KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SZPUNAR

ippreżentati fil-11 ta’ April 2018 ( 1 )

Kawża C‑43/17 P

Liam Jenkinson

vs

Is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna,

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea,

Il-Kummissjoni Ewropea,

Eulex Kosovo

“Appell – Persunal tal-missjonijiet internazzjonali tal-Unjoni Ewropea – Dritt applikabbli u ġurisdizzjoni sabiex tittieħed deċiżjoni fuq it-tilwim dwar il-kuntratti ta’ xogħol – Kuntratti ta’ reklutaġġ għal żmien determinat suċċessivi – Deċiżjoni li ma jiġġeddidx l-aħħar kuntratt – Talba għad-danni – Determinazzjoni tal-appellat”

Introduzzjoni

1. Il-proċedura ta’ appell preżenti toriġina minn tilwima bejn, minn naħa, ex impjegat tal-Missjoni Eulex Kosovo ( 2 ), Liam Jenkinson (iktar ’il quddiem l-“appellant”), u, min-naħa l-oħra, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, il-Kummissjoni Ewropea, is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) kif ukoll il-Missjoni Eulex Kosovo (iktar ’il quddiem l-“appellati”) rigward in-nuqqas ta’ tiġdid mill-Missjoni Eulex Kosovo tal-aħħar kuntratt tal-appellant f’serje ta’ kuntratti għal żmien determinat (iktar ’il quddiem il-“KŻD”) iffirmati mill-appellant u tliet missjonijiet tal-Unjoni Ewropea bejn is-sena 1994 u s-sena 2014 ( 3 ).

2. Permezz tal-appell tiegħu, l-appellant jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja tannulla d-digriet mogħti fil-kawża Jenkinson vs Il-Kunsill et ( 4 ) li, permezz tiegħu, il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors tiegħu, li kellu bħala suġġett, prinċipalment, talba bbażata fuq l-Artikolu 272 TFUE u intiża, minn naħa, sabiex tiġi kklassifikata mill-ġdid ir-relazzjoni kuntrattwali tal-appellant f’kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat; u sabiex jinkiseb kumpens għad-dannu li l-appellant sostna minħabba l-użu abbużiv ta’ KŻD suċċessivi u minħabba tkeċċija abbużiva, u, min-naħa l-oħra, sabiex jiġi ddikjarat li s-SEAE, il-Kunsill u l-Kummissjoni ttrattaw lill-appellant b’mod diskriminatorju u sabiex tikkundannahom konsegwentement għall-ħlas ta’ kumpens, u, sussidjarjament, talba bbażata fuq ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-istituzzjonijiet Ewropej.

3. Fil-kuntest tal-ewwel aggravju ppreżentat insostenn tal-ewwel kap ta’ talbiet tal-appell tiegħu, l-appellant jikkritika lill-Qorti Ġenerali b’diversi żbalji ta’ liġi kif ukoll b’motivazzjoni insuffiċjenti fid-digriet appellat rigward il-portata tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Unjoni sabiex jieħdu konjizzjoni tal-aspett kuntrattwali tat-tilwima.

4. Permezz ta’ dan l-aggravju, l-appellant iqajjem domanda ġdida li jistħoqqilha attenzjoni. Anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet dwar il-portata ta’ klawżola ta’ arbitraġġ fis-sens tal-Artikolu 272 TFUE rigward relazzjoni kontinwa bbażata fuq serje ta’ KŻD ( 5 ), hija, effettivament, qed tintalab għall-ewwel darba fil-kawża preżenti sabiex tiddeċiedi dwar il-portata ta’ tali klawżola li tidher fl-aħħar kuntratt iffirmat mill-partijiet, meta l-kuntratti preċedenti kienu jipprevedu klawżola ta’ arbitraġġ favur il-qrati ta’ Brussell. Il-konklużjonijiet preżenti ser ikunu limitati, konformement max-xewqa tal-Qorti tal-Ġustizzja, għall-analiżi ta’ din id-domanda speċifika.

Il-kuntest ġuridiku

L-Azzjoni Konġunta 2008/124

5. L-Artikolu 1 tal-Azzjoni Konġunta 2008/124, intitolat il-“missjoni”, jiddikjara li l-Unjoni Ewropea tistabbilixxi missjoni għall-“Istat tad-Dritt” fil-Kosovo msejjaħ “Eulex Kosovo”.

6. L-Artikolu 2 ta’ din l-azzjoni konġunta, intitolat “Mandat tal-Missjoni”, jipprovdi, fl-ewwel paragrafu tiegħu: “EULEX KOSOVO għandha tassisti lill-istituzzjonijiet tal-Kosovo, lil awtoritajiet ġudizzjarji u lil aġenziji ta’ l-infurzar tal-liġi fil-progress tagħhom lejn is-sostenibbiltà u r-responsabbiltà u fl-iżvilupp u t-tisħiħ ulterjuri ta’ sistema ġudizzjarja multi-etnika indipendenti u servizz tal-pulizija u tad-dwana multi-etniku, filwaqt li jiġi żgurat li dawn l-istituzzjonijiet huma ħielsa minn interferenzi politiċi u jaderixxu ma’ l-istandards rikonoxxuti fl-ambitu internazzjonali u l-aħjar prattika Ewropea.”

7. L-imsemmija azzjoni konġunta ġiet estiża diversi drabi ( 6 ). Hija ġiet estiża, b’mod partikolari, sal-14 ta’ Ġunju 2016 permezz tad-Deċiżjoni 2014/349/PESK ( 7 ), applikabbli għall-fatti tal-kawża preżenti.

8. Din id-deċiżjoni introduċiet fl-istess azzjoni konġunta l-Artikolu 15a, li jipprovdi: “Il-EULEX KOSOVO għandha l-kapaċità li takkwista servizzi u provvisti, li tikkonkludi kuntratti u arranġamenti amministrattivi, li timpjega persunal, li jkollha kontijiet bankarji, li takkwista u tiddisponi mill-assi u tħallas l-obbligazzjonijiet tagħha […]”

9. Fl-aħħar lok, l-Azzjoni Konġunta 2008/124, ġiet estiża sal-14 ta’ Ġunju 2018 permezz tad-Deċiżjoni (PESK) 2016/947 ( 8 ).

Il-fatti li wasslu għall-kawża

10. Il-fatti li wasslu għall-kawża, hekk kif jirriżultaw mid-digriet appellat, jistgħu jinġabru fil-qosor bil-mod li ġej.

11. Fil-bidu nett, l-appellant ġie impjegat matul il-perijodu bejn l-20 ta’ Awwissu 1994 u l-5 ta’ Ġunju 2002, taħt serje ta’ KŻD, mill-Missjoni ta’ Monitoraġġ tal-Unjoni Ewropea ( 9 ). Wara, huwa ġie impjegat fil-perijodu bejn is-17 ta’ Ġunju 2002 u l-31 ta’ Diċembru 2009, permezz ta’ sensiela ta’ KŻD, mill-Missjoni tal-Pulizija tal-Unjoni Ewropea ( 10 ). Fl-aħħar nett, l-appellant ġie impjegat mill-Missjoni Eulex Kosovo, matul il-perijodu bejn il-5 ta’ April 2010 u l-14 ta’ Novembru 2014, permezz ta’ ħdax il-KŻD suċċessiv ( 11 ).

12. Matul l-eżekuzzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg tiegħu li jkopri l-perijodu mill-15 ta’ Ġunju sal-14 ta’ Ottubru 2014, l-appellant ġie informat, permezz ta’ ittra tal-Kap tal-Missjoni Eulex Kosovo tas-26 ta’ Ġunju 2014, bit-tmiem tal-missjoni tiegħu u bin-nuqqas ta’ tiġdid tal-kuntratt ta’ impjieg tiegħu wara l-14 ta’ Novembru 2014.

13. KŻD tal-aħħar ġie konkluż bejn Eulex Kosovo u l-appellant għall-perijodu mill-15 ta’ Ottubru sal-14 ta’ Novembru 2014 (iktar ’il quddiem l-“aħħar KŻD”) u ma ġġeddidx. L-Artikolu 21 tal-aħħar KŻD jipprevedi l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, abbażi tal-Artikolu 272 TFUE, għal kull tilwima relatata mal-kuntratt ( 12 ).

Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u d-digriet appellat

14. Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali tat-23 ta’ Ottubru 2015, l-appellant ippreżenta rikors li permezz tiegħu talab lill-Qorti tal-Ġustizzja, prinċipalment, minn naħa, sabiex tikklassifika mill-ġdid ir-relazzjoni kuntrattwali tiegħu f’kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat, tikkonstata l-ksur mill-appellati tal-obbligi kuntrattwali tagħhom, b’mod partikolari, il-ksur tal-obbligu ta’ notifika ta’ preavviż fil-kuntest ta’ terminazzjoni ta’ kuntratt għal żmien indeterminat, tikkonstata li t-tkeċċija tiegħu kienet abbużiva u, konsegwentement, tikkundannahom iħallsuh kumpens għad-dannu subit minħabba l-użu abbużiv ta’ KŻD suċċessivi, minħabba l-ksur tal-obbligu ta’ notifika ta’ preavviż u minħabba tkeċċija abbużiva. Min-naħa l-oħra, huwa talab li l-Qorti Ġenerali tiddikjara li l-Kunsill, il-Kummissjoni u s-SEAE ttrattawh b’mod diskriminatorju matul il-perijodu ta’ impjieg tiegħu fi ħdan il-missjonijiet fir-rigward tar-remunerazzjoni tiegħu, id-drittijiet tiegħu għall-pensjoni u benefiċċji oħrajn, tikkonstata li huwa kellu jiġi rreklutat bħala membru tal-persunal temporanju ta’ wieħed mill-appellati u, konsegwentement, tikkundannahom għall-ħlas ta’ kumpens. Sussidjarjament, huwa talab li l-Qorti Ġenerali tikkundanna lill-appellati fuq il-bażi tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tagħhom sabiex jikkumpensawh għad-dannu li rriżulta mill-ksur tal-obbligi tagħhom.

15. Permezz tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali ddikjarat li hija manifestament ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi fuq iż-żewġ kapijiet tat-talbiet imqajma prinċipalment u ċaħdet il-kap tat-talbiet imqajjem sussidjarjament bħala manifestament inammissibbli. Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors kollu kemm hu u kkundannat lill-appellant għall-ispejjeż.

Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet

16. L-appellant jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja tannulla d-digriet appellat, tilqa’ l-appell tiegħu u tikkundanna lill-appellati għall-ispejjeż taż-żewġ istanzi. Il-Kunsill u l-Kummissjoni jitolbu ċ-ċaħda tal-appell u l-kundanna tal-appellant għall-ispejjeż. Is-SEAE u Eulex Kosovo jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja, prinċipalment, tiddikjara li hija ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi fuq l-appell u, sussidjarjament, sabiex tiċħad l-appell u tikkundanna lill-appellant għall-ispejjeż. Barra minn hekk, il-Kunsill u s-SEAE jitolbu sabiex, fil-każ li jiġi deċiż li l-appell huwa fondat, il-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tiċħad l-appell u r-rikors bħala inammissibbli sa fejn jikkonċernawhom.

17. Quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, l-appell ta lok għal proċedura bil-miktub. Talba għall-konċentrazzjoni tas-sottomissjonijiet orali fuq l-ewwel aggravju ppreżentat insostenn tal-ewwel kap tat-talbiet ġiet indirizzata lill-partijiet. Is-seduta nżammet fis-17 ta’ Jannar 2018.

Analiżi tal-ewwel aggravju ppreżentat insostenn tal-ewwel kap tat-talbiet tal-appell

L-argumenti tal-partijiet

18. L-ewwel aggravju mqajjem insostenn tal-ewwel kap tat-talbiet tal-appell jirrigwarda l-evalwazzjoni mill-Qorti Ġenerali tal-portata tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Unjoni sabiex jieħdu konjizzjoni tal-parti kuntrattwali tat-tilwima. Huwa jinqasam, essenzjalment, f’erba’ partijiet.

Fuq l-ewwel parti, ibbażata fuq żball ta’ liġi mwettaq mill-Qorti Ġenerali u fuq l-assenza ta’ motivazzjoni f’dak li jikkonċerna d-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tieħu konjizzjoni tar-relazzjoni kuntrattwali kollha

19. L-appellant jilmenta li l-Qorti Ġenerali naqset milli tirrispondi għall-argument, espost fl-ewwel istanza, li jipprovdi li huwa jikkunsidra li jekk il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tieħu konjizzjoni tat-tilwim kuntrattwali ma tistax tirriżulta ħlief mid-deżinjazzjoni tagħha mill-partijiet fi klawżola ta’ arbitraġġ imdaħħla f’kuntratt, sakemm dan tal-aħħar ikun validu, huwa madankollu fid-dawl tad-dritt nazzjonali applikabbli għall-kuntratt, f’dan il-każ id-dritt Belġjan, li għandhom jiġu analizzati l-validità, il-portata u l-effetti tal-klawżola kontenzjuża.

20. Barra minn hekk, skont l-appellant, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet fuq l-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà mingħajr analiżi tal-proċess fuq il-mertu. Effettivament, skont il-leġiżlazzjoni Belġjana, il-kuntratt ta’ xogħol għandu jiġi ffirmat qabel ma l-ħaddiem jibda l-attivitajiet tiegħu u, fin-nuqqas ta’ dan, klawżoli kuntrattwali ma jkunux jistgħu jiġu infurzati, li jkollu bħala konsegwenza li jkun biss l-appellant li jkun jista’ jinvoka klawżola ta’ arbitraġġ.

21. Fi kwalunkwe każ, fir-rigward tal-interpretazzjoni u tal-portata tal-klawżola kontenzjuża, l-appellant jallega li l-Qorti Ġenerali kellha tanalizza, fid-dawl tad-dritt Belġjan, ir-rieda reali tal-partijiet meta ġie ffirmat l-aħħar KŻD, f’dak li jikkonċerna l-klawżola ta’ arbitraġġ, fejn dan id-dritt jipprevedi li, fil-każ ta’ dubju, l-interpretazzjoni l-iktar favorevoli għall-parti d-dgħajfa fil-kuntratt għandha tipprevali. Issa, peress li l-klawżola ta’ arbitraġġ tirreferi għal relazzjoni kuntrattwali fuq perijodu ta’ żmien twil, mill-kuntest tal-iffirmar ta’ din il-klawżola jirriżulta li ma kinitx fl-intenzjoni tal-partijiet li jaqsmu t-tilwima billi jattribwixxu lill-qrati tal-Unjoni l-ġurisdizzjoni sabiex jieħdu konjizzjoni tal-aħħar KŻD biss. Skont l-appellant, l-interpretazzjoni adottata mill-Qorti Ġenerali tfisser barra minn hekk li kien ikun suffiċjenti għall-missjonijiet li jipprevedu klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni differenti f’kull wieħed mill-KŻD sabiex jiġi evitat li l-persunal ikun jista’ jieħu azzjoni, konformement mad-dritt għal smigħ xieraq li huwa rrikonoxxut lilu, u sabiex ikollu b’hekk jersaq quddiem qrati differenti daqs kemm ikun iffirma KŻD. Għaldaqstant, id-digriet appellat huwa nieqes minn motivazzjoni f’dan ir-rigward u huwa għaldaqstant żbaljat fil-liġi.

22. Is-SEAE, il-Kunsill, il-Kummissjoni u Eulex Kosovo jikkontestaw l-argumenti tal-appellant imressqa insostenn tal-ewwel parti.

Fuq it-tieni parti, ibbażata fuq żball ta’ liġi fir-rigward ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet tad-dritt Belġjan u tal-prinċipju ta’ lis pendens

23. L-appellant jikkritika lill-Qorti Ġenerali talli ċaħdet, fil-punt 41 tad-digriet appellat, il-ġurisdizzjoni tagħha billi kkunsidrat li l-qrati Belġjani kienu ser jiddikjaraw li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu t-tilwima marbuta mal-KŻD kollha, bl-eċċezzjoni tal-aħħar wieħed. Skont l-appellant, ma jistax jiġi eskluż li l-qrati Belġjani jinterpretaw il-klawżola ta’ arbitraġġ tal-aħħar KŻD bħala li tapplika għat-totalità tar-relazzjoni kuntrattwali tiegħu mal-appellati. Fi kwalunkwe każ, il-qrati Belġjani ma humiex f’pożizzjoni li jannullaw att amministrattiv individwali nnotifikat mill-missjoni jew l-istituzzjonijiet jew li huwa attribwibbli lilhom; l-iktar l-iktar huma jkunu jistgħu jissospendu l-effetti tiegħu. Konsegwentement, id-digriet appellat huwa vvizzjat mhux biss b’nuqqas ta’ motivazzjoni, iżda wkoll bi żbalji ta’ liġi fir-rigward tad-dritt Belġjan u tal-prinċipju ta’ lis pendens.

24. Is-SEAE u l-Kummissjoni jikkontestaw l-argumenti tal-appellant insostenn ta’ din it-tieni parti.

Fuq it-tielet parti, ibbażata fuq żball ta’ liġi mwettaq mill-Qorti Ġenerali meta kkunsidrat li ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi fuq l-effetti tal-kuntratti ta’ xogħol preċedentement konklużi bejn l-appellant u l-appellati

25. L-appellant jikkritika lill-Qorti Ġenerali talli kkunsidrat inġustament, fil-punt 39 tad-digriet appellat, li, sa fejn hija kellha ġurisdizzjoni biss fir-rigward tal-aħħar KŻD, hija ma setgħetx tiddeċiedi fuq l-effetti tal-kuntratti ta’ xogħol konklużi preċedentement. Skont l-appellant, il-klassifikazzjoni mill-ġdid f’kuntratt għal żmien indeterminat tat-totalita tar-relazzjoni kuntrattwali ma tista’ fl-ebda każ tiġi iżolata mill-eżistenza tal-aħħar KŻD u, b’mod iktar preċiż, mit-tmiem ta’ dan il-kuntratt. Fil-fatt, ikun impossibbli għall-appellant li jikseb klassifikazzjoni mill-ġdid tar-relazzjoni kuntrattwali tiegħu parzjalment quddiem il-qrati nazzjonali u parzjalment quddiem il-qrati tal-Unjoni. B’hekk, il-Qorti Ġenerali naqset milli twieġeb għall-argument imressaq quddiemha u vvizzjat id-digriet appellat bi żball ta’ liġi.

26. Is-SEAE, il-Kunsill u l-Kummissjoni jikkontestaw l-argumenti tal-appellant.

Fuq ir-raba’ parti, ibbażata fuq l-assenza ta’ analiżi tat-talba marbuta mal-aħħar KŻD

27. L-appellant isostni li, fi kwalunkwe każ, il-Qorti Ġenerali ma eżaminatx it-talba tiegħu li tirrigwarda n-notifika ta’ dokumenti soċjali tat-tmiem tal-kuntratt prevista mid-dritt Belġjan fit-tmiem tal-aħħar KŻD u jikkunsidra li dan in-nuqqas huwa ekwivalenti għal ċaħda ta’ ġustizzja.

28. Il-Kunsill u l-Kummissjoni jikkontestaw l-argumenti esposti mill-appellant fil-kuntest tar-raba’ parti.

Evalwazzjoni

29. L-analiżi preżenti tikkonċerna biss il-kwistjoni tal-portata tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Unjoni sabiex jieħdu konjizzjoni tal-aspett kuntrattwali tat-tilwima u li tirriżulta mill-klawżola ta’ arbitraġġ fuq il-bażi tal-Artikolu 272 TFUE. Konsegwentement, din l-analiżi timplika interpretazzjoni awtonoma ta’ din id-dispożizzjoni. Dawn il-konklużjonijiet għalhekk ma jippreġudikawx il-kwistjoni tal-klassifikazzjoni mill-ġdid tar-relazzjoni kuntrattwali inkwistjoni, inkwistjoni fit-tilwima. Fil-fatt, din il-kwistjoni għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-liġi applikabbli għall-mertu ( 13 ).

Fuq il-portata tal-Artikolu 272 TFUE

30. Qabel kollox, għandu jitfakkar li, f’dak li jikkonċerna l-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi t-tilwim li fihom l-Unjoni hija parti, l-Artikolu 274 TFUE jipprevedi li “[m]ingħajr preġudizzju għas-setgħat mogħtija lill-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-Unjoni Ewropea fit-Trattati, it-tilwim li fih l-Unjoni tkun parti, m’għandhomx għal dik ir-raġuni jkunu esklużi mill-kompetenza ta’ qrati jew tribunali nazzjonali”. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, is-sistema tat-tqassim tal-ġurisdizzjoni stabbilita mit-Trattat FUE “ma tippermettix lill-partijiet jagħżlu l-ġurisdizzjoni tal-qorti Komunitarji, jew dik tal-qrati nazzjonali fit-tilwim”. Fil-fatt, konformement ma’ din is-sistema, il-ġurisdizzjoni tal-Unjoni “teskludi dik tal-qrati nazzjonali” ( 14 ).

31. Fir-rigward tal-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qrati tal-Unjoni, l-Artikolu 272 TFUE jiddisponi li “[i]l-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-Unjoni Ewropea hi kompetenti li tiddeċiedi bis-saħħa ta’ klawżola ta’ l-arbitraġġ li jkun hemm f’kuntratt li jkun sar, skond id-dritt pubbliku jew privat, mill-Unjoni jew f’isimha” ( 15 ). Dan l-artikolu jikkostitwixxi dispożizzjoni speċifika sabiex il-qorti tal-Unjoni tkun tista’ tiġi adita abbażi ta’ klawżola ta’ arbitraġġ stabbilita mill-partijiet għal kuntratti rregolati mid-dritt pubbliku jew mid-dritt privat ( 16 ). Il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja hija għaldaqstant marbuta mal-eżistenza, minn naħa, ta’ kuntratt konkluż bejn l-istituzzjoni, il-korp jew l-awtorità tal-Unjoni u l-persuna privata u, min-naħa l-oħra, ta’ klawżola ta’ arbitraġġ li tidher fil-kuntratt inkwistjoni ( 17 ).

32. Fil-fatt, għalkemm, fil-kuntest ta’ tali klawżola konkluża abbażi tal-Artikolu 272 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tintalab sabiex tiddeċiedi t-tilwima billi tapplika dritt nazzjonali li jirregola l-kuntratt ( 18 ), hija diġà ddeċidiet li l-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tieħu konjizzjoni ta’ tilwima li tikkonċerna dan il-kuntratt għandha tiġi evalwata biss abbażi tad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu u tad-dispożizzjonijiet tal-klawżola ta’ arbitraġġ, mingħajr ma jkunu jistgħu jiġu invokati kontriha dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li allegatament jostakolaw il-ġurisdizzjoni tagħha ( 19 ). Għaldaqstant, sabiex tiddetermina l-ġurisdizzjoni tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tivverifika l-eżistenza ta’ tali klawżola li tidher fil-kuntratt li huwa s-suġġett tat-tilwima. L-eżistenza ta’ tali klawżola timplika għaldaqstant l-esklużjoni tal-ġurisdizzjoni ta’ kwalunkwe qorti oħra ( 20 ).

33. B’hekk, mill-qari flimkien tal-Artikoli 272 TFUE u 274 TFUE, jirriżulta li, bħala regola ġenerali, it-tilwim li jirrigwarda kuntratti li l-Unjoni hija parti fihom, jew fi kwalunkwe każ fejn waħda mill-partijiet kontraenti tkun qed tirrappreżenta l-Unjoni, jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali ( 21 ). Madankollu, il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Unjoni teskludi dik tal-qrati nazzjonali ( 22 ). Peress li l-qrati tal-Unjoni jikkunsidraw li t-talbiet fil-kuntest ta’ rikors huma koperti minn klawżola ta’ arbitraġġ, il-qrati nazzjonali ma jibqax ikollhom ġurisdizzjoni sabiex jieħdu konjizzjoni tar-rikors. Għaldaqstant, dawn il-qrati għandhom jirrifjutaw il-ġurisdizzjoni tagħhom minħabba, minn naħa, il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni ( 23 ) u, min-naħa l-oħra, ir-rispett tar-rieda tal-partijiet.

34. Madankollu, iqumu problemi meta qorti oħra tiġi indikata wkoll bħala li għandha ġurisdizzjoni, jew fl-istess kuntratt (ġurisdizzjoni simultanja) ( 24 ), jew inkella, bħalma ġara fil-każ preżenti, f’KŻD li ppreċedew l-aħħar kuntratt ffirmati bejn il-partijiet fil-kuntest ta’ relazzjoni ta’ xogħol ( 25 ).

35. Skont il-ġurisprudenza, il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, ibbażata fuq klawżola ta’ arbitraġġ, peress li tidderoga mid-dritt komuni, għandha tiġi interpretata b’mod strett. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tieħu konjizzjoni biss tat-talbiet li jirriżultaw mill-kuntratt li kien konkluż mill-Unjoni u li fih il-klawżola ta’ arbitraġġ jew tat-talbiet li għandhom relazzjoni diretta mal-obbligi li jirriżultaw minn dan il-kuntratt ( 26 ).

36. F’dan il-kuntest, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li t-talbiet tal-appellant fil-kuntest tal-ewwel aggravju huma bbażati fuq l-użu abbużiv ta’ KŻD suċċessivi, jew fuq it-tkeċċija abbużiva tiegħu, għandhom isiru domandi fuq ir-rabtiet bejn, minn naħa, it-talbiet tal-appellant u, min-naħa l-oħra, id-diversi KŻD (inkluż l-aħħar KŻD) jew l-obbligi li jirriżultaw minnhom.

Fuq il-klassifikazzjoni tar-rabta ta’ impjieg bejn l-appellant u Eulex Kosovo

37. B’mod preliminari, sabiex isir magħruf jekk it-talbiet tal-appellant fil-kuntest tal-ewwel aggravju jidderivawx direttament mill-aħħar KŻD iffirmat mill-partijiet u li jinkludi klawżola ta’ arbitraġġ, jew jekk it-talbiet għandhomx relazzjoni diretta mal-obbligi li jirriżultaw mill-aħħar KŻD, hemm lok li tiġi kkjarifikata l-kwistjoni dwar jekk ir-relazzjoni ta’ xogħol bejn l-appellant u Eulex Kosovo, ibbażata fuq serje ta’ ħdax il-KŻD, għandhiex tiġi kklassifikata bħala relazzjoni ta’ xogħol unika u kontinwa, jew jekk, bil-kontra, l-aħħar KŻD jikkostitwixxix il-bażi li fuqha hija bbażata relazzjoni ta’ xogħol distinta minn dik tal-KŻD preċedenti.

38. Infakkar li l-appellant kien impjegat għal kważi għoxrin sena minn tliet missjonijiet differenti tal-Unjoni li jagħmlu parti mill-kuntest tal-PESK. Fir-rigward, partikolarment, tar-relazzjoni ta’ xogħol tal-appellant fi ħdan Eulex Kosovo, għandu jiġi kkonstatat li l-attività li l-appellant eżerċita f’isem din il-missjoni matul il-perijodu bejn il-5 ta’ April 2010 u l-14 ta’ Novembru 2014 tat lok għal relazzjoni ta’ impjieg ibbażata fuq ħdax il-KŻD suċċessivi.

39. Minn dan jirriżulta li r-rabta ta’ impjieg bejn l-appellant u Eulex Kosovo hija relazzjoni ta’ xogħol ta’ natura kuntrattwali. Madankollu, tqum id-domanda dwar jekk tali relazzjoni kuntrattwali tikkostitwixxix jew le relazzjoni ta’ xogħol unika u kontinwa.

40. Ma hemm l-ebda dubju fir-rigward tal-fatt li din id-domanda teħtieġ risposta fl-affermattiv. Fl-ewwel lok, hekk kif jirriżulta mill-fatti li taw lok għat-tilwima, l-aħħar KŻD ġie konkluż bejn Eulex Kosovo u l-appellant għall-perijodu bejn il-15 ta’ Ottubru u l-14 ta’ Novembru 2014. Fl-ittra tas-26 ta’ Ġunju 2014, il-kap tal-missjoni informa lill-appellant bin-nuqqas ta’ tiġdid, wara l-14 ta’ Novembru 2014, tal-“aħħar KŻD” tiegħu minn Eulex Kosovo. Għaldaqstant, din l-ittra tagħmel riferiment għad-data tat-tmiem tal-aħħar KŻD, jiġifieri l-14 ta’ Novembru 2014. Fil-fatt, il-fatt li tirreferi għall-aħħar KŻD juri li dan jaqa’ taħt l-istess relazzjoni ta’ xogħol bejn l-appellant u Eulex Kosovo. Fit-tieni lok, hekk kif ammettiet Eulex Kosovo stess b’risposta għal domanda magħmula waqt is-seduta li tikkonċerna n-natura tar-relazzjoni ta’ xogħol bejn il-partijiet, sa fejn l-appellant beda jaħdem għal Eulex Kosovo fl-2010, il-pożizzjoni li huwa okkupa sat-tmiem tal-aħħar KŻD tiegħu eżistiet minn din id-data u l-kompitu eżegwit mill-appellant kien ta’ natura identika għal dak eżegwit fil-kuntest tal-KŻD preċedenti.

41. Konsegwentement, fl-opinjoni tiegħi, tali relazzjoni ta’ impjieg, li fil-kuntest tagħha l-appellant ħadem matul il-perijodu bejn il-5 ta’ April 2010 u l-14 ta’ Novembru 2014 f’isem Eulex Kosovo fuq il-bażi ta’ serje ta’ KŻD, għandha tiġi kklassifikata bħala relazzjoni ta’ xogħol unika u kontinwa bejn il-partijiet.

Fuq il-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni ta’ relazzjoni kuntrattwali ta’ xogħol ibbażata fuq serje ta’ KŻD

42. Qabel kollox, għandu jitfakkar li l-KŻD suċċessivi ffirmati bejn l-appellant u Eulex Kosovo matul il-perijodu bejn il-5 ta’ April 2010 u l-14 ta’ Ottubru 2014 jipprevedu klawżola ta’ arbitraġġ favur il-qrati ta’ Brussell. Madankollu, l-aħħar KŻD jipprevedi, fl-Artikolu 21 tiegħu, il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fuq il-bażi tal-Artikolu 272 TFUE. Dan l-artikolu jiddikjara li l-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Unjoni tikkonċerna kull tilwima marbuta mal-kuntratt.

43. F’dan il-kuntest, tqum il-kwistjoni dwar liema hija l-qorti li għandha ġurisdizzjoni fil-kuntest ta’ relazzjonijiet kuntrattwali bbażati fuq serje ta’ KŻD, fejn il-maġġoranza jattribwixxu l-ġurisdizzjoni lill-qrati ta’ Stat Membru filwaqt li l-aħħar kuntratt li huwa l-bażi ta’ din ir-relazzjoni, jinkludi klawżola ta’ arbitraġġ fuq il-bażi tal-Artikolu 272 TFUE li tattribwixxi l-ġurisdizzjoni lill-qrati tal-Unjoni ( 27 ).

44. Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandha titwettaq għażla bejn żewġ possibbiltajiet. B’hekk, il-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-tilwim li jirrigwarda l-istess relazzjoni ta’ impjieg tkun jew il-qorti prevista mill-maġġoranza tal-KŻD li fuqhom hija bbażata din ir-relazzjoni ta’ xogħol (fil-kawża preżenti, il-qrati ta’ Brussell), jew il-qorti prevista mill-aħħar KŻD (fil-kawża preżenti, il-qrati tal-Unjoni). Jiena konvint li, bejn dawn iż-żewġ possibiltajiet, għandha tintagħżel it-tieni waħda.

45. F’dan ir-rigward, għandu jsir riferiment għall-kawża li tat lok għas-sentenza Porta vs Il-Kummissjoni (sentenza tal-1 ta’ Lulju 1982 (109/81, EU:C:1982:253)) li kienet tirrigwarda relazzjoni ta’ xogħol analoga għal dik tal-kawża preżenti u kienet tikkonċerna serje ta’ kuntratti suċċessivi li T. Porta kienet ikkonkludiet kull sena mad-direttur taċ-Ċentru Konġunt ta’ Riċerka ta’ Ispra sabiex tagħti korsijiet fil-lingwa Taljana matul perijodu ta’ ħmistax-il sena, fejn l-ewwel ħames snin kienu mingħajr kuntratt bil-miktub u, sussegwentement, fuq il-bażi ta’ ittri-kuntratt. Matul l-aħħar erba’ snin, ir-relazzjoni ta’ xogħol bejn il-partijiet kienet ibbażata fuq kuntratti iktar elaborati li kien fihom klawżola ta’ arbitraġġ, fis-sens tal-Artikolu 181 KEE (li sar l-Artikolu 272 TFUE), li abbażi tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja kienet “l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi fuq it-tilwim kollu dwar il-validità, l-interpretazzjoni jew l-eżekuzzjoni tal-imsemmija kuntratti”.

46. Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “il-fatt li l-istess klawżola [ta’ arbitraġġ] ma tidhirx fil-kuntratti preċedenti u li, f’dak li jikkonċerna l-ewwel snin, lanqas biss jeżistu kuntratti bil-miktub, ma jistax ikun ta’ ostakolu sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni, fl-evalwazzjoni tagħha tar-relazzjonijiet li jeżistu bejn il-partijiet, tat-totalità tal-kuntratti konklużi” ( 28 ). B’hekk minkejja l-fatt li kienu biss l-aħħar kuntratti li kien fihom klawżola ta’ arbitraġġ li kienet tirreferi għall-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet inkunsiderazzjoni, fl-evalwazzjoni tagħha tas-sitwazzjoni, ir-relazzjonijiet preċedenti kollha eżistenti bejn il-partijiet.

47. F’dan il-każ, għandu jitfakkar li t-talbiet tal-appellant huma marbuta mal-eżistenza ta’ relazzjoni ta’ xogħol unika u kontinwa bbażata fuq serje ta’ KŻD. B’hekk, huwa ċar li kemm it-talba tal-appellant bbażata fuq l-użu abbużiv tal-KŻD kif ukoll dik li tikkonċerna t-tkeċċija abbużiva huma bbażati fuq it-totalità tal-kuntratti konklużi matul il-perijodu bejn il-5 ta’ April 2010 u l-14 ta’ Novembru 2014, li jinkludi mingħajr dubju l-aħħar KŻD. Fil-fatt, huwa n-nuqqas ta’ tiġdid ta’ dan il-KŻD tal-aħħar li temm ir-relazzjoni ta’ xogħol tal-appellant ma’ Eulex Kosovo, hekk kif jirriżulta mill-ittra ta’ preavviż ( 29 ). It-tmiem tar-relazzjoni ta’ impjieg bejn il-partijiet ma tista’ fl-ebda każ tiġi analizzata mingħajr ma jsir riferiment għall-aħħar KŻD inkwistjoni. Għaldaqstant, hija l-klawżola ta’ arbitraġġ li ddaħħlet f’dan l-aħħar KŻD li għandha tiddetermina l-qorti li għandha ġurisdizzjoni għat-tilwim kollu marbut mar-relazzjoni ta’ xogħol kollha kemm hi. Pożizzjoni kuntrarja għandha mnejn tikkawża l-qsim ta’ tilwima marbuta ma’ relazzjoni ta’ xogħol waħda, skont in-numru ta’ klawżoli ta’ arbitraġġ – li jattribwixxu l-ġurisdizzjoni lil qrati differenti. Tali pożizzjoni tmur kontra d-dritt għal rimedju effettiv.

48. Konsegwentement, b’teħid inkunsiderazzjoni tan-natura unika tar-relazzjoni tal-impjieg li fil-kuntest tagħha l-appellant ħadem għal Eulex Kosovo bejn is-sena 2010 u s-sena 2014, il-qorti li għandha ġurisdizzjoni għat-tilwim kollu marbut ma’ din ir-relazzjoni ta’ xogħol ibbażata fuq serje ta’ KŻD għandha tkun, fid-dawl tal-prinċipju ta’ ċertezza legali u tad-dritt għal rimedju effettiv ( 30 ), dik prevista mill-aħħar KŻD. Fil-fatt, huwa evidenti li huwa ma’ dan il-KŻD li huwa marbut il-fatt li jiġġenera – in-nuqqas ta’ tiġdid tiegħu – it-tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol tal-appellant ma’ Eulex Kosovo, u dan indipendentement mill-mument li fih l-ittra ta’ preavviż intbagħtet lill-appellant.

49. Dan ir-raġunament huwa kkorroborat mill-fatt li l-għażla tal-partijiet li jdaħħlu klawżola ta’ arbitraġġ fuq il-bażi tal-Artikolu 272 TFUE fl-aħħar KŻD turi r-rieda intenzjonali tagħhom li jissuġġettaw ir-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom għall-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja. F’dan ir-rigward infakkar il-prinċipju ta’ dritt li jipprovdi li hija r-rieda tal-partijiet espressa fl-aħħar lok li għandha tipprevali. B’hekk, l-osservanza ta’ dan il-prinċipju timplika b’mod partikolari l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi tilwima dwar relazzjoni kuntrattwali eżistenti fil-mument tal-ewwel passi prekontenzjużi ( 31 ). Konsegwentement, jekk, f’dan il-kuntest, il-partijiet għażlu li jemendaw liema qorti għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-tilwim marbut mar-relazzjoni kuntrattwali tagħhom, għandha tiġi rrispettata l-għażla tagħhom.

Analiżi tal-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali

50. L-ilmenti fformulati mill-appellant fil-kuntest tal-ewwel aggravju tiegħu jikkonċernaw, minn naħa, il-punti 23 sa 26 u, min-naħa l-oħra, il-punti 39 u 41 tad-digriet appellat.

51. Fil-punti 23 sa 26 tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, billi bbażat ruħha fuq il-ġurisprudenza li tirrigwarda l-Artikolu 272 TFUE, li ma kellhiex ġurisdizzjoni ħlief għal dak li jikkonċerna l-aħħar KŻD abbażi tal-klawżola ta’ arbitraġġ li kien fih u li, għaldaqstant, hija manifestament ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi t-tilwim li jista’ jitnissel mill-eżekuzzjoni tal-kuntratti ta’ xogħol tal-appellant li kienu jippreċedu l-aħħar KŻD, peress li dawn kien fihom klawżola li tattribwixxi espliċitament il-ġurisdizzjoni lill-qrati Belġjani.

52. Nosserva li dan l-argument legali ma jistax jintlaqa’ fil-kuntest ta’ relazzjoni ta’ xogħol unika u kontinwa bejn l-appellant u l-persuna li timpjegah u bbażata fuq serje ta’ KŻD suċċessivi.

53. Hekk kif jinnota l-appellant, din l-interpretazzjoni tal-Qorti Ġenerali tfisser li jkun suffiċjenti għall-missjonijiet li jipprevedu klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni differenti f’kull wieħed mill-KŻD tal-impjegati sabiex jiġi evitat li jkunu jistgħu jippreżentaw azzjoni ġudizzjarja, konformement mad-dritt għal rimedju effettiv li huwa rrikonoxxut lilhom.

54. Fil-punt 39 tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali eżaminat it-talba tal-appellant rigward il-klassifikazzjoni mill-ġdid f’kuntratt għal żmien indeterminat tar-relazzjoni kuntrattwali kollha.

55. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali rrilevat li l-ġurisdizzjoni tagħha, limitata għall-aħħar KŻD, ma kinitx tippermettilha tiddeċiedi fuq l-effetti tal-kuntratti ta’ xogħol konklużi preċedentement u li, għaldaqstant, hija manifestament ma kellhiex ġurisdizzjoni fir-rigward tat-talbiet marbuta man-notifika tal-preavviż u tad-dokumenti soċjali tat-tmiem tal-kuntratt prevista mid-dritt Belġjan mal-iskadenza tal-aħħar KŻD.

56. Fil-punt 41 tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali ċaħdet il-ġurisdizzjoni tagħha minħabba l-fatt li l-qrati Belġjani kienu ser jiddikjaraw li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu t-tilwima marbuta mat-totalità tal-KŻD, bl-esklużjoni tal-aħħar wieħed.

57. Nosserva li l-Qorti Ġenerali naqset milli tieħu inkunsiderazzjoni, hekk kif jirriżulta mill-punt 47 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li t-tmiem tar-relazzjoni ta’ impjieg bejn il-partijiet ma jistax jinftiehem mingħajr l-eżistenza tal-aħħar KŻD. Fil-fatt, huwa ma’ dan l-aħħar kuntratt li huwa marbut il-fatt li jiġġenera – in-nuqqas ta’ tiġdid tal-aħħar kuntratt – it-tmiem tar-relazzjoni ta’ xogħol tal-appellant ma’ Eulex Kosovo.

58. Hekk kif esponejt fil-punti 47 u 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet, peress li t-tilwima tqajjem il-kwistjoni tan-natura kontinwa tar-relazzjoni ta’ xogħol, u għaldaqstant tan-natura unika ta’ din ir-relazzjoni, hija l-klawżola ta’ arbitraġġ li tinsab fl-aħħar KŻD li għandha tiddetermina l-qorti li għandha ġurisdizzjoni għat-tilwim kollu marbut mat-totalità tar-relazzjoni ta’ xogħol.

59. Għaldaqstant, sa fejn ir-raġunament tal-Qorti Ġenerali ma jiħux inkunsiderazzjoni n-natura kontinwa tar-relazzjoni ta’ xogħol bejn l-appellant u Eulex Kosovo, u lanqas il-konsegwenza tar-rieda tal-partijiet, espressa b’mod ħieles fil-klawżola ta’ arbitraġġ, hija ma setgħetx, mingħajr ma twettaq żball ta’ liġi, tibbaża ruħha fuq il-kunsiderazzjoni li l-portata tal-klawżola ta’ arbitraġġ hija espliċitament limitata għat-tilwim marbut mal-aħħar KŻD u ma tistax tiġi estiża għall-kuntratti preċedenti.

60. Peress li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fir-rigward tal-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tieħu konjizzjoni tar-rikors, ma hemmx lok li jiġu eżaminati l-argumenti tal-appellant rigward l-assenza ta’ motivazzjoni tad-digriet appellat u l-assenza ta’ analiżi tat-talba marbuta mal-aħħar KŻD.

61. Għaldaqstant, hemm lok li jintlaqa’ l-ewwel aggravju tal-appell.

62. Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, nipproponi li jiġi annullat id-digriet appellat sa fejn il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li hija manifestament ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tar-rikors tal-appellant.

Fuq il-konsegwenzi tal-annullament tad-digriet appellat

63. Skont l-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, ladarba l-appell ikun fondat, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tannulla d-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali. F’dak il-każ, hija tista’ jew hija stess tiddeċiedi definittivament it-tilwima, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża, jew inkella tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċidiha.

64. Jiena nqis li t-tilwima ma hijiex fi stat li tiġi deċiża. Fil-fatt, l-eżami tal-fondatezza tal-argumenti tal-appellant iwassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi fuq kwistjonijiet ta’ fatt fuq il-bażi ta’ elementi li ma ġewx evalwati mill-Qorti Ġenerali fid-digriet appellat, peress li din iddeċidiet li manifestament ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tar-rikors. Barra minn hekk, l-allegazzjonijiet fattwali rigward il-mertu tat-tilwima ma ġewx diskussi quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

Konklużjoni

65. Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, inqis li l-ewwel aggravju invokat mill-appellant insostenn tal-ewwel kap ta’ talbiet tal-appell għandu jintlaqa’ u nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tannulla, minħabba dan il-fatt biss u bla ħsara għall-eżami tal-aggravji l-oħra tal-appell, id-digriet tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tad-9 ta’ Novembru 2016, Jenkinson vs Il-Kunsill et (T‑602/15, EU:T:2016:660), u tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali, sabiex tiddeċiedi fuq il-mertu, filwaqt li tirriżerva l-ispejjeż.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Azzjoni Konġunta tal-Kunsill 2008/124/PESK tal-4 ta’ Frar 2008 dwar il-Missjoni ta’ l-Unjoni Ewropea għall-Istat tad-Dritt fil-Kosovo, Eulex Kosovo (ĠU 2008, L 42, p. 92).

( 3 ) Għandu jiġi nnotat li mill-proċess tal-kawża jirriżulta li l-appellant kien impjegat bejn is-sena 1994 u s-sena 2014 minn tliet missjonijiet differenti tal-Unjoni li jaqgħu taħt il-politika estera u ta’ sigurtà komuni, (PESK) abbażi, għal kull waħda minn dawn il-missjonijiet, ta’ serje ta’ KŻD (ara l-punti 11 sa 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

( 4 ) Digriet tad-9 ta’ Novembru 2016 (T‑602/15, iktar ’il quddiem id-“digriet appellat”, EU:T:2016:660).

( 5 ) Ara s-sentenza tal-1 ta’ Lulju 1982, Porta vs Il-Kummissjoni (109/81, EU:C:1982:253, punt 10).

( 6 ) Qabel kollox, hija ġiet estiża sal-14 ta’ Ġunju 2012 permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2010/322/PESK, tat-8 ta’ Ġunju 2010, li temenda u testendi l-Azzjoni Konġunta 2008/124/PESK (ĠU 2008, L 45, p. 13), u wara sal-14 ta’ Ġunju 2014 permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2012/291/PESK, tal-5 ta’ Ġunju 2012, li temenda u testendi l-Azzjoni Konġunta 2008/124/PESK (ĠU 2012, L 146, p. 46).

( 7 ) Deċiżjoni tal-Kunsill tat-12 ta’ Ġunju 2014 li temenda l-Azzjoni Konġunta 2008/124/PESK (ĠU 2014, L 174, p. 42).

( 8 ) Deċiżjoni tal-Kunsill tal-14 ta’ Ġunju 2016 li temenda l-Azzjoni Konġunta 2008/124/PESK (ĠU 2016, L 157, p. 26)

( 9 ) Il-Missjoni ta’ Monitoraġġ tal-Komunità Ewropea (MMKE) kienet preżenti fil-Balkani tal-Punent sa mill-1991 u ġiet stabbilita permezz ta’ Memorandum ta’ Ftehim iffirmat f’Belgrad fit-13 ta’ Lulju 1991. Il-Missjoni ta’ Monitoraġġ tal-Unjoni Ewropea nħolqot permezz tal-Azzjoni Konġunta tal-Kunsill 2000/811/PESK tat-22 ta’ Diċembru 2000 li tikkonċerna l-Missjoni ta’ Monitoraġġ tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2000, L 328, p. 53). Mill-fatti li wasslu għall-kawża jirriżulta li kiem hemm biss interruzzjoni ta’ sittax-il ġurnata bejn it-tmiem tal-kuntratt tal-appellant mal-Missjoni ta’ Monitoraġġ tal-Unjoni Ewropea u l-bidu tal-kuntratt mal-Missjoni tal-Pulizija tal-Unjoni Ewropea.

( 10 ) Din il-missjoni nħolqot permezz tal-Azzjoni Konġunta tal-Kunsill 2002/210/PESK tal-11 ta’ Marzu 2002 fuq il-Missjoni tal-Pulizija ta’ l-Unjoni Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 18, Vol. 1, p. 278).

( 11 ) Mill-fatti li wasslu għall-kawża jirriżulta li interruzzjoni ta’ tliet xhur seħħet bejn it-tmiem tal-aħħar kuntratt mal-Missjoni tal-Pulizija tal-Unjoni Ewropea u l-bidu tar-relazzjoni kuntrattwali tiegħu ma’ Eulex Kosovo.

( 12 ) Fl-appell tiegħu, l-appellant jenfasizza li ffirma, mal-imsemmija missjonijiet, xi erbgħin KŻD suċċessivi. Huwa jenfassizza wkoll li kien beda, qabel u wara t-tmien tal-aħħar KŻD, il-passi sabiex jibda proċedura ta’ arbitraġġ, passi li Eulex Kosovo ma segwietx.

( 13 ) Anki jekk qegħdin fil-kuntest tal-PESK, fl-opinjoni tiegħi, il-missjonijiet tal-Unjoni għandhom, konformement mad-dmir ta’ lealtà impost fuqhom, jieħdu inkunsiderazzjoni, fl-aġir tagħhom bħala persuna li timpjega, il-liġijiet adottati fuq l-iskala tal-Unjoni. Ara, b’analoġija, is-sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2016, IPSO vs BĊE (T‑713/14, EU:T:2016:727, punt 106). Fi kwalunkwe każ, fl-opinjoni tiegħi għandhom jiġu rrilevati żewġ elementi importanti. Fl-ewwel lok, għalkemm id-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat-28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u mis-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368), li timplementa l-ftehim qafas, hija indirizzata lill-Istati Membri, ir-regoli u l-prinċipji li ġew stabbiliti fi, jew li ħarġu minn, din id-direttiva jistgħu jiġu invokati kontra l-istituzzjonijiet [tal-korpi u tal-awtoritajiet l-oħra] tal-Unjoni, meta, fihom innifishom, huma biss l-espressjoni speċifika ta’ regoli fundamentali tat-Trattat u tal-prinċipji ġenerali li japplikaw direttament għall-imsemmija istituzzjonijiet. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-9 ta’ Settembru 2003, Rinke (C‑25/02, EU:C:2003:435, punti 24 u 25). B’hekk, il-prinċipju tal-projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt, li abbażi tiegħu ħadd ma jista’ jinvoka abbużivament min-normi tad-dritt, jagħmel parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt li l-qorti tiżgura l-osservanza tagħhom. Fit-tieni lok, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li, fil-kuntest tal-klawżola konkluża abbażi tal-Artikolu 272 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tintalab sabiex tiddeċiedi t-tilwima billi tapplika dritt nazzjonali li jirregola l-kuntratt, nirrileva li r-regoli nazzjonali ttrasponew id-Direttiva 1999/70 u, għaldaqstant, li dawn ir-regoli huma applikabbli għal serje ta’ KŻD, bħal dak fl-oriġini tat-tilwima preżenti.

( 14 ) Ara s-sentenza tad-9 ta’ Ottubru 2001, Flemmer et (C‑80/99 sa C‑82/99, EU:C:2001:525, punt 39). Il-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienet tikkonċerna kumpens għal ċerti produtturi tal-ħalib jew ta’ prodotti tal-ħalib li kienu ġew ostakolati temporanjament milli jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom u l-Artikolu 238 KE (li sar l-Artikolu 272 TFUE) u għaldaqstant, ma kinitx applikabbli.

( 15 ) F’dak li jikkonċerna n-natura tal-klawżola ta’ arbitraġġ fis-sens tal-Artikolu 272 TFUE, ċerti awturi jikkunsidraw li t-terminu “klawżola ta’ arbitraġġ” jista’ jirriżulta “qarrieqi” jew mhux adattat, peress li l-qrati tal-Unjoni li għandhom ġurisdizzjoni fuq il-bażi ta’ dan it-tip ta’ klawżoli ma jaġġixxux bħala arbitru iżda bħala qrati li jagħtu sentenzi li jistgħu jiġu applikati direttament. Ara, f’dan ir-rigward, Lenaerts, K., Maselis, I. u Gutman, K., EU Procedural Law, Oxford University Press, Oxford, 2014, Kapitolu 19, p. 686 sa 699, b’mod partikolari, punt 19.8. Fl-istess sens, ara Kremlis, G.: “De quelques clauses d’élection de for et de droit applicable stipulées dans les contrats de droit privé conclus par les Communautés européennes dans le cadre de leurs activités d’emprunt et de prêt”, Diritto comunitario e degli scambi internazionali, Milano, 1986, p. 782: “[m]eta [l-Qorti tal-Ġustizzja] tiġi adita abbażi ta’ tali klawżola, hija ma tittrasformax ruħha f’tribunal ta’ arbitraġġ […]”. Sabiex il-klawżola ta’ arbitraġġ tiġi kkunsidrata mhux bħala klawżola ta’ arbitraġġ iżda bħala klawżola li tattribwixxi ġurisdizzjoni, ara l-kunsiderazzjonijiet żviluppati minn D’Alessandro, E., “L’Art. 272 del Trattato sul funzionamento dell’Unione europea: mero accordo attributivo della competenza o convenzione arbitrale? (nota a Trib. Unione europea, 17 dicembre 2010, causa T‑460/08)”, Rivista dell’arbitrato, Ruma, 2011, Nru 4, p. 622 sa 628.

( 16 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-26 ta’ Frar 2015, Planet vs Il-Kummissjoni (C‑564/13 P, EU:C:2015:124, punt 23).

( 17 ) Għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġa kkunsidrat ruħha li għandha ġurisdizzjoni fuq il-bażi ta’ klawżola ta’ arbitraġġ imdaħħla f’“abbozz ta’ ftehim” mhux iffirmat li serva bħala preludju għar-relazzjonijiet tal-partijiet. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tas-7 ta’ Diċembru 1976, Pellegrini vs Il-Kummissjoni u Flexon-Italia (23/76, EU:C:1976:174, punti 8 sa 10). Ara wkoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mayras fil-kawża Pellegrini vs Il-Kummissjoni u Flexon-Italia (23/76, mhux ippubblikati, EU:C:1976:143): “Jidhirli li jkun hemm prova ta’ formaliżmu eċċessiv jekk tiġi miċħuda l-validità kollha ta’ klawżola ta’ arbitraġġ minħabba s-sempliċi fatt li l-abbozz ta’ ftehim kien biss is-suġġett ta’ riferiment sempliċi iżda espliċitu fl-ittri li jikkonfermaw il-ftehim tal-partijiet.” Min-naħa l-oħra, fl-assenza ta’ klawżola ta’ arbitraġġ fis-sens tal-Artikolu 272 TFUE, il-qrati tal-Unjoni ma għandhomx ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu fuq it-tiġdid ta’ kuntratt ta’ impjieg konkluż bejn ir-rikorrent u l-Kummissjoni fil-kuntest ta’ kooperazzjoni teknika bejn l-Unjoni u ta’ Stat terz iffinanzjata mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp. Ara s-sentenza tal-20 ta’ Mejju 2009, Guigard vs Il-Kummissjoni (C‑214/08 P, mhux ippubblikata, EU:C:2009:330, punt 41).

( 18 ) Fuq il-liġi applikabbli għall-kuntratti rregolati mid-dritt privat li fihom klawżola ta’ arbitraġġ, ara, Kohler, C., “La Cour de justice des Communautés européennes et le droit international privé”, Droit international privé: travaux du Comité français de droit international privé, it-tnax-il sena, 1993-1995, Éditions A. Pedone, Pariġi, 1996, p. 71 sa 95, b’mod partikolari, p. 78: “[L-Unjoni] għandha tara li jiġu applikati, f’kull miżura possibbli, ir-regoli tad-dritt komuni, fit-tifsira doppja tal-kelma, li jwassal kważi neċessarjament għall-Konvenzjoni ta’ Ruma”.

( 19 ) Ara s-sentenzi tat-18 ta’ Diċembru 1986, Il-Kummissjoni vs Zoubek (426/85, EU:C:1986:501, punt 10); tat-8 ta’ April 1992, Il-Kummissjoni vs Feilhauer (C‑209/90, EU:C:1992:172, punt 13), u tas-26 ta’ Frar 2015, Planet vs Il‑Kummissjoni (C‑564/13 P, EU:C:2015:124, punt 21).

( 20 ) Sentenza tas-26 ta’ Novembru 1985, Il‑Kummissjoni vs CO.DE.MI. (318/81, EU:C:1985:467, punt 9).

( 21 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Tizzano fil-kawżi magħquda Flemmer et (C‑80/99 sa C‑82/99, EU:C:2001:57, punt 41.)

( 22 ) Ara s-sentenza tad-9 ta’ Ottubru 2001, Flemmer et (C‑80/99 sa C‑82/99, EU:C:2001:525, punt 39).

( 23 ) Ara Lenaerts, K., Maselis, I. u Gutman, K., op. cit., p. 689, punt 19.9: “If the clause confers an exclusive right on the Court of Justice of the EU to hear and determine disputes concerning a contract, courts in Member States must decline jurisdiction by reason of the primacy of Union Law (i.e. compliance with the arbitration clause concluded pursuant to art. 272 TFEU)”.

( 24 ) Xi drabi, anki ġurisdizzjoni simultanja tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u tal-qrati nazzjonali speċifiċi hija prevista (klawżoli simultanji). Ara, Kohler, C., op. cit., p. 78. Dan huwa l-każ partikolarment ta’ ċerti klawżoli li jidhru fil-kuntratti ta’ self konklużi bejn l-Unjoni u bank jew diversi banek li jifformaw sindikat sabiex titwettaq it-tranżazzjoni. Il-klawżoli simultanji jistgħu jqajmu problemi marbuta mal-kunflitti pożittivi ta’ ġurisdizzjoni. Fuq din il-kwistjoni, ara Kremlis, G., “De quelques clauses d’élection de for et de droit applicable stipulées dans les contrats de droit privé conclus par les Communautés européennes dans le cadre de leurs activités d’emprunt et de prêt”, Diritto comunitario e degli scambi internazionali, Milano, 1986, p. 777 sa 792, b’mod partikolari, p. 783.

( 25 ) Ara Lenaerts, K., Maselis, I. u Gutman, K., op. cit., p. 689, punt 19.9: “If a number of Courts, including the GC, are entitled to determine disputes under the arbitration clause, a problem of lis alibi pendens may arise. No specific rules are set forth in the Treaties for resolving this problem”.

( 26 ) Ara s-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 1986, Il-Kummissjoni vs Zoubek (426/85, EU:C:1986:501, punt 11).

( 27 ) Għandu jiġi nnotat li fil-kawża Bitiqi et vs Il-Kummissjoni et (digriet tat-30 ta’ Settembru 2014 (T‑410/13, mhux ippubblikat, EU:T:2014:871, punt 8), dwar deċiżjoni tal-kap tal-missjoni ta’ Eulex Kosovo li ma jiġġeddux il-kuntratti tal-persunal bil-kuntratt, il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikorsi tar-rikorrenti billi kkunsidrat li hija manifestament ma kellhiex ġurisdizzjoni. Madankollu, f’din il-kawża, il-KŻD kollha kien fihom klawżola li tipprovdi li t-tilwim li jirriżulta minn dawn il-kuntratti kien jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-qrati ta’ Brussell. B’hekk l-ebda klawżola ta’ arbitraġġ fis-sens tal-Artikolu 272 TFUE ma kienet tidher f’dawn il-kuntratti.

( 28 ) Ara s-sentenza tal-1 ta’ Lulju 1982, Porta vs Il-Kummissjoni (109/81, EU:C:1982:253, punt 10). Ara wkoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Capotorti fil-kawża Porta vs Il-Kummissjoni (109/81, mhux ippubblikati, EU:C:1982:143, punt 2): “Nistgħu wkoll nistaqsu jekk il-fatt li l-klawżola li tattribwixxi l-ġurisdizzjoni tidher biss fil-kuntratti konklużi mill-1997 jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tikkonstata n-natura tar-relazzjoni eżistenti bejn il-partijiet matul il-perijodu preċedenti, mill-1963 sal-1977. Ir-risposta għandha tkun fin-negattiv, ladarba t-tilwima tqajjem il-kwistjoni tan-natura kontinwa jew le, u għaldaqstant in-natura unika tar-relazzjoni ta’ xogħol fil-kuntest li fih ir-rikorrenti għallmet fiċ-Ċentru Konġunt għar-Riċerka, mill-1963 sal-1980.” Enfasi miżjuda minni.

( 29 ) Ara l-punt 40 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 30 ) F’dan ir-rigward, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali jipprevedi li kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni jiġu miksura għandha dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti b’osservanza tal-kundizzjonijiet previsti f’dan l-artikolu. Skont it-tieni paragrafu ta’ dan l-artikolu, kull persuna hija intitolata għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi. Ara, b’analoġija, id-deċizjoni tat-12 ta’ Lulju 2012, Eżami mill-ġdid Arango Jaramillo et vs BEI (C‑334/12 RX, EU:C:2012:468).

( 31 ) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 12.