KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

WAHL

ippreżentati fis-27 ta’ Ottubru 2016 ( 1 )

Kawża C‑337/15 P

L-Ombudsman Ewropew

vs

Claire Staelen

“Appell — Responsabbiltà mhux kuntrattwali — Trattament mill-Ombudsman ta’ lment dwar il-ġestjoni ta’ lista ta’ kandidati xierqa f’kompetizzjoni ġenerali — Setgħat ta’ investigazzjoni — Dmir ta’ premura — Dannu morali”

Skont l-Artikolu 41 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), iċ-ċittadini tal-Unjoni huma intitolati għal amministrazzjoni tajba mill-istituzzjonijiet, mill-korpi u mill-l-organi tal-Unjoni f’kwistjonijiet li jikkonċernawhom. Id-dmir ta’ premura, jew biex nuża kliem iktar espliċitu, id-dmir li jiġu eżaminati b’attenzjoni u b’imparzjalità l-aspetti rilevanti kollha tal-każ individwali (iktar ’il quddiem “il-prinċipju TUM”)

1. ( 2 ), huwa inerenti fil-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba. Dan japplika b’mod ġenerali għall-azzjonijiet tal-amministrazzjoni tal-Unjoni fir‑relazzjonijiet tagħha mal-pubbliku ( 3 ).

2. Madankollu, jekk jinkiser id-dritt għall-amministrazzjoni tajba dan jagħti lok għad-danni? B’mod partikolari, il-ksur mill-Ombudsman Ewropew tal-prinċipju TUM jammonta bħala tali, għal ksur suffiċjentement serju [ta’ regola] tad-dritt tal-UE li għandu l-għan li jagħti drittijiet lill-individwi? Fil-qofol, dan huwa dak li l-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda bħalissa tintalab tiddeċiedi, iktar minn 12-il sena wara li tat is-sentenza influwenti fil-kawża Lamberts ( 4 ).

3. Il-Qorti Ġenerali essenzalment iddeċidiet li l-ksur tal-prinċipju TUM jammonta, fih innifsu, għal ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni, u li f’erba’ okkażjonijiet separati, l-Ombudsman naqas milli josserva dak il-prinċipju meta kkunsidrat l-ilment ta’ Claire Staelen jew b’konnessjoni miegħu ( 5 ). Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Ombudsman naqas milli jirrispondi l-ittri tagħha f’terminu raġonevoli. Bħala konsegwenza ta’ dak il-ksur, il-Qorti Ġenerali tat bħala danni EUR 7000 lil C. Staelen għat-telf tagħha ta’ kunfidenza fil-kariga tal-Ombudsman u għas-sensazzjoni tagħha ta’ telf ta’ ħin u ta’ enerġija.

4. Jiena ma naqbilx mal-Qorti Ġenerali u ser nispjega għaliex f’dawn il-konklużjonijiet. Dan iwassalni biex nagħti l-parir lill-Qorti tal-Ġustizzja li tħassar is-sentenza appellata u tiddeċiedi fuq il-kawża li saret fl-ewwel istanza, filwaqt li tiċħad ir-rikors ta’ C. Staelen bħala infondat ( 6 ).

I – Il-kuntest ġuridiku

5. L-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni 94/262/KEFA, KE, Euratom ( 7 ) jipprovdi: “1. L-Ombudsman għandu ( 8 ), fuq mozzjoni proprja jew li ġejja minn ilment, jikkonduċi kull inkjesta li tidhirlu ġustifikabbli biex jikkjarifka kull suspett ta’ amminstrazzjoni ħażina fl-attivitajiet tal-istituzzjonijiet [tal-UE] u korporazzjonijiet. […] 2. L-istituzzjonijiet [tal-UE] u korporazzjonijiet huma obbligati li jipprovdu lill-Ombudsman bi kwalunkwe informazzjoni mitluba mill-Ombudsman u jtuh aċċess għall-fajls konċernati […] Uffiċjali u impjegati oħra ta’ l-istituzzjonijiet [tal-UE] u korporazzjonijiet għandhom jixhdu fuq talba ta’ l-Ombudsman [tal-UE] […]”.

II – L-isfond tal-proċeduri ( 9 )

6. Fl-14 ta’ Novembru 2006, C. Staelen ressqet ilment quddiem l-Ombudsman dwar il-ġestjoni allegatament ħażina mill-Parlament Ewropew tal-lista ta’ kandidati xierqa li rriżultat mill-Kompetizzjoni Ġenerali EUR/A/151/98, li fiha r-rikorrenti tidher bħala kandidat li għaddiet.

7. Fl-aħħar tal-investigazzjoni tagħha (iktar ’il quddiem “l-investigazzjoni iniżjali”), l-Ombudsman ħareġ, fit-22 ta’ Ottubru 2007, deċiżjoni fejn ikkonkluda li l-Parlament ma kienx wettaq att ta’ amministrazzjoni ħażina.

8. Fid-29 ta’ Ġunju 2010, l-Ombudsman iddeċieda li jibda investigazzjoni ex officio, sabiex jevalwa mill-ġdid jekk il-Parlament kienx wettaq att ta’ amministrazzjoni ħażina (iktar ’il quddiem, “l-investigazzjoni ex officio”).

9. Fil-31 ta’ Marzu 2011, l-Ombudsman ħa deċiżjoni fejn waqqaf l-investigazzjoni msemmija iktar ’il fuq u ddeċieda, għal darb’oħra, li l-Parlament ma kienx ikkommetta att ta’ amministrazzjoni ħażina.

III – Il-proċeduri quddiem il-Qorti Ġenerali

10. B’rikors ippreżentat fl-20 ta’ April 2011. C. Staelen ressqet kawża għad-danni kontra l-Ombudsman fejn talbet kumpens għat-telf li allegatament sofriet bħala riżultat ta’ kif l-Ombudsman ittrattat l-ilment tagħha msemmi iktar ’il fuq fil-punt 6.

11. Wara seduta pubblika li saret fid-9 ta’ April 2014, il-Qorti Ġenerali laqgħet parzjalment, fis-sentenza appellata, it-talba ta’ C. Staelen u ordnat lill-Ombudsman iħallasha EUR 7000. Il-Qorti Ġenerali ċaħdet fil-bqija l-kawża u ordnat kull parti tbati nofs l-ispejjeż tal-parti l-oħra.

IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet

12. Permezz tal-appell tagħha, ippreżentat fil-Qorti tal-Ġustizzja fis-6 ta’ Lulju 2015, l-Ombudsman jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha: — tannulla s-sentenza appellata (1) sa fejn hija tikkonkludi (a) li l-Ombudsman wettaq diversi atti illegali li jikkostitwixxu ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni, (b) li r-realtà ta’ dannu morali ġiet stabbilita u (c) li hemm rabta kawżali bejn l-atti illegali identifikati mill-Qorti Ġenerali u dak id-dannu morali u (2) sa fejn hija tikkundanna lill-Ombudsman għall-ħlas ta’ danni ta’ EUR 7000. — tiċħad it-talba bħala infondata sa fejn is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tiġi annullata; — b’mod sussidjarju, tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali sa fejn is-sentenza appellata tiġi annullata; — tiddeċiedi fuq l-ispejjeż b’mod ġust u ekwu.

13. Fir-risposta tagħha, ippreżentata fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-8 ta’ Ottubru 2015, C. Staelen talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex: — tiċħad l-appell bħala parzjalment inammissibbli u, fi kwalunkwe każ, bħala infondat; — tordna l-Ombudsman tħallas EUR 50000 f’danni morali; — tikkundanna lill-Ombudsman għall-ispejjeż kollha kemm dwar il-proċeduri ta’ appell kif ukoll dawk tal-ewwel istanza.

14. L-Ombudsman biss ippreżenta osservazzjonijiet orali waqt is-seduta li saret fis-6 ta’ Settembru 2016.

V – Analiżi

A – Rimarki introduttivi

15. Bħala punt ta’ pożizzjoni preliminari, nosserva li t-tieni kap tat-talba li hemm fir-risposta ta’ C. Staelen għall-appell tal-Ombudsman, fejn titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tordna lill-Ombudsman iħallas EUR 50000 f’danni morali, hija manifestament inammissibbli skont l-Artikolu 174 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja billi tmur lil hinn mit-talbiet li tista’ titlob risposta għal appell ( 10 ).

16. Fir-rigward tal-appell tal-Ombudsman, dan fih ħames aggravji.

17. B’mod speċifiku, l-Ombudsman isostni li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li (i) sempliċi ksur tal-prinċipju TUM kien biżżejjed sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju; (ii) spjegazzjoni kredibbli li tingħata minn istituzzjoni matul l-investigazzjoni tal-Ombudsman ma jeżentahiex mid-dmir tagħha li tiżgura jekk ġewx stabbiliti l-fatti li fuqhom hija bbażata dik l-ispjegazzjoni; (iii) ir-risposti irraġonevolment tardivi għall-ittri ta’ C. Staelen jammontaw għal ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni li jattiva r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni; (iv) it-telf ta’ kunfidenza ta’ C. Staelen fil-kariga tal-Ombudsman jista’ jiġi kklassifikat bħala dannu morali mingħajr ma tiġi pprovduta spjegazzjoni adegwata għalih; (v) rabta kawżali eżistiet bejn it-telf ta’ kunfidenza u irregolarità li allegatament wettaq l-uffiċċju tiegħu.

18. Kif irriżulta ċar mis-seduta, fil-każ tat-tieni sar-raba’ partijiet tal-ewwel aggravju tal-appell; it-tieni parti tat-tieni aggravju tal-appell; u t-tielet u r-raba’ aggravji tal-appell, l-Ombudsman jikkontesta kemm is-sustanza tal-konstatazzjonijiet tas-sentenza appellata kif ukoll l-konformità tal-Qorti Ġenerali mal-obbligu tagħha ta’ motivazzjoni. Fi kwalunkwe każ, il-kwistjoni jekk il-motivazzjoni ta’ sentenza tal-Qorti Ġenerali hijiex kontradittorja jew insuffiċjenti tikkostitwixxi punt ta’ liġi li jista’, bħala tali, jiġi invokat fil-kuntest ta’ appell ( 11 ). Barra minn hekk, minħabba n-natura speċifika tiegħu, żball formali li jikkonsisti fil-fatt ta’ ftit jew l-ebda motivazzjoni li tirriżulta minn deċiżjoni mogħtija fl-ewwel istanza jista’ jagħmilha iktar diffiċli, tista’ tgħid, għall-Qorti tal-Ġustizzja fl-appell, li teskludi żball sostanzjali, f’liema każ dawn iż-żewġ motivazzjonijiet jistgħu jidħlu f’xulxin ( 12 ). F’dak id-dawl, għall-finijiet ta’ dawn il-konklużjonijiet, naħseb li huwa l-iktar xieraq li nittratta l-motivazzjoni tas-sentenza appellata b’mod separat wara li nikkunsidra s-sustanza ta’ kull aggravju tal-appell. Se nagħmel hekk issa.

B – L-ewwel aggravju tal-appell: attivazzjoni tar-responsabbiltà tal-Unjoni għall-ksur mill-Ombudsman tal-prinċipju TUM matul l-investigazzjoni inizjali

1. Argumenti tal-partijiet

19. L-ewwel aggravju tal-Ombudsman huwa maqsum f’erba’ partijiet: il-parti inizjali tirrigwarda żball ta’ liġi mill-Qorti Ġenerali meta ddeċidiet b’mod ġenerali li kwalunkwe ksur tal-prinċipju TUM jammonta għal ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni, u tliet partijiet li jirrigwardaw tliet drabi meta l-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Ombudsman kiser dak il-prinċipju b’dak il-mod fil-qafas tal-investigazzjoni inizjali. Dawk it-tliet partijiet jirrigwardaw: (i) id-distorsjoni tal-Ombudsman, fid-deċiżjoni tiegħu tat-22 ta’ Ottubru 2007, tal-kontentut tal-opinjoni tal-Parlament Ewropew tas-27 ta’ Marzu 2007; (ii) in-nuqqas allegat tal-Ombudsman li jindaga jekk il-Parlament kienx informa lill-istituzzjonijiet l-oħrajn bl-inklużjoni ta’ C. Staelen fil-lista ta’ kandidati li għaddew fil-Kompetizzjoni Ġenerali EUR/A/151/98 (iktar ’il quddiem l-“informazzjoni inkwistjoni”); u (iii) in-nuqqas allegat li jinvestiga jekk l-informazzjoni inkwisjtoni kinitx intbagħtet lid-Direttorati Ġenerali (iktar ’il quddiem “DGs”) tal-Parlament stess.

20. L-Ombudsman jikkunsidra li l-approċċ ġenerali li ħadet il-Qorti Ġenerali, b’mod partikolari fil-punt 86 tas-sentenza appellata, ma hijiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Huwa jsostni li l-awtoritajiet ċċitati ma jappoġġawx il-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali. Barra minn hekk, l-Ombudsman jikkunsidra li l-Qorti Ġenerali żbaljat meta ddeċidiet, fil-punti 141 sa 145 tas-sentenza appellata, li t-tliet drabi individwali eżaminati kienu jammontaw għall-ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni.

21. C. Staelen issostni li l-Ombudsman qed iħawwad id-diskrezzjoni li tibda investigazzjoni, li l-Artikolu 3 tad-Deċiżjoni 94/262 jagħtiha, mal-mod kif issir l-investigazzjoni, u li l-Ombudsman jiżbalja meta jgħid li s-sentenza appellata timplika li kwalunkwe żball jammonta għal ksur tal-prinċipju TUM u tattiva r-responsabbiltà tiegħu. C. Staelen tkompli ssostni li l-kwistjoni jekk l-Ombudsman għamilx distorsjoni tal-opinjoni tal-Parlament tat-22 ta’ Marzu 2007 hija evalwazzjoni fattwali li ma hijiex suġġetta għal stħarriġ fl-appell. C. Staelen tassumi bħala fatt li l-Ombudsman qed jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja biex ittaffi l-kundizzjonijiet li jirregolaw ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-appellanti, u jekk dan iseħħ ikun kuntrarju għas-sentenza Lamberts. Barra minn hekk, b’risposta għat-tieni u r-raba’ parti tal-ewwel aggravju tal-appell, C. Staelen issostni li l-Qorti Ġenerali ma għamlet l-ebda żball ta’ liġi.

2. Evalwazzjoni

a) Ammissibbiltà

22. Il-pretenzjoni ta’ C. Staelen li l-ewwel u t-tielet partijiet tal-ewwel aggravju tal-appell huma inammissibbli minħabba n-natura fattwali tagħhom hija infondata.

23. Fil-fatt, l-ewwel parti tal-ewwel eċċezzjoni tal-appell hija punt tad-dritt pur sa fejn tirrigwarda jekk ksur tal-prinċipju TUM jammontax għal ksur suffiċjentement serju [ta’ regola] tad-dritt tal-UE li għandu l-għan li jagħti drittijiet lil individwi. Fir-rigward tal-partijiet l-oħra tal-ewwel aggravju tal-appell, għalkemm bla dubju marbut ma’ evalwazzjonijiet fattwali — jiġifieri fir-rigward tat-trażmissjoni tal-informazzjoni inkwistjoni — l-oġġezzjoni tal-Ombudsman hija waħda ta’ dritt: jekk in-nuqqas tagħha li tinvestiga dik it-trażmissjoni (jew l-assenza tagħha) kienx jammonta għall-ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni. Tal-inqas, kif qal l-Ombudsman fir-risposta tiegħu, dak jinvolvi l-kunsiderazzjoni tal-karatterizzazzjoni legali tal-fatti li għamlet il-Qorti Ġenerali u l-konklużjonijiet legali li siltet minnhom, li l-Qorti tal-Ġustizzja ovvjament għandha ġurisdizzjoni tistħarreġ fl-appell ( 13 ).

b) L-ewwel parti tal-ewwel aggravju tal-appell: kriterju applikabbli meta jiġi kkunsidrat jekk l-Ombudsman kisirx il-prinċipju TUM b’mod li jattiva r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni.

i) Riflessjonijiet ġenerali fuq il-portata tal-prinċipju TUM

24. Id-dmir li jiġu eżaminati b’attenzjoni u imparzjalment l-aspetti rilevanti kollha tal-każ individwali huwa stabbilit sew fid-dritt amministrattiv tal-Unjoni. Huwa prerekwiżit għall-funzjonament tajjeb ta’ amministrazzjoni, għalkemm ma huwiex kunċett b’delinjazzjoni legali preċiża ( 14 ). Forsi dan huwa għaliex, xi kultant, il-prinċipju TUM sar riferiment għalih bħala l-prinċipju jew dmir ta’ “diliġenza”, ta’ “premura”, jew ta’ “solleċitudini”, u forsi għaliex serva biex jifred l-prinċipji fundamentali kontigwi bażiċi tad-dritt amministrattiv bħall-imparzjalità u l-ġestjoni tempestiva ta’ każ ( 15 ).

25. L-aspett ta’ dak il-prinċipju (jew dmir) li huwa fuq quddiem nett fil-każ ineżami, huwa kemm għandha tidħol fil-fond amministrazzjoni biex tikkjarifika u teżamina l-pedamenti fattwali ta’ każ individwali.

26. Il-partikolarità ta’ dan il-każ ma hijiex jekk il-Qorti Ġenerali għamlitx sew meta kkunsidrat li l-Ombudsman kien kiser, f’diversi okkażjonijiet, il-prinċipju TUM. Minflok, tirrigwarda prinċipalment jekk il-Qorti Ġenerali għamlitx sew meta ddeċidiet li l-ksur inkwistjoni kien ta’ tali entità li attiva r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni. Dawk il-kwistjonijiet iġiegħluni nirrifletti fil-qosor, f’dan li se jsegwi, dwar il-portata tal-prinċipju TUM.

27. Mill-bidu, il-prinċipju TUM jimmanifesta ruħu f’żewġ livelli differenti: fi ħdan is-sistema amministrattiva interna tal-Unjoni, u fil-livell tal-Istat Membru meta r-regoli tal-UE jiġu implementati mill-amministrazzjonijiet nazzjonali. Il-punt fokali ta’ din l-opinjoni huwa fuq tal-ewwel ( 16 ).

28. Fil-qosor, il-prinċipju TUM jinvolvi żewġ fehmiet kuntrastanti: kunsiderazzjoni għall-amministrazzjoni, u għall-individwi privati.

29. Minn naħa, huwa ovvju li l-amministrazzjoni ma hijiex omnixjenti. Jekk hija tkun meħtieġa li tieħu miżuri investigattivi dwar kwistjonijiet anki minuri fejn ir-riżultat jista’ jkun biss ta’ importanza żgħira għal kif tittratta każ individwali, jista’ jidher li huwa sproporzjonat u kuntrarju għall-użu effiċjenti tar-riżorsi pubbliċi. Barra minn hekk, u jiddependi miċ-ċirkustanzi, huwa evidenti li kultant, ikun iktar raġonevoli li individwi, li l-każijiet tagħhom qed jiġu ttrattati, ikunu meħtieġa jipprovdu l-informazzjoni mitluba meta dik l-informazzjoni tkun tista’ tiġi pprovduta minnhom faċilment ( 17 ) — dan huwa partikolarment hekk fir-rigward ta’ dawk il-każijiet li jinvolvu applikazzjonijiet. Barra minn hekk, l-interazzjoni ma’ regoli legali oħrajn, bħal dawk li jirregolaw il-kunfidenzjalità, jistgħu jillimitaw l-abbiltà tal-amministrazzjoni li tiġbor iktar informazzjoni. Fl-aħħar nett, il-prinċipju TUM ma huwiex xi panaċea. Għalkemm jeżiġi li l-amministrazzjoni taġixxi bi premura u kawtela, ma jeħtieġx li l-amministrazzjoni tipproteġi lill-operaturi ekonomiċi minn kull dannu ġej mir-riskji kummerċjali normali ( 18 ).

30. Min-naħa l-oħra, l-amministrazzjonijiet pubbliċi huma tipikament kbar u mgħammra sew u, għaldaqstant, adattati aħjar minn individwi privati biex jittrattaw il-każijiet, jagħtu pariri u jiġbru l-informazzjoni rilevanti ( 19 ). Għalhekk, filwaqt li individwi jistgħu jkunu meħteġa li jikkooperaw f’investigazzjoni billi jittrażmettu l-informazzjoni kollha li jkunu jistgħu jipprovdu, l-amministrazzjoni għandha madankollu tagħmel dik l-investigazzjoni bl-ikbar diliġenza possibbli sabiex tneħħi d-dubji li jeżistu ( 20 ). Fil-fatt, l-awtoritajiet għandhom ex officio jeżawrixxu l-mezzi kollha possibbli biex jiġu stabbiliti l-fatti li fuqhom tiddependi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Unjoni fi kwalunkwe każ speċifiku ( 21 ). Għalhekk, hemm dubju kemm il-prinċipju TUM jista’ jiġi mtaffi sabiex jeħfief il-piż amministrattiv jew titnaqqas in-nefqa pubblika, ħlief fejn meta ma jsirx hekk ikun ifisser b’mod ċar li l-piż jew in-nefqa jaqbżu l-limiti ta’ dak li huwa raġonevolment meħtieġ ( 22 ). Fl-aħħar nett, ma hemmx għalfejn li jittaffew l-obbligi ġejjin mill-prinċipju TUM fejn l-eżitu tal-investigazzjoni tal-amministrazzjoni ta’ każ individwali jista’ jwassal għall-impożizzjoni ta’ penalità ( 23 ).

31. F’dak l-isfond, f’Unjoni bbażata fuq l-istat tad-dritt, hija ta’ importanza primarja li l-amministrazzjoni tal-Unjoni tagħmel li tista’ sabiex b’mod permanenti tadotta deċiżjonijiet li huma korretti fil-mertu tagħhom, skont il-prinċipju ġenerali li l-awtoritajiet amministrattivi għandhom jaġixxu skont il-liġi. Għalhekk, meta jiġi kkunsidrat każ individwali, l-awtoritajiet tal-Unjoni għandhom jiġbru, bil-mod l-iktar tempestiv u mgħaġġel possibbli, l-informazzjoni kollha li, fid-dawl taċ-ċirkustanzi, hija neċessarja u suffiċjenti għal dak l-iskop, u li tista’ tagħmilha possibbli biex l-eżitu mixtieq ikun jista’ joqgħod b’suċċess għall-iskrutinju ġudizzjarju prospettiv. L-informazzjoni miġbura mill-amministrazzjoni għandha, tal-inqas, tippermetti l-eżitu li tixtieq tagħti lil kawża pendenti biex titqies xierqa u mhux irraġonevoli ( 24 ). Għalhekk bl-ebda mod ma jista’ jiġi eskluż li awtorità jkollha tuża riżorsi ikbar minn dawk ikkunsidrati fil-bidu.

32. Wara li ntqal dan kollu, jibqa’ l-fatt li fin-nuqqas ta’ kwalunkwe indikazzjoni li tista’ tinstab fl-Artikolu 41 tal-Karta jew xi mkien ieħor fid-dritt primarju, l-evalwazzjoni jekk l-amministrazzjoni qdietx l-obbligu tagħha li teżamina l-aspetti rilevanti kollha ta’ każ individwali sa grad sodisfaċenti hija inerentement każistika. Għal iktar preċiżjoni, dan jiddependi fuq kollox fuq żewġ elementi: l-ewwel nett, iċ-ċirkustanzi fattwali ta’ dak il-każ u, it-tieni, l-interpretazzjoni tar-regoli speċifiċi tal-Unjoni fuq il-proċedura inkwistjoni u l-attivitajiet tal-amministrazzjoni f’dak ir-rigward ( 25 ).

33. Fl-aħħar nett, dwar il-kwistjoni tad-danni, issegwi mill-ġurisprudenza li ksur tal-prinċipju TUM jista’, bħala prinċipju, jagħti lok għall-ħlas ta’ kumpens ( 26 ). B’mod partikolari, dik li issa hija Qorti Ġenerali speċifikat li “konstatazzjoni ta’ żball li, f’ċirkustanzi analogi, awtorità amministrattiva li teżerċita d-diliġenza u l-prudenza ordinarja ma kinitx tikkommetti, issostni l-konklużjoni li l-aġir tal-istituzzjoni tal-[Unjoni] kien illegali b’mod li jirrendi lill-[Unjoni] responsabbli taħt l-[Artikolu 340 TFUE]” ( 27 ). L-użu mill-Qorti Ġenerali tal-kelma “issostni” jidher li jindika li dan it-test ma jiħux post il-kriterji tradizzjonali biex tiġi stabbilita r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni; madankollu l-kliem użat fil-ġurisprudenza jvarja ( 28 ). Fil-ġurisprudenza tagħha il-Qorti tal-Ġustizzja ma stabbilixxietx test komparattiv ta’ dan it-tip ( 29 ), u minflok irriferiet għal “nuqqas ta’ premura li saret dejjem iktar ovvja” ( 30 ).

ii) Sustanza

34. F’dan l-isfond introduttorju, issa se ndur għall-approċċ tal-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata kkritikata mill-Ombudsman u, iktar speċifikament, il-punti 85 sa 88 tagħha.

35. Fil-punt 86 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li “sempliċi ksur tal-prinċipju [TUM] huwa suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju” ( 31 ). Kif qal l-Ombudsman, dak jammonta għal-distorsjoni tal-ġurisprudenza: il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet b’mod konsistenti li fejn il-korp tal-Unjoni inkwistjoni ikollu “marġni diskrezzjonali kunsiderevolment ridott, jew saħansitra ineżistenti, is-sempliċi ksur tad-dritt [tal-Unjoni] jista’ jkun biżżejjed biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju” ( 32 ). U dan ma tantx huwa sorprendenti. Fil-fatt, ir-responsabbiltà min-naħa tal-Unjoni tippresupponi li l-korp tal-Unjoni kkonċernat injora b’mod manifest u gravi l-limiti fuq id-diskrezzjoni tiegħu; bin-natura ġenerali jew individwali ta’ miżura meħuda minn dak il-korp ma jkunx kriterju deċiżiv għall-identifikazzjoni ta’ dak il-limitu ( 33 ). Jekk ikunx hemm responsabbiltà jiddependi fuq numru ta’ elementi mhux eżawrjenti, inklużi, imma mhux limitati għal, l-ammont ta’ diskrezzjoni mħolli lill-korp tal-Unjoni ( 34 ). Fi kliem ieħor, mhux kull żball huwa suffiċjenti biex jattiva r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni; hemm bżonn ta’ xi ħaġa iktar. Il‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija iktar ’il fuq fil-punt 33 fir-rigward tal-prinċipju TUM tikkonferma dan: in-nuqqas ta’ premura għandu jkun manifest. Kieku dak ma kienx il-każ, ftit ikun hemm differenza bejn kawża għal annullament skont l-Artikolu 263 TFUE u kawża għad-danni skont l-Artikolu 268 TFUE.

36. Mhux biss is-sentenza Schneider Electric, li l-Qorti Ġenerali tiċċita bħala awtorità, ma tappoġġax il-fehma li hemm fis-sentenza appellata ( 35 ) imma agħar minn hekk, dak li jingħad fil-punt 86 ta’ dik is-sentenza ma huwiex rikonċiljabbli mal-ġabra fil-qosor — korretta — tal-ġurisprudenza li tirregola l-kundizzjonijiet għall-attivazzjoni tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni msemmijin fil-punti 71 u 72 tagħha.

37. Barra minn hekk, id-dikjarazzjonijiet li għamlet il-Qorti Ġenerali fil-punti li jippreċedu l-punt 86 tas-sentenza appellata ma jiġġustifikawx il-konklużjoni li għamlet f’dak il-punt.

38. L-ewwel nett, il-Qorti Ġenerali qalet, fil-punt 86 tas-sentenza appellata, li l-Ombudsman ma għandux diskrezzjoni dwar osservanza tal-prinċipju ta’ diliġenza f’każ speċifiku. Anki jekk dik id-dikjarazzjoni hija korretta, hija meħuda barra mill-kuntest tagħha. Huwa veru li s-setgħat diskrezzjonarji tal-Ombudsman ma jeħilsuhx milli josserva l-prinċipju TUM, billi jammonta għal prinċipju ġenerali tad-dritt li l-amministrazzjoni tal-UE għandha tosserva f’kull żmien ( 36 ). Madankollu jibqa’ l-fatt li, fid-dawl ta’ dak li għidt iktar ’il fuq fil-punt 32, l-osservanza tiegħu tiddependi, l-ewwel u qabel kollox, fuq jekk u kif hija tiddeċiedi li tmexxi l-investigazzjoni tagħha. Fil-fatt, il-konformità mal-prinċipju TUM hija kwistjoni ta’ ċirkustanzi. Għalhekk, sa fejn huma kkonċernati l-attivitajiet tal-Ombudsman, l-osservanza tal-prinċipju TUM tiddependi fuq iċ-ċirkustanzi eżistenti li, min-naħa tagħhom jiddependu fuq kif eżerċita d-diskrezzjoni wiesgħa tiegħu.

39. Sinjifikattivament, il-Qorti Ġenerali tidher li hija konsapevoli ta’ dan id-difett. Fil-fatt, hija tipprova tillimita mal-ewwel il-portata tad-dikjarazzjoni ġenerali li għamlet fil-punt 86 tas-sentenza appellata billi tirrimarka, fil-punt 87, li mhux kull irregolarità mwettqa mill-Ombudsman tammonta għal ksur tal-prinċipju TUM, imma dawk biss li jipprevjenuha milli teżamina bir-reqqa u imparzjalment l-elementi rilevanti kollha ( 37 ).

40. Fit-tieni lok, argument ewlieni li wassal lill-Qorti Ġenerali tikkunsidra, kif għamlet, li l-ksur mill-Ombudsman tal-prinċipju TUM huwa suffiċjenti biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-UE, jirriżulta mill-aħħar sentenza tal-punt 85. Hemmhekk, il-Qorti Ġenerali assumiet bħala fatt li l-osservanza mill-Ombudsman tal-prinċipju TUM huwa importanti b’mod partikolari, fid-dawl tal-kompiti tiegħu skont l-Artikolu 228(1) TFUE u l-Artikolu 3(1) tad-Deċiżjoni 94/262.

41. Fi kliem sempliċi, b’dik id-dikjarazzjoni ta’ prinċipju, il-Qorti Ġenerali rrikjediet lill-Ombudsman ikun “iktar Kattoliku mill-Papa”. Madankollu, dak il-kunċett ma jaqbilx mad-deċiżjoni tal-Qorti f’Lamberts, li poġġiet lill-Ombudsman fuq l-istess livell ma’ korpi oħrajn tal-UE fir-rigward tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni. In-natura speċifika tal-funzjoni tal-Ombudsman, kif enfasizzata fis-sentenza Lamberts, ma teħtieġx l-applikazzjoni ta’ standard iktar strett. Anzi jista’ jingħad li jekk dan ikun meħtieġ ikun ta’ detriment għall-mod kif jiffunzjona l-Ombudsman, li huwa li jiġi żgurat li l-korpi tal-UE josservaw volontarjament il-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba u, meta dak ma jkunx il-każ, permezz ta’ miżuri mhux vinkolanti (“soft law”) ( 38 ). B’mod partikolari, għandu diskrezzjoni wiesgħa li jwettaq l-investigazzjonijiet tiegħu kif jara li huwa xieraq, u huwa sempliċiment taħt obbligu li jagħmel l-aħjar sforz ( 39 ). Kuntrarjament għal dak li ssostni C. Staelen, dik id-diskrezzjoni ma tikkonċernax biss il-kwistjoni jekk jibdiex investigazzjoni, imma testendi wkoll għas-“segwitu li ngħata lil dawn [l-ilmenti]” ( 40 ) — inkluż kemm hu xieraq li tiġi applikata l-miżura investigattiva skont l-Artikolu 3(2) u (3) tad-Deċiżjoni 94/262. Huwa għalhekk li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li huwa biss “f’ċirkustanzi kompletament eċċezzjonali, [li ċ-]ċittadin ikun jista’ juri li l-Ombudsman ikkommetta ksur gravi biżżejjed tad-dritt [tal-UE] fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu b’mod li kkawża ħsara liċ-ċittadin ikkonċernat” ( 41 ). Responsabbiltà għal kwalunkwe u kull ksur tal-prinċipju TUM, kif jidher fis-sentenza appellata, thedded dik id-diskrezzjoni u, għalhekk, dik il-funzjoni.

42. Barra minn hekk, jekk jiġi kkunsidrat, kif għamlet il-Qorti Ġenerali, li l-Ombudsman għandu jkun ta’ eżempju, ikun ifisser li l-fehmiet tiegħu b’xi mod huma iktar validi min ta’ ħaddieħor. Imma kieku kien hekk, ikun kontra l-intuwitu li l-Qorti tal-Ġustizzja mbagħad tirrifjuta li tirrikonoxxi l-effett vinkolanti tad-deċiżjonijiet tal-Ombudsman dwar il-kwisjtoni jekk il-korp tal-UE osservax il-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba, kif fil-fatt għamlet ( 42 ).

43. Għaldaqstant nikkunsidra li, meta ddeċidiet, fil-punt 86 tas-sentenza appellata, li “sempliċi ksur tal-[prinċipju TUM] huwa suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju”, il-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi.

44. Fl-aħħar nett, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet ukoll, fil-punt 88 tas-sentenza appellata, li l-prinċipju TUM huwa intiż biex jagħti drittijiet lill-individwi. Billi l-Ombudsman ma jikkontestax dik id-deċiżjoni, l-osservazzjonijiet li ġejjin huma purament obiter min-naħa tiegħi.

45. Bħala awtorità għal dik il-fehma, il-Qorti Ġenerali ċċitat il-ġurisprudenza tagħha stess, li kienet irriferiet għall-prinċipju TUM bħala “regola li tipproteġi l-individwi” ( 43 ). Sa fejn naf jien, il-Qorti tal-Ġustizzja qatt ma qalet ħaġa bħal din ( 44 ). Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 41 tal-Karta, li tiegħu jifforma parti l-prinċipju TUM, fil-fatt jirreferi għalih innifsu bħala “dritt” għal amministrazzjoni tajba, li jidher fit-Titolu V intitolat “Ċittadinanza”. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 52(1) tagħha “fl-eżerċizzju tad-drittijiet” l-amministrazzjoni tal-UE għandha “tirrispetta[hom]”, bis-saħħa tal-Artikolu 51(1) tal-Karta ( 45 ).

46. Min-naħa l-oħra, kif intqal fl-ispjegazzjoni pprovduta bħala gwida għall-Artikolu 52(5) tal-Karta, id-drittijiet li għandhom jiġu rrispettati huma drittijiet suġġettivi. Hawnhekk jista’ jitressaq l-argument li l-veru għan tal-prinċipju TUM huwa l-protezzjoni tal-ġid komuni billi jiġi żgurat li l-amministrazzjoni ġeneralment taġixxi b’mod konsistenti mal-istat tad-dritt. Dan huwa partikolarment veru għall-Ombudsman, li huwa inkarigat mhux li jagħti lil min jagħmel l-ilment ir-rimedju mitlub fl-ilment, imma pjuttost li tikxef amministrazzjoni ħażina fl-attivitajiet tal-amministrazzjoni tal-UE, bis-saħħa tal-Artikolu 2(1) tad-Deċiżjoni 94/262. Dak l-għan jista’ jikkoinċidi mal-interess privat ta’ individwu partikolari — in casu C. Staelen — imma ma jistax jiġi preżunt li dak huwa dejjem il-każ. Interpretazzjoni korretta tas-sentenza Nölle II tidher li tikkonferma dan: dik is-sentenza tirriferi speċifikament għall-kapaċità, fil-fatt u fid-dritt, li fiha jipparteċipaw il-partijiet involuti fi proċedura amministrattiva ( 46 ). Dan huwa għaliex, kif jingħad iktar ’l isfel fil-punt 91, jiena nikkunsidraha kwistjoni ta’ ċirkustanzi jekk, f’każ partikolari, jiġi injorat dak il-prinċipju, dan jinvolvix il-ksur ta’ dritt mogħti lil individwu.

47. Għaldaqstant, jiena nikkunsidra l-punt 88 tas-sentenza appellata bħala hija eċċessivament kategorika. Madankollu, jiena nirrikonoxxi li l-Ombudsman ma kkontestax dik il-parti tas-sentenza.

48. Hu x’inhu l-każ, isegwi minn dak li ntqal iktar ’il fuq li l-ewwel parti tal-ewwel aggravju tal-appell huwa fondat.

c) It-tieni parti tal-ewwel aggravju tal-appell: is-serjetà tal-ksur tal-prinċipju TUM li tikkonsisti fid-distorsjoni tal-opinjoni tal-Parlament tat-22 ta’ Marzu 2007.

49. It-tieni parti tal-ewwel aggravju tal-appell huwa fondat ukoll.

50. Fil-fatt il-Qorti Ġenerali ekwiparat, fil-punt 142 tas-sentenza appellata, l-iżball li jikkonsisti fid-distorsjoni tal-kontenut tal-opinjoni tal-Parlament tat-22 ta’ Marzu 2007, ma’ nuqqas li tiġi eżerċitata d-diliġenza fl-investigazzjoni tal-kawża li ammontat għal ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-UE. Il-Qorti Ġenerali qalet sempliċiment li “l-Ombudsman ma għandux marġni ta’ diskrezzjoni fir-rigward tar-rendikont tal-kontenut ta’ dokument”.

51. Għalkemm korretta, dik id-dikjarazzjoni ma hijiex suffiċjenti, fiha nnifisha, biex tistabbilixxi l-gravità tal-iżball. B’mod partikolari, il-Qorti Ġenerali ma eżaminatx jekk l-iżball kienx intenzjonali, u jekk kienx skużabbli ( 47 )— b’mod partikolari fid-dawl tal-fatt li l-Ombudsman sostna, fl-ewwel istanza, li kien sempliċi żball, u li kien ġie kkorreġut. Fil-verità, il-fatt li l-Ombudsman irrikonoxxa li wettaq żball huwa irrilevanti.

52. B’mod partikolari, jidhirli li l-każ ineżami huwa differenti b’mod fundamentali mis-sitwazzjoni fil-kawża M. Hemmhekk, il-fatt li l-Ombudsman ikkorreġa żball inizjali (li kien jikkonsisti fit-tismija, fil-verżjoni pubblika ta’ deċiżjoni tal-Ombudsman, ta’ uffiċjal tal-UE inkonnessjoni ma’ każ ta’ amministrazzjoni ħażina) ma kienx inaqqas is-severità tal-ksur tad-dritt tal-UE inkwistjoni ( 48 ). B’kuntrast, fil-każ ineżami, il-gravità tad-distorsjoni tal-kontenut tal-opinjoni tal-Parlament tat-22 ta’ Marzu 2007 ma hijiex immedjatament apparenti għalija, b’mod partikolari għaliex dak l-iżball ma setax jiġi kkorreġut.

53. Il-fatt li l-Qorti Ġenerali qalet fil-punt 102 tas-sentenza appellata li l-“imsemmi żball […] jikkostitwixxi nuqqas ta’ diliġenza fl-istruttorja tal-fajl u, b’mod partikolari, fit-teħid inkunsiderazzjoni ta’ fatt li l-Ombudsman [innifsu qies] rilevanti” ma huwiex rilevanti. Dik id-dikjarazzjoni hija l-bażi għal deċiżjoni li kien hemm ksur tal-prinċipju TUM, u mhux li l-ksur kien suffiċjentement serju.

54. Bl-istess mod, kuntrarjament għal dak li tgħid C. Staelen, ma jirriżultax mill-punt 290 tas-sentenza appellata li l-ksur kien suffiċjentement serju. Fi kwalunkwe każ, kif sostna l-Ombudsman, il-fatt li l-Qorti Ġenerali kkunsidrat, fil-punti 291 u 292 tas-sentenza appellata, jekk il-miżuri li ħa l-Ombudsman jistgħux jikkompensaw għad-danni morali li allegatament sofriet C. Staelen, ma jibdilx dan il-fatt, billi dik il-kwistjoni tirrigwarda l-kwantifikazzjoni tat-telf u mhux is-serjetà tal-ksur ( 49 ).

55. Fil-fatt, il-Qorti Ġenerali ma tipprovdix spjegazzjoni vera, kif hija meħtieġa tagħmel ( 50 ), dwar kif in-nuqqas ta’ diliġenza tal-Ombudsman ammonta għal ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-UE. Anki kieku kellu jiġi kkunsidrat li r-raġunament isegwi impliċitament mill-punt 88 tas-sentenza appellata, mela dik is-sentenza tkun kontradittorja għaliex il-Qorti Ġenerali bdiet l-analiżi tagħha billi qalet, fil-punt 72 tagħha, li meta l-Ombudsman ma jkollux diskrezzjoni, is-sempliċi ksur “jista’” jkun suffiċjenti biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju.

56. Għalhekk, jiena nikkunsidra fi kwalunkwe każ li l-Qorti Ġenerali ma qdietx id-dmir tagħha ta’ motivazzjoni b’mod adegwat biżżejjed dwar għaliex id‑distorsjoni tal-kontenut tal-opinjoni tal-Parlament tat-22 ta’ Marzu 2007 mill-Ombudsman kienet tammonta għal ksur suffiċjentement serju tal-prinċipju TUM.

d) It-tielet parti tal-ewwel aggravju tal-appell: is-serjetà tal-ksur tal-prinċipju TUM li jikkonsisti fin-nuqqas ta’ investigazzjoni jekk l-informazzjoni inkwisjtoni kinitx ġiet trażmessa lil korpi oħrajn tal-UE

57. Fin-nofs hemm, fit-tielet parti tal-ewwel aggravju tal-appell, id-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali li, meta naqset milli tinvestiga jekk l-informazzjoni inkwistjoni kinitx ġiet trażmessa lil korpi oħrajn tal-UE, l-Ombudsman kiser il-prinċipju TUM b’mod suffiċjentement serju li ġiet attivata r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni.

58. Fil-punt 143 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, b’mod partikolari, li l-Ombudsman “ma jurix li investiga u kellu għad-dispożizzjoni tiegħu l-elementi rilevanti biex isir jaf jekk, meta u kif il-lista ta’ kandidati xierqa inkwistjoni kienet ġiet trażmessa lill-istituzzjonijiet, lill-korpi u lill-organi l-oħra tal-Unjoni bejn is-17 ta’ Mejju 2005 u l-14 ta’ Mejju 2007”. Imbagħad qal li dan in-nuqqas li jaġixxi b’diliġenza kien jammonta għal ksur suffiċjentement serju.

59. Kif innota b’mod korrett l-Ombudsman, dik id-deċiżjoni hija bbażata fuq l-interpretazzjoni tal-ġurisprudenza li għamlet fil-punt 86 tas-sentenza appellata. Billi jiena nikkunsidra li dik l-interpretazzjoni hija żbaljata, għal dik ir-raġuni, anki l-punt 143 tas-sentenza appellata huwa żbaljat.

60. Iżda jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx miegħi u ma tikkunsidrax li l-punt 86 tas-sentenza appellata huwa difettuż, jolqotni l-fatt li, fi kwalunkwe każ, il-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi meta ma ssodisfatx b’mod adegwat id-dmir tagħha ta’ motivazzjoni.

61. Fil-fatt, il-Qorti Ġenerali ma tipprovdix spjegazzjoni vera dwar għaliex in-nuqqas tal-Ombudsman li jinvestiga jekk l-informazzjoni inkwistjoni kinitx ġiet trażmessa lil korpi oħrajn tal-UE tatx lok għal ksur suffiċjentement serju tal-prinċipju TUM. Is-sempliċi fatt li l-Qorti Ġenerali tgħid li l-Ombudsman ma kienx wera li kien investiga u kellu fil-pussess tiegħu l-elementi rilevanti ma jispjegax il-gravità tal-iżball, imma pjuttost jirrigwarda l-fatt li l-Ombudsman kellu jġorr ir-riskju għan-nuqqas ta’ evidenza fir-rigward tiegħu. Dwar jekk il-motivazzjoni tistax tkun impliċita, nirriferi għal dak li għedt fil-punt 55 iktar ’il fuq.

62. Isegwi li t-tielet parti tal-ewwel aggravju tal-appell għandha tiġi milqugħa.

e) Ir-raba’ parti tal-ewwel aggravju tal-appell: is-serjetà tal-ksur tal-prinċipju TUM jikkonsisti fin-nuqqas ta’ investigazzjoni jekk l-informazzjoni inkwistjoni kinitx ġiet trażmessa lid-DGs tal-Parlament.

63. Billi ddeċidiet li l-Ombudsman ma weriex “li investiga u kellu għad-dispożizzjoni tiegħu l-elementi rilevanti biex jevalwa l-imsemmija trażmissjoni [tal-informazzjoni inkwistjoni]”, il-Qorti Ġenerali waslet għall-konklużjoni, fil-punt 144 tas-sentenza appellata, li n-nuqqas tal-Ombudsman li jinvestiga jekk l-informazzjoni inkwistjoni kinitx ġiet trażmessa lid-DGs tal-Parlament kien suffiċjentement serju biex jattiva r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni.

64. Kif innotat b’mod korrett l-Ombudsman, dik id-deċiżjoni b’mod simili toqgħod fuq interpretazzjoni skorretta tal-ġurisprudenza li saret fil-punt 86 tas-sentenza appellata.

65. Fi kwalunkwe każ, għal raġunijiet simili mogħtija iktar ’il fuq fil-punti 60 u 61, jiena nikkunsidra li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi billi naqset milli tissodisfa l-obbligu tagħha ta’ motivazzjoni dwar għaliex in-nuqqas tal-Ombudsman li jinvestiga jekk l-informazzjoni inkwistjoni kinitx ġiet trażmessa lid-DGs tal-Parlament kienx ksur suffiċjentement serju tal-prinċipju TUM.

66. Għaldaqstant, ir-raba’ parti tal-ewwel aggravju tal-appell hija fondata wkoll u, għalhekk, huwa fondat ukoll dak l-aggravju sħiħ tal-appell.

C – It-tieni aggravju tal-appell: l-attivazzjoni tar-responsabbiltà tal-Unjoni għall-ksur mill-Ombudsman tal-prinċipju TUM matul investigazzjoni ex officio tiegħu

1. Argumenti tal-partijiet

67. Mill-bidu l-Ombudsman isostni li meta kkunsidra t-tul tal-validità tal-lista ta’ kandidati li għaddew fir-rigward ta’ ksur tal-prinċipju TUM, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet ultra petita, billi t-talba ta’ C. Staelen kienet waħda ta’ żball manifest ta’ evalwazzjoni. Barra minn hekk, l-Ombudsman isostni li l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Deċiżjoni 94/262 jagħtih s-setgħa li jiġbor evidenza b’mod differenti u jiddeċiedi jekk jiħux miżuri oħrajn ta’ investigazzjoni. Huwa jsostni li jista’ legalment joqgħod fuq informazzjoni mogħtija minn istituzzjoni, billi ma hemm xejn li jista’ jpoġġi l-affidabbiltà ta’ dik l-evidenza fid-dubju. Huwa jissottometti li ma kellux għalfejn ma jibbażax ruħha fuq it-tweġiba tal-Parlament tal-15 ta’ Novembru 2010 għall-mistoqsija li għamel hu matul l-investigazzjoni ex ufficio tiegħu, u C. Staelen ma rreaġixxietx għaliha għalkemm ġiet informata b’dik it-tweġiba. L-Ombudsman isostni li ma setax jipprevedi li l-Parlament kien se jikkoreġi, kważi tliet snin wara, dik l-informazzjoni u, fi kwalunkwe każ, li dik is-sentenza appellata ma fiha l-ebda spjegazzjoni dwar għaliex l-iżball tiegħu huwa suffiċjentement serju. Fl-aħħar nett, huwa jikkritika lill-Qorti Ġenerali għaliex iddeċidiet b’mod żbaljat, l-ewwel nett, fil-punt 113 tas-sentenza appellata, li kien hu li ssottometta d-dokumenti li żvelaw l-impreċiżjoni tal-opinjoni tal-Parlament tal-15 ta’ Novembru 2010 u t-tieni nett, fil-punt 199 tagħha, li l-“kandidati inizjali li għaddew kollha bbenefikaw minn perijodu ta’ tniżżil ta’ isimhom [fil-]lista ta’ kandidati xierqa ta’ minn tal-inqas sentejn, erba’ xhur u għoxrin ġurnata”, meta kandidat wieħed biss kien inkluż fuq dik il-lista għal perijodu ftit itwal minn C. Staelen, kif jingħad fil-punt 201 tas-sentenza appellata ( 51 ).

68. C. Staelen issostni li l-preżunzjoni tal-bona fide min-naħa tal-amministrazzjoni hija konfutabbli. Fil-fehma ta’ C. Staelen, ladarba l-Ombudsman ikun iddikjara l-ilment ammissibbli, l-affidabbiltà tal-informazzjoni fil-fatt tkun tpoġġiet fid-dubju. Il-bona fide ta’ min jagħmel l-ilment għandha, fil-fehma tagħha, titqiegħed qabel dik tal-amministrazzjoni, billi l-investigazzjonijiet tal-Ombudsman isiru fl-interess tal-ewwel wieħed. C. Staelen tikkonkludi li l-Qorti Ġenerali ma għamlitx żball meta kkunsidrat li l-Ombudsman ma kellux biżżejjed evidenza li fuqha jibbaża d-deċiżjoni tiegħu, u li dak l-iżball kien serju biżżejjed biex jattiva r-responsabbiltà tal-Unjoni.

2. Evalwazzjoni

69. Il-pretenzjoni tal-Ombudsman li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet ultra petita għandha tiġi miċħuda. Fil-fatt, kif intqal fil-punti 38 u 39, teżisti rabta mill-qrib bejn il-prinċipju TUM u d-diskrezzjoni tal-Ombudsman li jagħżel jekk u kif imexxi l-investigazzjoni tiegħu. Mhux talli ma ddefinixxietx mill-ġdid is-suġġett tal-azzjoni, iżda talli l-Qorti Ġenerali esprimiet il-pretenzjoni ta’ C. Staelen ta’ żball manifest ta’ evalwazzjoni bħala ksur tal-prinċipju TUM, ħaġa li kellha dritt tgħidha ( 52 ).

70. Kif naraha jien, il-bqija ta’ dan l-aggravju tal-appell jinqasam f’żewġ partijiet: l-ewwel nett, l-Ombudsman jissottometti li ma kisirx il-prinċipju TUM billi ma għamilx iktar investigazzjonijiet wara t-tweġiba li ta l-Parlament. It-tieni nett, huwa jikkontendi li, fi kwalunkwe każ, l-aġir tiegħu ma kienx suffiċjentement serju għall-iskop li tiġi stabbilita r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni. Jiena ser neżamina dan l-aggravju f’dik l-ordni.

a) L-ewwel parti tat-tieni aġġravju tal-appell: il-ksur allegat tal-prinċipju TUM billi qagħdet fuq l-opinjoni tal-Parlament tat-22 ta’ Marzu 2007

71. Is-siltiet ikkritikati speċifikament mill-Ombudsman, jiġifieri l-punti 199, 205 u 223 tas-sentenza appellata, kollha jirrigwardaw l-argument, riprodott fil-punt 197 tagħha, li l-Ombudsman żbalja meta ma kkunsidrax li C. Staelen kienet iddiskriminata fir-rigward taż-żmien li damet imniżżla fil-lista ta’ kandidati idonji meta pparagunat ma’ kandidati oħrajn li għaddew.

72. Bħala punt ta’ pożizzjoni, ma nistax neskludi li l-Ombudsman għandu raġun fil-kritika tiegħu fuq id-deċiżjoni dwar il-fatt imsemmi iktar ’il fuq fil-punt 67. Madankollu, anki għalkemm l-Ombudsman ma ssostnix li l-Qorti Ġenerali għamlet distorsjoni tal-elementi fattwali tal-kawża fl-ewwel istanza, dik il-kritika hija ineffettiva peress li dawk l-iżbalji possibbli huma immaterjali. Fil-fatt, fir-rigward, l-ewwel nett, tal-użu skorrett tal-kliem “tal-inqas”, il-Qorti Ġenerali sempliċiment — u ġustament — qalet, fil-punt 203 tas-sentenza appellata, li l-ispjegazzjoni li ta l-Parlament kienet skorretta. It-tieni nett, għalkemm l-atti tal-proċess juru li dokument ewlieni tal-Parlament, li qal li l-opinjoni tiegħu tal-15 ta’ Novembru 2010 ma kinitx preċiża, ġie prodott fuq l-inizjattiva ta’ C. Staelen pjuttost milli mill-Ombudsman ( 53 ), il-punt 113 tas-sentenza appellata ma jirriferixxix għal dak id-dokument speċifiku. Għalhekk, il-fatt li dak id-dokument ġie ppreżentat fuq talba ta’ C. Staelen ma huwiex konklużiv.

73. Hu x’inhu l-każ, ma nikkunsidrax li l-Qorti Ġenerali setgħet tiddeċiedi raġonevolment, kif għamlet fil-punt 205 tas-sentenza appellata, li l-Ombudsman kiser il-prinċipju TUM meta kien tal-fehma, ladarba għalaq l-investigazzjoni ex officio tiegħu, li l-Parlament ma kienx wettaq att ta’ amministrazzjoni ħażina “mingħajr ma rċeva elementi li jikkonfermaw id-data tar-reklutaġġ ta’ kull wieħed minn dawn il-kandidati li għaddew u meta rriżulta li dawn l-ispjegazzjonijiet kienu infondati”.

74. Fir-rigward speċifikament tal-fatt li l-ispjegazzjonijiet instabu wara li kienu infondati, jiena niddubita serjament kemm l-evalwazzjoni dwar jekk awtorità osservatx il-prinċipju TUM, tistax tiddependi validament biss jew primarjament fuq ġrajjiet li seħħew wara l-aġir ikkontestat. Żball ma jistax jiġi ddeterminat biss billi wieħed jirrikorri għall-għaqal b’lura.

75. Issa fir-rigward tal-punt 204 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, f’dikjarazzjoni ġenerali, li l-“fatt li, matul investigazzjoni, spjegazzjoni mogħtija minn istituzzjoni lill-Ombudsman tista’ tidher konvinċenti, ma jeżentax lill-Ombudsman mir-responsabbiltà li jiżgura ruħu li l-fatti li fuqhom hija bbażata din l-ispjegazzjoni jkunu minnhom meta l-imsemmija spjegazzjoni tkun tikkostitwixxi l-unika bażi tal-konstatazzjoni tiegħu ta’ assenza ta’ każ ta’ amministrazzjoni ħażina min-naħa tal-imsemmija istituzzjoni”. Madankollu, dik id-dikjarazzjoni ma hijiex suffiċjenti biex turi li l-Ombudsman ma kkonformax mal-prinċipju TUM.

76. Fil-fatt, kif spjegajt iktar ’il fuq fil-punt 32, l-osservanza tal-prinċipju TUM tiddependi fuq iċ-ċirkustanzi fattwali rilevanti u fuq ir-regoli applikabbli li jirregolaw il-proċedura inkwistjoni u l-attivitajiet tal-amministrazzjoni. Għalhekk, fehma kategorika żżejjed bħal dik li tidher fil-punt 204 tas-sentenza appellata ma hijiex daqstant rilevanti. Tal-inqas, tħalli l-impressjoni żbaljata li jekk l‑Ombudsman kellu jibbaża l-fehma tiegħu biss fuq żewġ dikjarazzjonijiet, kien ikun osserva dak il-prinċipju.

77. Il-kunsiderazzjoni taċ-ċirkustanzi fattwali rilevanti u r-regoli applikabbli tikkonferma l-fehma li l-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi.

78. Fir-rigward tal-fatti rilevanti, l-ewwel nett, kif sostna l-Ombudsman mingħajr ma kkontradiċietu C. Staelen, l-opinjoni tal-Parlament tal-15 ta’ Novembru 2010 la rċeviet kummenti minn C. Staelen li, kif ingħad fil-punt 26 tas-sentenza appellata, kienet qabel talbet espliċitament lill-Ombudsman biex ma jiktbilhiex u lanqas ma ġew irċevuti kummenti mill-persuni li jaġixxu f’ismu wara t-talba ta’ C. Staelen biex ittemm l-komunikazzjoni diretta ( 54 ).

79. It-tieni nett, jirriżulta mill-punt 42 tas-sentenza appellata li, fid-dawl tal-oppożizzjoni ta’ C. Staelen għall-investigazzjoni ex officio u l-assenza ta’ interess pubbliku imperattiv, ma kienx hemm raġunijiet għal iktar investigazzjonijiet. Għaldaqstant, l-Ombudsman għalaq dik l-investigazzjoni li, infakkar, inbdiet fl-interess li jiġu kkorreġuti kwistjonijiet li C. Staelen qieset li huma żbaljati.

80. It-tielet nett, xejn fil-fatti spjegati mill-Qorti Ġenerali ma jippermetti li wieħed jasal għall-konklużjoni li l-Ombudsman ma setax jiddependi fuq l-opinjoni tal-Parlament tal-15 ta’ Novembru 2010, jew minħabba l-aġir preċedenti tiegħu jew inkella għal xi ħaġa oħra.

81. Fir-rigward tar-regoli applikabbli, diġà ddiskutejt iktar ’il fuq fil-punt 41 id-diskrezzjoni wiesgħa li jgawdi l-Ombudsman. Barra minn hekk, bis-saħħa tal-Artikolu 9(1) tad-Deċiżjoni 94/262, l-Ombudsman jaqdi d-dmirijiet tiegħu fl-interess ġenerali tal-Unjoni u taċ-ċittadini tagħha — mhux biss, kif tifhimha C. Staelen, bħala għodda biex iġġib ’il quddiem interessi individwali. Billi l-evalwazzjoni ta’ dak l-interess ġenerali — kemm jekk imqajjem minn ilment kif ukoll b’mozzjoni proprja — tiddependi fuq iċ-ċirkustanzi ta’ kull każ, in-numru ta’ kriterji rilevanti li l-Ombudsman jista’ jirreferi għalih meta jeżerċita d-diskrezzjoni tiegħu ma għandux ikun limitat; lanqas, iżda, ma għandha tkun meħtieġa li tirrikorri esklużivament għal ċerti kriterji ( 55 ). Forsi dan huwa partikolarment veru għall-investigazzjonijiet li jinbdew ex officio mill-Ombudsman. Madankollu, il-Qorti Ġenerali sempliċiment ma tatx kas tat-tweġiba tal-Parlament tal-15 ta’ Novembru 2010 u l-fatt li l-Ombudsman kkunsideraha konvinċenti. Dak l-approċċ, fejn il-Qorti Ġenerali ssostitwiet l-evalwazzjoni tal-Ombudsman b’dik tagħha, huwa irrikonċiljabbli mal-funzjoni ta’ dan tal-aħħar.

82. Barra minn hekk, imur kontra l-prinċipji bażiċi tad-dritt tal-UE li jirregola l-mod kif l-Ombudsman imexxi l-investigazzjonijiet tiegħu.

83. Fil-fatt, l-ewwel nett infakkar li l-korpi tal-Unjoni għandhom jipprattikaw kooperazzjoni leali reċiproka ( 56 ), u li l-Qrati tal-Unjoni għandhom is-setgħa jistħarrġu jekk dak id-dmir ġiex eżegwit b’mod korrett. F’soċjetajiet irregolati mill-istat tad-dritt, dak jeħtieġ, bħala kollorarju, dmir ta’ sinċerità. Għalhekk, preżunzjoni — konfutabbli — ta’ veraċità hija marbuta ma’ dikjarazzjonijiet mogħtija minn dawk il-korpi ( 57 ). Jekk dikjarazzjoni mogħtija minn korp tal-UE tikkostitwixxi tweġiba kompleta għall-mistoqsijiet tal-Ombudsman, allura l-Ombudsman ma għandux il-libertà li joqgħod jipprova jobsor x’inhi l-verità jew x’inhuma l-motivi wara dawk id-dikjarazzjonijiet mingħajr ma jkollu raġunijiet tajbin biex jagħmel dan. Madankollu, meta ma tasalx tweġiba sħiħa, l-Ombudsman jista’ u probabbilment għandu jkompli l-investigazzjoni tiegħu. L-argument ta’ C. Staelen li l-preżunzjoni hija kkonfutata meta l-Ombudsman jiddikjara lment ammissibbli ma huwiex appoġġat fid-Deċiżjoni 94/262: il-fatt li lment huwa ammissibbli ma jindikax li huwa fondat, billi r-regoli dwar l-ammissibbiltà li hemm f’dik id-deċiżjoni huma ta’ natura purament formali (ara, inter alia, l-Artikolu 2(2) sa (4), (7) u (8) tad-Deċiżjoni 94/262). Interpretazzjoni differenti tal-Artikolu 3(6) tad-Deċiżjoni 94/262, li jirriferi biss għall-possibbiltà ta’ amministrazzjoni ħażina, tneħħilu l-iskop tiegħu.

84. It-tieni nett, il-prinċipju li jipprevali fid-dritt tal-UE huwa dak tal-evalwazzjoni bla xkiel tal-evidenza, u li l-uniku kriterju rilevanti sabiex jiġu evalwati l-provi mressqa jinsab fil-kredibbiltà tagħhom ( 58 ). Għalhekk, meta dik l-evidenza hija suffiċjentement kredibbli u affidabbli, jista’ jkun superfluwu li jsiru investigazzjonijiet ulterjuri.

85. Fi ftit kliem, la l-fatti rilevanti u lanqas ir-regoli applikabbli ma jappoġġaw l-idea li l-Ombudsman kiser il-prinċipju TUM.

86. Fil-fatt, l-ineżattezza tal-opinjoni tal-Parlament tal-15 ta’ Novembru 2010, fiha nnifisha, ma ppermettietx lill-Qorti Ġenerali tikkonkludi li l-Ombudsman kiser il-prinċipju TUM.

87. Wieħed għandu jiftakar li l-Qorti Ġenerali essenzjalment qieset li kien hemm ksur tal-prinċipju TUM minn paragun tal-perijodu ta’ żmien attwali kemm damet C. Staelen inkluża fil-lista ta’ kandidati li għaddew mat-tweġiba pprovduta mill-Parlament fil-15 ta’ Novembru 2010. Fuq il-bażi tal-informazzjoni li rriżultat matul il-proċeduri fl-ewwel istanza, hija ddeċidiet li isem C. Staelen kien inkluż fuq dik il-lista għal xahar u tmint ijiem inqas mill-kandidat l-ieħor li għadda li kien fadal, u li t-tweġiba pprovduta mill-Parlament fil-15 ta’ Novembru 2010 kienet skoretta. Mill-bidu ngħid li hija ħaġa inkwetanti għalija li l-Qorti Ġenerali tidher li rabtet il-kwisjtoni jekk l-Ombudsman naqas jeżerċita diliġenza mal-kwistjoni separata dwar jekk id-diskriminazzjoni seħħitx attwalment. Fi kwalunkwe każ, kieku għall-grazzja tal-argument il-Parlament ta opinjoni konsistenti ma’ dawk il-konstatazzjonijiet, huwa naturali li s-sempliċi fatt li l-isem ta’ kandidat wieħed ieħor deher f’dik il-lista għal ftit iktar minn xahar iktar minn C. Staelen ma jippermettix li wieħed jasal għall-konklużjoni li hija ma kinitx inkluża f’dik il-lista għal perijodu ta’ żmien paragunabbli sostanzjalment ma’ dak tal-oħrajn, aħseb u ara li l-Ombudsman kien ikun negliġenti li jagħmel hekk. L-iktar li tista’ tgħid huwa li d-data hija inkonklużiva.

88. Għalhekk, għalkemm l-opinjoni tal-Parlament tal-15 ta’ Novembru 2010 irriżultat ferm iktar tard li ma kinitx preċiża, dak ma jfissirx li l-Ombudsman naqas milli jeżerċita d-diliġenza. Pjuttost jidher li C. Staelen ma ssostanzjatx sal-istandard meħtieġ it-talba tagħha li kienet is-suġġett ta’ diskriminazzjoni li l-Ombudsman kien meħtieġ, bħala kwistjoni ta’ diliġenza, li jinvestiga ulterjorment.

89. Fuq dik il-bażi jiena nikkunsidra l-ewwel parti tat-tieni aggravju tal-appell bħala fondat.

b) It-tieni parti tat-tieni aggravju tal-appell: attivazzjoni tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni

90. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li l-Ombudsman fil-fatt kiser il-prinċipju TUM, nosserva li l-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali li kien hemm ksur suffiċjentement serju ta’ dak il-prinċipju, fil-punt 205 tas-sentenza appellata, hija bbażata fuq l-approċċ ġenerali adottat fil-punt 86 tagħha, li jiena nikkunsidra diffettuż.

91. Għandi nżid ngħid — b’żieda ma’ dak li għedt iktar ’il fuq fil-punt 46 — li fil-kuntest ta’ investigazzjoni mibdija mill-Ombudsman ex officio, l-osservanza tal-prinċipju TUM tipikament ma jkollhiex bħala għan il-protezzjoni tad-drittijiet ta’ ċittadin partikolari, imma pjuttost l-integrità tal-investigazzjoni dwar jekk kienx hemm amministrazzjoni ħażina. Effettivament madankollu, kif l-Ombudsman għamel ċar fis-seduta, ma jisfidax — għall-inqas formalment — il-konstatazzjoni magħmula fil-punt 88 tas-sentenza appellata.

92. Fi kwalunkwe każ, u għal raġunijiet simili għal dawk mogħtija iktar ’il fuq fil-punti 61 u 62, il-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi billi, għajr għal riferiment għall-motivazzjoni ġenerali tagħha fil-punti 84 sa 86 tas-sentenza appellata, naqset milli tispjega għaliex in-nuqqas tal-Ombudsman li jagħmel iktar investigazzjonijiet wara li rċieva l-opinjoni tal-Parlament ammonta għal ksur suffiċjentement serju tal-prinċipju TUM.

93. Minn dan isegwi li t-tieni parti tat-tieni aggravju tal-appell għandu jiġi milqugħ u għalhekk, it-tieni aggravju kollu kemm hu.

D – It-tielet aggravju tal-appell: attivazzjoni tar-responsabbiltà tal-Unjoni għall-ksur mill-Ombudsman tad-dmir li jaġixxi f’terminu raġonevoli

1. Argumenti tal-partijiet

94. Filwaqt li qabel mal-Qorti Ġenerali li t-tweġiba tagħha tal-1 ta’ Lulju 2008 għall-ittri ta’ C. Staelen tad-19 ta’ Ottubru 2007 u tal-24 ta’ Jannar 2008 kienet irraġonevolment tardiva, l-Ombudsman jissottometti li l-Qorti Ġenerali ma tispjegax kif dak jammonta għal ksur suffiċjentement serju tad-dmir li jaġixxi f’terminu raġonevoli li kapaċi jattiva r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni. Fil-fehma tal-Ombudsman, l-approċċ li ħadet il-Qorti Ġenerali fil-punt 269 tas-sentenza appellata tekwipara b’mod żbaljat il-ksur ta’ dak id-dmir mal-ħlas ta’ danni. Fi kwalunkwe każ, hija tissottometti li l-Qorti Ġenerali naqset milli tikkunsidra ċ-ċirkustanzi rilevanti kollha, inkluż il-fatt li l-Ombudsman skuża ruħu għat-tweġiba tardiva.

95. Għalkemm tinsab fil-parti tat-tweġiba tagħha dwar it-tieni parti tal-ewwel eċċezzjoni, C. Staelen issostni li l-Qorti Ġenerali spjegat b’mod adegwat, fil-punt 290 tas-sentenza appellata, għaliex it-tweġiba tardiva ammontat għal ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-UE.

2. Evalwazzjoni

96. Meta l-ebda dispożizzjonijiet speċifiċi ma jirregolaw it-termini applikabbli, ir-rekwiżit taċ-ċertezza legali jfisser li l-korpi tal-UE għandhom jeżerċitaw is-setgħat tagħhom f’terminu raġonevoli. Ir-raġonevolezza ta’ perijodu ta’ żmien għandha tiġi evalwata fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha speċifiċi f’kull każ u, b’mod partikolari, l-importanza tal-każ għall-persuna kkonċernata, il-kumplessità tiegħu, id-diversi stadji proċedurali li l-istituzzjoni tal-UE segwiet u l-aġir tal-partijiet matul il-proċedura. Fi kwalunkwe każ, ir-raġonevolezza ta’ perijodu ma jistax jiġi ddeterminat b’riferiment għal limitu massimu preċiż iddeterminat b’mod astratt ( 59 ).

97. Huwa aċċettat li l-Ombudsman kiser id-dmir tiegħu li jaġixxi f’terminu raġonevoli meta wieġeb, fl-1 ta’ Lulju 2008, l-ittri ta’ C. Staelen tad-19 ta’ Ottubru 2007 u tal-24 ta’ Jannar 2008. Dik it-tweġiba ġiet, rispettivament, iktar minn tmien u ħames xhur wara l-ittri ta’ C. Staelen. B’dan l-aġġravju tal-appell, l-Ombudsman jikkontesta l-karatterizzazzjoni, fil-punt 269 tas-sentenza appellata, li dak kien ksur suffiċjentement serju ta’ regola tad-dritt. F’dak il-punt, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li sa fejn “ir-rikorrenti għanda d-dritt li t-talbiet tagħha jiġu trattati f’terminu raġonevoli, in-nuqqas ta’ osservanza tal-imsemmi terminu jikkostitwixxi ksur suffiċjentement serju ta’ dispożizzjoni legali li l-għan tagħha huwa li tagħti drittijiet lill-individwi li jista’ jagħti lok għar-responsabbiltà tal-Unjoni”.

98. Meta għamlet hekk, il-Qorti Ġenerali amalgamat, minn naħa, il-kriterju ta’ ksur suffiċjentement serju ta’ regola tad-dritt — li jistrieħ fuq evalwazzjoni bbażata fuq il-kriterju msemmi fis-sentenza Brasserie du pêcheur ( 60 ) — ma’, min-naħa l-oħra, ir-rekwiżit li l-korpi tal-UE għandhom jeżerċitaw is-setgħat tagħhom f’terminu raġonevoli — li huwa bbażat fuq kriterji differenti, jiġifieri dawk imsemmijin iktar ’il fuq fil-punt 96. Madankollu, skont il-ġurisprudenza, sabiex tiġi attivata r-responsabbiltà tal-Unjoni, dewmien mhux raġonevoli għandu juri nuqqas ovvju ta’ premura ( 61 ).

99. Għalhekk, sewwa jargumenta l-Ombudsman li l-Qorti Ġenerali ekwiparat kwalunkwe ksur tad-dmir li wieħed jaġixxi f’terminu raġonevoli ma’ ksur suffiċjentement serju ta’ regola tad-dritt. Fil-fatt, tirrifletti d-dikjarazzjoni ġenerali magħmula iktar ’il fuq fil-punt 86 tas-sentenza appellata. Għar-raġunijiet iddikjarati iktar ’il fuq fil-punti 35 sa 43, dik il-fehma hija żball ta’ liġi.

100. Barra minn hekk, għar-raġunijiet mogħtija iktar ’il fuq fil-punt 54, l-argument ta’ C. Staelen li l-Qorti Ġenerali spjegat għaliex id-dewmien kien suffiċjentement serju għandu jiġi miċħud.

101. Fl-aħħar nett, isegwi li jiena nikkunsidra wkoll li l-Qorti Ġenerali ma tatx raġunijiet għaliex it-tweġiba irraġonevolment tardiva kienet tammonta għal ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-UE. Fi kwalunkwe każ, nirreferi, mutatis mutandis, għall-osservazzjonijiet magħmulin iktar ’il fuq fil-punti 60 u 61.

102. Fuq dik il-bażi, jiena nissuġġerixxi li t-tielet aggravju tal-appell jiġi milqugħ.

E – Ir-raba’ aggravju tal-appell: in-natura irkuprabbli tad-dannu morali li sofriet C. Staelen

1. L-argumenti tal-partijiet

103. Filwaqt li kkunsidra li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet ġustament, fil-punt 290 tas-sentenza appellata, li l-aġir tal-Ombudsman ta lok għal telf ta’ kunfidenza f’dak il-korp, u ddispjaċih tal-fatt li dak l-aġir ikkawża frustrazzjoni għal C. Staelen, l-Ombudsman, madankollu, jistaqsi kif dawk l-elementi jistgħu jiġu ekwiparati ma’ dannu morali. Huwa jsostni li l-Qorti Ġenerali żbaljat meta ma pprovdiet l-ebda spjegazzjoni f’dak ir-rigward.

104. C. Staelen tissottometti li l-Qorti Ġenerali ma għamlet l-ebda żball ta’ liġi fir-rigward ta’ dannu morali imma pjuttost, issottovvalutat it-telf tagħha.

2. Evalwazzjoni

105. Infakkar li ladarba l-Qorti Ġenerali sabet l-eżistenza ta’ dannu, hija biss għandha ġurisdizzjoni li tevalwa, fil-limiti tat-talba, il-metodu u l-entità tal-kumpens għad-dannu. Madankollu, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tistħarreġ is-sentenza tal-Qorti Ġenerali, dik is-sentenza għandha tkun raġonevolment immotivata, u fir-rigward tal-evalwazzjoni tad-dannu, tindika l-kriterji meħudin inkunsiderazzjoni għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ammont deċiż ( 62 ). Għall-kuntrarju, il-karatterizzazzjoni fid-dritt mill-Qorti Ġenerali tal-eżistenza stess tad-dannu hija kwistjoni wkoll li tista’ tiġi mistħarrġa mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-appell.

106. Fil-punt 290 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li d-diversi żbalji li wettaq l-Ombudsman taw lok għal sentiment ta’ “enerġija moħlija u kkawża[w] nuqqas ta’ kunfidenza f’dik l-istituzzjoni” għal C. Staelen ( 63 ). Għalkemm hija kkunsidrat, fil-punt 291 tagħha, li t-telf tagħha kien imtaffi b’ċerti miżuri li ħa l-Ombudsman, hija kompliet tiddeċiedi, fil-punt 292, li dawk il-miżuri ma kinux għamlu tajjeb għalkollox għal dak it-telf, li hija vvalutat, fil-punt 294, li ammonta ex aequo et bono għal EUR 7000.

107. Hija ġurisprudenza stabbilita li fir-rigward tat-tieni kundizzjoni għall-attivazzjoni tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni, dwar id-danni, dik il-kundizzjoni teħtieġ li d-dannu li għalih jintalab il-kumpens ikun attwali u ċert ( 64 ).

108. Il-kriterju tal-limitu sabiex jiġi kkunsidrat irkuprabbli dannu morali huwa kif wieħed jista’ jistenna għoli, u l-Qorti tal-Ġustizzja ma baxxietx dak il-kriterju meta ntalbet tagħmel dak ( 65 ). B’mod partikolari, fil-kuntest ta’ kawża għal danni mressqa flimkien ma’ kawża għal annullament, l-annullament tal-att kkontestat huwa normalment reparazzjoni xierqa għal kull dannu morali soffert, bir-riżultat li t-talba għal danni tista’ ma sservi l-ebda skop ( 66 ). Barra minn hekk, talbiet nebulużi ta’ danni morali ma humiex irkuprabbli. Pereżempju, il-Qorti tal-Ġustizzja rrifjutat li tagħti kumpens għal dannu morali dwar “stat ta’ inċertezza fit-tul” fir-rigward tal-iżvilupp ta’ karriera ( 67 ). Għalhekk nassumi bħala fatt li iktar ma t-talba ma tkunx tas-soltu għal danni morali, ikbar ikun il-bżonn għal min jagħmel it-talba biex jiġġustifikaha oġġettivament. B’rifless ta’ dan, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja teżerċita l-istħarriġ tagħha b’mod adegwat, dan ikollu jfisser raġunament iktar iddettaljat mill-Qorti Ġenerali jekk tikkunsidra li dik it-talba hija fondata.

109. Iżda meta l-ħsara li tkun saret hija partikolarment gravi u meta r-rikonoxximent tal-illegalità mwettqa ma hijiex suffiċjenti, jista’ jkun, eċċezzjonalment, xieraq li jingħataw danni morali. Pereżempju, fis-sentenza Culin, il-kandidatura tal-applikant għal promozzjoni fil-Kummissjoni kienet ġiet irrifjutata. It-tweġiba tal-Kummissjoni għall-ilment tiegħu kien fiha evalwazzjoni sfavorevoli tal-ħiliet maniġerjali tiegħu, li rriżultaw li kienet skorretta. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dik l-evalwazzjoni kienet fiha nnifisha offensiva. Barra minn hekk, kienet ġiet mxerrda estensivament ġewwa l-Kummissjoni, u kkawżat lill-applikant ħsara ċara morali, indipendentement mid-deċiżjoni li ċaħdet il-kandidatura tiegħu. Dik il-ħsara ma ġietx irrimedjata kompletament bil‑pubblikazzjoni ta’ korrezzjoni li kienet ġewwa addendum, u lanqas bit-tħassir taċ-ċaħda. Għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja ordnat lill-Kummissjoni tħallas frank Franċiż wieħed simboliku bħala danni morali ( 68 ).

110. Bl-istess mod, fil-kawża M, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li t-tismija ta’ uffiċjal tal-Kummissjoni f’verżjoni oriġinali ppubblikata ta’ deċiżjoni tal-Ombudsman kienet tikser id-drittijiet tal-uffiċjal u tebbgħetlu r-reputazzjoni tiegħu, u għal dan l-uffiċjal irċieva EUR 10000 f’danni morali ( 69 ).

111. Iżda dik assolutament ma hijiex is-sitwazzjoni fil-każ ineżami.

112. Fil-fatt, kuntrarjament għall-każijiet imsemmijin iktar ’il fuq, il-Qorti Ġenerali ma spjegatx kif l-allegat telf ta’ kunfidenza ta’ C. Staelen fil-kariga ta’ Ombudsman affettwaha personalment u profondament. Tabilħaqq, huwa pjuttost l-Ombudsman li kien jiġi affettwat b’dak il-mod: ma kinitx ir-reputazzjoni ta’ C. Staelen li ttebbgħet bl-atti li l-Qorti Ġenerali qieset li huma illegali.

113. Barra minn dan, u b’mod ġenerali, jiena m’iniex konvint minn approċċ li jikkonsisti fl-għoti ta’ danni morali għal telf ta’ fiduċja fil-korpi pubbliċi. Tabilħaqq, minħabba l-fatt li l-korpi pubbliċi invarjabbilment jistgħu u difatti jagħmlu żbalji ta’ kuljum, m’iniex ser noqgħod nispekula dwar jekk dik il-fiduċja tistax tinkiseb u tintilef, imma nosserva sempliċiment li approċċ bħal dak iservi biss biex ikattar kultura ta’ litigazzjoni bla bżonn.

114. Fir-rigward tar-rikonoxximent tat-telf li C. Staelen sofriet fil-forma tas-sentiment tagħha li ħliet ħinha u l-enerġija tagħha, biżżejjed jingħad li l-Qorti Ġenerali naqset manifestament milli tispjega kif waslet biex tiddeċiedi li l-fatt li C. Staelen kellha dak is-sentiment dan kien jintitolaha għad-danni. Għalkemm it-telf li jirriżulta minn ċerti tipi ta’ dannu morali jista’ jkun diffiċli li jiġi kkwantifikat, id-danni għal telf bħal dak ma jistax jiġi kkumpensat ibbażat biss fuq dikjarazzjoni suġġettiva tal-parti li titlob il-kumpens għalih, imma jrid ikun verifikabbli esternament u oġġettivament.

115. Ir-raġunijiet iddikjarati fil-paragrafi 291 u 292 tas-sentenza appellata jispjegaw għaliex ċerti miżuri li ħa l-Ombudsman ma kkompensawx għalkollox l-allegat dannu morali ta’ C. Staelen, imma mhux għaliex dak it-telf kien fl-ewwel lok irkuprabbli.

116. Għaldaqstant, fil-kunsiderazzjoni tat-telf ta’ kunfidenza u s-sentiment ta’ ħela ta’ ħin u enerġija li C. Staelen ħasset jista’ jagħti lok għal telf irkuprabbli, il-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi sostanzjali, imma anki proċeduralment billi ma pprovdiet l-ebda motivazzjoni għal dan. Għalhekk, ir-raba’ aggravju tal-appell għandu jiġi milqugħ.

F – Il-ħames aggravju tal-appell: il-kawżalità

1. L-argumenti tal-partijiet

117. B’riferiment għall-punt 293 tas-sentenza appellata, l-Ombudsman isostni li waħda mill-irregolaritajiet identifikati mill-Qorti Ġenerali kienet tirrigwarda l-investigazzjoni ex officio. Jirriferi għall-punt 292 tas-sentenza appellata u jissottometti li ma jistax ikun hemm rabta kawżali. Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali għamlet żball ta’ liġi.

118. C. Staelen ma esprimietx ruħha dwar dan l-aggravju.

2. Evalwazzjoni

119. Fil‑qasam tar‑responsabbiltà mhux kuntrattwali tal‑Unjoni, il‑kwistjoni dwar l‑eżistenza ta’ rabta kawżali bejn il‑fatt li kkawża d‑dannu u d‑dannu — kundizzjoni meħtieġa sabiex ikun hemm din ir‑responsabbiltà — tikkostitwixxi punt ta’ liġi li hija, għalhekk, suġġetta għall‑istħarriġ tal‑Qorti tal‑Ġustizzja ( 70 ). Ir-rabta kawżali meħtieġa sabiex tiġi attivata r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni taħt it-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE hija stabbilita meta d-dannu huwa l-konsegwenza diretta tal-att illegali inkwistjoni ( 71 ).

120. Jirriżuta mill-appell li, fil-kuntest tal-ħames aggravju tal-appell, l-Ombudsman jikkontesta l-punt 293 tas-sentenza appellata, moqri fil-konfront tal-punt 292 tagħha.

121. Fil-punt 293 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-“illegalitajiet imwettqa mill-Ombudsman jikkostitwixxu wkoll il-kawża determinanti tat-telf ta’ fiduċja [ta’ C. Staelen] fl-istituzzjoni tal-Ombudsman u tas-sensazzjoni li l-ilment kien telf ta’ żmien u ta’ enerġija. Għalhekk teżisti rabta kawżali bejn l-imsemmija illegalitajiet u d-danni morali allegati, fis-sens tal-ġurisprudenza […]”.

122. L-Ombudsman isostni li l-iżball magħmul fil-kuntest tal-investigazzjoni ex officio, jiġifieri n-nuqqas li jsiru investigazzjonijiet ulterjuri fid-dawl tal-opinjoni li ta l-Parlament fil-15 ta’ Novembru 2010, ma setax jagħti lok għat-telf ta’ kunfidenza ta’ C. Staelen fil-kariga ta’ Ombudsman meta, skont il-punt 292 tas-sentenza appellata, “l-oppożizzjoni [ta’ C. Staelen] għall-investigazzjoni ex officio tal-Ombudsman kienet immotivata mill-imsemmi telf ta’ fiduċja”.

123. Madankollu, kif irrikonoxxa eventwalment l-Ombudsman waqt is-seduta, il-kliem użat fl-appell tiegħu ma jikkontestax attwalment l-konstatazzjoni li saret, fil-punt 293 tas-sentenza appellata, li kien hemm rabta kawżali bejn l-iżbalji li saru u l-perċezzjoni ta’ C. Staelen li l-ilment kien ħela ta’ ħin u enerġija. Skont l-aħħar sentenza tal-punt 290 tas-sentenza appellata — li lanqas ma hija kkontestata — dik il-perċezzjoni kienet parzjalment dovuta għall-iżball li jikkonsisti fin-nuqqas tal-Ombudsman li jagħmel investigazzjonijiet ulterjuri fid-dawl tal-opinjoni tal-Parlament tal-15 ta’ Novembru 2010.

124. Isegwi li anki jekk l-Ombudsman seta’ kien korrett fir-rigward ta’ dak l-iżball partikolari, il-parti operattiva tas-sentenza ma jkollhiex għalfejn tinbidel. Il-ħames aggravju tal-appell huwa għalhekk ineffettiv.

125. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li dan l-aggravju tal-appell huwa effettiv, jiena nikkunsidrah bħala fondat. Fil-fatt, isegwi mill-punt 292 tas-sentenza appellata li t-telf ta’ kunfidenza ta’ C. Staelen fil-kariga tal-Ombudsman ġie qabel l-iżball marbut mal-għeluq mill-Ombudsman tal-investigazzjoni ex officio. Għalhekk, ma ġietx stabbilita rabta kawżali fir-rigward ta’ dak l-iżball jew, tal-inqas, ir-raġunijiet mogħtija jidhru li huma kontradittorji.

126. Madankollu, il-fehma prinċipali tiegħi hija li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiċħad il-ħames aggravju tal-appella bħala ineffettiv.

G – Konsegwenzi tal-evalwazzjoni

127. Il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-appell prinċipali u dak inċidentali ta’ C. Staelen ( 72 ). Is-sentenza appellata hija għalhekk finali sa fejn hija kkonċernata l-kwistjoni ta’ żieda tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali li taqa’ fuq l-Ombudsman.

128. Barra minn hekk, isegwi minn dak li ntqal iktar ’il fuq li jiena nikkunsidra l-ewwel sar-raba’ aggravji tal-appell li qajjem l-Ombudsman bħala fondati.

129. Fid-dawl ta’ dan, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tħassar il-punti 1, 3 u 4 tal-parti operattiva tas-sentenza appellata, skont l-Artikolu 61 tal-Istatut ( 73 ). Jiena nipproponi wkoll li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti s-sentenza finali f’din il-kwistjoni, bis-saħħa tal-istess dispożizzjoni, billi l-istat tal-proċeduri jippermetti dan fir-rigward tar-rikors ta’ C. Staelen dwar id-dannu morali.

130. Skont ġurisprudenza stabbilita, ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni taħt it-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE hija suġġetta għal li jiġi ssodisfatt numru ta’ kundizzjonijiet, jiġifieri, l-illegalità tal-aġir allegat kontra l-istituzzjoni jew korp tal-UE, il-fatt tad-dannu u l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn l-aġir tal-istituzzjoni jew tal-korp ikkonċernat u d-dannu lmentat ( 74 ).

131. Billi dawk il-kundizzjonijiet huma kumulattivi, ma huwiex meħtieġ li jiġu kkunsidrati l-kundizzjonijiet l-oħra fejn waħda minnhom ma hijiex ssodisfatta ( 75 ).

132. Għalija huwa ċar li l-Ombudsman ma kisirx id-dritt tal-UE b’mod suffiċjentement serju fil-ħames okkażjonijiet kollha individwati mill-Qorti Ġenerali. Barra minn hekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi fl-isfond tat-talba għal danni morali għad-dannu allegat ikkawżat mill-Ombudsman matul l-investigazzjonijiet inkwistjoni, ma huwiex evidenti li l-prinċipju TUM ta drittijiet lil C. Staelen. Fi kwalunkwe każ, jiena nagħti parir lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex ma tittrattax dik l-aħħar kwistjoni fl-ewwel istanza.

133. Fil-fatt jidher li huwa iktar xieraq li tiġi kkunsidrata n-natura tad-dannu morali li x’aktarx setgħet sofriet C. Staelen.

134. L-argumenti ta’ C. Staelen fl-ewwel istanza dwar id-dannu morali tagħha huma miġbura tajjeb fil-qosor fil-punt 272 tas-sentenza appellata. Fil-punti 288 u 289 tagħha, il-Qorti Ġenerali ġustament ċaħdet ċerti argumenti tagħha, sa fejn talbet kumpens mill-Ombudsman għal allegati nuqqasijiet tal-Parlament u t-telf allegat tagħha konsistenti minn “ħela ta’ flus”.

135. F’dan l-isfond, għar-raġunijiet imsemmijin iktar ’il fuq fil-punti 112 sa 114, jiena ma nikkunsidrax il-bqija tal-argumenti ta’ C. Staelen dwar li tilfet il-kunfidenza fil-kariga tal-Ombudsman, u s-sentiment tagħha ta’ ħela ta’ żmien u enerġija, bħala konvinċenti. Billi l-oneru tal-prova qiegħed fuq C. Staelen ( 76 ), jiena nikkonkludi li l-kap tagħha għal talba għad-danni dwar id-dannu morali ma jikkonċernax telf li huwa attwali u ċert fit-tifsira tal-Artikolu 340 TFUE.

136. Billi waħda mill-kundizzjonijiet kumulattivi għar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni ma hijiex ssodisfatta, jiena nipproponi li l-Qorti tal‑Ġustizzja tiċħad il-bqija tal-kawża għad-danni ta’ C. Staelen dwar id-dannu morali u, bħala konsegwenza, il-kawża kollha kemm hi.

H – Spejjeż

137. Skont l-Artikolu 184(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta l-appell ikun fondat u l-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ l-kawża definittivament hija stess, hija għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. Skont l-Artikolu 138(2) tal-istess Regoli, applikabbli għall-proċedura ta’ appell skont l-Artikolu 184(1), il-parti li titlef għandha tbati l-ispejjeż jekk dawn ikunu ġew mitluba fil-talbiet tal-parti li tirbaħ.

138. Id-Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Ġunju 2016 ċaħdet l-appell inċidentali ta’ C. Staelen u rriżervat l-ispejjeż. Issa nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tilqa’ l-appell tal-Ombudsman u tħassar is-sentenza appellata. Barra minn dan, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad il-bqija tal-kawża għad-danni ta’ C. Staelen u, għaldaqstant, il-kawża kollha kemm hi. Fl-appell tiegħu, l-Ombudsman talab li l-ispejjeż jingħataw b’mod ġust u ekwu. Minn dan isegwi li C. Staelen għandha tbati l-ispejjeż tagħha u dawk tal-Ombudsman dwar il-proċeduri quddiem il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja.

VI – Konklużjoni

139. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha: — Tiddikjara inammissibbli r-rikors ta’ Claire Staelen, ippreżentat fir-risposta tagħha għall-appell, għal ħlas ta’ danni morali; — Tħassar il-punti 1, 3 u 4 tad-dispożittiv tas-sentenza tad-29 ta’ April 2015, Staelen vs L‑Ombudsman (T‑217/11, EU:T:2015:238); — Tiċħad ir-rikors għad-danni li ppreżentat C. Staelen fil-Kawża T‑217/11 fir-rigward tad-dannu morali tiegħu u, għaldaqstant, il-kawża għad-danni kollha kemm hi; — Tikkundanna lil C. Staelen li tħallas l-ispejjeż tagħha stess u dawk tal-Ombudsman fil-proċeduri quddiem il-Qorti Ġenerali fil-Kawża T‑217/11 u quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża C‑337/15 P.

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

( 2 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-21 ta’ Novembru 1991, Technische Universität München, C‑269/90, EU:C:1991:438, punt 14. Kif jingħad iktar ’l isfel, ma kienx hemm konsistenza fl-għoti tal-isem ta’ dan il-prinċipju li wassalni biex nadotta approċċ iktar newtrali.

( 3 ) Sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2008, Masdar (UK) vs Il-Kummissjoni, C‑47/07 P, EU:C:2008:726, punt 92.

( 4 ) Sentenza, tat-23 ta’ Marzu 2004, L-Ombudsman Ewropew vs Lamberts, C‑234/02 P, EU:C:2004:174, mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja f’Seduta Plenarja (iktar ’il quddiem “is-sentenza Lamberts”).

( 5 ) Sentenza tad-29 ta’ April 2015, Staelen vs L-Ombudsman Ewropew, T‑217/11, EU:T:2015:238 (iktar ’il quddiem “is-sentenza appellata”).

( 6 ) B’digrieti tad-29 ta’ Ġunju 2016, L-Ombudsman Ewropew vs Staelen, C‑337/15 P, mhux ippubblikat, EU:C:2016:670, u tal-20 ta’ Lulju 2016, Staelen vs L-Ombudsman Ewropew, C‑338/15 P, mhux ippubblikat, EU:C:2016:599, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-appell ta’ C. Staelen stess u l-appell inċidentali tagħha mis-sentenza appellata.

( 7 ) Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew, tad-9 Marzu 1994, rigward ir-regolamenti u l-kundizzjonijiet ġenerali li jirregolaw it-twettiq tal-obbligi tal-Ombudsman (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 1, p. 283).

( 8 ) Għalkemm ħafna mill-ġrajjiet inkwistjoni jinvolvu l-predeċessur tagħha, għall-konsistenza, jiena se nirriferi għad-detentur attwali tal-uffiċċju tal-Ombudsman — jiġifieri E. O’Reilly — li ilha Ombudsman mill-1 ta’ Ottubru 2013.

( 9 ) Il-punti 1 sa 42 mit-339 punt tas-sentenza appellata jispjegaw bis-sħiħ l-isfond ta’ dawn il-proċeduri.

( 10 ) Ara, f’dak ir-rigward, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wathelet għall-kawża Il-Kummissjoni vs Andersen, C‑303/13 P, EU:C:2015:340, punt 8. Fil-Kawża C‑338/15 P, C. Staelen talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tordna lill-Ombudsman iħallas l-istess ammont.

( 11 ) Sentenza, tas-16 ta’ Diċembru 2008, Masdar (UK) vs Il-Kummissjoni, C‑47/07 P, EU:C:2008:726, punt 76 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 12 ) Ara, bħala eżempju, is-sentenza tat-12 ta’ Lulju 2005, Il‑Kummissjoni vs CEVA u Pfizer, C‑198/03 P, EU:C:2005:445, punti 67 sa 69. Ara wkoll is-sentenza tad-9 ta’ Settembru 2008, FIAMM et vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni, C‑120/06 P u C‑121/06 P, EU:C:2008:476, punt 89.

( 13 ) Ara, inter alia, is-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2012, Alliance One International u Standard Commercial Tobacco vs Il‑Kummissjoni u Il‑Kummissjoni vs Alliance One International et, C‑628/10 P u C‑14/11 P, EU:C:2012:479, punt 84.

( 14 ) Bi qbil ma’ dan, ara Craig, P., kummentarju fuq l-Artikolu 41 tal-Karta, f’Peers, S., et al. (edituri), The EU Charter of Fundamental Rights. A Commentary, Hart Publishing, Oxford, 2014, p. 1078, fil-paragrafu 41.28.

( 15 ) Ara, fuq dik il-kwistjoni, Mihaescu Evans, B., The right to good administration at the crossroads of the various sources of fundamental rights in the EU integrated administrative system, Luxembourg Legal Studies, Vol. 7, Nomos Verlagsgesellschaft, Baden-Baden, 2015, p. 392 et seq (ara, b’mod partikolari, il-paġni 394 sa 401 dwar inkonsistenzi tassonomiċi fit-trattament ta’ dan is-suġġett).

( 16 ) Fir-rigward tat-tieni livell, għal rendikont Svediż, ara Reichel, J., God förvaltning i EU och i Sverige, Jure Publishing, Stokkolma, 2006, p. 489 et seq.

( 17 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza, tal-11 ta’ Novembru 1986, Irish Grain Board, 254/85, EU:C:1986:422, punt 19. Ara Hoffmann, H., “Inquisitorial Procedures and General Principles of Law: The Duty of Care in the Case Law of the European Court of Justice”, f’Jacobs, L. (ed.), The Nature of Inquisitorial Processes in Administrative Regimes: Global Perspectives, Ashgate, Farnham, 2013, p. 165.

( 18 ) Sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2008, Masdar (UK) vs Il‑Kummissjoni, C‑47/07 P, EU:C:2008:726, punt 93.

( 19 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tat-28 ta’ Ġunju 2007, Internationaler Hilfsfonds vs Il‑Kummissjoni, C‑331/05 P, EU:C:2007:390, punt 24.

( 20 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Novembru 1986, Irish Grain Board, 254/85, EU:C:1986:422, punt 16.

( 21 ) Ara, fir-rigward tad-dmir tal-awtoritajiet nazzjonali li jiġbru l-fatti meta jimplementaw id-dritt tal-Unjoni, is-sentenza tal-21 ta’ Settembru 1983, Deutsche Milchkontor et, 205/82 sa 215/82, EU:C:1983:233, punt 35.

( 22 ) Ara, fir-rigward tal-limiti fuq il-possibbiltà tal-awtoritajiet nazzjonali li joqogħdu fuq l-Artikolu 36 tat-Trattat KEE (issa l-Artikolu 36 TFUE), is-sentenza tal-20 ta’ Mejju 1976, de Peijper, 104/75, EU:C:1976:67, punt 18.

( 23 ) F’dan ir-rigward, qabbel ir-regoli dwar il-kwistjoni relatata — għalkemm differenti — tal-oneru tal-prova, bħall-Artikolu 3 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003, tas-16 ta’ Diċembru 2002, fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205), kif emendat u, pereżempju, is-sentenza tat-3 ta’ April 2014, Franza vs Il‑Kummissjoni, C‑559/12 P, EU:C:2014:217, punt 63, fuq l-interazzjoni bejn il-prinċipju TUM u r-regoli fuq l-evidenza.

( 24 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tat-22 ta’ Ottubru 1991, Nölle, C‑16/90, EU:C:1991:402, punt 13.

( 25 ) Ara, bħala eżempju ta’ dan, is-sentenza tas-6 ta’ Novembru 2008, Il‑Pajjiżi l‑Baxxi vs Il‑Kummissjoni, C‑405/07 P, EU:C:2008:613, punti 56, 57, 66 u 67.

( 26 ) Ara s-sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2008, Masdar (UK) vs Il‑Kummissjoni, C‑47/07 P, EU:C:2008:726, punt 91.

( 27 ) Ara s-sentenzi tat-12 ta’ Lulju 2001, Comafrica and Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, T‑198/95, T‑171/96, T‑230/97, T‑174/98 u T‑225/99, EU:T:2001:184, punt 134, u tas-17 ta’ Marzu 2005, Agraz et vs Il‑Kummissjoni, T‑285/03, EU:T:2005:109, punt 40 (annullata fl-appell bis-sentenza tad-9 ta’ Novembru 2006, Agraz et vs Il‑Kummissjoni, C‑243/05 P, EU:C:2006:708, imma sa fejn għandha x’taqsam biss il-kwistjoni ta’ telf; peress li l-Kummissjoni ma ppreżentatx appell kontra d-deċiżjoni ta’ ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni).

( 28 ) Pereżempju, fis-sentenza tagħha tat-12 ta’ Lulju 2001, Comafrica u Dole Fresh Fruit Europe vs Il‑Kummissjoni, T‑198/95, T‑171/96, T‑230/97, T‑174/98 u T‑225/99, EU:T:2001:184, punt 144, dik li (issa) saret il-Qorti Ġenerali żiedet tgħid li “d-deċiżjoni ta’ żball jew irregolarità min-naħa ta’ istituzzjoni ma hijiex suffiċjenti fiha innifisha biex jiġbed ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-[Unjoni] sakemm dak l-iżball jew dik l-irregolarità mhux kkaratterizzata minn nuqqas ta’ diliġenza jew premura” (enfasi miżjuda). Fis-sentenza tagħha tat-18 ta’ Settembru 1995, Nölle vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni, T‑167/94, EU:T:1995:169 (iktar ’il quddiem “Nölle II”), punt 89, dik li (issa) saret il-Qorti Ġenerali ddistingwiet bejn nuqqas komplet li jiġi osservat il-prinċipju TUM u s-sempliċi nuqqas li tiġi apprezzata kif jixraq il-firxa tal-obbligi li jirriżultaw minnu.

( 29 ) Qabbel mas-sentenza tat-28 ta’ Ġunju 2007, Internationaler Hilfsfonds vs Il‑Kummissjoni, C‑331/05 P, EU:C:2007:390, punt 24, li alludiet, fil-kuntest ta’ proċeduri għall-ħlas ta’ danni, għad-“diliġenza kollha li organizzazzjoni kbira mgħammra tajjeb għandha tagħti lil dawk li għandhom kuntatti magħha”.

( 30 ) Sentenzi tad-9 ta’ Diċembru 1965, Société anonyme des laminoirs, hauts fourneaux, forges, fonderies et usines de la Providence et vs L‑Awtorità Għolja, 29/63, 31/63, 36/63, 39/63 sa 47/63, 50/63 u 51/63, EU:C:1965:120, f’p. 937 (ngħataw danni), u tat-30 ta’ Jannar 1992, Finsider et vs Il‑Kummissjoni, C‑363/88 u C‑364/88, EU:C:1992:44, punt 22 (ma ngħatawx danni). Ara wkoll is-sentenza tal-15 ta’ Marzu 1995, COBRECAF et vs Il‑Kummissjoni, T‑514/93, EU:T:1995:49, punt 70, fejn dik li (issa) saret il-Qorti Ġenerali rreferiet għal “nuqqas ovvju ta’ diliġenza”.

( 31 ) Il-kelma użata fil-verżjoni Franċiża tas-sentenza — il-lingwa tal-proċedura — hija “suffit” (huwa suffiċjenti).

( 32 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tal-4 ta’ Lulju 2000, Bergaderm u Goupil vs Il‑Kummissjoni, C‑352/98 P, EU:C:2000:361, punt 44; tat-12 ta’ Lulju 2005, Il‑Kummissjoni vs CEVA u Pfizer, C‑198/03 P, EU:C:2005:445, punt 65; u tad-19 ta’ April 2007, Holcim (Deutschland) vs Il‑Kummissjoni, C‑282/05 P, EU:C:2007:226, punt 47 (enfasi miżjuda).

( 33 ) Sentenza tal-4 ta’ Lulju 2000, Bergaderm u Goupil vs Il‑Kummissjoni, C‑352/98 P, EU:C:2000:361, punt 46; ara wkoll is-sentenza tad-19 ta’ April 2007, Holcim (Deutschland) vs Il‑Kummissjoni, C‑282/05 P, EU:C:2007:226, punt 49.

( 34 ) Ara s-sentenza tal-5 ta’ Marzu 1996, Brasserie du pêcheur u Factortame, C‑46/93 u C‑48/93, EU:C:1996:79, punti 55 sa 57.

( 35 ) Sentenza tal-11 ta’ Lulju 2007, Schneider Electric vs Il‑Kummissjoni, T‑351/03, EU:T:2007:212, punti 117 u 118 meta: “l-istituzzjoni in kwistjoni għandha biss marġni ta’ diskrezzjoni kunsiderevolment imnaqqsa, anki ineżistenti, is-sempliċi ksur tad-dritt Komunitarju jista’ jkun suffiċjenti sabiex jistabbilixxi l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju tad-dritt Komunitarju […] L-istess japplika meta l-istituzzjoni konvenuta tonqos minn obbligu ġenerali tad-diliġenza [ara, f’dan is-sens, (is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-27 ta’ Marzu 1990, Grifoni vs EURATOM, C‑308/87, EU:C:1990:134), punti 13 u 14] jew tapplika b’mod ħażin normi sostantivi jew proċedurali rilevanti” (enfasi miżjuda). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddeċidietx f’dik is-sentenza li kull ksur tal-prinċipju TUM huwa suffiċjenti biex jattiva r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni.

( 36 ) Ara Hoffmann, H., op.cit., p. 153 u 154, li jsostni li “r-regoli u l-prinċipji applikabbli [tad-dritt amministrattiv] jirrigwardaw l-aspetti kollha tal-attività amministrattiva, kemm il-leġiżlazzjoni subordinata kif ukoll it-tiswir tar-regoli amministrattivi, jew każijiet ta’ teħid ta’ deċiżjoni f’każ wieħed (aġġudikazzjoni). Dawk japplikaw irrispettivament minn jekk deċiżjoni għandhiex tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi, jew jekk l-amministrazzjoni tgawdix ċertu livell ta’ diskrezzjoni”, u speċifikament, fil-p. 158, li “l-prinċipju ta’ premura japplika għall-istadji kollha ta’ proċedura amministrattiva”.

( 37 ) Sinjifikattiv ukoll huwa l-fatt li, kif qal l-Ombudsman, fil-punt 205 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Ombudsman kiser il-prinċipju TUM fil-kuntest tal-investigazzjoni ex officio tiegħu fil-parti II.C.2 ta’ dik is-sentenza, iddedikata għal żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni.

( 38 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tat-28 ta’ Ġunju 2007, Internationaler Hilfsfonds vs Il‑Kummissjoni, C‑331/05 P, EU:C:2007:390, punt 26.

( 39 ) Lamberts, punt 50.

( 40 ) Lamberts, punt 52.

( 41 ) Lamberts, punt 52 (enfasi miżjuda). Suksi, M., li kkummenta fuq dik is-sentenza f’Common Market Law Review, Nru 42, Kluwer Law, il-Pajjiżi l-Baxxi, 2005, p. 1773, jargumenta li l-Qorti tal-Ġustizzja ddisinjat “prinċipju ta’ awtokontroll”.

( 42 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tal-25 ta’ Ottubru 2007, Komninou et vs Il‑Kummissjoni, C‑167/06 P, mhux ippubblikata, EU:C:2007:633, punt 44.

( 43 ) Nölle II, punt 76.

( 44 ) Dwar jekk is-setgħat tal-Ombudsman skont id-Deċiżjoni 94/262 jagħtux drittijiet lil individwi privati, dik li (issa) saret il-Qorti Ġenerali rrispondiet dik id-domanda fin-negattiv, ara s-sentenza tal-10 ta’ April 2002, Lamberts vs L‑Ombudsman Ewropew, T‑209/00, EU:T:2002:94, punt 87.

( 45 ) Il-Karta saret vinkolanti minn mindu ngħatat is-sentenza Lamberts mill-Qorti tal-Ġustizzja. F’dak ir-rigward, is-sentenza Nölle II tissemma fl-ispjegazzjonijiet ipprovduti bħala gwida għall-interpretazzjoni tal-Karta (ĠU 2007 C 303, p. 17) fir-rigward tal-Artikolu 41 tagħha li, skont it-tielet subparagrafu tal-Artikolu 6(1) TUE u l-Artikolu 52(7) tal-Karta, għandhom jiġu kkunsidrati għall-interpretazzjoni tagħha.

( 46 ) Nölle II, punt 76.

( 47 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tal-5 ta’ Marzu 1996, Brasserie du pêcheur u Factortame, C‑46/93 u C‑48/93, EU:C:1996:79, punt 56. Għalkemm dak il-punt jirreferi għal jekk hemmx “natura skużabbli jew le ta’ żball eventwali ta’ dritt”, ma hemm xejn li jipprevjeni dak il-kriterju milli japplika għall-iżbalji ta’ fatt ukoll, billi l-punt msemmi ma jipprovdix enumerazzjoni eżawrjenti tal-fatturi rilevanti.

( 48 ) Sentenza tal-24 ta’ Settembru 2008, M vs L-Ombudsman Ewropew, T‑412/05, mhux ippubblikata, EU:T:2008:397 (ara, b’mod partikolari, il-punt 134). Ara, ukoll, is-sentenza, tas-7 ta’ Frar 1990, Culin vs Il‑Kummissjoni, C‑343/87, EU:C:1990:49, punt 28.

( 49 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2014, Giordano vs Il‑Kummissjoni, C‑611/12 P, EU:C:2014:2282, punti 37 sa 40.

( 50 ) Ara, inter alia, is-sentenza tas-26 ta’ Mejju 2016, Rose Vision vs Il‑Kummissjoni, C‑224/15 P, EU:C:2016:358, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 51 ) Il-punt 201 tal-verżjoni Ingliża tas-sentenza appellata fiha żball fit-traduzzjoni, billi tuża l-plural (“[…] shorter than that for the other successful candidates […]”), filwaqt li l-verżjoni Franċiża tas-sentenza — il-lingwa tal-proċedura — tirreferi għal “[…] une durée inférieure à celle d’un des autres lauréats du concours […]” (enfasi miżjuda fiż-żewġ okkażjonijiet).

( 52 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tal-1 ta’ Lulju 2008, Chronopost vs UFEX et, C‑341/06 P u C‑342/06 P, EU:C:2008:375, punt 75 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 53 ) Jirriżulta mill-proċess ippreżentat fl-ewwel istanza li, wara talba f’dak is-sens minn C. Staelen fit-12 ta’ Frar 2014, il-Qorti Ġenerali talbet lill-Parlament, b’deċiżjoni tar-Reġistratur tagħha tal-20 ta’ Marzu 2014, sabiex jippreżenta l-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu f’każ parallel għal danni bejn dik l-istituzzjoni u C. Staelen, imsemmi fil-punt 52 tas-sentenza appellata (kawża li wasslet għas-sentenza tad-29 ta’ April 2015, CC vs Il‑Parlament, T‑457/13 P, EU:T:2015:240), kif għamel fis-27 ta’ Marzu 2014. Jirriżulta mill-kontroreplika tal-Parlament f’dik il-kawża (li l-Ombudsman annetta mal-appell tiegħu f’din il-kawża) li l-Parlament sostna li kien fil-mori ta’ dawk il-proċeduri fl-appell li kien irċieva informazzjoni ġdida dwar il-perijodu ta’ żmien tal-inklużjoni tal-kandidati oriġinali li għaddew fil-lista tal-kandidati li għaddew mill-kompetizzjoni EUR/A/151/98 (ara l-punti 70 sa 78 ta’ dik is-sentenza).

( 54 ) Ara wkoll il-punt 61 tad-deċiżjoni tal-Ombudsman tal-31 ta’ Marzu 2011 li temmet l-investigazzjoni ex officio.

( 55 ) Ara, fir-rigward tal-applikazzjoni tal-prinċipju TUM fir-rigward tal-evalwazzjoni mill-Kummissjoni tal-interess tal-Unjoni mressaq b’ilment li allega ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, is-sentenza tas-17 ta’ Mejju 2001, IECC vs Il‑Kummissjoni, C‑450/98 P, EU:C:2001:276, punti 57 u 58.

( 56 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tas-6 ta’ Ottubru 2015, Il‑Kunsill vs Il‑Kummissjoni, C‑73/14, EU:C:2015:663, punt 84 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 57 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tas-26 ta’ April 2005, Sison vs Il‑Kunsill, T‑110/03, T‑150/03 u T‑405/03, EU:T:2005:143, punt 29 (ikkonfermata fl-appell bis-sentenza tal-1 ta’ Frar 2007, Sison vs Il‑Kunsill, C‑266/05 P, EU:C:2007:75).

( 58 ) Sentenza tal-25 ta’ Jannar 2007, Dalmine vs Il‑Kummisjoni, C‑407/04 P, EU:C:2007:53, punt 63.

( 59 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Ġunju 2016, Marchiani vs Il‑Parlament, C‑566/14 P, EU:C:2016:437, punti 95, 96, 99 u 100 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 60 ) Sentenza tal-5 ta’ Marzu 1996, Brasserie du pêcheur u Factortame, C‑46/93 u C‑48/93, EU:C:1996:79, punti 55 sa 57.

( 61 ) Sentenza tal-15 ta’ Marzu 1995, COBRECAF et vs Il‑Kummissjoni, T‑514/93, EU:T:1995:49, punt 70 (15-il xahar).

( 62 ) Ara s-sentenza, tad-9 ta’ Settembru 1999, Lucaccioni vs Il‑Kummissjoni, C‑257/98 P, EU:C:1999:402, punti 34 u 35 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 63 ) Għalkemm fuq dan il-punt, l-appell jiċċita biss dak il-punt tas-sentenza appellata fir-rigward tat-telf ta’ kunfidenza ta’ C. Staelen, meta sussegwentement kkontestat il-kunċett li “l-elementi individwati mill-Qorti Ġenerali jistgħu jkunu relatati mad-danni morali”, dan jinkludi impliċitament is-sensazzjoni ta’ telf ta’ ħin u ta’ enerġija.

( 64 ) Ara s-sentenzi tad-9 ta’ Novembru 2006, Agraz et vs Il‑Kummissjoni, C‑243/05 P, EU:C:2006:708, punt 27, u tal-21 ta’ Frar 2008, Il‑Kummissjoni vs Girardot, C‑348/06 P, EU:C:2008:107, punt 54.

( 65 ) Bħala eżempji, qabbel is-sentenzi tal-14 ta’ Mejju 1998, Il‑Kunsill vs De Nil u Impens, C‑259/96 P, EU:C:1998:224, punt 25, ma’ dik tas-26 ta’ Ġunju 1996, De Nil u Impens vs Il‑Kunsill, T‑91/95, EU:T:1996:92, punt 49 u 50, u, fuq kollox, dik tat-18 ta’ April 2013, Il‑Kummissjoni vs Systran u Systran Luxembourg, C‑103/11 P, EU:C:2013:245, punt 84, ma’ dik tas-16 ta’ Diċembru 2010, Systran u Systran Luxembourg vs Il‑Kummissjoni, T‑19/07, EU:T:2010:526, punt 324 u 325.

( 66 ) Ara s-sentenzi tas-7 ta’ Frar 1990, Culin vs Il‑Kummissjoni, C‑343/87, EU:C:1990:49, punt 26, tat-28 ta’ Frar 2008, Neirinck vs Il‑Kummissjoni, C‑17/07 P, EU:C:2008:134, punti 96 sa 98 u, f’dak is-sens, tat-28 ta’ Mejju 2013, Abdulrahim vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni, C‑239/12 P, EU:C:2013:331, punt 72. Xi wħud isostnu li din il-linja ġurisprudenzjali hija limitata, b’mod partikolari, għall-kawżi dwar il-persunal, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawża Safa Nicu Sepahan vs Il‑Kunsill, C‑45/15 P, EU:C:2016:658, punt 54.

( 67 ) Sentenza tal-14 ta’ Mejju 1998, Il‑Kunsill vs De Nil u Impens, C‑259/96 P, EU:C:1998:224, punt 25 u l-punt 2 tad-dispożittiv.

( 68 ) Ara s-sentenza tas-7 ta’ Frar 1990, Culin vs Il‑Kummissjoni, C‑343/87, EU:C:1990:49, punti 27 sa 29.

( 69 ) Sentenza tal-24 ta’ Settembru 2008, M vs L‑Ombudsman Ewropew, T‑412/05, mhux ippubblikata, EU:T:2008:397. Fil-konklużjonijiet tiegħu L‑Ombudsman Ewropew vs Lamberts, C‑234/02 P, EU:C:2003:394, punt 143, l-Avukat Ġenerali Geelhoed ikkunsidra li kien hemm rabta kawżali bejn il-ksur allegat tad-dmir amministrattiv tal-Ombudsman kif ittratta l-każ ta’ Lambert u “l-effetti dannużi u distruttivi” fuqu, imma, fil-punt 141 ta’ dawk il-konklużjonijiet, ma kkunsidrax il-kwistjoni tad-dannu nnifsu, billi dik li issa saret il-Qorti Ġenerali ma kinitx għamlet hekk fid-deċiżjoni tagħha.

( 70 ) Sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Il‑Kummissjoni vs Schneider Electric, C‑440/07 P, EU:C:2009:459, punt 192.

( 71 ) Sentenza tat-30 ta’ April 2009, CAS Succhi di Frutta vs Il‑Kummissjoni, C‑497/06 P, mhux ippubblikata, EU:C:2009:273 punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 72 ) Digrieti tad-29 ta’ Ġunju 2016, L‑Ombudsman Ewropew vs Staelen, C‑337/15 P, mhux ippubblikat, EU:C:2016:670, u tal-20 ta’ Lulju 2016, Staelen vs L-‑Ombudsman Ewropew, C‑338/15 P, mhux ippubblikat, EU:C:2016:599.

( 73 ) Ara, għal eżempju, id-dispożittiv tas-sentenza tal-14 ta’ Mejju 1998, Il-Kunsill vs De Nil u Impens, C‑259/96 P, EU:C:1998:224, b’kuntrast ma’ dak tas-sentenza tas-26 ta’ Ġunju 1996, De Nil u Impens vs Il‑Kunsill, T‑91/95, EU:T:1996:92.

( 74 ) Ara, f’dak is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2014, Giordano vs Il‑Kummissjoni, C‑611/12 P, EU:C:2014:2282, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 75 ) Sentenza tat-30 ta’ April 2009, CAS Succhi di Frutta vs Il‑Kummissjoni, C‑497/06 P, EU:C:2009:273, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 76 ) Sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2014, Giordano vs Il‑Kummissjoni, C‑611/12 P, EU:C:2014:2282, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata.