‑152/11, EU:C:2012:772, punt 70.