KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

BOBEK

ippreżentati fl‑4 ta’ Marzu 2021 ( 1 ) ( i )

Kawżi magħquda C‑357/19 u C‑547/19

Ministerul Public – Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Direcţia Naţională Anticorupţie,

PM,

RO,

SP,

TQ

vs

QN,

UR,

VS,

WT,

Autoritatea Naţională pentru Turism,

Agenţia Naţională de Administrare Fiscală,

SC Euro Box Promotion SRL (C‑357/19)

u

CY,

Asociaţia ‘Forumul Judecătorilor din România’

vs

Inspecţia Judiciară,

Consiliul Superior al Magistraturii,

Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (C‑547/19)

(Talbiet għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal‑Unjoni Ewropea – Artikolu 325(1) TFUE – Konvenzjoni dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej – Proċeduri kriminali dwar il‑korruzzjoni – Proġetti parzjalment iffinanzjati minn fondi Ewropej – Deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali dwar il-legalità tal-kompożizzjoni ta’ kulleġġi ġudikanti – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi għall-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti billi jittellgħu bix-xorti – Appell straordinarju minn sentenzi definittivi – Dritt għal qorti stabbilita minn qabel bil-liġi – It-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal‑Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Indipendenza ġudizzjarja – It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE – Supremazija tad-dritt tal-Unjoni – Proċeduri dixxiplinari kontra membri tal-ġudikatura”

Werrej

I. Introduzzjoni II. Il-kuntest ġuridiku A. Id-dritt tal-Unjoni B. Id-dritt Rumen 1. Il-Kostituzzjoni Rumena 2. Il-Liġi Nru 303/2004 3. Il-Liġi Nru 304/2004 4. Ir-Regolament dwar l-Organizzazzjoni u l-Funzjonament Amministrattiv tal-QGħKĠ 5. Il-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali 6. Il-Kodiċi Kriminali III. Il-fatti, il-proċeduri nazzjonali u d-domandi preliminari A. Il-Kawża C‑357/19 B. Il-Kawża C‑547/19 C. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja IV. Analiżi A. L-ammissibbiltà tad-domandi preliminari 1. Il-Kawża C‑357/19 a) In-nuqqas ta’ kompetenza tal-Unjoni b) Ir-rilevanza tad-domandi preliminari għall-proċeduri prinċipali 2. Il-Kawża C‑547/19 a) In-nuqqas ta’ kompetenza tal-Unjoni b) Ir-rilevanza tad-domanda preliminari għall-proċeduri prinċipali B. Id-dritt tal-Unjoni applikabbli 1. L-Artikolu 2 u l-Artikolu 19(1) TUE 2. Id-Deċiżjoni MKV (u l-Karta) 3. L-Artikolu 325(1) TFUE, il-Konvenzjoni PIF (u l-Karta) a) L-Artikolu 325(1) u l-VAT b) L-Artikolu 325(1) TFUE, il-Konvenzjoni PIF, u korruzzjoni li tinvolvi fondi tal-Unjoni c) L-Artikolu 325(1) TFUE ikopri attentati wkoll? d) Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE huwa kundizzjonali fuq ir-riżultat tal-proċeduri? 4. Konklużjoni provviżorja C. Evalwazzjoni 1. Il-kuntest ġuridiku nazzjonali 2. Id-dritt għal qorti stabbilita minn qabel bil-liġi a) L-istandard tad-dritt tal-Unjoni b) Analiżi c) Konklużjoni provviżorja 3. Il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni 1) Il-qafas tad-dritt tal-Unjoni 2) Il-fehmiet tal-partijiet 3) Analiżi i) L-eżami li għandu jiġi applikat? ii) Applikazzjoni għal din il-kawża iii) Konklużjoni provviżorja 4. Il-prinċipju tal-indipendenza ġudizzjarja 1) It-tħassib imqajjem mill-qorti tar-rinviju 2) Il-qafas tad-dritt tal-Unjoni 3) Analiżi i) Kompożizzjoni u status tal-Qorti Kostituzzjonali ii) Il-kompetenzi u l-prattika tal-Qorti Kostituzzjonali iii) Il-prinċipju ta’ res judicata iv) Caveat v) Konklużjoni provviżorja 5. Il-prinċipju tas-supremazija V. Konklużjoni

I. Introduzzjoni

1. Matul l‑2019, tressqu numru ta’ talbiet għal deċiżjoni preliminari dwar l-indipendenza tal-ġudikatura, l-Istat tad-dritt, u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja minn qrati diversi fir-Rumanija. L-ewwel grupp ta’ kawżi kien jikkonċerna diversi emendi għal-liġijiet nazzjonali dwar il-ġudikatura, li fil-parti l-kbira saru permezz ta’ digrieti ta’ emerġenza ( 2 ).

2. Dawn iż-żewġ kawżi magħquda huma l-kawżi “prinċipali” fit-tieni grupp ta’ kawżi ( 3 ). It-tema prinċipali tat-tieni grupp hija pjuttost differenti mill-ewwel waħda: jistgħu sentenzi tal-Curtea Constituțională a României (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija) (iktar ’il quddiem il-“Qorti Kostituzzjonali”) jiksru l-prinċipji ta’ indipendenza tal-ġudikatura u tal-Istat tad-dritt, kif ukoll il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea?

3. L-iffokar speċifiku ta’ dawn iż-żewġ kawżi magħquda jikkonċerna l-effetti ta’ deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali li tiddikjara, essenzjalment, li xi kulleġġi tal-qorti suprema nazzjonali, l-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem il-“QGħKĠ”), kienu komposti b’mod mhux xieraq. Din id-deċiżjoni ppermettiet lil uħud mill-partijiet ikkonċernati jippreżentaw appelli straordinarji, li sussegwentement qajmu kwistjonijiet potenzjali mhux biss dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni skont l-Artikolu 325(1) TFUE, iżda wkoll l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “qorti […] stabbilita minn qabel bil-liġi” stabbilit fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”). Finalment, dan kollu jinsab f’ambjent istituzzjonali nazzjonali fejn in-nuqqas ta’ konformità mad-deċiżjonijiet tal-qorti kostituzzjonali jikkostitwixxi ksur dixxiplinari.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

4. Skont l-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni li saret fuq il-bażi ta’ l-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar il-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni PIF”): ( 4 ) “Għall-għanijiet ta’ din il-Konvenzjoni, frodi li taffettwa l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej tikkonsisti fir-: (a) rigward l-infiq, kwalunkwe att jew omissjoni b’intenzjoni dwar: – l-użu jew presentazzjoni ta’ stqarrijiet jew dokumenti mhux korretti jew mhux kompluti, li għandhom bħala effett il-misapproprjazzjoni jew iż-żamma mhux korretta ta’ fondi mill-bilanċ ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej jew bilanċi mħaddma minn, jew f’isem, il-Komunitajiet Ewropej, – ma tkunx żvelata informazzjoni bi ksur ta’ obbligu speċifiku, bl-istess effett, – l-applikazzjoni ħażina ta’ dawn il-fondi għall-għanijiet barra dawk li għalihom ingħataw oriġinarjament; […] 2. Soġġett għall-Artikolu 2(2), kull Stat Membru jieħu l-miżuri meħtieġa u xierqa biex jittrasponu minn paragrafu fil-liġi kriminali tagħhom b’dak il-mod li l-kondotta msemmija hemm tikkostitiwxxi reati kriminali. 3. Bla ħsara għall-Artikolu 2(2), kull Stat Membru jieħu l-miżuri meħtieġa biex jassigura li l-preparazzjoni maħsuba jew forniment ta’ stqarrijiet u dokumenti foloz, mhux korretti jew mhux kompluti li għandhom l-effett deskritt f’paragrafu 1 tikkostitiwxxi reat kriminali jekk mhux diġal punit bħala reat prinċipali jew bħala parteċipazzjoni f’instigazzjoni ta’, jew attentat biex twettaq, frodi kif definit f’paragrafu 1. 4. In-natura maħsuba ta’ att jew omissjoni kif imsemmija f’paragrafi1u3 tista tkun konkluża minn ċirkostanzi oġġettivi u fattwali.”

5. Skont l-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni PIF: “1. Kull Stat Membru jieħu l-miżuri meħtieġa biex jassigura li l-kondotta msemmija fl-Artikolu 1, u parteċipazzjoni f’instigazzjoni jew attentat tal-kondotta msemmija fl-Artikolu 1 (1), huma puniti b’penalitajiet kriminali effettivi, proporzjonati u disważivi, inklużi, għal inqas f’każi ta’ frodi serja, penalitajiet li jinvolvu depravazzjoni ta’ libertà li tista’ tagħti lok għal estradizzjoni, u jinftiehem li frodi serja titqies frodi li tinvolvi ammont minimu li għandu jkun stabbilit f’kull Stat Membru. Dan l-ammont minimu ma jistax ikun stabbilit għas-somma li taqbeż 50000 ECU. […]”

B. Id-dritt Rumen

1. Il-Kostituzzjoni Rumena

6. Il-Kostituzzjoni Rumena, kif emendata u ssupplimentata bil-Liġi Nru 429/2003, tinkludi d-dispożizzjonijiet segwenti: “Artikolu 142 – Struttura 1. Il-[Qorti Kostituzzjonali] hija l-garanti tas-supremazija tal-Kostituzzjoni. 2. Il-[Qorti Kostituzzjonali] għandha tikkonsisti minn disa’ mħallfin, maħtura għal tul tal-mandat ta’ disa’ snin, li ma jistax jiġi estiż jew imġedded. 3. Għandhom jiġu maħtura tliet imħallfin mill-Camera Deputaţilor (il-Kamra tad-Deputati), tlieta mis-Senat (is-Senat) u tlieta mill-President tar-Rumanija. […] Artikolu 143 – Kundizzjonijiet għall-ħatra L-imħallfin tal-[Qorti Kostituzzjonali] għandu jkollhom kwalifiki legali eċċellenti, livell għoli ta’ kompetenza professjonali u mill-inqas 18‑il sena ta’ esperjenza fix-xogħol legali jew fl-edukazzjoni legali ogħla. […] Artikolu 145 – Indipendenza u irremovabbiltà L-imħallfin tal-[Qorti Kostituzzjonali] għandhom ikunu indipendenti fl-eżerċizzju tal-kariga tagħhom u għandhom ikunu irremovabbli tul il-mandat. Artikolu 146 – Dmirijiet Il-[Qorti Kostituzzjonali] għandha d-dmirijiet segwenti: […] (e) is-soluzzjoni ta’ kunflitti legali ta’ natura kostituzzjonali bejn awtoritajiet pubbliċi, fuq it-talba tal-President tar-Rumanija, wieħed mill-presidenti taż-żewġt ikmamar tal-Parlament tar-Rumanija, il-Prim Ministru jew il-President tal-Consiliul Superior al Magistraturii (il-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura, iktar ’il quddiem iċ-“CSM”); […] Artikolu 147 – Deċiżjonijiet tal-[Qorti Kostituzzjonali] 1. Id-dispożizzjonijiet ta’ liġijiet u digrieti li huma attwalment fis-seħħ, kif ukoll dawk ta’ regolamenti, li jiġi kkonstatat li huma antikostituzzjonali għandhom jieqfu milli jkollhom effett legali 45 jum wara l-pubblikazzjoni tad-deċiżjoni tal-[Qorti Kostituzzjonali] jekk, matul dan iż-żmien, il-Parlament jew il-Gvern, skont kif ikun xieraq, jonqos milli jagħmel id-dispożizzjonijiet antikostituzzjonali konformi mad-dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni. Matul dak il-perijodu, id-dispożizzjonijiet li jkunu ġew ikkonstatati bħala antikostituzzjonali jiġu sospiżi bil-liġi. 2. F’każijiet ta’ antikostituzzjonalità li tikkonċerna liġijiet, qabel il-promulgazzjoni ta’ dawn il-liġijiet, il-Parlament ikun marbut li jirrevedi d-dispożizzjonijiet ikkonċernati sabiex jagħmilhom konformi mad-deċiżjoni tal-[Qorti Kostituzzjonali]. […] 4. Id-deċiżjonijiet tal-[Qorti Kostituzzjonali] jiġu ppubblikati fil-Monitorul Oficial al României (il-Gazzetta Uffiċjali tar-Rumanija). Mid-data tal-pubblikazzjoni, dawn id-deċiżjonijiet għandhom ikunu ġeneralment vinkolanti u jkollhom effett legali biss għall-futur.”

2. Il-Liġi Nru 303/2004

7. Skont l-Artikolu 99(ș) tal-Legea nr. 303/2004 privind statutul judecătorilor și procurorilor (il-Liġi Nru 303/2004 dwar ir-Regoli li Jirregolaw lill-Imħallfin u lill-Prosekuturi, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 303/2004”) ( 5 ), in-“nuqqas ta’ osservanza tad-deċiżjonijiet tal-[Qorti Kostituzzjonali] […]” jikkostitwixxi ksur dixxiplinari.

3. Il-Liġi Nru 304/2004

8. Il-kompożizzjoni tal-kulleġġi tal-QGħKĠ hija rregolata mill-Artikoli 32 u 33 tal-Legea nr. 304/2004 privind organizarea judiciară (il-Liġi Nru 304/2004 dwar l-Organizzazzjoni tas-Sistema Ġudizzjarja, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 304/2004”) ( 6 ). Dawn id-dispożizzjonijiet ġew emendati fl‑2010, fl-2013 u fl-2018.

9. Fil-verżjoni emendata mil-Legea nr. 207/2018 pentru modificarea și completarea Legii nr. 304/2004 privind organizarea judiciară (il-Liġi Nru 207/2018 li temenda u tissupplimenta l-Liġi Nru 304/2004) ( 7 ), l-Artikolu 32 tal-Liġi 304/2004 jaqra kif ġej: “1. Fil-bidu ta’ kull sena, fuq proposta tal-President jew tal-Viċi Presidenti tal-[QGħKĠ], il-Kunsill Governattiv għandu japprova n-numru tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin u l-kompożizzjoni ta’ dawn il-kulleġġi. 2. Fi kwistjonijiet kriminali, il-kulleġġi ta’ ħames imħallfin għandhom jikkonsistu minn membri tal-Awla Kriminali tal-[QGħKĠ]. 3. Fi kwistjonijiet mhux kriminali, il-kulleġġi ta’ ħames imħallfin għandhom jikkonsistu minn imħallfin speċjalizzati, skont in-natura tal-kawża. 4. L-imħallfin fuq dawn il-kulleġġi għandhom jiġu maħtura billi jittellgħu bix-xorti waqt seduta pubblika, mill-President jew, fl-assenza tiegħu jew tagħha, minn wieħed miż-żewġ Viċi Presidenti tal-[QGħKĠ]. Il-membri ta’ kulleġġi li jkunu qegħdin jisimgħu l-kawżi jistgħu jiġu mibdula biss fuq bażi eċċezzjonali, fid-dawl tal-kriterji oġġettivi stabbiliti mir-Regulamentul privind organizarea și funcționarea administrativă a Înaltei Curți de Casație și Justiție (ir-Regolament dwar l-Organizzazzjoni u l-Funzjonament Amministrattiv tal-[QGħKĠ]). 5. Il-kulleġġi ta’ ħames imħallfin għandhom jiġu ppresjeduti mill-President tal-[QGħKĠ], minn wieħed miż-żewġ Viċi Presidenti, jew minn Presidenti tal-Awli jekk dawn ikunu ġew maħtura skont il-punt 4 sabiex joqogħdu fuq il-kulleġġ inkwistjoni. 6. Jekk l-ebda minn dawn il-persuni ma jkun maħtur sabiex joqgħod fuq kulleġġ ta’ ħames imħallfin, kull imħallef għandu jippresjedi kulleġġ fuq bażi ta’ rotazzjoni, skont it-tul tas-servizz tagħhom fi ħdan il-maġistratura. 7. Il-kawżi li jaqgħu fi ħdan il-ġurisdizzjoni tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin jiġu allokati b’mod każwali bl-użu ta’ sistema kkompjuterizzata.”

4. Ir-Regolament dwar l-Organizzazzjoni u l-Funzjonament Amministrattiv tal-QGħKĠ

10. Ir-regulamentul privind organizarea și funcționarea administrativă a ÎCCJ (ir-Regolament dwar l-Organizzazzjoni u l-Funzjonament Amministrattiv tal-QGħKĠ, iktar ’il quddiem ir-“Regolament QGħKĠ”) ( 8 ) ġie adottat fuq il-bażi tal-Liġi Nru 304/2004. Dan ġie emendat u komplut bid-Deċiżjoni Nru 24 tal-QGħKĠ tal‑25 ta’ Novembru 2010 (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 24/2010”) ( 9 ), u bid-Deċiżjoni Nru 3 tal-QGħKĠ tat‑28 ta’ Jannar 2014 (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 3/2014”) ( 10 ).

11. Fil-verżjoni tagħhom kif emendata bid-Deċiżjoni Nru 3/2014, l-Artikoli 28 u 29 tar-Regolament QGħKĠ jaqraw kif ġej: “Artikolu 28 1. Il-kulleġġi ta’ ħames imħallfin li għandhom ġurisdizzjoni li jisimgħu kawżi stabbiliti bid-dritt għandhom jaħdmu fi ħdan il-qafas tal-[QGħKĠ]. 2. Fil-bidu ta’ kull sena, kulleġġi ta’ ħames imħallfin li jikkonsistu biss minn membri tal-Awla Kriminali għandhom jiġu stabbiliti fi kwistjonijiet kriminali, u fi kwistjonijiet mhux kriminali għandhom jiġu stabbiliti żewġ kulleġġi ta’ ħames imħallfin li jikkonsistu minn membri tal-Ewwel Awla Ċivili, tat-Tieni Awla Ċivili u tal-Awla għal Kwistjonijiet Amministrattivi u Fiskali. 3. In-numru ta’ kulleġġi ta’ ħames imħallfin fi kwistjonijiet kriminali għandu jiġi approvat annwalment mill-Kunsill Governattiv, li jaġixxi fuq proposta mill-President tal-Awla Kriminali. 4. Il-kulleġġi ta’ ħames imħallfin għandhom jiġu ppresjeduti, kif xieraq, mill-President, mill-Viċi Presidenti, mill-President tal-Awla Kriminali jew mill-ixjeħ membru. Artikolu 29 1. Bl-għan li jiġu stabbiliti kulleġġi ta’ ħames imħallfin fi kwistjonijiet kriminali, il-President jew, fl-assenza tiegħu jew tagħha, wieħed mill-Viċi Presidenti tal-[QGħKĠ] għandhom jaħtru annwalment, billi jtellgħu bix-xorti, waqt seduta pubblika, erba’ jew, fejn xieraq, ħames imħallfin mill-Awla Kriminali tal-[QGħKĠ] għal kull kulleġġ. 2. Bl-għan li jiġu stabbiliti żewġ kulleġġi ta’ ħames imħallfin fi kwistjonijiet mhux kriminali, il-President jew, fl-assenza tiegħu jew tagħha, wieħed mill-Viċi Presidenti tal-[QGħKĠ] għandhom jaħtru, taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punt 1, imħallfin bħala membri ta’ dawn il-kulleġġi. 3. Il-Kulleġġ Governattiv tal-[QGħKĠ] għandu jiddetermina annwalment kemm l-awli huma rrappreżentati b’mod ġust fil-kompożizzjoni tal-kulleġġi msemmija fil-punt 2 u għandu japprova l-kompożizzjoni tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin; fil-każ tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin fi kwistjonijiet kriminali, dan għandu jsir b’risposta għal proposta mill-President tal-Awla Kriminali. 4. Imħallfin li jkunu ġew maħtura fis-sena preċedenti ma għandhomx jieħdu sehem fit-tlugħ bix-xorti fis-sena segwenti. 5. Erba’, jew fejn xieraq, ħames imħallfin sostituttivi għandhom jiġu maħtura għal kull kulleġġ taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punti 1 sa 3.”

5. Il-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali

12. Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 426 tal-Legea nr. 135/2010 privind Codul de procedură penală (il-Liġi Nru 135/2010 li tistabbilixxi l-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali) ( 11 ), kif emendata mil-Legea nr. 255/2013 u mill-Ordonanța de urgență a Guvernului României nr. 18/2016 (id-Digriet Liġi Nru 18/2016, iktar ’il quddiem il-“Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali”): “Jista’ jiġi ppreżentat rimedju ġudizzjarju straordinarju għal annullament ta’ deċiżjonijiet finali fi proċeduri kriminali fil-kawżi segwenti: […] (d) fejn il-kompożizzjoni tal-qorti tal-appell ma tkunx konformi mal-liġi jew fejn ikun hemm każ ta’ inkompatibbiltà”.

13. Skont l-Artikolu 428(1) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, “jista’ jiġi ppreżentat rimedju ġudizzjarju straordinarju għal annullament għar-raġunijiet stabbiliti fl-Artikolu 426(a) u (c) sa (h) fi żmien 30 jum mid-data tan-notifika tad-deċiżjoni tal-qorti tal-appell”.

14. Skont l-Artikolu 432(1) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali: “fis-seduta miżmuma sabiex tkun tista’ tingħata deċiżjoni dwar ir-rimedju ġudizzjarju straordinarju għal annullament, jekk il-qorti, wara li tkun semgħet lill-partijiet u l-fehma tal-prosekutur, tikkonstata li r-rikors huwa fondat, hija għandha tagħti deċiżjoni li twarrab id-deċiżjoni li fir-rigward tagħha ntalab annullament u għandha tibgħat il-kawża għas-sentenza jew għas-sentenza fuq appell, immedjatament jew billi tistabbilixxi terminu, kif ikun xieraq”.

6. Il-Kodiċi Kriminali

15. L-Artikolu 154 tal-Legea nr. 286/2009 privind Codul penal (il-Liġi Nru 286/2009 dwar il-Kodiċi Kriminali) ( 12 ), tas‑17 ta’ Lulju 2009, kif sussegwentement emendata u ssupplimentata (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Kriminali”), jiddikjara li: “(1) It-termini ta’ preskrizzjoni għal responsabbiltà kriminali huma kif ġej: (a) 15‑il sena, fejn ir-reat imwettaq huwa punibbli bil-liġi bi priġunerija għall-għomor jew b’terminu ta’ priġunerija ta’ iktar minn 20 sena; (b) 10 snin, fejn ir-reat imwettaq huwa punibbli bil-liġi b’terminu ta’ priġunerija ta’ mhux inqas minn 10 snin u mhux iktar minn 20 sena; (c) 8 snin, fejn ir-reat imwettaq huwa punibbli bil-liġi b’terminu ta’ priġunerija ta’ mhux inqas minn 5 snin u mhux iktar minn 10 snin; (d) 5 snin, fejn ir-reat imwettaq huwa punibbli bil-liġi b’terminu ta’ priġunerija ta’ mhux inqas minn sena u mhux iktar minn 5 snin; (e) 3 snin, fejn ir-reat imwettaq huwa punibbli bil-liġi b’terminu ta’ priġunerija ta’ inqas minn sena jew b’multa. (2) It-termini ta’ preskrizzjoni stabbiliti f’dan l-artikolu għandhom jibdew jiddekorru mid-data li fiha jitwettaq ir-reat. It-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri: fil-każ ta’ reati kontinwi, mid-data li fiha tintemm l-azzjoni jew in-nuqqas ta’ azzjoni; fil-każ ta’ reati kontinwi, mid-data li fiha titwettaq l-aħħar azzjoni jew nuqqas ta’ azzjoni, u fil-każ ta’ reati kontinwati, mid-data li fiha jitwettaq l-aħħar att. (3) Fil-każ ta’ reati progressivi, it-terminu ta’ preskrizzjoni għal responsabbiltà kriminali jibda jiddekorri mid-data li fiha titwettaq l-azzjoni jew in-nuqqas ta’ azzjoni u għandu jiġi kkalkolat fir-rigward tas-sanzjoni li tikkorrispondi għall-konklużjoni finali. […]”

16. Il-kawżi u l-effetti tal-interruzzjonijiet tal-perijodi ta’ preskrizzjoni huma rregolati mill-Artikolu 155 tal-Kodiċi Kriminali kif ġej: “(1) It-tlestija ta’ kwalunkwe azzjoni proċedurali f’kawża għandha tikkostitwixxi interruzzjoni tal-perijodu ta’ preskrizzjoni għal responsabbiltà kriminali. (2) Għandu jibda jiddekorri perijodu ta’ preskrizzjoni ġdid wara kull interruzzjoni. (3) L-interruzzjoni tal-perijodu ta’ preskrizzjoni għandha tkun eżegwibbli kontra l-parteċipanti kollha fir-reat, anki jekk l-azzjoni ta’ interruzzjoni tikkonċerna biss lil wieħed minn dawn il-parteċipanti. (4) Jekk il-perijodi ta’ preskrizzjoni stabbiliti fl-Artikolu 154 jinqabżu għal darba oħra, dawn għandhom jitqiesu li tlestew irrispettivament min-numru ta’ interruzzjonijiet. (5) L-ammissjoni fil-prinċipju tat-talba għall-ftuħ mill-ġdid ta’ kawża kriminali għandha tagħti bidu għal perijodu ta’ preskrizzjoni ġdid għar-responsabbiltà kriminali.”

III. Il-fatti, il-proċeduri nazzjonali u d-domandi preliminari

A. Il-Kawża C‑357/19

17. Il-proċeduri prinċipali f’din il-kawża jikkonċernaw appelli straordinarji mressqa mill-Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casație și Justiție – Direcţia Naţională Anticorupţie (l-Uffiċċju tal-Prosekutur marbut mal-QGħKĠ – Direttorat Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni, iktar ’il quddiem il-“Prosekutur”) minn naħa, u erba’ appellanti f’din il-kawża, min-naħa l-oħra, minn sentenza finali tal‑5 ta’ Ġunju 2018.

18. Din is-sentenza, li ngħatat minn kulleġġ ta’ ħames imħallfin tal-QGħKĠ, ikkundannat lill-appellanti għal atti ta’ korruzzjoni, abbuż tal-kariga u evażjoni ta’ taxxa. Permezz ta’ din id-deċiżjoni, il-kulleġġ ta’ ħames imħallfin iddeċieda dwar l-appell mis-sentenza tal-Awla Kriminali tal-QGħKĠ tat‑28 ta’ Marzu 2017. Dak il-kulleġġ kien kompost mill-President tal-Awla Kriminali tal-QGħKĠ, u minn erba’ mħallfin oħra maħtura bix-xorti, skont ir-Regolament QGħKĠ.

19. Fir-rigward tal-atti ta’ korruzzjoni, ġie deċiż li matul il-perijodu mill‑2010 sal‑2012, l-ewwel appellanti, li dak iż-żmien kienet ministru, ikkoordinat skema li permezz tagħha hi u diversi persuni viċini tagħha rċevew somom ta’ flus mir-rappreżentanti ta’ ċerti kumpanniji kummerċjali sabiex jiġi żgurat lil dawn il-kumpanniji l-ħlas fil-ħin għal xogħlijiet imwettqa fi ħdan il-programmi ffinanzjati mill-baġit tal-ministeru, fi żmien meta dak il-baġit ġie notevolment imnaqqas u l-ħlas tax-xogħlijiet ġie mdewwem b’mod sinjifikattiv. Din l-iskema involviet ukoll lit-tieni appellant (dak iż-żmien, l-assistent personali tal-ministru), it-tielet appellant (dak iż-żmien, is-segretarju parlamentari tal-ministru), kif ukoll diversi persuni oħra (konsulent personali tal-ministru u direttur ta’ organu tal-investiment nazzjonali).

20. Fir-rigward tal-atti tal-abbuż tal-kariga, ġie kkonstatat li, matul l‑2011, l-ewwel appellanti, fil-kapaċità tagħha bħala ministru, awtorizzat lill-Ministeru għall-Iżvilupp Reġjonali u għat-Turiżmu jagħti kuntratt għal servizzi lil SC Europlus Computers SRL, li kienet immexxija mit-tielet appellant. Il-kuntratt kien jikkonċerna l-provvista ta’ servizzi sabiex tiġi promossa r-Rumanija fil-kuntest tal-avvenimenti li seħħew matul il-gala tal-boxing professjonali internazzjonali organizzata mill-Federazzjoni tal-Boxing Rumena. L-għoti tal-kuntratt għal servizzi ta’ reklamar ibbenefika minn fondi pubbliċi fl-ammont ta’ 8116800 lei Rumeni (RON) għall-organizzazzjoni ta’ avveniment kummerċjali li minnu l-organizzaturi ħadu r-rikavat kollu.

21. Konsegwentement ġie deċiż li l-fondi pubbliċi ntużaw għal skopijiet illegali u li l-kuntratt ingħata bi ksur tal-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti pubbliċi. Is-servizzi mixtrija ma kinux jaqgħu fil-kategoriji eliġibbli ta’ nfiq għal programmi mħallsa mill-Unjoni fil-kuntest tal-“Proġett ta’ promozzjoni tal-marka tat-turiżmu tar-Rumanija”, taħt il-Programm Operazzjonali Reġjonali 2007‑2013. Dawn iċ-ċirkustanzi rriżultaw fir-rifjut, mill-awtorità tal-ġestjoni tal-fondi Ewropej, milli jitħallsu l-ammonti dovuti. Għalhekk, l-ammonti li kellhom jiġu rrimborsati permezz ta’ fondi Ewropej tħallsu kompletament mill-baġit tal-Istat. It-telf għall-Ministeru għall-Iżvilupp Reġjonali u għat-Turiżmu ammonta għal RON 8116800.

22. Fir-rigward tal-atti ta’ frodi tat-taxxa, instab li, sabiex jitnaqqas l-ammont tat-taxxa dovuta lill-baġit tal-Istat fir-rigward tad-dħul miksub mill-avvenimenti msemmija iktar ’il fuq, ir-raba’ appellant inkluda fil-kontijiet ta’ SC Europlus Computers dokumentazzjoni maħruġa minn kumpanniji fittizji li jiċċertifikaw spejjeż fittizji, allegatament magħmula għal servizzi ta’ reklamar u ta’ konsulenza, għall-għanijiet ta’ tnaqqis fl-ammont ta’ taxxi dovuti lill-baġit tal-Istat fir-rigward tar-rikavat miksub mill-avvenimenti msemmija iktar ’il fuq. Dan irriżulta f’danni fl-ammont ta’ RON 646838 (inklużi RON 388103 bħala taxxa fuq il-valur miżjud (VAT), u RON 90669 (inklużi RON 54402 bħala VAT).

23. Wara li s-sentenza (tal-appell, b’ħames imħallfin) tal-QGħKĠ tal‑5 ta’ Ġunju 2018 saret finali, il-Qorti Kostituzzjonali tat id-Deċiżjoni tagħha Nru 685/2018 tas‑7 ta’ Novembru 2018 (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 685/2018”). Dik id-deċiżjoni laqgħet ir-rikors ippreżentat mill-Prim Ministru tal-Gvern tar-Rumanija. Hija ddikjarat li kien hemm kunflitt legali ta’ natura kostituzzjonali bejn il-Parlament, minn naħa, u l-QGħKĠ, min-naħa l-oħra, li rriżulta mid-deċiżjonijiet tal-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ li skonthom kienu biss erba’ mill-ħames membri tal-kulleġġi ta’ ħames membri li ġew maħtura bix-xorti. Dan ġie ddikjarat li kien kuntrarju għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 32 tal-Liġi Nru 304/2004. Bħala riżultat, il-kulleġġi kollha ta’ ħames imħallfin iffurmati mill‑1 ta’ Frar 2014 ’il quddiem ġew ikkunsidrati bħala komposti illegalment. Il-Qorti Kostituzzjonali ordnat lill-QGħKĠ taħtar, mill-iktar fis, lill-membri kollha tal-kulleġġi ta’ ħames ġudikanti bix-xorti. Hija ddikjarat ukoll li d-Deċiżjoni Nru 685/2018 hija applikabbli għal kawżi li tlestew, sa fejn it-termini sabiex jiġi ppreżentat rimedju ġudizzjarju straordinarju għadhom ma skadewx għall-partijiet.

24. L-appellanti, kif ukoll il-Prosekutur, ippreżentaw rimedju ġudizzjarju straordinarju għal annullament, fuq il-bażi tad-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali, biex titwarrab is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2018 u għal eżami mill-ġdid tal-appelli tagħhom. F’din il-kawża, il-qorti tar-rinviju hija għalhekk mitluba tiddeċiedi dwar il-merti tal-motivi taż-żewġ partijiet. Hija tista’ tiċħad ir-rimedju ġudizzjarju straordinarju, u b’hekk tikkonferma s-sentenza appellata, jew inkella tilqa’ r-rikors, u b’hekk twarrab is-sentenza li tikkundanna lill-appellanti u teżamina l-appelli mill-ġdid.

25. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija), iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin: “(1) L-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 325(1) TFUE, l-Artikolu 1(1)(a) u (b), u l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni [PIF], kif ukoll il-prinċipju ta’ ċertezza legali, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu deċiżjoni adottata minn korp li ma għandux kompetenza ġudizzjarja, il-[Qorti Kostituzzjonali], li tiddeċiedi dwar il-legalità tal-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti u toħloq il-kundizzjonijiet għal rimedji ġudizzjarji straordinarji kontra s-sentenzi definittivi adottati matul perijodu partikolari? (2) It-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-[Karta] għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-konstatazzjoni, vinkolanti taħt id-dritt nazzjonali, minn korp li ma għandux kompetenza ġudizzjarja, ta’ nuqqas ta’ indipendenza u ta’ imparzjalità ta’ kulleġġ ġudikanti li jifforma parti minnu Imħallef li jokkupa pożizzjoni superviżorja li ma nħatarx b’mod każwali iżda abbażi ta’ regola trasparenti, magħrufa u mhux ikkontestata mill-partijiet, liema regola tapplika għall-kawżi kollha attribwiti lil dan il-kulleġġ ġudikanti? (3) Is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li tippermetti lil qorti nazzjonali li ma tapplikax deċiżjoni tal-qorti kostituzzjonali, adottata f’kawża dwar kunflitt kostituzzjonali, li hija vinkolanti taħt id-dritt nazzjonali?”

B. Il-Kawża C‑547/19

26. Permezz ta’ deċiżjoni tat‑2 ta’ April 2018, l-Awla għall-Imħallfin li jisimgħu kwistjonijiet dixxiplinari taċ-CSM ikkonfermat is-sanzjoni dixxiplinari mressqa mill-Inspecția Judiciară (l-Ispettorat Ġudizzjarju, ir-Rumanija) kontra l-appellanti, imħallef tal-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell, Bukarest, ir-Rumanija). Din is-sanzjoni imponiet fuqha s-sanzjoni dixxiplinari tal-esklużjoni mill-ġudikatura, skont l-Artikolu 100(e) tal-Liġi Nru 303/2004. Dik l-awla ddikjarat li kien hemm ksur serju tad-dispożizzjonijiet relatati mal-allokazzjoni każwali tal-kawżi. L-appellanti kienet għaldaqstant wettqet il-ksur dixxiplinari msemmi fl-Artikolu 99(o) tal-Liġi Nru 303/2004.

27. L-appellanti kkontestat id-deċiżjoni tat‑2 ta’ April 2018 quddiem il-QGħKĠ. Appell ieħor parallel minn digriet proċedurali li ċaħad intervent fil-proċeduri oriġinali quddiem l-Awla għall-Imħallfin li jisimgħu kwistjonijiet dixxiplinari b-CSM ġie ppreżentat mill-Asociația Forumul Judecătorilor din România (il-“Forum” tal-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin, ir-Rumanija). Iż-żewġ appelli ġew attribwiti lill-kulleġġ ta’ ħames imħallfin “Civil 2”, li kien kompost fit‑30 ta’ Ottubru 2017, billi ttellgħu bix-xorti u ġew approvati mid-Deċiżjoni Nru 68 tal-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ tat‑2 ta’ Novembru 2017. Iż-żewġ appelli ġew magħquda fiż-żmien tas-seduta fit‑22 ta’ Ottubru 2018.

28. Fis‑7 ta’ Novembru 2018, il-Qorti Kostituzzjonali tat id-Deċiżjoni tagħha Nru 685/2018 ( 13 ).

29. Fit‑8 ta’ Novembru 2018, il-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ adotta d-Deċiżjoni Nru 137/2018. Fid‑9 ta’ Novembru 2018, skont din id-deċiżjoni, il-membri kollha tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin għall‑2018 ġew maħtura billi ttellgħu bix-xorti.

30. Fid‑29 ta’ Novembru 2018, ġiet ippubblikata d-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali. Wara din il-pubblikazzjoni, l-Awla għall-Imħallfin li jisimgħu kwistjonijiet dixxiplinari taċ-CSM adottat id-Deċiżjoni Nru 1367 tal‑5 ta’ Diċembru 2018, li inkludiet ir-regoli sabiex “tiġi żgurata l-konformità mar-rekwiżiti stabbiliti fid-[Deċiżjoni Nru 685/2018]” (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 1367/2018”).

31. Sabiex josserva din l-aħħar deċiżjoni, il-kulleġġ adit b’din il-kawża, fil-kompożizzjoni stabbilita mid-Deċiżjoni Nru 137/2018, ordna fl‑10 ta’ Diċembru 2018 li l-kawża titneħħa mir-Reġistru bl-għan li tiġi allokata każwalment lil kulleġġ, li l-kompożizzjoni tiegħu tkun stabbilita bit-tlugħ tax-xorti, skont ir-regoli approvati mill-Awla għall-Imħallfin taċ-CSM fid-Deċiżjoni Nru 1367/2018.

32. Fit‑13 ta’ Diċembru 2018, inżamm it-tlugħ tax-xorti għall-għażla tal-membri tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin għall‑2018 fis-sede tal-QGħKĠ. Il-proċess ta’ din il-kawża ġie allokat b’mod każwali lil kulleġġ ta’ ħames imħallfin – Civil 3 – 2018. Dan huwa l-kulleġġ li ppreżenta din it-talba għal deċiżjoni preliminari.

33. Permezz tad-Deċiżjoni Nru 1535 tad‑19 ta’ Diċembru 2018 tal-Awla għall-Imħallfin taċ-CSM (id-Deċiżjoni Nru 1535/2018), ġie stabbilit li l-kawżi li kienu allokati lill-kulleġġi ta’ ħames imħallfin li kienu ġew komposti għas-sena 2018 għandhom ikomplu jiġu eżaminati minn dawn il-kulleġġi wara l‑1 ta’ Jannar 2019, anki jekk l-ebda atti proċedurali ma seħħew f’dawn il-proċessi.

34. Fid-dawl ta’ dawn l-avvenimenti, l-appellanti ressqet, inter alia, eċċezzjoni ta’ illegalità fir-rigward tal-kompożizzjoni tal-kulleġġ li jisma’ l-kawża tagħha u eċċezzjoni ta’ illegalità fir-rigward tad-Deċiżjonijiet Nru 1367/2018 u Nru 1535/2018 tal-Awla għall-Imħallfin taċ-CSM, kif ukoll id-deċiżjonijiet sussegwenti tal-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ ( 14 ). L‑appellanti ssostni li l-intervent tal-Qorti Kostituzzjonali u taċ-CSM fl-attività tal-QGħKĠ jammonta għal ksur tal-prinċipju tal-kontinwità tal-kulleġġ li jisma’ l-kawża. Li kieku ma kienx għal dan l-intervent, il-kawża kienet tiġi korrettement assenjata lil wieħed mill-kulleġġi ta’ ħames imħallfin stabbiliti, skont l-Artikolu 32 tal-Liġi Nru 304/2004, għall‑2019. Il-kontinwazzjoni tal-attività ta’ kulleġġ ġudikanti lil hinn mil-limitu temporali previst mid-dritt nazzjonali tikkostitwixxi, skont l-appellanti, ksur tal-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il-quddiem il-“KEDB”) u tal-Artikolu 47 tal-Karta, li jwassal għal riperkussjonijiet fuq l-Artikolu 2 TUE. Bl-impożizzjoni ta’ ċerta kondotta fuq il-QGħKĠ, iċ-CSM, li huwa organu amministrattiv, kiser il-prinċipji tal-Istat tad-dritt billi kkomprometta l-indipendenza u l-imparzjalità fl-infurzar tal-ġustizzja li għandhom dejjem jiġu osservati minn qorti stabbilita bil-liġi.

35. Il-qorti tar-rinviju tispjega li, għalkemm id-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali ma taffettwax, fil-prinċipju, il-kompożizzjoni ta’ kulleġġi ġudikanti mhux kriminali, hija madankollu għandha effett indirett fuq dawn il-proċeduri. Ir-raġuni għal dan hija li, sabiex tiġi applikata dik id-deċiżjoni, iċ-CSM adotta sensiela ta’ atti amministrattivi li jimponu fuq il-QGħKĠ interpretazzjoni differenti tad-dispożizzjonijiet dwar il-karattru annwali tal-kompożizzjoni tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin.

36. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja: “L‑Artikolu 2 [TUE], l-Artikolu 19(1) tal-istess trattat u l-Artikolu 47 tal-[Karta] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-intervent ta’ qorti kostituzzjonali (organu li skont id-dritt nazzjonali ma huwiex istituzzjoni ġudizzjarja) fir-rigward tal-mod kif il-qorti suprema interpretat u applikat il-leġiżlazzjoni infrakostituzzjonali fl-attività ta’ ħatra tal-kulleġġi ġudikanti?”

C. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

37. Il-qorti tar-rinviju fil-Kawża C‑357/19 talbet li l-kawża tiġi suġġetta għall-proċedura mħaffa skont l-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja. Il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ċaħad din it-talba fit‑23 ta’ Mejju 2019. Permezz ta’ deċiżjoni tat‑28 ta’ Novembru 2019, ingħata trattament ta’ prijorità lil din il-kawża, kif ukoll lill-Kawża C‑547/19, skont l-Artikolu 53(3) tar-Regoli tal-Proċedura.

38. Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑20 ta’ Frar 2020, il-Kawżi C‑357/19 u C‑547/19 ġew magħquda għall-proċedura orali, kif ukoll għas-sentenza.

39. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub fil-Kawża C‑357/19 mill-ewwel, mit-tieni u mir-raba’ appellanti, mill-Prosekutur, mill-Gvern Pollakk u mill-Gvern Rumen, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.

40. Fil-Kawża C‑547/19, ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-appellanti, mill-“Forum” tal-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin, miċ-CSM, mill-Ispettorat Ġudizzjarju, mill-Gvern Rumen u mill-Kummissjoni.

41. L-ewwel appellanti fil-Kawża C‑357/19, it-tieni appellant fil-Kawża C‑357/19, l-appellanti fil-Kawża C‑547/19, il-“Forum” tal-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin, il-Prosekutur, il-Gvern Rumen, kif ukoll il-Kummissjoni, irrispondew għad-domandi għal risposta bil-miktub magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja.

IV. Analiżi

42. Dawn il-konklużjonijiet huwa strutturati kif ġej. L-ewwel nett, ser nindirizza l-oġġezzjonijiet għall-ammissibbiltà tad-domandi preliminari magħmula mill-partijiet ikkonċernati (A). It-tieni nett, ser nistabbilixxi l-qafas legali tal-Unjoni applikabbli u nidentifika d-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Unjoni applikabbli għal dawn il-kawżi (B). It-tielet nett, ser inwettaq l-evalwazzjoni tas-sustanza tad-domandi preliminari magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja (C).

A. L-ammissibbiltà tad-domandi preliminari

1. Il-Kawża C‑357/19

43. L-ewwel, it-tieni u r-raba’ appellanti, kif ukoll il-Gvern Pollakk, isostnu li d-domandi magħmula fil-Kawża C‑357/19 huma inammissibbli ( 15 ). L-ewwel grupp ta’ oġġezzjonijiet huwa relatat mal-allegat nuqqas ta’ kompetenza tal-Unjoni fl-oqsma koperti mill-proċeduri prinċipali, li għalhekk effettivament jikkonċerna l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja (a). It-tieni linja ta’ oġġezzjonijiet tikkonċerna n-nuqqas ta’ rilevanza tad-domandi preliminari għall-proċeduri prinċipali (b).

a) In-nuqqas ta’ kompetenza tal-Unjoni

44. L-ewwel u r-raba’ appellanti jsostnu li din il-kawża taqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni peress li l-aspetti kollha relatati mal-interpretazzjoni u mal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet legali inkwistjoni huma strettament nazzjonali. B’mod simili, it-tieni appellant isostni li l-kawża ma għandha l-ebda rabta mad-dritt tal-Unjoni.

45. Skont il-Gvern Pollakk, fil-kuntest tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex twettaq stħarriġ tas-sustanza tad-deċiżjonijiet tal-qrati nazzjonali, b’deċiżjoni dwar jekk il-qrati nazzjonali humiex obbligati jsegwu d-deċiżjonijiet ta’ ġurisdizzjonijiet nazzjonali oħra. Iktar minn hekk, id-domandi magħmula ma humiex neċessarji għall-ġudizzju fil-proċeduri prinċipali. Il-proċeduri prinċipali jikkonċernaw sitwazzjoni purament interna li ma tolqot l-ebda qasam li fih l-Unjoni għandha xi kompetenza. Iktar minn hekk, il-Karta tapplika biss fejn l-Istati Membri jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, li ma huwiex il-każ hawnhekk.

46. Fil-fehma tiegħi, dawn l-argumenti ma humiex konvinċenti.

47. L-Unjoni fil-fatt ma għandha l-ebda kompetenza leġiżlattiva diretta fil-qasam tal-organizzazzjoni ġudizzjarja ġenerali. Madankollu, huwa ċar li l-Istati Membri huma taħt l-obbligu li josservaw ir-rekwiżiti tal-Artikolu 2 u tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 325(1) TFUE u l-Konvenzjoni PIF, kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta, meta jabbozzaw ir-regoli tagħhom u jadottaw prattiċi li jolqtu l-applikazzjoni nazzjonali u l-eżekuzzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Din il-loġika ma hijiex dipendenti fuq il-qasam. Fir-rigward tal-limiti tal-Unjoni fuq l-awtonomija proċedurali nazzjonali standard, hija, u dejjem kienet, dipendenti fuq l-inċidenza. Hija tista’ tirrelata ma’ kwalunkwe element ta’ strutturi jew proċeduri nazzjonali użati għall-infurzar nazzjonali tad-dritt tal-Unjoni.

48. Il-kwistjoni speċifika indirizzata f’din il-kawża, jiġifieri jekk il-ġurisprudenza nazzjonali u d-dispożizzjonijiet ikkonċernati bil-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti tal-QGħKĠ, jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet u dawk li potenzjalment huma l-obbligi li jirriżultaw minnhom, hija preċiżament is-suġġett tad-domandi preliminari. Huwa biżżejjed li wieħed jinnota għaldaqstant li d-domanda preliminari tikkonċerna l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, partikolarment, tal-Artikolu 2 u tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 325(1) TFUE u l-Konvenzjoni PIF, kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta. F’dak il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha b’mod ċar il-ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni fuq din it-talba ( 16 ).

49. Iktar minn hekk, minkejja d-diskussjoni dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 325(1) TFUE, tal-Konvenzjoni PIF u tal-Karta, u l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fis-sens iktar tradizzjonali, li ser tiġi analizzata fid-dettall iktar ’il quddiem f’dawn il-konklużjonijiet ( 17 ), il-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa applikabbli fejn organu nazzjonali jista’ jiddeċiedi, bħala qorti, fuq kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ( 18 ).

50. Ftit jista’ jkun hemm dubju li l-QGħKĠ, li hija l-organu ġudizzjarju li l-indipendenza tagħha hija fil-fatt qiegħda tiġi affettwata permezz tad-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali inkwistjoni f’din il-kawża, hija organu ġudizzjarju nazzjonali li normalment jintalab jiddeċiedi, bħala qorti, fuq kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

51. Bħala riżultat, ma nqisx li xi wieħed mill-argumenti mressqa jista’ jqajjem xi dubju dwar il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tagħti risposta għad-domandi magħmula fil-Kawża C‑357/19.

b) Ir-rilevanza tad-domandi preliminari għall-proċeduri prinċipali

52. Ir-raba’ appellant isostni li t-talba għal deċiżjoni preliminari ma hijiex neċessarja għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-proċeduri prinċipali u li l-kwistjoni tal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma hijiex rilevanti. Ir-raġuni għal dan hija li, minkejja r-risposta għad-domandi magħmula, ir-risposta mill-Qorti tal-Ġustizzja ma tippermettix lill-qorti tar-rinviju tiddeċiedi dwar il-kawża inkwistjoni. It-tieni appellant isostni li d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni msemmija fid-domandi preliminari magħmula huma ta’ natura ġenerali. Bħala tali, ma jqajmu l-ebda dubji u ma għandhom l-ebda rabta mal-proċeduri fil-kawża prinċipali. Iktar minn hekk, dak l-appellant isostni wkoll li, fi kwalunkwe każ, is-sitwazzjoni ġuridika tiegħu ma hijiex marbuta ma’ reat relatat ma’ frodi li tinvolvi fondi tal-Unjoni.

53. Essenzjalment bl-istess dubji, l-ewwel appellanti żżid ukoll li bir-riferiment għall-Konvenzjoni PIF, il-qorti tar-rinviju fittxet li tissodisfa l-kundizzjonijiet tal-ammissibbiltà b’mod illegali u infondat. Dik l-appellanti tiddikjara li, fir-rigward tar-reat tal-attentat ta’ użu ta’ dikjarazzjonijiet jew dokumenti li huma foloz, mhux eżatti jew inkompleti sabiex jinkiseb, indebitament, il-finanzjament mill-baġit tal-Unjoni, hija ġiet illiberata definittivament. Iktar minn hekk, il-baġit tal-Unjoni ma ġiex affettwat u l-għan tal-appell straordinarju fil-proċeduri prinċipali ma huwa relatat bl-ebda mod ma’ dan ir-reat. Għaldaqstant, din il-kawża ma tippreżenta l-ebda rabta mad-dritt tal-Unjoni.

54. Fil-fehma tiegħi, dawn l-oġġezzjonijiet ma jistgħux jintlaqgħu.

55. L-ewwel nett, id-domandi kollha magħmula fil-Kawża C‑357/19 saru fil-qafas tal-analiżi tal-appell straordinarju pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju. Sabiex tittieħed deċiżjoni fuq dan l-appell, din il-qorti tikkunsidraha neċessarja li tiċċara, permezz tal-ewwel u tat-tieni domandi, l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet varji tad-dritt tal-Unjoni, sabiex jiġi evalwat jekk dawn jipprekludux l-adozzjoni tad-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali, li inkella hija tkun marbuta li tapplika. Jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludi l-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni kostituzzjonali, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fit-tielet domanda tagħha, dwar il-konsegwenzi legali ta’ din il-konstatazzjoni, fi kliem ieħor, dwar il-possibbiltà li din id-deċiżjoni ma tiġix applikata fuq il-bażi tal-prinċipju tas-supremazija.

56. Mingħajr f’dan l-istadju ma nippreġudika b’xi mod ir-risposta possibbli dwar il-merti ta’ dawn id-domandi kollha, ma hemm l-ebda dubju f’moħħi li d-domandi magħmula huma rilevanti għall-ġudizzju tal-proċeduri fil-kawża prinċipali, b’impatt dirett fuq id-deċiżjoni li għandha tittieħed mill-qorti tar-rinviju ( 19 ). Id-domandi magħmula għaldaqstant jissodisfaw ir-rekwiżit tal-“ħtieġa” għall-għanijiet tal-Artikolu 267 TFUE ( 20 ).

57. It-tieni nett, l-argumenti sostnuti fir-rigward tal-ewwel domanda fil-Kawża C‑357/19 dwar ir-reati partikolari u s-sitwazzjonijiet tal-appellanti speċifiċi ma jaffettwawx, fil-fehma tiegħi, l-ammissibbiltà ta’ din id-domanda. Dawn l-argumenti essenzjalment jibbażaw ruħhom fuq il-fatt li l-ewwel appellanti ġiet illiberata mill-frodi li tinvolvi fondi tal-Unjoni, li l-partijiet l-oħra ma humiex affettwati minn dak it-tip ta’ reat, u li r-riżultat tal-ftuħ mill-ġdid tal-każ permezz tal-appell straordinarju b’applikazzjoni tad-Deċiżjoni Nru 685/2018 jista’ jippermetti stħarriġ tal-konstatazzjoni tal-liberazzjoni. Għal dawn ir-raġunijiet, huwa ssuġġerit li d-domandi huma irrilevanti għas-soluzzjoni tal-kwistjoni fil-kawża prinċipali.

58. Madankollu, l-ewwel domanda hija fi kwalunkwe każ inammissibbli. Il-proċeduri prinċipali jikkonċernaw ukoll atti li jammontaw għal frodi fiskali li rriżultaw f’telf mhux negliġibbli fil-ġbir tal-VAT ( 21 ). Minnu nnifsu, dan diġà jippreżenta rabta ċara mal-interessi finanzjarji tal-Unjoni ( 22 ).

59. Iktar minn hekk, fir-rigward tar-reati l-oħra msemmija (korruzzjoni u abbuż tal-kariga ( 23 )), il-kwistjoni dwar jekk l-Artikolu 325(1) TFUE u/jew il-Konvenzjoni PIF tkoprix sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-proċeduri fil-kawża prinċipali taqa’ taħt il-merti. Kif spjegat il-qorti tar-rinviju fid-deċiżjoni tar-rinviju, l-għan tal-ewwel domanda huwa li jiġi żgurat, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, jekk l-obbligi tal-Istati Membri taħt l-Artikolu 325(1) TFUE, u l-Artikolu 1(1)(a) u (b) u l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF jikkonċernawx ukoll sanzjonijiet kriminali imposti diġà. Il-qorti tar-rinviju tinnota wkoll li interpretazzjoni tal-frażi “u l-attivitajiet illegali oħra li jaffettwaw l-interessi finanzjarji ta’ l-Unjoni” fl-Artikolu 325(1) TFUE, hija neċessarja sabiex jiġi stabbilit jekk tkoprix atti ta’ korruzzjoni u frodi mwettqa fil-kuntest ta’ kuntratti pubbliċi, fejn l-għan imfittex kien il-kisba tar-rimbors ta’ somom minn fondi tal-Unjoni, anki jekk dawn il-fondi finalment ma kinux iffrodati.

60. Għaldaqstant, li jiġi stabbilit jekk l-Artikolu 325(1) TFUE u/jew il-Konvenzjoni PIF japplikawx f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-proċeduri fil-kawża prinċipali huwa preċiżament l-għan tal-ewwel domanda. Ir-risposta għal din id-domanda hija b’mod ċar kwistjoni ta’ sustanza, mhux kwistjoni ta’ ammissibbiltà.

2. Il-Kawża C‑547/19

a) In-nuqqas ta’ kompetenza tal-Unjoni

61. L-Ispettorat Ġudizzjarju jsostni li d-domanda preliminari fil-Kawża C‑547/19 hija inammissibbli ( 24 ). Fil-fehma tiegħu, l-Artikolu 2 TUE ma għandux jiġi interpretat li jfisser li l-Unjoni għandha kompetenzi fl-oqsma koperti minn din id-dispożizzjoni. Wara li fakkret li l-Karta u l-Artikolu 19(1) TUE għandhom kampijiet ta’ applikazzjoni differenti, din il-parti kkonċernata sostniet li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, din l-aħħar dispożizzjoni hija relatata ma’ “oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni”, irrispettivament minn jekk l-Istati Membri humiex jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. L-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Karta hija possibbli biss fejn l-Istati Membri jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, li ma huwiex il-każ fil-proċeduri prinċipali.

62. L-ewwel nett, kif għadni kemm innotajt fir-rigward tal-Kawża C‑357/19, l-argument imqajjem iktar ’il fuq huwa relatat iktar mal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja milli mal-ammissibbiltà tal-kawża ( 25 ).

63. It-tieni nett, madankollu, dwar il-kwistjoni tal-ġurisdizzjoni, b’differenza mill-Kawża C‑357/19, il-Kawża C‑547/19 ma hijiex marbuta mal-interessi finanzjarji tal-Unjoni u, għaldaqstant, mal-Artikolu 325 TFUE. Hija tikkonċerna element li primarjament ma huwiex irregolat mid-dritt tal-Unjoni (regoli nazzjonali dwar il-kompożizzjoni ta’ kulleġġi f’qorti suprema) f’tilwima fil-proċeduri prinċipali li taqa’, skont l-interpretazzjoni konvenzjonali tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (appell minn sanzjoni dixxiplinari imposta fuq imħallef li wasslet għat-tneħħija mill-kariga).

64. Madankollu, il-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa applikabbli meta organu nazzjonali jista’ jiddeċiedi, bħala qorti, fuq kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ( 26 ). F’din il-kawża, ma hemmx dubju li l-QGħKĠ, inkluż il-kulleġġ tagħha Civil 3 ( 27 ), li huwa l-organu ġudizzjarju li l-indipendenza tiegħu tista’ possibbilment tiġi affettwata permezz tad-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali inkwistjoni f’din il-kawża, hija organu ġudizzjarju li, fl-attività ġudizzjarja tagħha f’kawżi oħra, hija qorti li tista’ tintalab tiddeċiedi fuq kwistjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, u għalhekk tissodisfa dan ir-rekwiżit.

65. Fid-dawl ta’ din il-linja ta’ ġurisprudenza, għandi nikkonkludi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għad-domanda magħmula fil-Kawża C‑547/19. Diġà esprimejt dubji dwar jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE fil-fatt għandux jiġi kkunsidrat b’mod tant bla limiti ( 28 ). Madankollu, anki li kieku kien każ limitat, nissuspetta li din ma hijiex kawża tajba sabiex jiġu esplorati l-limiti ta’ din id-dispożizzjoni, għal raġuni pjuttost sempliċi u prammatika: l-ewwel domanda magħmula fil-kawża parallela, il-Kawża C‑357/19, li tistaqsi essenzjalment dwar l-istess kwistjoni, hija, almenu fil-fehma tiegħi, fi kwalunkwe każ ammissibbli u taqa’ fi ħdan il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.

b) Ir-rilevanza tad-domanda preliminari għall-proċeduri prinċipali

66. Fl-interess tal-kompletezza, inżid li d-domanda preliminari magħmula fil-Kawża C‑547/19 tosserva r-rekwiżit ta’ “ħtieġa” għall-għanijiet tal-Artikolu 267 TFUE ( 29 ). Għar-raġunijiet indikati iktar ’il fuq, wieħed jista’ jkollu dubji dwar jekk kawża bħal din għandhiex xorta taqa’ fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni (materjali) tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Ma hemm, madankollu, l-ebda dubju li deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiġi applikata direttament fil-proċeduri prinċipali, u għalhekk tkun rilevanti u neċessarja għal dawn il-proċeduri.

67. Fil-fatt, id-domanda preliminari fil-Kawża C‑547/19 tikkonċerna l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest tal-ġudizzju ta’ eċċezzjoni ta’ illegalità li tikkonċerna l-kompożizzjoni ta’ kulleġġ ġudikanti, attwalment pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju. Skont il-mod kif il-qorti tar-rinviju tittratta din l-eċċezzjoni, wara li tirċievi gwida mill-Qorti tal-Ġustizzja, hija possibbli konklużjoni differenti ħafna fil-proċeduri tal-kawża prinċipali. L-interpretazzjoni mitluba mill-Qorti tal-Ġustizzja hija għalhekk “meħtieġa” għall-għanijiet tal-Artikolu 267 TFUE.

B. Id-dritt tal-Unjoni applikabbli

68. Permezz tad-domandi preliminari differenti fiż-żewġ kawżi magħquda quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-QGħKĠ qiegħda tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE, il-Konvenzjoni PIF, l-Artikolu 47 tal-Karta, u l-Artikolu 2 u l-Artikolu 19(1) TUE, kif ukoll il-prinċipju tas-supremazija, u jekk dawn id-dispożizzjonijiet u prinċipji jipprekludux l-adozzjoni jew l-applikazzjoni tad-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali.

69. Fil-fehma tiegħi, hemm strument pjuttost kruċjali fir-rigward tal-każ speċifiku tar-Rumanija li ma ġiex invokat mill-qorti tar-rinviju f’dawn il-proċeduri, iżda li jifforma l-bażi tad-domandi preliminari preċedenti (kif ukoll paralleli) ( 30 ): id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2006/928/KE tat‑13 ta’ Diċembru 2006 dwar it-twaqqif ta’mekkaniżmu għall-kooperazzjoni u l-verfika tal-progress fir-Rumanija sabiex jiġu indirizzati punti ta’ riferiment speċifiċi fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni MKV”) ( 31 ).

70. Għalhekk, huwa neċessarju li jiġi stabbilit liema dispożizzjonijiet tal-Unjoni huma rilevanti għall-għanijiet ta’ dawn il-proċeduri.

1. L-Artikolu 2 u l-Artikolu 19(1) TUE

71. Kif spjegajt fid-dettall fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża AFJR ( 32 ), it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, kif applikat sa issa mill-Qorti tal-Ġustizzja, huwa potenzjalment mingħajr limiti. Huwa jobbliga lill-Istati Membri jipprovdu rimedji suffiċjenti sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni. Huwa japplika irrispettivament minn jekk l-Istati Membri jimplimentawx id-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta ( 33 ). It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa applikabbli meta organu nazzjonali jista’ tiddeċiedi, bħala qorti, dwar kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ( 34 ).

72. Dan l-approċċ iwassal għal kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ ħafna tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE mhux biss istituzzjonalment, iżda wkoll sostantivament. Il-kamp ta’ applikazzjoni sostantiv tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE ikopri kwalunkwe regoli u prattiki nazzjonali li jistgħu jiksru l-obbligu tal-Istati Membri li jistabbilixxu rimedji effettivi, inklużi l-indipendenza u l-imparzjalità ta’ dawn is-sistemi ġudizzjarji, mingħajr ma jkun hemm xi tip ta’ regola de minimis. Il-konfini veri tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jirriżultaw biss, almenu għalissa, minn kunsiderazzjonijiet marbuta mal-ammissibbiltà tal-kawża ( 35 ).

73. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, malli jiġi ssodisfatt il-livell ta’ ammissibbiltà ( 36 ), it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jkun applikabbli f’dawn iż-żewġ kawżi. Sostantivament, iż-żewġ kawżi attwalment quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja huma kkonċernati bl-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE fir-rigward tal-implikazzjonijiet ta’ deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali u l-osservanza tagħha tar-rekwiżiti tal-prinċipju tal-Unjoni ta’ indipendenza ġudizzjarja. Minn perspettiva istituzzjonali, it-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirriżultaw minn qorti suprema, il-QGħKĠ, li tista’ fil-fatt tintalab tiddeċiedi, fil-kapaċità ġurisdizzjonali tagħha, fuq kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

74. Fir-rigward tar-riferimenti għall-Artikolu 2 TUE fl-ewwel domanda fil-Kawża C‑357/19 u fid-domanda fil-Kawża C‑547/19, bħal fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża AFJR ( 37 ), ma nara l-ebda raġuni għalfejn inwettaq analiżi separata ta’ din id-dispożizzjoni tat-Trattat. L-Istat tad-dritt, bħala wieħed mill-valuri li fuqhom hija fondata l-Unjoni, huwa ssalvagwardat permezz tal-garanzija tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva u tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq, li min-naħa tagħhom għandhom bħala wieħed mill-komponenti inerenti essenzjali tagħhom il-prinċipju tal-indipendenza tal-qrati ( 38 ). L-Artikolu 47 tal-Karta, kif ukoll it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, jagħtu għaldaqstant espressjoni iktar preċiża lil din id-dimensjoni tal-valur tal-Istat tad-dritt stabbilit fl-Artikolu 2 TUE ( 39 ).

2. Id-Deċiżjoni MKV (u l-Karta)

75. B’differenza mill-kawżi li kienu s-suġġett tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża AFJR u fil-kawża Statul Român – Ministerul Finanţelor Publice, iż-żewġ deċiżjonijiet tar-rinviju fil-kawżi preżenti ma jqajmux domandi speċifiċi fir-rigward tad-Deċiżjoni MKV ( 40 ). Bil-maqlub, id-Deċiżjoni MKV hija invokata għal darba oħra fid-domandi magħmula fil-kawża parallela, il-Kawża C‑379/19, li fiha jiena nagħti konklużjonijiet separati mogħtija llum.

76. Għandu jitfakkar fl-ewwel lok li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatt li domanda fformulata mill-qorti tar-rinviju tinvoka biss ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tipprovdi lil din il-qorti l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni li jistgħu jkunu utli, irrispettivament minn jekk hija għamlitx riferiment għalihom fit-test tad-domandi tagħha jew le. Hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tislet mill-kumpless tal-elementi pprovduti mill-qorti nazzjonali l-punti ta’ dritt tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tal-kawża ( 41 ).

77. B’risposta għad-domandi għal tweġiba bil-miktub magħmula lill-partijiet mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel appellanti fil-Kawża C‑357/19 issostni li d-Deċiżjoni MKV ma tikkonċernax kwistjonijiet relatati mal-implimentazzjoni jew mas-sorveljanza tal-Istat tad-dritt, l-indipendenza ġudizzjarja, jew il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Iktar minn hekk, din id-deċiżjoni ma hijiex applikabbli għall-Qorti Kostituzzjonali. L-ewwel u t-tieni appellanti fil-Kawża C‑357/19 isostnu li din il-kawża ma hijiex relatata mal-effettività tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni.

78. Bil-maqlub, il-Kummissjoni, il-Gvern Rumen, il-Prosekutur u l-“Forum” tal-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin jargumentaw, essenzjalment, li d-Deċiżjoni MKV, bit-teħid inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, tal-punti ta’ riferiment 1 u 3 tal-anness tagħha, hija applikabbli fir-rigward tal-kwistjonijiet imqajma f’dawn il-kawżi relatati mal-ġlieda kontra l-korruzzjoni, l-Istat tad-dritt u l-indipendenza tal-ġudikatura. Dan irrispettivament minn rabta partikolari mal-interessi finanzjarji tal-Unjoni. L-appellanti fil-Kawża C‑547/19 tikkunsidra wkoll li d-Deċiżjoni MKV hija applikabbli għall-qasam tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Dawn il-partijiet interessati nnotaw li r-Rapport MKV tal-Kummissjoni tal‑2019 ( 42 ), minkejja li, kif indikat mill-Kummissjoni, ma jinkludix rakkomandazzjonijiet speċifiċi, madankollu jqajjem tħassib dwar l-impatt tal-proċeduri mibdija mill-Gvern Rumen quddiem il-Qorti Kostituzzjonali fir-rigward tal-kisba tal-għanijiet stabbiliti fil-punti ta’ riferiment Nru 1 u Nru 3 tal-Anness tad-Deċiżjoni MKV.

79. Fil-fehma tiegħi, b’mod simili għal dak li ssuġġerejt fil-konklużjonijiet fil-kawża AFJR ( 43 ), id-Deċiżjoni MKV (u d-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Karta li l-applikabbiltà tagħhom ġiet skattata permezz ta’ din id-deċiżjoni) għandhom ikunu l-kejl primarju għall-evalwazzjoni tas-sitwazzjoni fl-Istati Membri suġġetti għas-sistema speċifika tad-Deċiżjoni MKV. L-istess raġunijiet huma applikabbli wkoll f’dawn il-kawżi. Il-fatt li d-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C‑547/19 ma tagħmilx riferiment għad-Deċiżjoni MKV ftit għandu rilevanza.

80. Hemm żewġ punti addizzjonali li jixraq li jiġu nnotati fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi. L-ewwel nett, il-kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ tal-punti ta’ riferiment inklużi fl-Anness tad-Deċiżjoni MKV jista’ fil-fatt jakkomoda dawn il-kawżi. Jista’ jitfakkar li l-Anness tad-Deċiżjoni MKV jinkludi l-“[p]unti ta’ riferiment li għandhom jiġu indirizzati mir-Rumanija, imsemmija f’Artikolu 1”. L-ewwel, it-tielet u r-raba’ punti ta’ riferiment stabbiliti hemm huma, rispettivament sabiex “[jiżguraw] proċess ġudizzjarju aktar trasparenti u effiċjenti partikolarment billi jiġu mtejba l-kapaċità u l-kontabilità [taċ-CSM]. […]”; “[jibnu] fuq il-progress li diġà sar, tkompli tagħmel investigazzjonijiet professjonali u mhux partiġjani dwar allegazzjonijiet ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli” u sabiex “[jittieħdu] aktar miżuri sabiex timpedixxi u tiġġieled il-korruzzjoni, b’mod partikolari fi ħdan il-gvern lokali”.

81. Iż-żewġ Kawżi C‑357/19 u C‑547/19 huma kkonċernati bl-effetti potenzjali tad-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali dwar l-effiċjenza tal-proċess ġudizzjarju (indiċi ta’ riferiment 1). Iktar minn hekk, il-Kawża C‑357/19 hija kkonċernata bl-impatt ta’ din id-deċiżjoni kostituzzjonali fil-konfront tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni, koperta bil-punti ta’ riferiment 3 u 4 tad-Deċiżjoni MKV. Hemm għalhekk rabta materjali ċara bejn l-għan ta’ dawn il-kawżi u d-Deċiżjoni MKV: id-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali inkwistjoni għandha riperkussjonijiet fuq l-effiċjenza tal-proċess ġudizzjarju b’mod ġenerali (peress li tintroduċi l-possibbiltà li jerġgħu jiġu eżaminati kawżi magħluqa) u, b’mod iktar speċifiku, fuq il-ġlieda kontra l-korruzzjoni (sa fejn l-effetti ta’ din id-deċiżjoni kostituzzjonali jiġu applikati wkoll fil-prattika għal kawżi ta’ korruzzjoni, bħal fil-Kawża C‑357/19) ( 44 ).

82. Min-naħa l-oħra, għandu importanza, mill-perspettiva tal-kamp ta’ applikazzjoni (materjali jew istituzzjonali) tad-Deċiżjoni MKV, il-fatt li r-regoli inkwistjoni ma humiex il-prodott ta’ implimentazzjoni leġiżlattiva nazzjonali speċifika tal-obbligi li jirriżultaw mid-Deċiżjoni MKV, iżda huma inklużi f’sentenza tal-qorti kostituzzjonali nazzjonali?

83. Il-Kummissjoni, il-Gvern Rumen u l-Prosekutur innotaw fir-risposti tagħhom għad-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja li l-fatt li dawn il-kawżi jikkonċernaw deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali, u mhux atti adottati mil-leġiżlatur jew mill-eżekuttiv, huwa irrilevanti.

84. Naqbel bis-sħiħ ma’ dan. In-natura sistemika u l-impatt tad-deċiżjonijiet tal-qorti kostituzzjonali, li huma ta’ applikazzjoni ġenerali u li jistgħu jibdlu sostanzjalment l-ambjent leġiżlattiv, jagħmlu dawn id-deċiżjonijiet indistingwibbli, mill-perspettiva tal-effetti tagħhom, mill-azzjonijiet tal-leġiżlatur jew ta’ atturi oħra b’setgħat regolatorji.

85. Finalment, il-fatt li d-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali inkwistjoni f’dawn il-konklużjonijiet taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni MKV ifisser li, għar-raġunijiet spjegati fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża AFJR ( 45 ), għandu jitqies, fl-istess ħin, bħala istanza tal-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni MKV, u għalhekk tad-dritt tal-Unjoni, għall-għanijiet tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. Għaldaqstant, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta jsir applikabbli bħala l-kejl. Il-funzjoni tiegħu ma hijiex neċessarjament bħala s-sors ta’ xi drittijiet suġġettivi ta’ partijiet individwali, iżda pjuttost bħala l-kejl ġenerali tal-korrettezza tal-implimentazzjoni nazzjonali tal-obbligi tal-Unjoni ( 46 ). F’dan il-kuntest, l-Artikolu 47 tal-Karta huwa fil-fatt, għall-għanijiet ta’ dawn il-kawżi, l-iktar dispożizzjoni rilevanti u konkreta sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi lill-qorti tar-rinviju b’risposta utli għad-domandi magħmula ( 47 ).

3. L-Artikolu 325(1) TFUE, il-Konvenzjoni PIF (u l-Karta)

86. Skont l-Artikolu 325(1) TFUE, l-Istati Membri għandhom jiġġieldu kontra l-frodi u l-attivitajiet illegali oħra li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz ta’ miżuri li jservu ta’ deterrent kif ukoll li jkunu tali li joffru protezzjoni effettiva fl-Istati Membri. L-applikabbiltà tal-Artikolu 325(1) TFUE tippreżupponi għaldaqstant l-eżistenza ta’ frodi jew ta’ kwalunkwe attivitajiet illegali oħra li jistgħu jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni.

87. Hemm xi reati identifikati fil-Kawża C‑357/19 li x’aktarx jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni?

88. Fil-fehma tiegħi, it-tweġiba hija iva. L-ewwel nett, l-Artikolu 325(1) TFUE huwa, fi kwalunkwe każ, applikabbli għal reati relatati mal-VAT (a). It-tieni nett, l-istess għandu japplika fir-rigward tar-reati relatati mal-korruzzjoni li tikkonċerna proġetti mħallsa mill-fondi tal-Unjoni (b). It-tielet nett, il-fatt li din il-kawża tikkonċerna sitwazzjoni fejn id-dannu għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni eventwalment ma mmaterjalizzax ruħu huwa, għall-għanijiet tal-interpretazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE, irrilevanti (c). Il-fatt li wħud mill-appellanti ġew illiberati mir-reati speċifiċi relatati mal-interessi finanzjarji tal-Unjoni huwa ugwalment irrilevanti (d).

a) L-Artikolu 325(1) u l-VAT

89. Kif innotat mill-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha u mill-Prosekutur fir-risposta tiegħu għad-domandi għal tweġiba bil-miktub magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-proċeduri prinċipali fil-Kawża C-357/19 parzjalment jikkonċernaw kundanna imposta fuq it-tielet appellanti fir-rigward ta’ frodi fiskali li kellha bħala riżultat telf fil-ġbir tal-VAT. Il-kundanni relatati mal-VAT huma suffiċjenti sabiex iġibu l-proċeduri preżenti taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE u l-Artikolu 1(1)(b) tal-Konvenzjoni PIF, li jikkonċerna frodi fir-rigward tad-dħul. Għaldaqstant, hemm rabta diretta bejn il-ġbir tad-dħul tal-VAT u t-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-baġit tal-Unjoni tar-riżorsi korrispondenti mill-VAT ( 48 ). Iktar minn hekk, kif innotat mill-Kummissjoni u mill-Prosekutur, jidher li l-ammonti tal-VAT mhux miġbura fil-kawża inkwistjoni jaslu sal-livell ta’ EUR 50000 sabiex jikkwalifikaw bħala “frodi serja” skont l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF.

90. Dan iwassal għall-konklużjoni, suġġetta għall-verifiki mill-qorti nazzjonali, li kemm l-Artikolu 325(1) TFUE kif ukoll l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF huma applikabbli bħala kejl rilevanti fir-rigward tal-Kawża C‑357/19, sa fejn hija kkonċernata l-kundanna relatata mal-VAT.

b) L-Artikolu 325(1) TFUE, il-Konvenzjoni PIF, u korruzzjoni li tinvolvi fondi tal-Unjoni

91. Fir-rigward tal-kundanni l-oħra għal korruzzjoni u abbuż tal-kariga ( 49 ), tqum il-kwistjoni dwar jekk dawn ir-reati relatati ma’ kuntratti pubbliċi, fejn il-proġetti jew il-kuntratti inkwistjoni jistgħu almenu parzjalment jirċievu fondi tal-Unjoni, humiex ugwalment koperti mill-Artikolu 325(1) TFUE.

92. Il-Gvern Rumen, il-Prosekutur u l-Kummissjoni sostnew fir-risposti tagħhom għad-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja li din id-domanda għandha tiġi mwieġba fl-affermattiv.

93. Naqbel.

94. Il-ġurisprudenza aġġornata tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE kienet ikkonċernata l-iktar bl-aspett tal-“ġbir” ta’ din id-dispożizzjoni, notevolment f’kawżi relatati mal-ġbir tal-VAT ( 50 ) u dazji doganali ( 51 ). Madankollu, il-kunċett ta’ “interessi finanzjarji” tal-Unjoni b’mod ċar jinkludi kemm id-dħul u l-infiq koperti mill-baġit tal-Unjoni ( 52 ). Għaldaqstant, l-Artikolu 325(1) TFUE huwa applikabbli fir-rigward ta’ aġir frawdolenti li jirriżulta fil-miżapproprjazzjoni ta’ fondi tal-Unjoni ( 53 ).

95. Dan huwa kompletament loġiku. Fil-fatt huwa pjuttost sens komuni li l-baġit u l-interessi finanzjarji ta’ persuni ma jiġux affettwati biss minn dħul mitluf (il-flus li kienu dovuti ma daħlux), iżda wkoll bi nfiq mhux xieraq jew skorrett (il-flus li kien hemm sparixxew).

96. L-istess huwa kkonfermat ukoll mill-Konvenzjoni PIF ( 54 ), li toffri definizzjoni iktar preċiża tal-kunċett ta’ frodi fil-konfront tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni. L-Artikolu 1(1)(a) tagħha jiddikjara li frodi li taffettwa l-interessi finanzjarji tal-Unjoni tkopri, fir-rigward tal-infiq, kwalunkwe att jew ommissjoni relatat mal-“użu jew presentazzjoni ta’ stqarrijiet jew dokumenti mhux korretti jew mhux kompluti, li għandhom bħala effett il-misapproprjazzjoni jew iż-żamma mhux korretta ta’ fondi mill-bilanċ ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej jew bilanċi mħaddma minn, jew f’isem, il-Komunitajiet Ewropej”; li “ma tkunx żvelata informazzjoni bi ksur ta’ obbligu speċifiku, bl-istess effett”; u “l-applikazzjoni ħażina ta’ dawn il-fondi għall-għanijiet barra dawk li għalihom ingħataw oriġinarjament” ( 55 ).

97. Sitwazzjoni li jista’ jkollha bħala effett il-miżapproprjazzjoni, iż-żamma illegali jew l-applikazzjonijiet ħżiena ta’ fondi tal-Unjoni, għaldaqstant taffettwa l-interessi finanzjarji tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 325(1) TFUE u l-Artikolu 1(1)(a) tal-Konvenzjoni PIF.

98. Iktar minn hekk, mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe verifiki pertinenti li għandhom isiru mill-qorti nazzjonali, infakkar li l-Protokoll tal-Konvenzjoni PIF ikopri wkoll atti ta’ korruzzjoni ( 56 ). L-Artikolu 2(1) ta’ dak il-protokoll jiddefinixxi l-korruzzjoni passiva bħala “l-azzjoni ta’ uffiċjal magħmula bi ħsieb, minnu nnifsu jew permezz ta’ terza persuna, fejn jitlob, jirċievi jew jaċċetta ghaliħ jew għal ħaddiehor xi vantaġġ ta’ kull tip, jew wegħda ta’ xi vantaġġ, sabiex l-uffiċjal jagħmel jew jonqos li jagħmel dak li hu fid-dmir tiegħu li jagħmel jew fil-qadi tal-funzjonijiet tiegħu u li għalhekk ikun qiegħed jikser id-dmirijiet uffiċjali tiegħu li jwasslu jew x’aktarx iwasslu għal danni versu l-interessi finanzjarji tal-[Unjoni] […]”.

99. Kif indikat mill-Kummissjoni fir-risposta tagħha għad-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, ftit jista’ jkun hemm dubju li, minkejja l-fatt li t-terminu “korruzzjoni” ma huwiex elenkat fl-Artikolu 325(1) TFUE, dan huwa kopert bir-riferiment għal “attivitajiet illegali oħra” f’dik id-dispożizzjoni. Fil-fatt, “attivitajiet illegali oħra” huwa terminu li jista’ jinkludi kwalunkwe u kull aġir illegali mingħajr distinzjoni ( 57 ).

100. Għalhekk, il-kunċett ta’ korruzzjoni ta’ “attivitajiet illegali oħra” fis-sens tal-Artikolu 325(1) TFUE jista’ jkopri korruzzjoni ta’ uffiċjali pubbliċi jew l-abbuż tal-kariga li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz tal-miżapproprjazzjoni tal-fondi tal-Unjoni.

c) L-Artikolu 325(1) TFUE ikopri attentati wkoll?

101. Fir-rigward tal-korruzzjoni u l-abbuż tal-kariga, mid-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C‑357/19 jidher li l-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-Artikolu 325(1) TFUE jkoprix sitwazzjoni fejn kien hemm attentat sabiex illegalment jinkisbu fondi tal-Unjoni, li madankollu jkun falla. L-ewwel appellanti u l-Prosekutur spjegaw, fir-risposti tagħhom għad-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, li l-ewwel appellanti kienet ġiet akkużata b’attentat li tikseb fondi tal-Unjoni indebitament.

102. Il-qorti tar-rinviju tispjega li huwa f’dan il-kuntest li hija tixtieq tkun taf jekk il-frażi “u l-attivitajiet illegali oħra li jaffettwaw l-interessi finanzjarji ta’ l-Unjoni” fl-Artikolu 325(1) TFUE tkoprix atti ta’ korruzzjoni jew frodi mwettqa f’kuntratti pubbliċi, fejn l-għan imfittex kien li jinkiseb ir-rimbors tas-somom allokati b’mod frawdolenti minn fondi tal-Unjoni, anki jekk dawn il-fondi eventwalment ma ġewx iffrodati.

103. Fil-fehma tiegħi, il-frażi “attivitajiet illegali oħra li jaffettwaw l-interessi finanzjarji ta’ l-Unjoni” fl-Artikolu 325(1) TFUE tista’ tkopri mhux biss atti (konklużi) ta’ korruzzjoni u frodi mwettqa f’kuntratti pubbliċi, iżda wkoll attentati ta’ konklużjoni tal-istess atti, sakemm naturalment jintlaħaq il-livell tal-“attentat” u jiġi ppenalizzat fid-dritt nazzjonali.

104. Lil hinn minn din id-dikjarazzjoni ġenerali, ma naħsibx li huwa r-rwol tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkummenta bi kwalunkwe mod dwar iċ-ċirkustanzi fattwali li jinsabu fil-proċeduri prinċipali, u lanqas li tidħol f’analiżi tal-istadji varji ta’ atti kriminali. Naturalment, għanijiet, intenzjonijiet jew xewqat (forum internum) ma humiex punibbli. Malli jaqsmu l-linja lejn azzjoni esterna u jsiru attentati, dawn isiru punibbli, sakemm naturalment ikun hemm l-evidenza xierqa. Normalment, attentati ta’ reat partikolari, jekk punibbli, jaqgħu taħt l-istess titolu tal-att konkluż stess.

105. Ma nara għaldaqstant l-ebda raġuni għalfejn l-attentat ta’ reat ta’ korruzzjoni kontra l-interessi protetti taħt l-Artikolu 325(1) TFUE għandu jiġi ttrattat jew anki kklassifikat, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, b’mod differenti minn reat ta’ korruzzjoni konkluż tal-istess tip. Il-fatt li l-awtur finalment ma rnexxilux fl-għan tiegħu jew tagħha u ma rnexxilux jikseb il-fondi jista’ naturalment ikun rilevanti għall-fatt li hu jew hi jkun qiegħed jiġi akkużat b’attentat (u mhux b’att konkluż), iżda ma għandu l-ebda rilevanza fuq il-kamp ta’ applikazzjoni tal-kunċett ta’ “attivitajiet illegali oħra” fis-sens tal-Artikolu 325(1) TFUE. Iktar minn hekk, hemm tliet punti addizzjonali li jixirqilhom li jissemmew.

106. L-ewwel nett, il-formulazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE ma teħtieġx espressament il-materjalizzazzjoni ta’ xi (ammont ta’) dannu speċifiku. Kif innotat tajjeb il-Kummissjoni, il-ġurisprudenza għamlitha ċara li anki irregolaritajiet li ma għandhom l-ebda impatt finanzjarju speċifiku jistgħu jkunu ta’ preġudizzju serju għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni ( 58 ).

107. It-tieni nett, hemm ukoll l-Artikolu 1(3) tal-Konvenzjoni PIF. Minn din id-dispożizzjoni, jirriżulta li l-Istati Membri huma taħt l-obbligu li jistabbilixxu bħala reat kriminali l-preparazzjoni ta’ reati bħall-għoti ta’ dikjarazzjonijiet skorretti bl-effett li jiġu miżapproprjati fondi tal-Unjoni, jekk dan l-aġir ma jkunx diġà punibbli mod ieħor bħala reat prinċipali jew aċċessorju (bħal attentat jew instigazzjoni) ( 59 ).

108. It-tielet nett, id-definizzjoni ta’ korruzzjoni passiva fl-Artikolu 2(1) fil-Protokoll tal-Konvenzjoni PIF tinkludi l-atti ta’ korruzzjoni meta dawn jitwettqu b’mod li jwassal għal danni jew li x’aktarx iwassal għal danni għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni.

d) Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE huwa kundizzjonali fuq ir-riżultat tal-proċeduri?

109. Iċ-ċirkustanzi partikolari tal-Kawża C‑357/19 xorta jeħtieġu kjarifika oħra. Il-proċeduri prinċipali jikkonċernaw lil diversi persuni, li waħda minnhom biss ġiet akkużata b’reat relatat ma’ fondi tal-Unjoni, iżda ġiet finalment illiberata. Dan il-fatt wassal sabiex l-ewwel u t-tieni appellanti kkontestaw l-applikabbiltà tal-Artikolu 325(1) TFUE f’din il-kawża. L-ewwel nett, l-ewwel appellanti essenzjalment issostni li peress li hija kienet finalment illiberata mill-akkużi relatati ma’ dan ir-reat partikolari, din il-kawża ma għandhiex rabta mal-interessi finanzjarji tal-Unjoni. It-tieni nett, it-tieni appellant isostni li, l-effetti tal-appell straordinarju ppreżentat skont id-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali jwasslu għall-ftuħ mill-ġdid ta’ sentenza ta’ liberazzjoni li mill-bqija kienet finali. Għaldaqstant, dan il-ftuħ mill-ġdid jipprovdi opportunità ġdida sabiex jiġu eżaminati mill-ġdid dawk l-akkużi u jista’ potenzjalment iwassal għal kundanna. Bħala konsegwenza, id-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali ma jistax ikollha effetti detrimentali fuq l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. B’mod impliċitu, tista’ anki tkun ta’ benefiċċju għal dawn l-interessi peress li persuna li preċedentement ġiet illiberata tista’ eventwalment tiġi kkundannata.

110. Fil-fehma tiegħi, dan l-argument ma jistax jintlaqa’.

111. L-ewwel nett, u bħala nota preliminari, ma jistax jiġi eskluż li ż-żewġ reati l-oħra li ġiet imposta sentenza għalihom (korruzzjoni u abbuż tal-kariga) ma humiex tali li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE ma jistax ikun limitat għall-eżekuzzjoni tar-reati introdotti fl-ordinament ġuridiku nazzjonali li jagħmel riferiment espress għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni jew anki għal fondi tal-Unjoni. Dan kieku jagħmel il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tad-dritt primarju tal-Unjoni dipendenti fuq id-definizzjoni nazzjonali ta’ reati speċifiċi.

112. Għaldaqstant, kif il-Kummissjoni, il-Gvern Rumen u l-Prosekutur indikaw tajjeb, jekk l-interessi finanzjarji tal-Unjoni ġewx affettwati jew le ma għandux jiddependi fuq id-definizzjoni ta’ reat partikolari fid-dritt nazzjonali, iżda pjuttost għandu jiġi evalwat bit-teħid inkunsiderazzjoni tal-qafas fattwali iktar wiesa’ mqabbel mal-interessi protetti mill-Artikolu 325(1) TFUE. Fil-fatt, kif jinnota l-Gvern Rumen, l-interessi finanzjarji nazzjonali u l-interessi finanzjarji tal-Unjoni sikwit ikunu marbuta. Huwa għaldaqstant pjuttost naturali li d-diviżjoni bejn reati ġenerali li jolqtu b’xi mod jew ieħor l-infiq pubbliku u dawk li speċifikament jikkonċernaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni ma tantx hija ċara fl-astratt.

113. Min-naħa l-oħra, fir-rigward tar-reat tal-(attentata) frodi ta’ fondi tal-Unjoni, li bih ġiet akkużata l-ewwel appellanti, ninnota li l-“effett” fuq l-interessi finanzjarji tal-Unjoni għandu naturalment jiġi evalwat b’mod oġġettiv. Għalhekk, ir-rabta mal-interessi finanzjarji tal-Unjoni tiġi fis-seħħ fir-rigward tal-elementi oġġettivi tal-akkużi inkwistjoni. ( 60 ) Hija ma tirriżultax naturalment mill-konklużjoni ċirkustanzjali tal-kawża nnifisha.

114. Għalhekk, fi kliem sempliċi, jekk persuna tiġi akkużata b’reat li jista’ jaqa’ taħt “attivitajiet illegali oħra li jaffettwaw l-interessi finanzjarji ta’ l-Unjoni” taħt l-Artikolu 325(1) TFUE jiddependi fuq l-elementi oġġettivi (kostituttivi) tar-reat li hu jew hi huma akkużati bih. Jekk din il-persuna tiġi eventwalment ikkundannata jew illiberata fir-rigward ta’ dawn l-akkużi ma huwiex rilevanti għall-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE ( 61 ).

115. Bħala rimarka konkludenti relatata mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE, ser infakkar li l-konstatazzjoni tal-applikabbiltà tal-Artikolu 325(1) TFUE (jew tal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF, jew possibbilment anki tal-Artikolu 2(1) fil-Protokoll tal-Konvenzjoni PIF), għal darba oħra tiskatta l-applikabbiltà tal-Karta. Jekk is-sanzjonijiet u l-proċeduri kriminali li l-appellanti fil-proċeduri prinċipali kienu jew għadhom suġġetti għalihom jikkostitwixxu implimentazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE u tal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF, il-Karta hija applikabbli, skont l-Artikolu 51(1) tagħha ( 62 ).

4. Konklużjoni provviżorja

116. B’riżultat tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jidher li d-Deċiżjoni MKV, flimkien mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, jikkostitwixxu dispożizzjonijiet rilevanti għaż-żewġ Kawżi C‑357/19 u C‑547/19. Iktar minn hekk, fil-kuntest tal-Kawża C‑357/19, u suġġett għall-verifiki tal-qorti nazzjonali, l-Artikolu 325(1) TFUE, kif ukoll il-Konvenzjoni PIF u l-Protokoll tagħha, jidhru li huma ugwalment applikabbli.

117. It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) tal-Karta u l-Artikolu 2 TUE huma, fil-prinċipju, ugwalment applikabbli għaż-żewġ kawżi. Madankollu, infakkar li, minħabba l-qafas ġuridiku speċifiku previst fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta fir-rigward tal-istandards relatati mal-indipendenza tal-ġudikatura, din id-dispożizzjoni diġà toffri kejl solidu għat-twettiq tal-analiżi neċessarja f’dawn il-kawżi.

C. Evalwazzjoni

118. Sabiex jiġu indirizzati l-merti tad-domandi preliminari f’dawn il-kawżi, ser nibda billi nistabbilixxi fil-qosor il-kuntest ġuridiku nazzjonali (1). It-tieni nett, ser nindirizza t-tieni domanda fil-Kawża C‑357/19, ikkonċernata bl-interpretazzjoni tal-Artikolu 47 tal-Karta (2). It-tielet nett, ser indur għall-ewwel domanda fil-Kawża C‑357/19, relatata mal-interpretazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE u tal-Konvenzjoni PIF (3), imbagħad nimxi għall-istess kwistjonijiet meta mqabbla mal-prinċipju tal-indipendenza ġudizzjarja, invokat fl-aħħar tad-domanda fil-Kawża C‑547/19 (4). Finalment, ser nispiċċa bis-supremazija tad-dritt tal-Unjoni, b’risposta għat-tielet domanda fil-Kawża C‑357/19, imqiegħda fil-kuntest partikolari mqajjem fid-deċiżjoni tar-rinviju, li fih it-twarrib minn imħallef nazzjonali ta’ deċiżjoni tal-qorti kostituzzjonali nazzjonali jikkostitwixxi ksur dixxiplinari (5).

119. Fl-istrutturar tar-risposti li għandhom jiġu pprovduti lill-qorti tar-rinviju, jiena intenzjonalment nippreferi nittratta s-sustanza proprja u nimxi ’l quddiem wara biss, sa fejn ikun għad hemm bżonn, għal kwalunkwe kwistjonijiet istituzzjonali iktar wiesgħa mqajma mill-qorti tar-rinviju. Nirrikonoxxi li dan l-approċċ ma jirriflettix l-ordni u lanqas il-formulazzjoni preċiża tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju. Madankollu, huwa fil-fehma tiegħi l-mod kif il-Qorti tal-Ġustizzja, li l-funzjoni tagħha ma hijiex li tiġġudika fuq kunflitti interistituzzjonali fi Stat Membru, u wisq inqas li tagħti daqqa ta’ id f’kontestazzjonijiet istituzzjonali lill-awtorità ta’ atturi nazzjonali oħra, tista’ tittratta l-kwistjonijiet imqajma mill-qorti tar-rinviju.

1. Il-kuntest ġuridiku nazzjonali

120. Skont id-deċiżjoni tar-rinviju fil-Kawża C‑547/19, il-kulleġġi ta’ ħames imħallfin ġew introdotti għall-ewwel darba fid-dritt nazzjonali permezz tal-Liġi Nru 202/2010 ( 63 ), li emendat l-Artikoli 32 u 33 tal-Liġi Nru 304/2004. Dawn il-kulleġġi, li jisimgħu kwistjonijiet kriminali u mhux kriminali, ġew organizzati separatament mill-Awli tal-QGħKĠ. Dawn wettqu r-rwol ta’ qorti ta’ reviżjoni (kulleġġi tal-appell) fi ħdan il-QGħKĠ.

121. Inizjalment, il-membri ta’ dawn il-kulleġġi (tal-appell) kienu magħżula mill-President tal-QGħKĠ fil-bidu ta’ kull sena. Il-kulleġġi kienu ppresjeduti mill-President tal-QGħKĠ, mill-Viċi Presidenti jew mill-president ta’ awla. L-erba’ membri l-oħra tal-kulleġġ (dawk apparti l-president) kienu magħżula billi ttellgħu bix-xorti skont id-Deċiżjoni 24/2010 li tikkomplementa r-Regolament tal-QGħKĠ.

122. Il-Liġi Nru 255/2013 ( 64 ) sussegwentement emendat l-Artikolu 32 tal-Liġi Nru 304/2004 dwar l-organizzazzjoni ġudizzjarja, billi stabbilixxiet ir-regola dwar it-tlugħ bix-xorti għall-membri tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin. Il-qorti tar-rinviju fil-Kawża C‑547/19 tispjega li l-fatt li dawn l-emendi ġew introdotti permezz ta’ att regolatorju fil-qasam tal-proċedura kriminali, kif ukoll il-formulazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti, ħolqu diffikultajiet interpretattivi. Dan l-iktar minħabba li kien hemm differenzi bejn il-kariga mogħtija mill-Artikolu 32(5) tal-Liġi Nru 304/2004 lill-President u lill-Viċi Presidenti tal-QGħKĠ, li għandhom jippresjedu l-kulleġġ ta’ ħames imħallfin “fejn jifforma parti mill-kulleġġ, skont il-punt 4 [tal-Artikolu 32]” u l-kariga tal-“president tal-Awla Kriminali jew mill-ixjeħ membru”, li fir-rigward tagħhom l-istess dispożizzjoni tistabbilixxi li għandhom jippresjedu l-kulleġġ, mingħajr ma tagħmel xi riferiment għall-Artikolu 32(4) ta’ din il-liġi. Iktar minn hekk, l-Artikolu 33(1) tal-Liġi Nru 304/2004, li jipprevedi li l-“President [tal-QGħKĠ] jew, fl-assenza tiegħu, il-Viċi Presidenti, għandu jippresjedi l-Awli Magħquda, […] il-kulleġġ ta’ ħames imħallfin, u kwalunkwe kulleġġ fi ħdan l-awli, fejn huwa jipparteċipa fil-proċeduri”, tħalla kif inhu.

123. Jidher li kien f’dan il-kuntest li l-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ adotta d-Deċiżjoni Nru 3 tat‑28 ta’ Jannar 2014 li temenda u tissupplimenta r-Regolament tal-QGħKĠ. Din id-deċiżjoni ddikjarat li l-kulleġġi ta’ ħames imħallfin għandhom ikunu ppresjeduti, kif xieraq, mill-President, mill-Viċi Presidenti, mill-president tal-Awla Kriminali jew mill-ixjeħ membru, u t-tlugħ bix-xorti, fil-każ ta’ dawn il-kulleġġi, għandu jikkonċerna biss lill-erba’ membri l-oħra.

124. Il-Liġi Nru 207/2018 ( 65 ), li mbagħad emendat l-Artikolu 32 tal-Liġi Nru 304/2004, żammet ir-regola li skontha l-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ japprova n-numru u l-kompożizzjoni tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin fil-bidu ta’ kull sena. Din l-emenda neħħiet l-impreċiżjonijiet preċedenti billi pprovdiet li t-tlugħ bix-xorti jikkonċerna l-membri kollha ta’ kulleġġ ta’ ħames imħallfin.

125. Wara din l-aħħar emenda, il-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ adotta d-Deċiżjoni Nru 89/2018 fl‑4 ta’ Settembru 2018, u ddikjara li wara li eżamina “d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 32 tal-Liġi Nru 304/2004 […], dwar l-attività tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin, huwa jikkonstata, b’maġġoranza, li d-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi l-ġdida jikkostitwixxu regoli dwar organizzazzjoni li huma intiżi għall-formazzjonijiet tal-qorti b’regolamenti speċifiċi, stabbiliti ‘fil-bidu ta’ kull sena’ u, fl-assenza ta’ regoli tranżitorji, isiru applikabbli mill‑1 ta’ Jannar 2019”.

126. Kien f’dan il-kuntest li l-Qorti Kostituzzjonali, adita mill-Prim Ministru tal-Gvern tar-Rumanija fit‑2 ta’ Ottubru 2018, adottat id-Deċiżjoni Nru 685/2018.

127. Id-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali sabet li l-QGħKĠ, permezz tad-Deċiżjonijiet Nru 3/2014 u Nru 89/2018 tal-Kunsill Governattiv tagħha, emendat permezz ta’ att amministrattiv liġi adottata mill-Parlament ( 66 ). Il-Qorti Kostituzzjonali mbagħad analizzat il-konsegwenzi ta’ din is-sitwazzjoni mill-perspettiva tad-dritt għal smigħ xieraq, stabbilit fl-Artikolu 21(3) tal-Kostituzzjoni Rumena. Hija kkonstatat li din id-dispożizzjoni kostituzzjonali ġiet miksura minħabba n-nuqqas sussegwenti ta’ indipendenza u imparzjalità oġġettiva, li rriżulta bl-istess mod fi ksur tal-garanzija ta’ qorti stabbilita minn liġi ( 67 ).

128. Il-Qorti Kostituzzjonali nnotat li l-Artikolu 32 tal-Liġi Nru 304/2004 huwa garanzija tal-imparzjalità oġġettiva ta’ qorti, bħala komponent tad-dritt għal smigħ xieraq. Din il-garanzija tinkludi kemm l-attribuzzjoni każwali tal-kawżi u l-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti billi jittellgħu bix-xorti ( 68 ). Hija ddikjarat ukoll li l-kompożizzjoni każwali tal-kulleġġi ġudikanti kienet intiża li tevita sitwazzjoni fejn l-imħallfin tal-ewwel grad tal-QGħKĠ li jkunu membri ta’ dawn il-kulleġġi “bi dritt” isiru l-president ta’ tali kulleġġi ( 69 ). Bl-invokazzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) ( 70 ), il-Qorti Kostituzzjonali kkonstatat li l-interpretazzjoni li kienet ingħatat mill-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ tal-Artikolu 32 tal-Liġi Nru 304/2004 permezz tal-atti amministrattivi tagħha kienet tali li toħloq pressjoni latenti fuq il-membri l-oħra tal-kulleġġ. Din għamlet lill-imħallfin suġġetti għas-superjuri ġudizzjarji tagħhom jew, mill-inqas, kellha l-potenzjal li tirriżulta f’nuqqas ta’ ħeġġa tal-imħallfin li jikkontradixxuhom ( 71 ). Iktar minn hekk, il-Qorti Kostituzzjonali nnotat ukoll, billi għamlet riferiment għal darba oħra għall-ġurisprudenza tal-Qorti EDB ( 72 ), li l-QGħKĠ ma kinitx komposta skont il-liġi fil-mument rilevanti, peress li l-kulleġġi ta’ ħames imħallfin kienu ġew maħtura permezz ta’ mekkaniżmu li evita d-dispożizzjonijiet ġuridiċi applikabbli ( 73 ).

129. Finalment, id-Deċiżjoni Nru 685/2018 ikkonkludiet, inter alia, li “fid-dawl tal-aġir illegali, f’termini kostituzzjonali, tal-[QGħKĠ], permezz tal-Kunsill Governattiv, li ma joffrix garanziji dwar ir-restawr xieraq tal-qafas legali għall-funzjonament tal-kulleġġi ta’ ħames imħallfin, hija l-Awla għall-imħallfin taċ-[CSM], fuq il-bażi tal-prerogattivi kostituzzjonali u legali tagħha […] li għandha tidentifika s-soluzzjonijiet, fuq il-livell ta’ prinċipju, rigward il-kompożizzjoni statutorja tal-kulleġġi li jisimgħu l-kawżi u sabiex tiżgura l-implimentazzjoni ta’ dawn is-soluzzjonijiet”.

130. Wara d-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali, iċ-CSM adottat id-Deċiżjonijiet Nru 1367/2018 u Nru 1535/2018. Skont dawn id-deċiżjonijiet, il-QGħKĠ tellgħet ix-xorti għall-kulleġġi ġodda li jisimgħu l-kawżi għall‑2018. L-attività ġudizzjarja ta’ dawn il-kulleġġi kompliet ukoll fl‑2019. Dan kien il-każ minkejja li l-ebda miżura ma kienet ġiet ordnata sat-tmiem tal‑2018 fir-rigward tal-kawżi assenjati. Madankollu, il-ġurisprudenza eżistenti tal-QGħKĠ dak iż-żmien stabbilixxiet li, fejn kulleġġ li jisma’ l-kawżi, fil-kompożizzjoni stabbilita għal sena, ma jkunx ordna xi miżura f’kawża partikolari sat-tmiem tas-sena, il-kompożizzjoni ta’ dan il-kulleġġ kellha tinbidel. Il-kawża kellha tiġi allokata lill-imħallfin magħżula billi jittellgħu bix-xorti għas-sena kalendarja l-ġdida. Madankollu, dan l-approċċ ġie apparentement sostitwit mid-deċiżjonijiet taċ-CSM.

131. L-iżviluppi nazzjonali ġuridiċi u fil-ġurisprudenza indikati iktar ’il fuq kellhom sensiela ta’ konsegwenzi għaż-żewġ kawżi inkwistjoni. L-ewwel nett, fir-rigward tal-Kawża C‑357/19, id-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali fetħet il-possibbiltà għall-partijiet sabiex jintroduċu appell straordinarju mis-sentenzi finali li diġà ngħataw mill-QGħKĠ. It-tieni nett, fir-rigward tal-Kawża C‑547/19, l-istess deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali, flimkien mad-deċiżjonijiet amministrattivi sussegwenti meħuda mit-taqsima tal-imħallfin taċ-CSM u mill-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ sabiex jimplimentawha, kellha konsegwenzi diretti fid-determinazzjoni tal-kulleġġ inkarigat mill-ġudizzju tal-kawża tal-appellanti.

132. Fil-qosor, minkejja li f’kuntesti sostantivi u proċedurali kemxejn differenti, il-kwistjoni prinċipali li tinsab fil-bażi taż-żewġ talbiet għal deċiżjoni preliminari hija bbażata fuq il-kwistjoni dwar jekk id-Deċiżjoni Nru 685/2018, minħabba l-impatt tagħha fuq id-deċiżjonijiet finali tal-QGħKĠ u fuq il-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti fi ħdan din il-ġurisdizzjoni, hijiex (in)kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.

2. Id-dritt għal qorti stabbilita minn qabel bil-liġi

133. Permezz tat-tieni domanda tagħha fil-Kawża C‑357/19, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-konstatazzjoni mill-Qorti Kostituzzjonali, li hemm nuqqas ta’ indipendenza u ta’ imparzjalità ta’ kulleġġ ġudikanti għaliex dan il-kulleġġ jinkludi mħallef responsabbli għall-amministrazzjoni ġudizzjarja li, b’differenza mill-erba’ membri ta’ dan il-kulleġġ, ma ġiex magħżul b’mod każwali. Din id-domanda tindika l-fatt li dan l-imħallef jinħatar fil-kulleġġ fuq il-bażi ta’ regola trasparenti li hija magħrufa mill-partijiet, li ma ġietx ikkontestata minnhom, u li hija applikabbli b’mod ġenerali għall-kawżi kollha li diġà ġew indirizzati minn dan l-istess kulleġġ. Skont il-qorti tar-rinviju, il-prinċipji tal-indipendenza ġudizzjarja u ċ-ċertezza legali jipprekludu l-effetti vinkolanti tad-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali fuq sentenzi li kienu finali fil-punt tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni, fl-assenza ta’ raġunijiet serji li jiddubitaw id-dritt għal smigħ xieraq fil-kawżi kkonċernati.

134. Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, inqis neċessarju, l-ewwel nett, li jiġi analizzat x’inhu l-istandard li jirriżulta mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta (a), sabiex sussegwentement jiġi evalwat jekk id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari, din id-dispożizzjoni, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu d-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali inkwistjoni (b).

a) L-istandard tad-dritt tal-Unjoni

135. Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju jidher li tesprimi d-dubji tagħha biss fir-rigward tad-dritt għal qorti stabbilita minn qabel bil-liġi. Dan jidher li jgħid, madankollu, biss parti waħda tal-istorja. Mid-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali inkwistjoni jirriżulta li dak li jinsab inkwistjoni huwa l-interpretazzjoni tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta mhux biss fir-rigward tad-dritt għal “qorti […] stabbilita minn qabel bil-liġi”, iżda wkoll fir-rigward ta’ elementi oħra tad-dritt għal smigħ xieraq, bħar-rekwiżiti tal-indipendenza u l-imparzjalità, b’mod partikolari fir-rigward tal-“indipendenza interna” tal-imħallfin ( 74 ).

136. Skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, l-ewwel sentenza tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta għandha tiġi interpretata skont it-tifsira u l-kamp ta’ applikazzjoni tad-drittijiet stabbiliti fl-Artikolu 6(1) KEDB. L-għan huwa li jiġi żgurat li l-livell ta’ protezzjoni ma jaqax taħt l-istandard tal-KEDB, kif interpretat mill-Qorti EDB ( 75 ).

137. L-ewwel nett, il-Qorti EDB iddikjarat li l-garanzija ta’ qorti stabbilita minn qabel bil-liġi tfittex li tiżgura li l-organizzazzjoni tas-sistema ġudizzjarja ma tiddependix fuq id-diskrezzjoni tal-eżekuttiv ( 76 ). Lanqas ma għandha tiddependi, fil-fatt, fuq dik tal-ġudikatura, anki jekk hemm naturalment ċertu lok għal awto-organizzazzjoni. Ir-regoli applikabbli għandhom jiġu previsti mid-dritt li joriġina mil-leġiżlatur ( 77 ). Iktar minn hekk, l-espressjoni “stabbilita bil-liġi” tirrifletti l-prinċipji tal-Istat tad-dritt. Hija marbuta mill-viċin mar-rekwiżiti tal-indipendenza u tal-imparzjalità tal-ġudikatura ( 78 ).

138. It-terminu “stabbilita bil-liġi” jkopri mhux biss il-bażi ġuridika għall-eżistenza ta’ qorti, iżda wkoll il-kompożizzjoni tal-kulleġġ ta’ ġudikanti f’kull kawża ( 79 ), li hija l-kwistjoni f’din il-kawża.

139. Il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB taċċetta li r-regoli awtomatiċi għal dak li huwa preċiżament “qorti stabbilita bil-liġi” huma stabbiliti fid-dritt nazzjonali. Fil-prinċipju, ksur tad-dispożizzjonijiet ġuridiċi nazzjonali jirriżulta fi ksur tal-Artikolu 6(1) KEDB ( 80 ). L-analiżi tiffoka fuq jekk inkisritx “liġi” (inkluż leġiżlazzjoni u dispożizzjonijiet oħra li l-ksur tagħhom jagħmel il-parteċipazzjoni tal-imħallfin fil-ġudizzju ta’ kawża irregolari) ( 81 ). Pereżempju, fejn dritt nazzjonali jinkludi regoli relatati mal-kompożizzjoni tal-kulleġġ ta’ ġudikanti billi jittellgħu bix-xorti, dan jirrappreżenta wieħed mir-rekwiżiti ta’ dritt nazzjonali li l-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni bħala wieħed mir-rekwiżiti ġuridiċi nazzjonali li għandhom jiġu osservati ( 82 ).

140. Hemm madankollu l-prinċipju ta’ sussidjarjetà. Il-Qorti EDB irrikonoxxiet li, minħabba l-interessi inkwistjoni li huma importanti u li jibbilanċjaw lil xulxin (bħaċ-ċertezza legali u l-prinċipju tal-irremovabbiltà tal-imħallfin) u l-implikazzjonijiet potenzjali ta’ konstatazzjoni ta’ ksur, id-dritt għal qorti stabbilita bil-liġi skont l-Artikolu 6(1) KEDB ma għandux jiġi interpretat b’mod wisq espansiv ( 83 ). Dan jimplika li mhux kull ksur ta’ dritt domestiku jammonta għal ksur tal-Artikolu 6(1) KEDB: il-Qorti EDB ħolqot “eżami tal-limitu” sabiex tevalwa jekk l-irregolaritajiet humiex ta’ tali gravità li tinvolvi ksur tad-dritt għal qorti stabbilita bil-liġi, abbażi tal-karattru manifest tal-ksur (i); fuq l-impatt ta’ ksur partikolari fuq l-għan ta’ dan id-dritt biex tiġi evitata interferenza indebita fil-ġudikatura, li jippreżerva l-Istat tad-dritt u s-separazzjoni tal-poteri (ii); bit-teħid inkunsiderazzjoni wkoll tal-evalwazzjoni mwettqa mill-qrati nazzjonali dwar il-konsegwenzi ġuridiċi tal-ksur (iii) ( 84 ).

141. Dawn il-kunsiderazzjonijiet jidhru li huma ta’ natura simili għal dawk indikati mill-Qorti tal-Ġustizzja f’Simpson. Fir-rigward tal-ħatra (allegatament difettuża) ta’ mħallef għat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li irregolarità mwettqa matul il-ħatra ta’ mħallfin twassal għal ksur tal-ewwel sentenza tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, “b’mod partikolari meta din l-irregolarità hija ta’ natura u ta’ gravità tali li toħloq riskju reali li partijiet oħra tal-poter, b’mod partikolari l-eżekuttiv, jistgħu jeżerċitaw setgħa diskrezzjonali indebita li tipperikola l-integrità tar-riżultat li jwassal għaliha l-proċess ta’ ħatra u b’hekk toħloq dubju leġittimu, f’moħħ il-partijiet fil-kawża, fir-rigward tal-indipendenza u tal-imparzjalità tal-Imħallef jew tal-Imħallfin ikkonċernati […]” ( 85 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat ukoll li dak ikun il-każ “meta r-regoli fundamentali li jagħmlu parti integrali tal-istabbiliment u tal-funzjonament ta’ din is-sistema ġudizzjarja jkunu inkwistjoni” ( 86 ).

142. Min-naħa l-oħra, sa fejn huwa kkonċernat l-“aspett intern” tal-indipendenza ġudizzjarja, din il-kwistjoni sa issa ma ġietx ittrattata fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Hemm, madankollu, gwida kunsiderevoli mill-Qorti EDB dwar din il-kwistjoni ( 87 ). Fil-kawża Parlov-Tkalčić vs Il‑Kroazja, il-Qorti EDB iddikjarat li l-indipendenza ġudizzjarja teħtieġ li l-imħallfin individwali jkunu liberi “mhux biss minn influwenzi indebiti esterni għall-ġudikatura, iżda wkoll dawk interni. Din l-indipendenza ġudizzjarja interna teħtieġ li jkunu liberi minn direttivi jew pressjonijiet mill-imħallfin l-oħra jew minn dawk li għandhom responsabbiltajiet amministrattivi fil-qorti bħall-president tal-qorti jew il-president ta’ diviżjoni fil-qorti […] L-assenza ta’ salvagwardji suffiċjenti li jiżguraw l-indipendenza tal-imħallfin fi ħdan il-ġudikatura u, b’mod partikolari, fil-konfront tas-superjuri ġudizzjarji tagħhom, tista’ twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tikkonkludi li d-dubji ta’ rikorrent dwar l-(indipendenza u) l-imparzjalità ta’ qorti jistgħu jitqiesu li huma oġġettivament iġġustifikati […]” ( 88 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

143. Fil-qafas ta’ din l-analiżi, il-Qorti EDB teżamina, inter alia, jekk is-setgħat mogħtija lil superjuri ġudizzjarji bħal presidenti tal-qorti humiex “kapaċi jiġġeneraw pressjonijiet latenti li jirriżultaw fl-issuġġettar tal-imħallfin għas-superjuri ġudizzjarji tagħhom jew, mill-inqas, li l-imħallfin individwali joqogħdu lura milli jmorru kontra x-xewqat tal-president tagħhom, jiġifieri, li jkollhom effetti ‘tal-biża’’ fuq l-indipendenza ġudizzjarja tal-imħallfin […]” ( 89 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

b) Analiżi

144. F’din il-kawża, fid-Deċiżjoni Nru 685/2018 tagħha, il-Qorti Kostituzzjonali kkonstatat li d-deċiżjonijiet amministrattivi tal-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ kisru d-dritt għal qorti stabbilita bil-liġi, kif ukoll ir-rekwiżit tal-imparzjalità. Fi ħdan din id-dimensjoni, il-Qorti Kostituzzjonali indikat l-importanza tal-aspett intern tal-indipendenza ġudizzjarja.

145. Nixtieq nenfasizza, mill-bidu, li ma huwiex neċessarju li jiġi analizzat, f’din il-kawża, jekk it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta jobbligax l-istess riżultat. Din ma hijiex id-domanda. Li jista’, madankollu, jiġi konkluż mingħajr wisq diffikultà huwa li t-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta ma jipprekludix il-konstatazzjonijiet li waslet għalihom il-Qorti Kostituzzjonali.

146. Hija ġurisprudenza stabbilita li, fejn id-dritt tal-Unjoni jipprovdi lill-Istati Membri b’livell ta’ diskrezzjoni, il-qrati nazzjonali jibqgħu liberi li jipproteġu d-drittijiet fundamentali taħt il-kostituzzjoni nazzjonali, sakemm il-livell ta’ protezzjoni ggarantit mill-Karta, kif ukoll is-supremazija, l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni ma jiġux kompromessi b’dan ( 90 ).

147. Jekk din il-kundizzjoni sabet ruħha f’M.A.S. bħala ftuħ għal standards kostituzzjonali nazzjonali bħala limitu għall-obbligu li jitwarrbu regoli nazzjonali materjalment inkompatibbli mal-Artikolu 325(1) TFUE ( 91 ), mela huwa pjuttost ċar li l-istess approċċ jista’ jopera ugwalment bħala għodda sabiex tiġi evalwata b’mod ġenerali l-kompatibbiltà bejn id-dritt nazzjonali, il-prattika u l-ġurisprudenza, minn naħa, u d-dritt tal-Unjoni, min-naħa l-oħra ( 92 ).

148. F’din il-kawża, il-kwistjoni tal-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti, kif ukoll il-kwistjoni tar-rimedji disponibbli fil-każ ta’ ksur tar-regoli nazzjonali fuq din il-kwistjoni (kif interpretati mill-qrati nazzjonali, inkluża l-Qorti Kostituzzjonali), ma hijiex irregolata mid-dritt tal-Unjoni. Fir-rigward ta’ sitwazzjonijiet li ma humiex kompletament iddeterminati mid-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri jżommu d-diskrezzjoni tagħhom. L-istandard ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tagħhom li jista’ jingħad li huwa ogħla jew differenti, li huma l-qrati nazzjonali li għandhom jidentifikaw, huwa ammissibbli skont l-Artikolu 53 tal-Karta, partikolarment fir-rigward ta’ kwistjonijiet li ma humiex kompletament iddeterminati mid-dritt tal-Unjoni ( 93 ).

149. Dan ma jfissirx li kull regola nazzjonali, prattika jew deċiżjoni ġudizzjarja tkun tissodisfa din il-loġika, sempliċement billi tiġi “imballata u mibjugħa” bħala istanza ta’ standard ta’ protezzjoni nazzjonali ogħla jew differenti ta’ dritt fundamentali. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja diġà stabbilixxiet ir-rekwiżiti li taħthom tista’ tiġi permessa sitwazzjoni bħal din. L-applikazzjoni tal-istandards tal-protezzjoni għal drittijiet fundamentali nazzjonali ma tistax tkun tali li tikkomprometti l-livell ta’ protezzjoni żgurat mill-Karta. Iktar minn hekk, bħala rekwiżit preliminari pjuttost ovvju, inżid li r-regola jew id-deċiżjoni nazzjonali għandhom raġonevolment u ġenwinament jikkontribwixxu għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fuq livell nazzjonali, kif debitament interpretati permezz tal-istandard nazzjonali ta’ protezzjoni applikabbli.

150. Madankollu, jekk dan ikun il-każ, kif diġà nnotajt post ieħor, il-caveat tas-“supremazija, l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni” probabbilment ma għandhomx jittieħdu letteralment ( 94 ). Inkella, ftit ikun jagħmel sens li ssir insistenza fuq l-unità f’oqsma fejn ir-regola awtomatika hija d-diversità nazzjonali. Il-konklużjoni madankollu hija ċara: fir-rigward ta’ kwistjonijiet u ta’ sitwazzjonijiet mhux iddeterminati mid-dritt tal-Unjoni, il-Karta ma hijiex il-limitu massimu ( 95 ).

151. F’dan il-kuntest, ma nara l-ebda raġuni għalfejn qorti kostituzzjonali nazzjonali ma għandhiex titħalla tagħmel enfasi ikbar fuq l-osservanza metikoluża tar-regoli dwar il-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti nazzjonali, inkluża l-kwistjoni ta’ indipendenza interna, u li ma tkunx imbagħad tista’ tasal għall-konklużjoni li, peress li dawn ir-regoli nkisru, il-konsegwenzi nazzjonali awtomatiċi (apparenti) għal deċiżjonijiet mogħtija minn kulleġġi ġudikanti komposti b’mod mhux xieraq għandhom japplikaw f’dawn il-kawżi.

152. L-ewwel nett, il-kunsiderazzjoni tad-diversità skont l-Artikolu 53 tal-Karta għandha b’mod partikolari tkun possibbli f’sitwazzjonijiet fejn ma hemmx differenza in natura għad-dritt protett, iżda, sikwit minħabba l-esperjenza storika nazzjonali u s-sensittività relatata, hemm differenza fil-livell u fill-bilanċ riżultanti. Għalhekk, ċerti sistemi ġuridiċi jistgħu jirreaġixxu b’iktar sensittività għall-kompożizzjoni mhux xierqa tal-kulleġġ ta’ ġudikanti, sempliċement minħabba li għad għandhom xi memorja storika dwar x’jista’ jiġri meta dawn ir-regoli jiġu mibdula bil-“flessibbiltà”. L-istess huwa minnu fir-rigward ta’ tħassib dwar id-dimensjoni interna tal-indipendenza ġudizzjarja u l-imparzjalità. Ikun żball li wieħed jibqa’ fil-kategoriji tad-deċennji passati, li fihom it-theddid għall-indipendenza ġudizzjarja kien mistenni minn fergħat oħra tal-gvern. Ma hemmx nuqqas ta’ affarijiet problematiċi ħafna li l-imħallfin, b’mod partikolari dawk responsabbli minn funzjonijiet maniġerjali, jistgħu jagħmlu lil imħallfin oħra ( 96 ).

153. It-tieni nett, l-istess imbagħad japplika għall-konsegwenzi marbuta ma’ tali ksur. Li wieħed jippermetti kejl differenti jew ogħla fir-rigward tad-definizzjoni tad-dritt jew tal-prinċipju mbagħad loġikament jinkludi wkoll li jku