KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SHARPSTON

ippreżentati fil-21 ta’ Diċembru 2016 ( 1 )

Proċedura ta’ opinjoni 2/15

mibdija fuq il-bażi ta ’ talba mressqa mill-Kummissjoni Ewropea

“Talba għal opinjoni skont l-Artikolu 218(11) TFUE — Konklużjoni tal-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles bejn l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika ta’ Singapor — Allokazzjoni ta’ kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri”

Werrej

Il-EUSFTA Id-dritt tal-Unjoni It-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea It-talba għal opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja Il-kwistjonijiet imqajma mit-talba tal-Kummissjoni għal opinjoni L-allokazzjoni ta’ kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri u l-bażi legali għall-konklużjoni tal-EUSFTA L-Artikolu 207(1), (5) u (6) TFUE L-Artikolu 3(2) TFUE Argumenti Analiżi Kummerċ ta’ prodotti (Kapitoli Tnejn sa Sitta tal-EUSFTA u l-Protokoll 1 tal-EUSFTA ) Argumenti Analiżi Servizzi, stabbiliment u kummerċ elettroniku (Kapitolu Tmienja tal-EUSFTA ) Argumenti Argumenti ġenerali Argumenti dwar it-trasport Analiżi Introduzzjoni Kompetenza esklużiva abbażi tal-Artikolu 207(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 3(1) TFUE Materji esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-politika kummerċjali komuni bħala riżultat tal-Artikolu 207(5) TFUE Kompetenza esklużiva abbażi tal-Artikolu 3(2) TFUE – L-ewwel raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE – It-tielet raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE Investiment (Taqsima A tal-Kapitolu Disgħa tal-EUSFTA ) Argumenti Analiżi Introduzzjoni Kompetenza esklużiva abbażi tal-Artikolu 207(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 3(1) TFUE – It-tifsira ta’ “investiment barrani dirett” fis-sens tal-Artikolu 207(1) TFUE – Ir-regolamentazzjoni ta’ “investiment barrani dirett” bħala parti mill-politika kummerċjali komuni Il-kompetenza tal-Unjoni Ewropea abbażi tal-Artikolu 63 TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 3(2) TFUE Il-kompetenzi kondiviżi tal-Unjoni Ewropea mal-Istati Membri Jekk l-EUSFTA jistax jittermina ftehimiet bilaterali konklużi bejn l-Istati Membri u Singapor Kuntratti pubbliċi governattivi (Kapitolu Għaxra tal-EUSFTA ) Argumenti Analiżi Proprjetà intellettwali (Kapitolu Ħdax tal-EUSFTA ) Argumenti Analiżi It-tifsira ta’ “aspetti kummerċjali tal-proprjetà intellettwali” fis-sens tal-Artikolu 207(1) TFUE Il-kompetenza tal-Unjoni Ewropea fuq il-Kapitolu Ħdax tal-EUSFTA Kompetizzjoni u materji relatati (Kapitolu Tnax tal-EUSFTA ) Argumenti Analiżi Barrieri mhux tariffarji għall-kummerċ u l-investiment fil-ġenerazzjoni ta’ enerġija rinnovabbli (Kapitolu Sebgħa tal-EUSFTA ) u kummerċ u żvilupp sostenibbli (Kapitolu Tlettax tal-EUSFTA ) Argumenti Barrieri mhux tariffarji għall-kummerċ u l-investiment fil-ġenerazzjoni ta’ enerġija rinnovabbli Kummerċ u żvilupp sostenibbli Analiżi Għanijiet relatati mal-kummerċ u għanijiet li ma humiex relatati mal-kummerċ: prinċipji ġenerali Barrieri mhux tariffarji għall-kummerċ u l-investiment fil-ġenerazzjoni ta’ enerġija rinnovabbli Kummerċ u żvilupp sostenibbli Trasparenza u stħarriġ amministrattiv u ġudizzjarju ta’ miżuri li għandhom applikazzjoni ġenerali (Kapitolu Erbatax tal-EUSFTA u dispożizzjonijiet relatati ta’ kapitoli oħra ) Argumenti Analiżi Soluzzjoni ta’ tilwim u medjazzjoni (Kapitolu Disgħa, Taqsima B , u Kapitoli Tlettax, Ħmistax u Sittax tal-EUSFTA ) Argumenti Analiżi Dispożizzjonijiet istituzzjonali, ġenerali u finali (Kapitolu Sbatax tal-EUSFTA ) Argumenti Analiżi Evalwazzjoni tal-kompetenza esterna tal-Unjoni Ewropea sabiex tikkonkludi l-EUSFTA Konklużjoni Anness — Deskrizzjoni sommarja tal-EUSFTA

1. Il-Kummissjoni Ewropea qiegħda titlob opinjoni mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 218(11) TFUE dwar l-allokazzjoni ta’ kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri fir-rigward tal-konklużjoni tal-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles ipprospettat bejn l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika ta’ Singapor (iktar ’il quddiem il-“EUSFTA”) ( 2 ). It-test tal-EUSFTA kif innegozjat mill-Kummissjoni jipprovdi li għandu jiġi konkluż bħala ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika ta’ Singapor (iktar ’il quddiem “Singapor”), mingħajr il-parteċipazzjoni tal-Istati Membri. Il-Kummissjoni qiegħda titlob gwida mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk dan l-approċċ huwiex korrett.

2. Il-Kummissjoni tissottometti li l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva tikkonkludi l-EUSFTA. Hija tissottometti li dan il-ftehim kważi kollu jaqa’ fil-kompetenza tal-Unjoni Ewropea skont l-Artikolu 207 TFUE għall-politika kummerċjali komuni, li hija kompetenza esklużiva [Artikolu 3(1)(e) TFUE], u li l-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea li tikkonkludi partijiet oħra tal-ftehim tirriżulta minn att leġiżlattiv li jagħtiha awtorità tagħmel hekk [l-ewwel raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE] jew mill-fatt li l-konklużjoni tal-EUSFTA tista’ tolqot xi regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom [it-tielet raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE]. Il-Parlament Ewropew ġeneralment jaqbel mal-Kummissjoni. Il-partijiet l-oħra kollha li ssottomettew osservazzjonijiet huma tal-fehma li l-Unjoni Ewropea ma tistax tikkonkludi dan il-ftehim waħedha, minħabba li ċerti partijiet tal-EUSFTA jaqgħu fil-kompetenza kondiviża tal-Unjoni Ewropea u tal-Istati Membri u anki fil-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri. Minn dan isegwi li l-Istati Membri għandhom ikunu wkoll Parti għall-EUSFTA.

3. L-EUSFTA jagħmel parti minn ġenerazzjoni ġdida ta’ ftehimiet ta’ kummerċ u investiment innegozjati jew li qegħdin jiġu nnegozjati mill-Unjoni Ewropea u minn imsieħba fil-kummerċ f’reġjuni oħra tad-dinja. Il-ftehim ma huwiex “ftehim omoġenju”: ma jkoprix qasam jew suġġett partikolari wieħed, u lanqas ma jsegwi għan wieħed. L-għan tiegħu huwa li tinkiseb, b’mod partikolari, il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ u tal-investiment u li jkunu ggarantiti ċerti standards ta’ protezzjoni b’mod li jirrikonċilja għanijiet ekonomiċi u mhux ekonomiċi. Filwaqt li jibni fuq regoli eżistenti li jinsabu fi ftehimiet tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (iktar ’il quddiem id-“WTO”) ( 3 ), l-EUSFTA jestendi wkoll dawn ir-regoli u jkopri materji li (għadhom) ma humiex parti minn dawn il-ftehimiet.

4. Sabiex jiġi ddeterminat jekk l-Unjoni Ewropea tistax tikkonkludi l-EUSFTA mingħajr l-Istati Membri, jeħtieġ l-ewwel nett li nifhmu b’mod ċar il-materji li dan il-ftehim ikopri u l-għanijiet li jsegwi ( 4 ). Dan, imbagħad, iservi bħala bażi għall-applikazzjoni tad-diversi regoli tat-Trattat dwar l-allokazzjoni ta’ kompetenzi lill-Unjoni Ewropea u dwar in-natura ta’ dawn il-kompetenzi. Meta jsir dan, għandhom jiġu applikati r-regoli stabbiliti fl-Artikolu 3(1) TFUE (dwar kompetenza esklużiva espressa) qabel ma jiġu applikati dawk stabbiliti fl-Artikolu 3(2) TFUE (dwar kompetenza esklużiva impliċita ( 5 )) u, jekk ikun meħtieġ, fl-Artikolu 4 TFUE (dwar kompetenza kondiviża).

Il-EUSFTA

5. F’Diċembru 2006, il-Kummissjoni rrakkomandat lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea jawtorizzaha tinnegozja ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ pajjiżi tal-Assoċjazzjoni tan-Nazzjonijiet tax-Xlokk tal-Asja (iktar ’il quddiem “ASEAN”) f’isem il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri. F’April 2007, il-Kunsill awtorizza lill-Kummissjoni tibda negozjati. In-negozjati relatati ma’ ftehim reġjun reġjun irriżultaw diffiċli u, għalhekk, kienu sospiżi. Il-Kummissjoni mbagħad issuġġeriet li jiġu segwiti ftehimiet bilaterali ta’ kummerċ ħieles ma’ pajjiżi rilevanti tal-ASEAN, billi jibdew minn Singapor. F’Diċembru 2009, il-Kunsill, filwaqt li bbaża ruħu fuq id-direttivi ta’ negozjazzjoni li kien ħareġ għal negozjati mal-ASEAN, awtorizza lill-Kummissjoni tinnegozja ftehim dwar kummerċ ma’ Singapor. Dawn in-negozjati bdew f’Marzu 2010. F’Settembru 2011, il-Kunsill immodifika d-direttivi ta’ negozjazzjoni sabiex iżid l-investiment fil-lista ta’ suġġetti koperti. Meta għamel hekk il-Kunsill qal li l-għan kien li l-kapitolu tal-ftehim dwar l-investiment ikun ikopri oqsma ta’ kompetenza kondiviża, bħal investiment f’portafoll ( 6 ), soluzzjoni ta’ tilwim u proprjetà u esproprjazzjoni.

6. Fl-20 ta’ Settembru 2013, l-Unjoni Ewropea (li aġixxiet permezz tal-Kummissjoni) u Singapor inizjalaw it-test tal-EUSFTA (jiġifieri aċċettawh bħala definittiv), bl-eċċezzjoni tal-kapitolu dwar l-investiment. Dan it-test kien sar disponibbli għall-pubbliku fl-istess jum.

7. Meta deher ċar li dan it-test kien jipprovdi għall-iffirmar u għall-konklużjoni tal-EUSFTA mill-Unjoni Ewropea mingħajr il-parteċipazzjoni tal-Istati Membri, il-Kumitat tal-Politika Kummerċjali [kumitat maħtur mill-Kunsill skont l-Artikolu 207(3) TFUE] fi Frar 2014 irrifera l-kwistjoni lill-Kumitat tar-Rappreżentanti Permanenti (iktar ’il quddiem “COREPER”). Il-Kumitat tal-Politika Kummerċjali stieden lill-COREPER jikkonferma l-proċedura għall-iffirmar u għall-konklużjoni tal-EUSFTA u talbu jistieden lill-Kummissjoni, bħala negozjatriċi f’isem l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri, tadatta t-test għan-natura mħallta ta’ dan it-tip ta’ ftehim. Il-COREPER indika li kien jinħass sens ċar ta’ qbil fost id-delegazzjonijiet li l-EUSFTA kellu jiġi ffirmat u konkluż bħala ftehim imħallat, jiġifieri li kemm l-Unjoni Ewropea kif ukoll l-Istati Membri kellhom ikunu Parti għalih.

8. In-negozjati dwar il-kapitolu dwar l-investiment kienu konklużi f’Ottubru 2014. F’Ġunju 2015, il-Kummissjoni bagħtet lill-Kumitat tal-Politika Kummerċjali t-test ikkonsolidat tal-kapitolu dwar l-investiment u indikat li l-ftehim kollu kien issa inizjalat.

9. L-EUSFTA huwa magħmul minn preambolu, sbatax-il kapitolu, protokoll u ħames espressjonijiet ta’ qbil.

10. Il-Kapitolu Wieħed (“Għanijiet u Definizzjonijiet Ġenerali”) jgħid li l-l-għanijiet tal-EUSFTA huma li tiġi stabbilita żona ta’ kummerċ ħieles b’mod konsistenti mal-Artikolu XXIV tal-GATT 1994 ( 7 ) u mal-Artikolu V tal-GATS ( 8 ) u li jiġu lliberalizzati u ffaċilitati l-kummerċ u l-investiment bejn il-Partijiet skont l-EUSFTA.

11. Il-Kapitolu Tnejn (“It-trattament nazzjonali u l-aċċess għas-suq għall-prodotti”) jibda billi jafferma mill-ġdid l-obbligu tal-Partijiet li jagħtu trattament nazzjonali ( 9 ) skont l-Artikolu III tal-GATT 1994 (li dan il-kapitolu jinkorpora fl-EUSFTA). Dan il-kapitolu jistabbilixxi wkoll obbligi li jirrigwardaw miżuri li ma humiex tariffarji. Dispożizzjonijiet separati japplikaw sabiex isiru disponibbli u jiġu skambjati informazzjoni, notifiki u talbiet għal tagħrif, u fir-rigward tal-amministrazzjoni ta’ miżuri koperti.

12. Il-Kapitolu Tlieta (“Rimedji Kummerċjali”) jistabbilixxi obbligi dwar, minn naħa, l-antidumping u miżuri ta’ kumpens u, min-naħa l-oħra, żewġ tipi ta’ salvagwardji (miżuri ta’ salvagwardja globali u miżuri ta’ salvagwardja bilaterali).

13. Il-Kapitolu Erbgħa (“Il-barrieri tekniċi għall-kummerċ”) għandu l-għan li jiffaċilita u jżid il-kummerċ ta’ prodotti bejn il-Partijiet billi jipprovdi qafas għall-prevenzjoni, l-identifikazzjoni u l-eliminazzjoni ta’ barrieri bla bżonn għall-kummerċ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Ftehim BTK (li ġie inkorporat fil-EUSFTA).

14. Il-Kapitolu Ħamsa (“Miżuri sanitarji u fitosanitarji”) għandu l-għan li (a) titħares il-ħajja u s-saħħa tal-bnedmin, tal-annimali u tal-pjanti fit-territorji rispettivi tal-Partijiet filwaqt li jiġi ffaċilitat il-kummerċ bejn il-Partijiet fil-qasam tal-miżuri sanitarji u fitosanitarji (iktar ’il quddiem “miżuri SFS”); (b) ikun hemm kollaborazzjoni għall-implementazzjoni ulterjuri tal-Ftehim dwar l-applikazzjoni tal-miżuri sanitarji u fitosanitarji (iktar ’il quddiem il-“Ftehim SFS”); u (c) ikun ipprovdut mezz għat-titjib tal-komunikazzjoni, il-kooperazzjoni u s-soluzzjoni ta’ kwistjonijiet relatati mal-implementazzjoni ta’ miżuri SFS li jaffettwaw il-kummerċ bejn il-Partijiet.

15. Il-Kapitolu Sitta (“Faċilitazzjoni doganali u kummerċjali”) jagħraf l-importanza tal-faċilitazzjoni doganali u kummerċjali fl-ambjent tal-kummerċ globali li dejjem jevolvi u tat-tisħiħ tal-kooperazzjoni f’dan il-qasam. Dan il-kapitolu jistabbilixxi l-prinċipji li fuqhom id-dispożizzjonijiet u l-proċeduri doganali tal-Partijiet għandhom ikunu bbażati.

16. L-għanijiet tal-Kapitolu Sebgħa (“Ostakoli mhux tariffarji għall-kummerċ u l-investiment fil-ġenerazzjoni ta’ enerġija rinnovabbli”) huma l-promozzjoni, l-iżvilupp u ż-żieda fil-ġenerazzjoni tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli u minn sorsi sostenibbli li ma humiex fossili (iktar ’il quddiem “enerġija ħadra”), partikolarment billi jiġi ffaċilitat il-kummerċ u l-investiment. Il-kapitolu japplika għal miżuri li jistgħu jaffettwaw il-kummerċ u l-investiment bejn il-Partijiet li jikkonċernaw il-ġenerazzjoni ta’ enerġija ħadra iżda mhux għall-prodotti li minnhom tiġi ġġenerata l-enerġija.

17. Fil-Kapitolu Tmienja (“Servizzi, Stabbiliment u Kummerċ Elettroniku”), il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-impenji rispettivi tagħhom skont il-Ftehim WTO ( 10 ). Dan il-kapitolu jistabbilixxi l-arranġamenti meħtieġa għal-liberalizzazzjoni progressiva u reċiproka tal-kummerċ tas-servizzi, jiġifieri, il-provvista transkonfinali ta’ servizzi mit-territorju ta’ Parti għat-territorju tal-Parti l-oħra u fit-territorju ta’ Parti lil konsumatur ta’ servizzi tal-Parti l-oħra, u l-istabbiliment u l-preżenza temporanja ta’ persuni fiżiċi għal skopijiet ta’ negozju. L-imsemmi kapitolu jindirizza l-kummerċ elettroniku separatament. Huwa fih ukoll dispożizzjonijiet li jirrigwardaw ir-regolamentazzjoni domestika ta’ servizzi bil-kompjuter, servizzi postali, servizzi ta’ telekomunikazzjonijiet, servizzi finanzjarji u servizzi ta’ trasport marittimu internazzjonali.

18. Il-Kapitolu Disgħa (“Investiment”) jikkonsisti f’żewġ partijiet.

19. It-Taqsima A tinkludi dispożizzjonijiet sostantivi dwar il-protezzjoni ta’ investimenti. Għall-finijiet ta’ dan il-kapitolu “investiment” huwa “kull tip ta’ assi li jkollu l-karatteristiċi ta’ investiment, inklużi karatteristiċi bħall-allokazzjoni ta’ kapital jew riżorsi oħra, l-istennija ta’ qligħ jew profitt, l-aċċettazzjoni ta’ riskju, jew ċertu tul ta’ żmien”. Ir-rekwiżiti ewlenin jirrigwardaw trattament nazzjonali, trattament ġust u ekwu u protezzjoni u sigurtà sħaħ, kif ukoll kumpens għal telf li investituri jkunu ġarrbu minħabba gwerra jew kunflitt armat ieħor, rivoluzzjoni, stat ta’ emerġenza nazzjonali, rewwixta, insurrezzjoni jew irvell fit-territorju tal-Parti l-oħra. It-Taqsima A tipprovdi wkoll li la Parti u lanqas l-oħra ma għandha, direttament jew indirettament, tinnazzjonalizza, tesproprja jew tissuġġetta għall-miżuri li jkollhom effett ekwivalenti għal nazzjonalizzazzjoni jew esproprjazzjoni l-investimenti ta’ investituri tal-Parti l-oħra koperti minn din it-taqsima ħlief meta jkunu ssodisfatti ċerti kundizzjonijiet. Kull Parti għandha, barra minn dan, tippermetti li t-trasferimenti kollha li jkunu jirrigwardaw investiment kopert mill-Kapitolu Disgħa jsiru f’munita liberament konvertibbli mingħajr restrizzjoni jew dewmien. Mad-dħul fis-seħħ tal-EUSFTA, il-ftehimiet bilaterali bejn Stati Membri u Singapor elenkati fl-Anness 9-D jieqfu milli jkollhom effett u jkunu ssostitwiti u posthom jitteħdilhom mill-EUSFTA.

20. It-Taqsima B tistabbilixxi mekkaniżmu għal “Soluzzjoni ta’ Tilwim bejn Investituri u Stati” (iktar ’il quddiem “STIS”). Dan il-mekkaniżmu, li jista’ jinvolvi arbitraġġ, japplika għal tilwima bejn rikorrent minn Parti u Parti oħra rigward trattament (inkluż nuqqas ta’ azzjoni) minn din tal-aħħar li allegatament ikun imur kontra d-dispożizzjonijiet tat-Taqsima A u jkun ikkawża telf jew ħsara lir-rikorrent jew lill-kumpannija tiegħu stabbilita lokalment. Dispożizzjoni separata tgħid li bħala prinċipju ebda waħda miż-żewġ Partijiet ma għandha tagħti protezzjoni diplomatika, u lanqas ma għandha tressaq talba internazzjonali, fir-rigward ta’ tilwima li wieħed mill-investituri tagħha u l-Parti l-oħra jkunu taw il-kunsens tagħhom li jissottomettu jew li jkunu ssottomettew għal arbitraġġ skont it-Taqsima B tal-Kapitolu Disgħa.

21. Il-Kapitolu Għaxra (“L-akkwist pubbliku [Kuntratti pubbliċi governattivi]”) japplika għal kull miżura li tirrigwarda forma ta’ kuntratti pubbliċi koperta mill-Ftehim, jiġifieri, kuntratti pubbliċi magħmula minn entità elenkata u li jkollu valur li jkun jaqbeż limitu speċifiku.

22. Il-Kapitolu Ħdax (“Proprjetà intellettwali”) jistabbilixxi drittijiet u obbligi fir-rigward ta’ seba’ kategoriji ta’ drittijiet tal-proprjetà intellettwali li huma koperti wkoll mill-Ftehim TRIPS u kategorija waħda li ma hijiex koperta minn dan il-ftehim, jiġifieri, drittijiet ta’ varjetà ta’ pjanti. L-istruttura ta’ din it-taqsima ssegwi dik tal-Ftehim TRIPS: kull subtaqsima tindirizza dritt tal-proprjetà intellettwali kopert mill-EUSFTA u tinkorpora wkoll drittijiet u obbligi stabbiliti fi ftehimiet multilaterali oħra (li xi wħud minnhom jagħmlu parti mill-Ftehim TRIPS u oħrajn li ma jagħmlux parti minnu).

23. Il-Kapitolu Tnax (“Kompetizzjoni u kwistjonijiet relatati”) jikkonċentra fuq l-importanza tal-kompetizzjoni ħielsa u mingħajr distorsjonijiet fir-relazzjonijiet kummerċjali bejn il-Partijiet. Dan il-kapitolu jistabbilixxi prinċipji relatati ma’ antitrust u mergers, impriżi pubbliċi, impriżi fdati bi drittijiet speċjali jew esklużivi u monopolji u sussidji Statali.

24. Il-Kapitolu Tlettax (“Kummerċ u żvilupp sostenibbli”) huwa dwar l-impenn tal-Partijiet li jiżviluppaw u jippromwovu l-kummerċ internazzjonali u l-kummerċ bilaterali u r-relazzjoni ekonomika tagħhom b’tali mod li jikkontribwixxu għal żvilupp sostenibbli. L-obbligi ewlenin jitolbu li kull Parti tistabbilixxi l-livelli tagħha stess ta’ protezzjoni tal-ambjent u tax-xogħol u li tadotta jew timmodifika l-liġijiet u l-politika rilevanti tagħha b’dan il-mod, konsistentement mal-prinċipji ta’ standards li jikkonċernaw l-ambjent u x-xogħol u li huma rrikonoxxuti internazzjonalment jew ma’ ftehimiet f’dan il-qasam li tagħhom hija Parti. Il-kapitolu jinkludi wkoll obbligi separati li jirrigwardaw il-kummerċ fl-injam u prodotti tal-injam u fi prodotti tal-ħut, kif ukoll dispożizzjonijiet speċifiċi li jirregolaw is-soluzzjoni ta’ tilwim.

25. Il-Kapitolu Erbatax (“Trasparenza”) fih obbligi li l-għan tagħhom huwa li jiġi stabbilit ambjent regolatorju trasparenti u prevedibbli għal operaturi ekonomiċi u li jistabbilixxu kjarifiki u arranġamenti mtejba għat-trasparenza, għall-konsultazzjoni u għall-amministrazzjoni aħjar ta’ miżuri ta’ applikazzjoni ġenerali. Dawn l-obbligi japplikaw bħala prinċipju flimkien ma’ regoli iktar speċifiċi f’kapitoli oħra tal-EUSFTA.

26. Il-Kapitolu Ħmistax (“Is-soluzzjoni tat-tilwim”) jistabbilixxi regoli ġeneralment applikabbli sabiex tiġi evitata jew solvuta kull differenza bejn il-Partijiet rigward l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tal-EUSFTA bil-ħsieb li, meta jkun possibbli, tintlaħaq soluzzjoni aċċettabbli reċiprokament. Id-diversi stadji f’din il-proċedura ta’ soluzzjoni ta’ tilwim huma: it-talba għal konsultazzjonijiet, (it-talba sabiex) jiġi stabbilit bord ta’ arbitraġġ, il-ħruġ ta’ rapport interim u l-għoti tad-deċiżjoni finali. Dispożizzjonijiet separati jindirizzaw proċeduri ta’ implementazzjoni u rimedji sabiex ikun hemm konformità.

27. Il-Kapitolu Sittax (“Mekkaniżmu ta’ medjazzjoni”) jistabbilixxi mekkaniżmu ta’ medjazzjoni bil-għan li jkun iktar faċli li tinstab soluzzjoni bi qbil reċiproku permezz ta’ proċedura komprensiva u konvenjenti bl-għajnuna ta’ medjatur. Dan japplika għal kull miżura li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-EUSFTA li taffettwa b’mod negattiv il-kummerċ jew l-investiment bejn il-Partijiet, ħlief meta ma jkunx ipprovdut mod ieħor.

28. Il-Kapitolu Sbatax (“Dispożizzjonijiet istituzzjonali, ġenerali u finali”) għandu tliet kategoriji ta’ dispożizzjonijiet. L-ewwel kategorija tistabbilixxi struttura istituzzjonali magħmula minn diversi kumitati li fihom il-Partijiet għandhom jiltaqgħu sabiex jissorveljaw u jiffaċilitaw l-implementazzjoni u l-applikazzjoni tal-EUSFTA. It-tieni kategorija tikkonċerna t-teħid ta’ deċiżjonijiet, emendi, id-dħul fis-seħħ, l-effett dirett, l-adeżjoni, l-applikazzjoni territorjali tal-EUSFTA, id-diversi annessi u testi oħra li jifformaw parti integrali mill-EUSFTA u l-verżjonijiet awtentiċi tat-test tal-EUSFTA. It-tielet kategorija tikkonċerna materji sostantivi, inklużi tassazzjoni, movimenti ta’ kontijiet kurrenti u kapitali, fondi sovrani, restrizzjonijiet sabiex ikunu ssalvagwardjati l-bilanċ tal-pagamenti u eċċezzjonijiet dwar sigurtà.

29. Mehmuż mat-test tal-kapitoli tal-EUSFTA hemm protokoll dwar regoli ta’ oriġini, espressjonijiet ta’ qbil dwar l-Artikolu 17.6 (tassazzjoni), ir-remunerazzjoni tal-arbitri, dispożizzjonijiet addizzjonali relatati mad-dwana, ir-rikonoxximent reċiproku ta’ programmi awtorizzati ta’ operatur ekonomiku u l-limitazzjonijiet speċifiċi ta’ Singapor rigward spazju jew aċċess għal riżorsi naturali.

30. Sommarju iktar iddettaljat tal-EUSFTA jinsab fl-Anness tal-konklużjonijiet tiegħi. L-għan ta’ dan l-anness ma huwiex li tingħata ġabra qasira ta’ kull aspett tal-EUSFTA iżda pjuttost li tingħata ġabra qasira tal-punti ewlenin li huma rilevanti għal dawn il-konklużjonijiet. Kemm id-deskrizzjoni tat-talba, is-sottomissjonijiet tal-partijiet u l-analiżi tiegħi tat-talba għandhom jinqraw flimkien ma’ dan l-anness.

Id-dritt tal-Unjoni

It-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea

31. L-Artikolu 5 TUE jistabbilixxi l-prinċipju ta’ għoti tal-kompetenzi, li jipprovdi li kompetenzi li ma jingħatawx lill-Unjoni Ewropea mit-Trattati jibqgħu għand l-Istati Membri ( 11 ). L-Artikolu 5(2) TUE jgħid li “[…] l-Unjoni għandha taġixxi biss fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lilha mill-Istati Membri fit-Trattati sabiex twettaq l-objettivi stabbiliti minn dawn it-Trattati” u li l-“kompetenzi kollha li ma jingħatawx lill-Unjoni fit-Trattati jibqgħu għand l-Istati Membri”.

32. L-Artikolu 21(2) TUE jagħmel riferiment għall-prinċipji u l-għanijiet li għandhom ikunu segwiti mill-Unjoni Ewropea meta tiddefinixxi u twettaq politiki u azzjonijiet komuni. L-istess prinċipji u għanijiet japplikaw għall-iżvilupp u għall-implementazzjoni tal-azzjoni esterna tal-Unjoni Ewropea u għall-aspetti esterni tal-politiki l-oħra tagħha [Artikolu 21(3) TUE]. Dawn l-għanijiet jinkludu l-għan li hija “tinkoraġġixxi l-integrazzjoni tal-pajjiżi kollha fl-ekonomija dinjija, permezz tat-tneħħija progressiva tar-restrizzjonijiet fuq il-kummerċ internazzjonali” [Artikolu 21(2)(e) TUE] u li “tgħin sabiex jiġu żviluppati miżuri internazzjonali sabiex tiġi preservata u mtejba l-kwalità ta’ l-ambjent u l-immaniġġar sostenibbli tar-riżorsi naturali globali, sabiex jiġi assigurat l-iżvilupp sostenibbli” [Artikolu 21(2)(f) TUE].

It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.

33. L-Artikolu 2 TFUE jgħid, b’mod partikolari: “1. Meta t-Trattati jagħtu kompetenza esklużiva lill-Unjoni f’qasam speċifiku, l-Unjoni biss tista’ tilleġisla u tadotta atti legalment vinkolanti, u l-Istati Membri jkunu jistgħu jagħmlu dan biss jekk jingħataw is-setgħa mill-Unjoni jew sabiex jimplimentaw l-atti ta’ l-Unjoni. 2. Meta t-Trattati jagħtu lill-Unjoni kompetenza kondiviża ma’ l-Istati Membri f’qasam speċifiku, l-Unjoni u l-Istati Membri jistgħu jilleġislaw u jadottaw atti legalment vinkolanti f’dak il-qasam. L-Istati Membri għandhom jeżerċitaw il-kompetenza tagħhom sal-punt fejn l-Unjoni ma tkunx eżerċitat tagħha [ ( 12 ) ]. L-Istati Membri għandhom jeżerċitaw il-kompetenza tagħhom mill-ġdid sal-punt fejn l-Unjoni tkun iddeċidiet li tieqaf teżerċita tagħha. […]”

34. L-Artikolu uniku tal-Protokoll Nru 25 ( 13 ) dwar l-eżerċizzju ta’ kompetenzi kondiviżi jgħid: “B’referenza għall-Artikolu 2(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament ta’ l-Unjoni Ewropea dwar kompetenzi kondiviżi, meta l-Unjoni tkun ħadet azzjoni f’ċertu qasam, il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-eżerċizzju ta’ kompetenza jkopri biss dawk l-elementi regolati mill-att ta’ l-Unjoni kkonċernat u għalhekk ma jkoprix il-qasam kollu.”

35. L-Artikolu 3(1) TFUE jiddeskrivi l-oqsma fejn l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva, inklużi: “(a) l-unjoni doganali; […] (d) il-konservazzjoni tar-riżorsi bijoloġiċi tal-baħar fil-qafas tal-politika komuni tas-sajd; (e) il-politika kummerċjali komuni.”

36. Skont l-Artikolu 3(2) TFUE, l-Unjoni Ewropea għandha wkoll kompetenza esklużiva li tikkonkludi ftehim internazzjonali “meta l-konklużjoni tiegħu tkun prevista f’att leġislattiv ta’ l-Unjoni [l-ewwel raġuni] jew tkun meħtieġa sabiex l-Unjoni tkun tista’ teżerċita l-kompetenza interna tagħha [it-tieni raġuni], jew sal-punt fejn il-konklużjoni tiegħu tista’ tolqot xi regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom [it-tielet raġuni]”.

37. L-Artikolu 4 TFUE huwa dwar kompetenza kondiviża u jgħid: “1. L-Unjoni għandha kompetenza kondiviża ma’ l-Istati Membri fejn it-Trattati jtuha kompetenza li ma tirrigwardax l-oqsma previsti fl-Artikoli 3 u 6.[ ( 14 ) ] 2. Il-kompetenza kondiviża bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tapplika għall-oqsma prinċipali li ġejjin: (a) is-suq intern; (b) il-politika soċjali, għall-aspetti definiti f’dan it-Trattat; […] (d) l-agrikoltura u s-sajd, eskluża l-konservazzjoni tar-riżorsi bijoloġiċi tal-baħar; (e) l-ambjent; […] (g) it-trasport; […] (i) l-enerġija; […]”

38. Skont l-Artikolu 9 TFUE, li jagħmel parti mid-dispożizzjonijiet li għandhom applikazzjoni ġenerali, meta tiddefinixxi u timplementa l-politiki u l-azzjonijiet tal-Unjoni, l-Unjoni Ewropea għandha “[…] tieħu kont tal-ħtiġijiet marbuta mal-promozzjoni ta’ livell għoli ta’ impjieg, [u] mal-garanzija ta’ protezzjoni soċjali xierqa […]”.

39. L-Artikolu 11 TFUE (li wkoll jagħmel parti mid-dispożizzjonijiet li għandhom applikazzjoni ġenerali) jgħid li “[i]l-ħtiġijiet għall-ħarsien ta’ l-ambjent għandhom ikunu integrati fid-definizzjoni u l-implimentazzjoni tal-politika u l-attivitajiet ta’ l-Unjoni, partikolarment bl-għan li jinkoraġixxu żvilupp sostenibbli”.

40. It-Titolu I tal-Ħames Parti tat-TFUE, li fiha jinsabu l-Artikoli 205 sa 207 TFUE, jinkludi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar l-azzjoni esterna tal-Unjoni Ewropea.

41. L-Artikolu 206 TFUE jgħid li “[p]ermezz ta’ l-istabbiliment ta’ unjoni doganali skond l-Artikoli 28 sa 32, l-Unjoni għandha tikkontribwixxi, fl-interess komuni, għall-iżvilupp armonjuż tal-kummerċ dinji, għall-abolizzjoni progressiva ta’ restrizzjonijiet fuq il-kummerċ internazzjonali u fuq l-investiment barrani dirett, kif ukoll għat-tnaqqis ta’ l-ostakoli doganali u ta’ xort’ oħra”.

42. L-Artikolu 207(1) TFUE jipprovdi: “Il-politika kummerċjali komuni għandha tkun ibbażata fuq prinċipji uniformi, partikolarment fir-rigward ta’ bidliet fir-rati tariffarji, il-konklużjoni ta’ ftehim tariffarji u dawk kummerċjali rigward il-kummerċ ta’ prodotti u ta’ servizzi, u l-aspetti kummerċjali tal-proprjetà intellettwali, l-investiment barrani dirett, il-kisba ta’ l-uniformità fil-miżuri ta’ liberalizzazzjoni, il-politika dwar l-esportazzjoni kif ukoll il-miżuri għall-protezzjoni tal-kummerċ bħal dawk li għandhom jittieħdu fil-każ ta’ dumping jew sussidji. Il-politika kummerċjali komuni għandha titwettaq fil-kuntest tal-prinċipji u l-objettivi ta’ l-azzjoni esterna ta’ l-Unjoni.”

43. Skont l-Artikolu 207(5) TFUE, “[i]n-negozjati u l-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali fil-qasam tat-trasport għandhom ikunu suġġetti għat-Titolu VI tat-Tielet Parti u għall-Artikolu 218”.

44. L-Artikolu 207(6) TFUE jgħid li “[l]-eżerċizzju tal-kompetenzi mogħtija minn dan l-Artikolu fil-qasam tal-politika kummerċjali komuni m’għandux jolqot id-delimitazzjoni tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri u m’għandux iwassal għal armonizzazzjoni tal-liġijiet jew regolamenti ta’ l-Istati Membri safejn it-Trattati jeskludu din l-armonizzazzjoni”.

45. L-Artikolu 216 TFUE jistabbilixxi meta l-Unjoni Ewropea tista’ tikkonkludi ftehim internazzjonali ma’ pajjiż terz wieħed jew iktar. Skont l-Artikolu 216(1) TFUE, hija tista’ tagħmel hekk “[…] meta t-Trattati jipprovdu għal dan [l-ewwel raġuni] jew meta l-konklużjoni ta’ ftehim tkun jew meħtieġa sabiex jinkiseb, fil-qafas tal-politika ta’ l-Unjoni, wieħed mill-objettivi stabbiliti mit-Trattati [it-tieni raġuni], jew inkella tkun prevista f’att ta’ l-Unjoni legalment vinkolanti [it-tielet raġuni] jew inkella x’aktarx tolqot regoli komuni jew li tbiddel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom [ir-raba raġuni]”. L-Artikolu 216(2) TFUE jipprovdi li arranġamenti bħal dawn ikunu jorbtu lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni u lill-Istati Membri.

46. L-Artikolu 218 TFUE jistabbilixxi r-regoli proċedurali li jirregolaw, inter alia, in-negozjazzjoni, l-iffirmar u l-konklużjoni ta’ ftehimiet internazzjonali: “1. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet speċifiċi stabbiliti fl-Artikolu 207, ftehim bejn l-Unjoni u pajjiżi terzi jew organizzazzjonijiet internazzjonali għandhom jiġu negozjati u konklużi skond il-proċedura li ġejja. 2. Il-Kunsill għandu jawtorizza l-ftuħ tan-negozjati, jadotta direttivi ta’ negozjati, jawtorizza l-iffirmar ta’ ftehim u jikkonkludihom. 3. Il-Kummissjoni […] [għandha tippreżenta] rakkomandazzjonijiet lill-Kunsill, li għandu jadotta deċiżjoni li tawtorizza l-ftuħ tan-negozjati […] 4. Il-Kunsill jista’ jindirizza direttivi lin-negozjatur u jista’ jaħtar kumitat speċjali, [u] in-negozjati għandhom isiru f’konsultazzjoni ma’ dan il-kumitat. 5. Il-Kunsill, fuq proposta min-negozjatur, għandu jadotta deċiżjoni li tawtorizza l-iffirmar tal-ftehim u, jekk meħtieġ, l-applikazzjoni provviżorja tiegħu qabel id-dħul fis-seħħ. 6. Il-Kunsill, fuq proposta min-negozjatur, għandu jadotta deċiżjoni li tikkonkludi l-ftehim. […] 11. Stat Membru, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill jew il-Kummissjoni jistgħu jiksbu l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk ftehim maħsub ikunx kompatibbli mat-Trattati. Meta l-opinjoni tal-Qorti tkun kuntrarja, il-ftehim maħsub ma jistax jidħol fis-seħħ sakemm ma jiġix emendat jew it-Trattati ma jiġux riveduti.”

It-talba għal opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja

47. Permezz ta’ rikors bid-data tal-10 ta’ Lulju 2015, il-Kummissjoni talbet, skont l-Artikolu 218(11) TFUE, l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-domandi li ġejjin: “L-Unjoni għandha l-kompetenza neċessarja biex tiffirma u tikkonkludi waħedha [l-EUSFTA]? B’mod aktar speċifiku, — liema dispożizzjonijiet tal-ftehim jaqgħu taħt il-kompetenza esklużiva tal-Unjoni? — liema dispożizzjonijiet tal-ftehim jaqgħu taħt il-kompetenza kondiviża tal-Unjon? u — hemm xi dispożizzjoni tal-ftehim li taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri?”

48. Osservazzjonijiet bil-miktub dwar it-talba tal-Kummissjoni kienu ppreżentati mill-Kunsill, mill-Parlament u mill-Gvernijiet tal-Istati Membri kollha minbarra tal-Belġju, tal-Kroazja, tal-Estonja u tal-Isvezja. Fit-12 u fit-13 ta’ Settembru 2016 inżammet seduta li fiha ħadu sehem il-Kummissjoni, il-Kunsill, il-Parlament, u l-Gvernijiet tal-Awstrija, tal-Belġju, tar-Repubblika Ċeka, tad-Danimarka, tal-Finlandja, ta’ Franza, tal-Ġermanja, tal-Greċja, tal-Irlanda, tal-Italja, tal-Litwanja, tal-Pajjiżi l-Baxxi, tal-Polonja, tar-Rumanija, tas-Slovenja u ta’ Spanja.

Il-kwistjonijiet imqajma mit-talba tal-Kummissjoni għal opinjoni

49. Il-talba tal-Kummissjoni għal opinjoni hija manifestament ammissibbli, minħabba li l-EUSFTA għadu ma ġiex konkluż u, għalhekk, huwa ftehim “maħsub” skont it-tifsira tal-Artikolu 218(11) TFUE. Essenzjalment it-talba hija magħmula minn żewġ partijiet.

50. L-ewwel parti hija dwar il-kwistjoni jekk l-Unjoni Ewropea tistax tiffirma u tikkonkludi l-EUSFTA waħedha, jiġifieri, mingħajr l-involviment tal-Istati Membri.

51. It-tieni parti tistaqsi liema dispożizzjonijiet tal-EUSFTA jaqgħu fil-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea, liema fil-kompetenza kondiviża tal-Unjoni Ewropea u liema fil-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri.

52. Jekk ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għall-ewwel parti tat-talba tkun fl-affermattiv minħabba li l-EUSFTA kollu kemm hu jaqa’ fil-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni Ewropea [abbażi jew tal-Artikolu 3(1) TFUE jew tal-Artikolu 3(2) TFUE], ma jkunx meħtieġ li tiġi indirizzata t-tieni parti. L-EUSFTA għandu mbagħad jiġi konkluż mill-Unjoni Ewropea waħedha.

53. Jekk l-Unjoni Ewropea ma għandhiex kompetenza esklużiva fuq l-EUSFTA kollu kemm hu, il-pożizzjoni hija iktar ikkumplikata. Fejn il-kompetenza fuq l-EUSFTA tkun parzjalment esklużiva għall-Unjoni Ewropea (bis-saħħa tal-Artikolu 3 TFUE) u parzjalment kondiviża (skont l-Artikolu 4 TFUE), min jista’ (jew għandu) jiffirma dan il-ftehim ( 15 )?

54. Jeħtieġ li f’dan l-istadju ngħid kif nifhem li jirrelataw bejniethom is-sistema ta’ kompetenza interna u s-sistema ta’ kompetenza esterna.

55. L-Artikoli 2 sa 4 TFUE għandhom jinqraw fil-kuntest tal-Artikoli 4 u 5 TUE. Għandhom ukoll jinqraw billi jitqies li jinsabu eżattament fil-bidu tat-TFUE (“L-Ewwel Parti — Prinċipji”; “Titolu I — Kategoriji u Oqsma ta’ Kompetenza tal-Unjoni”) u fil-kuntest ta’ x’kien seħħ qabel, f’verżjonijiet preċedenti tat-Trattati.

56. Hawnhekk huwa importanti nfakkar dwar il-verżjonijiet ta’ dak li llum huwa t-TFUE, kif kienu wara t-Trattati ta’ Maastricht (1992), ta’ Amsterdam (1997) u ta’ Nizza (2001). B’mod partikolari, l-Artikolu 3b tat-Trattat KE, kif emendat bit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea f’Maastricht [sussegwentement l-Artikolu 5 KE (Amsterdam u mbagħad Nizza)], kellu, fit-tliet paragrafi kostitwenti tiegħu, analiżi tal-kompetenza li kienet tinkorpora wieħed wara l-ieħor il-prinċipji tal-għoti ta’ kompetenzi, ta’ sussidjarjetà u ta’ proporzjonalità ( 16 ). Tul dak il-perijodu ma kienx hemm, madankollu, lista dettaljata ta’ kompetenzi. It-Trattat li kien jistabbilixxi Kostituzzjoni għall-Ewropa, li qatt ma daħal fis-seħħ, kellu jintroduċi lista bħal din; u l-kontenut u l-elementi essenzjali ta’ dak li llum jinsab fl-Artikoli 2, 3 u 4 TFUE ttieħdu ftit jew wisq direttament mill-abbozz tal-kostituzzjoni u ddaħħlu bit-Trattat ta’ Lisbona ( 17 ).

57. Dawn il-verżjonijiet preċedenti jagħmluha ċara li din it-taqsima introduttorja ta’ dak li llum huwa t-TFUE ma hijiex dwar relazzjonijiet esterni bħala tali. Tali taqsima hija dwar il-kwistjoni kostituzzjonali bażika tad-diviżjoni tas-setgħa bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri kostitwenti tagħha — il-prinċipju tal-għoti ta’ setgħat. Kompetenzi jingħataw lill-Unjoni Ewropea essenzjalment sabiex hija tkun tista’ tilleġiżla f’diversi oqsma ta’ politika u ta’ attività ekonomika fit-territorju tal-Unjoni Ewropea. Dan huwa aspett kif l-Unjoni waħedha tara d-dinja (pjuttost milli “Weltanschauung”). Il-kwistjoni hawnhekk hija dwar il-bilanċ mixtieq li għandu jkun hemm bejn l-awtorità ċentrali (supranazzjonali) li tgħaqqad, stabbilita skont it-Trattati, u l-Istati Membri kostitwenti tal-Unjoni Ewropea, li baqgħu sovrani (il-“Herren der Verträge”). Għandu jkun ċar, mid-diviżjoni tal-kompetenzi li fuqha huwa bbażat il-proġett kollu tal-Unjoni Ewropea, min għandu kompetenza jaġixxi f’oqsma speċifiċi. Il-mira primarja hija, “min huwa kompetenti jaġixxi fit-territorju tal-Unjoni Ewropea: l-Unjoni Ewropea jew l-Istati Membri?”. Madankollu, id-diviżjoni tal-kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri neċessarjament għandu jkollha wkoll implikazzjonijiet għall-eżerċizzju tal-kompetenza esterna.

58. X’kien l-effett tal-bidliet li ddaħħlu bit-Trattat ta’ Lisbona?

59. Kompetenzi f’lista qasira u eżawrjenti ta’ oqsma huma assenjati b’mod irriversibbli (sakemm it-Trattat ma jinbidilx) lill-Unjoni Ewropea [Artikolu 3(1) TFUE]. L-oqsma kważi kollha tal-kompetenza, madankollu, jidhru fil-lista ta’ “oqsma prinċipali” — jiġifieri f’lista li ma hijiex eżawrjenti — ta’ kompetenzi kondiviżi [Artikolu 4(2) TFUE]. Kompetenza ddefinita bħala “kondiviża” qatt ma tibdel in-natura jew il-forma tagħha f’waħda a priori ta’ kompetenza esklużiva tal-Unjoni skont it-tifsira tal-Artikolu 3(1) TFUE. Huwa minnu li jekk l-Unjoni Ewropea, meta teżerċita d-dritt tagħha li l-ewwel għażla tagħmilha hi skont l-Artikolu 2(2) TFUE (li dalwaqt ser niddiskutih) tkun effettivament okkupat il-qasam, il-qasam hekk okkupat isir qasam fejn l-Unjoni Ewropea de facto jkollha kompetenza esklużiva. Madankollu, id-differenza bejn kompetenzi a priori esklużivi tal-Unjoni skont l-Artikolu 3(1) TFUE, minn naħa, u kompetenzi li de facto jsiru kompetenzi esklużivi tal-Unjoni permezz tal-mekkaniżmu tal-Artikolu 2(2) TFUE ( 18 ), min-naħa l-oħra, hija din: kompetenza a priori esklużiva tal-Unjoni qatt ma tista’ (jekk ma jkunx hemm bidla fit-Trattat) tinbidel f’kompetenza mhux esklużiva tal-Unjoni. Għall-kuntrarju, teoretikament huwa possibbli li qasam li attwalment huwa okkupat minn leġiżlazzjoni tal-Unjoni adottat fl-eżerċizzju tad-dritt tal-ewwel għażla tagħha taħt l-Artikolu 2(2) TFUE, ikun jista’ jintradd lill-Istati Membri. Il-leġiżlatura tal-Unjoni jkun sempliċement jeħtiġilha tiddeċiedi li tieqaf tilleġiżla u li tirrevoka l-leġiżlazzjoni eżistenti tal-Unjoni f’dak il-qasam.

60. Barra minn hekk, kompetenzi kondiviżi skont l-Artikolu 4 TFUE għandhom rabta bejniethom li ma tistax tinħall minħabba li hemm dispożizzjoni (separata) tat-Trattat li tagħti lill-Unjoni Ewropea kompetenza li la hija kompetenza esklużiva (Artikolu 3 TFUE) lanqas kompetenza anċillari (Artikolu 6 TFUE: “kompetenza li tieħu azzjonijiet sabiex tappoġġa, tikkoordina jew tissupplimenta l-azzjoni ta’ l-Istati Membri”). Dan huwa hekk minħabba li l-Artikolu 4(1) TFUE jgħid li “l-[Unjoni Ewropea] għandha kompetenza kondiviża ma’ l-Istati Membri fejn it-Trattati jtuha kompetenza li ma tirrigwardax l-oqsma previsti fl-Artikoli 3 u 6” ( 19 ). L-Artikolu 4 TFUE għalhekk jiddefinixxi l-eżistenza ta’ diversi kompetenzi li huma kondiviżi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri.

61. L-Artikolu 2 TFUE mbagħad jittratta d-diversi aspetti tal-eżerċizzju tal-kompetenza. B’mod partikolari, it-tieni sentenza tal-Artikolu 2(2) tistabbilixxi d-“dritt tal-ewwel għażla” tal-Unjoni Ewropea. Din id-dispożizzjoni titkellem dwar id-dritt tal-Unjoni Ewropea li tagħżel li tibda teżerċita waħda mill-kompetenzi kondiviżi elenkati. Sakemm tagħmel hekk (u daqshekk biss) l-Istati Membri ma jkunux jistgħu jeżerċitaw iktar il-kompetenza kondiviża tagħhom speċifikament f’dan ir-rigward. Għalhekk, il-Protokoll Nru 25 espressament jgħid li “meta l-Unjoni tkun ħadet azzjoni f’ċertu qasam, il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-eżerċizzju ta’ kompetenza jkopri biss dawk l-elementi regolati mill-att ta’ l-Unjoni kkonċernat u għalhekk ma jkoprix il-qasam kollu”. Id-dritt tal-ewwel għażla skont l-Artikolu 2(2) TFUE jingħad espressament li huwa riversibbli. Jekk l-Unjoni Ewropea tieqaf milli taġixxi fir-rigward ta’ parti partikolari ta’ kompetenza kondiviża partikolari, din il-kompetenza tmur lura għand l-Istati Membri. U l-partijiet għandhom dejjem flimkien jagħmlu kompetenza waħda — kull kompetenza eżerċitata f’qasam kondiviż tkun jew eżerċitata mill-Unjoni Ewropea jew eżerċitata mill-Istati Membri. Ma tistax tkun indefinita.

62. Il-parti l-kbira tal-eżerċizzju tal-kompetenza tal-Unjoni Ewropea tibqa’ tirrigwarda dak li jseħħ “internament” — jiġifieri, fit-territorju tal-Unjoni Ewropea. Ċerti aspetti tad-diviżjoni tal-kompetenzi jibqgħu neċessarjament ikollhom implikazzjonijiet għall-azzjoni esterna. Dan huwa minnu kemm għal oqsma fejn l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva u kemm għal oqsma ta’ kompetenza kondiviża. Jekk u meta tittieħed tali azzjoni esterna, hija għandha tosserva d-diviżjoni ta’ kompetenzi miftehma bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri kostitwenti tagħha. Dawn il-prinċipji għandhom ikunu osservati f’kull azzjoni meħuda mill-Unjoni Ewropea, kemm jekk interna kif ukoll esterna ( 20 ).

63. Kompetenza għall-unjoni doganali u kompetenza għall-politika kummerċjali komuni [it-tnejn huma elenkati bħala kompetenzi esklużivi tal-Unjoni Ewropea fl-Artikolu 3(1) TFUE] huma rrikonoxxuti u espressi b’mod iddettaljat fl-Artikolu 206 TFUE (l-unjoni doganali) u fl-Artikolu 207 TFUE (il-politika kummerċjali komuni) fil-Ħames Parti tat-TFUE bit-titolu “L-Azzjoni Esterna tal-Unjoni”. Il-politika kummerċjali komuni hija waħda mill-eżempji rari ta’ kompetenza purament esterna tal-Unjoni. Filwaqt li l-Artikolu 207(2) TFUE jagħti s-setgħa lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill, li jaġixxu permezz ta’ regolamenti skont il-proċedura leġiżlattiva ordinarja, jadottaw il-miżuri li jiddefinixxu l-qafas għall-implementazzjoni tal-politika kummerċjali komuni, tali regolamenti huma miżuri ta’ azzjoni esterna (maħsuba sabiex jirregolaw, permezz ta’ atti leġiżlattivi tal-Unjoni, il-kummerċ ma’ Stati terzi). Il-kompetenza interna ekwivalenti hija l-kompetenza għall-approssimazzjoni ta’ liġijiet prevista fl-Artikoli 114 u 115 TFUE sabiex tirregola s-suq intern, li l-Artikolu 4(2)(a) TFUE jiddefinixxi bħala kompetenza kondiviża.

64. Għall-kuntrarju tal-Artikolu 3(1) TFUE, li ma jgħid xejn espressament dwar kompetenza esterna, l-Artikolu 3(2) TFUE jagħmel riferiment għaċ-ċirkustanzi li fihom l-Unjoni Ewropea “għandha wkoll kompetenza esklużiva li tikkonkludi ftehim internazzjonali”. L-erba’ ( 21 ) raġunijiet previsti minn dawk li abbozzaw it-Trattat (“meta l-konklużjoni tiegħu tkun prevista f’att leġislattiv ta’ l-[Unjoni Ewropea]”, “[meta l-konklużjoni tiegħu] tkun meħtieġa sabiex l-[Unjoni Ewropea] tkun tista’ teżerċita l-kompetenza interna tagħha”, “sal-punt fejn il-konklużjoni tiegħu tista’ tolqot xi regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom”) jirriflettu u kważi jikkodifikaw ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 22 ). L-Artikolu 216 TFUE (li fih jinsabu d-dispożizzjonijiet iddettaljati li jirregolaw meta l-Unjoni Ewropea “tista’ tikkonkludi ftehim ma’ pajjiż terz wieħed jew iktar jew ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali”) bl-istess mod jirrifletti u jikkodifika l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-eżistenza tal-kompetenza esterna tal-Unjoni; dan l-artikolu għandu rabta diretta mad-diviżjoni ta’ kompetenzi mħaddma mill-Artikoli 2 sa 4 TFUE. L-Artikolu 216(1) TFUE jiddetermina l-eżistenza tal-kompetenza esterna tal-Unjoni iżda mhux in-natura esklużiva tagħha — din tal-aħħar hija ddeterminata mill-Artikolu 3(1) u (2) TFUE.

65. F’dan il-kuntest ngħaddi sabiex inqis il-kompetenza esterna f’iktar dettall.

66. B’rabta mal-politika kummerċjali komuni, l-Artikolu 3(1)(e) TFUE jgħid li l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva f’dan il-qasam. L-Artikolu 207 TFUE jagħmilha ċara li l-politika kummerċjali komuni “għandha tkun ibbażata fuq […] il-konklużjoni ta’ ftehim tariffarji u dawk kummerċjali rigward [diversi oqsma]”. L-ewwel raġuni skont l-Artikolu 216(1) TFUE tindika li l-Unjoni Ewropea tista’ tikkonkludi ftehim internazzjonali “meta t-Trattati jipprovdu għal dan”. Għalhekk, sakemm suġġett partikolari jkun jaqa’ fil-politika kummerċjali komuni (kwistjoni taħraq li għaliha hija ddedikata ħafna mill-analiżi fil-bqija ta’ dawn il-konklużjonijiet), l-Unjoni Ewropea jkollha kompetenza esterna esklużiva li tikkonkludi ftehim internazzjonali li jkun jappartjeni lil dak is-suġġett. Kompetenzi esklużivi oħra elenkati fl-Artikolu 3(1) TFUE jista’ jkollhom rabta ma’ raġunijiet oħra skont l-Artikolu 216(1) TFUE, partikolarment it-tieni raġuni (“meta l-konklużjoni ta’ ftehim tkun […] meħtieġa sabiex jinkiseb, fil-qafas tal-politika ta’ l-[Unjoni Ewropea], wieħed mill-objettivi stabbiliti mit-Trattati”).

67. Jekk waħda mir-raġunijiet skont l-Artikolu 3(2) TFUE tkun issodisfatta u l-Unjoni Ewropea jkollha kompetenza esterna skont ir-regoli dettaljati li jagħtu kompetenza sabiex tikkonkludi ftehimiet internazzjonali skont l-Artikolu 216(1) TFUE, din il-kompetenza esterna tkun esklużiva. Ejjew neżaminaw fil-qosor kull raġuni waħda wara l-oħra.

68. L-ewwel nett, nistgħu nidentifikaw “att ta’ l-Unjoni legalment vinkolanti” li jipprovdi sabiex l-Unjoni Ewropea tikkonkludi tali ftehim internazzjonali [it-tielet raġuni skont l-Artikolu 216(1) TFUE]? Jekk huwa hekk, u jekk dak l-att ikun “att leġiżlattiv ta’ l-[Unjoni Ewropea]” [l-ewwel raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE] ( 23 ), il-kompetenza esterna tal-Unjoni tkun esklużiva ( 24 ).

69. It-tieni nett, il-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali hija “meħtieġa sabiex jinkiseb, fil-qafas tal-politika ta’ l-[Unjoni Ewropea], wieħed mill-objettivi stabbiliti mit-Trattati” [it-tieni raġuni skont l-Artikolu 216(1) TFUE]? Jekk huwa hekk, u jekk il-kompetenza interna tal-Unjoni Ewropea sempliċement ma tkunx tista’ fil-prattika tiġi eżerċitata mingħajr ma jkun hemm ukoll komponent estern [it-tieni raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE], il-kompetenza esterna tal-Unjoni li tirriżulta tkun bl-istess mod esklużiva. Kif il-ġurisprudenza ta’ qabel Lisbona turi, sitwazzjonijiet bħal dawn huma rari imma possibbli ( 25 ).

70. Fl-aħħar nett, diġà kien hemm tant attività leġiżlattiva tal-Unjoni li l-Unjoni Ewropea issa għandha kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni permezz tal-“effett ERTA” ikkodifikat ( 26 )? Jekk jintwera li l-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali “tista’ tolqot xi regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom” ( 27 ), dan awtomatikament jissodisfa l-kundizzjonijiet tar-raba’ raġuni skont l-Artikolu 216(1) TFUE u tat-tielet raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE; u l-Unjoni Ewropea, għaldaqstant, ikollha kompetenza esterna esklużiva.

71. Jekk ma jkollhiex kompetenza esterna esklużiva bis-saħħa tal-Artikolu 3 TFUE, l-Unjoni Ewropea jkollha kompetenza esterna kondiviża bis-saħħa tal-Artikoli 2 u 4 TFUE (li jirregolaw il-kompetenza kondiviża) u tal-Artikolu 216 TFUE (li jagħti kompetenza esterna); jew ma hemm ebda kompetenza esterna tal-Unjoni, minbarra forsi kompetenza esterna parallela ( 28 )? Hawnhekk is-sitwazzjoni hija iktar ikkumplikata.

72. L-ewwel nett, jeħtieġ jiġi eżaminat jekk attwalment teżistix kompetenza kondiviża skont l-Artikolu 4 TFUE. Jekk nassumu li t-tweġiba għal din il-mistoqsija hija fl-affermattiv, allura wieħed jagħti ħarsa lejn l-Artikolu 216(1) TFUE sabiex jara jekk hijiex issodisfatta waħda mir-raġunijiet elenkati hemmhekk li tagħti lill-Unjoni Ewropea kompetenza tidħol għal ftehim internazzjonali. Minħabba li, abbażi ta’ din l-ipoteżi, ma hemmx kompetenza esterna esklużiva skont l-Artikolu 3(2) TFUE, x’aktarx li huma l-ewwel, it-tieni u t-tielet raġuni skont dik id-dispożizzjoni li ser ikunu rilevanti. It-taħlita tal-Artikolu 4 TFUE u tal-Artikolu 216(1) TFUE toħloq il-kundizzjonijiet meħtieġa għall-eżistenza tal-kompetenza esterna kondiviża tal-Unjoni. Xi ngħidu mbagħad dwar l-eżerċizzju tagħha?

73. Hawnhekk jeħtieġ li mmorru lura għall-Artikolu 2(2) TFUE u għad-dritt tal-ewwel għażla tal-Unjoni Ewropea. Jekk l-Unjoni Ewropea ma tagħżilx li teżerċita dan id-dritt, il-kompetenza esterna — bħall-kompetenza interna — tibqa’ għand l-Istati Membri, u jsegwi li huma (u mhux l-Unjoni Ewropea) ikunu kompetenti jinnegozjaw, jiffirmaw u jikkonkludu ftehim internazzjonali li s-suġġett tiegħu jaqa’ f’dan il-qasam ta’ kompetenza kondiviża. Madankollu, it-test tal-Artikolu 2(2) TFUE jista’ jinqara bħala li jippermetti lill-Unjoni Ewropea teżerċita d-dritt tal-ewwel għażla tagħha b’rabta kemm mal-kompetenza esterna kif ukoll ma’ dik interna.

74. Jekk din il-propożizzjoni tiġi aċċettata, dan ma jkunx jimplika li l-Unjoni Ewropea għandha dritt mingħajr ebda rbit li tasserixxi kompetenza esterna fuq kull qasam ta’ kompetenza kondiviża elenkat fl-Artikolu 4 TFUE irrispettivament minn jekk tkunx għażlet li teżerċita dan id-dritt internament. Fis-seduta, il-Kunsill saħaq li l-kwistjoni ta’ jekk l-Unjoni Ewropea jew l-Istati Membri jeżerċitawx kompetenza esterna sabiex jikkonkludu ftehim internazzjonali partikolari f’qasam ta’ kompetenza kondiviża hija “għażla politika”. Kif nifhimha jiena, is-salvagwardji legali li huma l-bażi ta’ din l-għażla politika jinsabu fil-proċeduri ddettaljati stabbiliti fl-Artikolu 218 TFUE. L-Artikolu 218(2) TFUE jipprovdi li “[i]l-Kunsill għandu jawtorizza l-ftuħ tan-negozjati, jadotta direttivi ta’ negozjati, jawtorizza l-iffirmar ta’ ftehim u jikkonkludihom”. Paragrafi sussegwenti jindikaw li l-ftuħ ta’ negozjati [Artikolu 218(3) TFUE], l-iffirmar tal-ftehim [Artikolu 218(5) TFUE] u l-konklużjoni tiegħu [Artikolu 218(6) TFUE] jeħtieġu, kull wieħed minnhom, deċiżjonijiet separati tal-Kunsill — jiġifieri, deċiżjonijiet tal-Istati Membri li jaġixxu fil-kapaċità tagħhom bħala membri tal-Kunsill li jawtorizzaw lill-istituzzjoni tal-Unjoni adatta sabiex taġixxi. Tul il-proċedura kollha l-Kunsill jaġixxi b’maġġoranza kkwalifikata ħlief għal ċerti oqsma fejn tkun meħtieġa l-unanimità [Artikolu 218(8) TFUE]; u l-konklużjoni tal-ftehim sa fejn tkun tirrappreżenta eżerċizzju tal-kompetenza esterna tal-Unjoni normalment ukoll teħtieġ il-kunsens tal-Parlament Ewropew, jew għall-inqas il-konsultazzjoni miegħu [Artikolu 218(6)(a) u (b) TFUE, rispettivament].

75. Minn dan isegwi li ftehim internazzjonali li jkun ikopri oqsma li jaqgħu fil-kompetenza esterna kondiviża u li eventwalment jiġi ffirmat u konkluż mill-Unjoni Ewropea waħedha jkun kunċettwalment differenti għalkollox minn ftehim internazzjonali li jkun ikopri biss oqsma li jaqgħu fil-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni Ewropea. Fl-ewwel każ, l-Istati Membri flimkien (li jaġixxu fil-kapaċità tagħhom bħala membri tal-Kunsill) ikollhom is-setgħa jaqblu li l-Unjoni Ewropea għandha taġixxi jew li jinsistu li jkomplu jeżerċitaw kompetenza esterna individwalment. Fit-tieni każ, huma ma jkollhomx għażla bħal din, minħabba li l-kompetenza esterna esklużiva tkun diġà tal-Unjoni Ewropea.

76. Jekk ftehim internazzjonali jiġi ffirmat kemm mill-Unjoni Ewropea kif ukoll mill-Istati Membri kostitwenti tagħha, kemm l-Unjoni Ewropea kif ukoll l-Istati Membri jkunu, bħala materja tad-dritt internazzjonali, Partijiet għal dak il-ftehim. Dan ikollu konsegwenzi, b’mod partikolari f’dak li jkollu x’jaqsam ma’ responsabbiltà għal ksur tal-ftehim u mad-dritt ta’ azzjoni fir-rigward ta’ tali ksur. Għal finijiet ta’ trasparenza fl-Unjoni Ewropea u fl-interess tal-pajjiż terz (jew pajjiżi terzi) li miegħu (jew magħhom) dan il-ftehim internazzjonali jkun qiegħed jiġi konkluż, jidher li tkun, għalhekk, ħaġa mixtieqa li tali deċiżjonijiet jindikaw b’mod ċar ħafna l-aspetti preċiżi tal-kompetenza kondiviża li l-Istati Membri (li jaġixxu fil-kapaċità tagħhom bħala membri tal-Kunsill) ikunu qablu li għandhom jiġu eżerċitati mill-Unjoni Ewropea, minn naħa, u li jkunu (għadhom) qegħdin jiġu eżerċitati mill-Istati Membri, min-naħa l-oħra. Dikjarazzjoni ta’ kompetenzi mehmuża mal-ftehim inkwistjoni lanqas tkun, jidhirli, mingħajr siwi.

77. Fl-aħħar nett, meta ftehim internazzjonali jkun iffirmat kemm mill-Unjoni Ewropea kif ukoll mill-Istati Membri, kull Stat Membru jibqa’ ħieles skont id-dritt internazzjonali li jittermina dak il-ftehim skont kwalunkwe proċedura ta’ terminazzjoni li tkun adatta skont il-ftehim. Il-parteċipazzjoni tiegħu fil-ftehim tkun, wara kollox, bħala Stat Parti sovran, mhux bħala sempliċi ħaġa miżjuda tal-Unjoni Ewropea (u l-fatt li l-Unjoni Ewropea seta’ kellha r-rwol prinċipali fin-negozjazzjoni tal-ftehim ikun, għal dawk il-finijiet, irrilevanti). Madankollu, li kieku l-Istat Membru kellu jagħmel hekk, l-effett tal-Artikolu 216(2) TFUE jkun li — bħala materja tad-dritt tal-Unjoni — huwa jkompli jkun marbut mill-oqsma tal-ftehim konkluż skont il-kompetenza tal-Unjoni (minħabba li jkun Stat Membru tal-Unjoni) jekk u sakemm l-Unjoni Ewropea ma titterminax il-ftehim ( 29 ). Il-kapaċità li Stat Membru jieħu azzjoni b’mod indipendenti billi jaġixxi skont id-dritt internazzjonali jirrifletti l-kompetenza internazzjonali kontinwa tal-Istat Membru; il-fatt li l-Istat Membru jibqa’ parzjalment marbut mill-ftehim anki jekk, meta jaġixxi skont id-dritt internazzjonali, huwa jitterminah, ma jirriflettix id-dritt internazzjonali iżda d-dritt tal-Unjoni.

78. Il-pożizzjoni hija differenti meta l-Istati Membri jkollhom kompetenza esklużiva għal parti waħda jew iktar ta’ ftehim internazzjonali (u l-bqija tal-ftehim tkun taqa’ fil-kompetenza esklużiva jew kondiviża tal-Unjoni Ewropea): hawnhekk kemm l-Istati Membri kif ukoll l-Unjoni Ewropea jkollhom jikkonkludu l-ftehim ( 30 ).

79. Madankollu, jekk nassumu dejjem li ser ikun meħtieġ li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta għat-tieni parti tat-talba, huwa meħtieġ li l-Qorti tal-Ġustizzja tistabbilixxi min għandu l-kompetenza b’rabta ma’ kull dispożizzjoni tal-EUSFTA?

80. Fil-fehma tiegħi, dan ma huwiex meħtieġ.

81. Il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara fl-Opinjoni 2/00 li, jekk wieħed jassumi li l-kompetenza li jiġi konkluż ftehim internazzjonali tkun kondiviża bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, sa fejn preċiżament iwasslu kemm il-kompetenzi esklużivi tal-Unjoni Ewropea kif ukoll il-kompetenzi kondiviżi (jew esklużivi) tal-Istati Membri fir-rigward ta’ ftehim speċifiku ma jistax, bħala tali, ikun ta’ rilevanza għall-kompetenza tal-Unjoni Ewropea sabiex tikkonkludi dak il-ftehim u, b’mod iktar ġenerali, għall-validità sostantiva jew proċedurali tad-deċiżjoni tal-Unjoni Ewropea li tikkonkludih ( 31 ). L-għan tal-proċedura tal-Artikolu 218(11) TFUE huwa speċifikament li jiġu evitati l-kumplikazzjonijiet li jistgħu jinqalgħu, kemm fil-livell internazzjonali kif ukoll fil-livell tal-Unjoni, jekk id-deċiżjoni li jiġi konkluż il-ftehim tkun instabet li kienet invalida ( 32 ). Ma huwiex għall-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest ta’ dik il-proċedura, li tipprovdi gwida speċifika dwar min għandu kompetenza b’rabta ma’ kull waħda mid-dispożizzjonijiet tal-ftehim ikkonċernat u min għandu jkun responsabbli sabiex jitwettaq l-obbligu internazzjonali li l-ftehim iġib miegħu ( 33 ).

82. Minflok, sabiex nagħti risposta għat-tieni parti tat-talba tal-Kummissjoni, ser neżamina għal liema partijiet tal-EUSFTA l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva [abbażi jew tal-Artikolu 3(1) TFUE jew tal-Artikolu 3(2) TFUE], jekk hemmx partijiet li fir-rigward tagħhom il-kompetenza hija kondiviża mal-Istati Membri (abbażi tal-Artikolu 4 TFUE), u jekk għadx hemm partijiet oħra li għalihom l-Unjoni Ewropea ma għandhiex kompetenza. L-EUSFTA huwa ftehim eteroġenu ħafna. Dan ifisser li, neċessarjament, l-analiżi sabiex tiġi stabbilita l-kompetenza u n-natura (esklużiva jew kondiviża) tagħha ser ikollha (skont il-kuntest) tiffoka fuq kapitolu wieħed jew fuq gruppi ta’ kapitoli tal-EUSFTA, fuq parti jew fuq partijiet ta’ dak il-ftehim jew, kultant, fuq dispożizzjoni waħda.

83. Minkejja l-fatt li t-talba tikkonċerna biss l-allokazzjoni ta’ kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri, xi osservazzjonijiet bil-miktub (l-iktar dawk tal-Kunsill) jissuġġerixxu li jista’ jkun hemm ukoll kwistjoni li tirrigwarda l-proċess li permezz tiegħu l-Kummissjoni nnegozjat l-EUSFTA u issa qiegħda tipproponi li tiffirmah. Filwaqt li d-direttivi ta’ negozjazzjoni jipprovdu sabiex jiġi nnegozjat ftehim imħallat, il-Kummissjoni nnegozjat l-EUSFTA bħala ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u Singapor waħedhom. Il-Kummissjoni b’hekk naqset milli tqis l-Artikolu 218(4) TFUE u l-prinċipju ta’ kooperazzjoni reċiproka u leali stabbilit fl-Artikolu 13(2) TUE?

84. Fil-fehma tiegħi, la huwa meħtieġ u lanqas ma huwa xieraq, fil-kuntest ta’ din il-proċedura, li tittieħed pożizzjoni fuq din il-kwistjoni. Il-proċess li bih l-EUSFTA kien innegozjat, bħala tali, ma jaffettwax l-allokazzjoni tal-kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha sabiex jikkonkluduh. Għalhekk, din il-kwistjoni taqa’ lil hinn mill-ambitu tal-talba tal-Kummissjoni. Lanqas (bħala prinċipju) nuqqas li jkunu osservati regoli dwar proċess skont id-dritt tal-Unjoni ma jaffettwa l-validità tal-ftehim bħala materja tad-dritt internazzjonali ( 34 ). Għalhekk m’iniex ser nindirizza iktar din il-kwistjoni.

85. Importanti wkoll li wieħed jiftakar li t-talba tal-Kummissjoni ma tirrigwardax il-kompatibbiltà materjali (ta’ xi parti) tal-EUSFTA mat-Trattati. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex qiegħda tintalab tqis, pereżempju, il-kompatibbiltà ta’ mekkaniżmu ta’ STIS mat-Trattati. Din ix-xorta ta’ soluzzjoni ta’ tilwim tidher mhux biss fl-EUSFTA imma wkoll fi ftehimiet oħra dwar kummerċ u investiment li kienu nnegozjati dan l-aħħar jew li qegħdin ikunu nnegozjati mill-Unjoni Ewropea. F’din il-proċedura l-kwistjoni dwar il-mekkaniżmu ta’ STIS (u forom oħra ta’ soluzzjoni ta’ tilwim li l-EUSFTA jipprovdi għalihom) hija biss dwar “min jista’ jiddeċiedi”. L-analiżi tiegħi f’dawn il-konklużjonijiet hija, għalhekk, bla ħsara għal tali kwistjonijiet (jekk ikun hemm) li jistgħu jinqalgħu dwar il-kompatibbiltà materjali tal-EUSFTA, inklużi d-dispożizzjonijiet dwar il-mekkaniżmu ta’ STIS, mat-Trattati ( 35 ).

86. Fl-aħħar nett (u forsi huwa ovvju) il-konklużjonijiet tiegħi f’din il-proċedura huma limitati għall-EUSFTA. Huma, għalhekk, bla ħsara għall-allokazzjoni ta’ kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri fir-rigward ta’ ftehimiet oħra dwar kummerċ u investiment.

87. Fil-bqija tal-konklużjonijiet tiegħi l-ewwel ser insemmi l-prinċipji bażiċi li jirregolaw l-allokazzjoni ta’ kompetenzi esterni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri u l-bażi legali tal-azzjoni tal-Unjoni. Imbagħad ser niddiskuti l-karatteristiċi bażiċi tal-kompetenza esklużiva espliċita tal-Unjoni Ewropea fuq il-politika kummerċjali komuni [Artikolu 207(1) TFUE], il-kompetenza esklużiva impliċita tagħha [Artikolu 3(2) TFUE] u l-kompetenza kondiviża tagħha (Artikolu 4 TFUE) fuq azzjoni esterna. F’dan il-kuntest ġenerali mbagħad ser ngħaddi għall-allokazzjoni ta’ kompetenzi fir-rigward tal-materji koperti mill-EUSFTA.

L-allokazzjoni ta ’ kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri u l-bażi legali għall-konklużjoni tal-EUSFTA

88. Fis-seduta deher ċar li l-Kunsill u għadd ta’ Stati Membri jqisu li l-ewwel nett għandha tiġi stabbilita l-allokazzjoni ta’ kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri fir-rigward tal-EUSFTA, u dan qabel ma tiġi ddeterminata, bħala stadju sussegwenti, il-bażi legali li fuqha għandha tistrieħ id-deċiżjoni tal-Unjoni Ewropea li tiffirma u tikkonkludi l-EUSFTA.

89. Huwa ċar li Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex qiegħda tintalab sabiex tiddetermina din it-tieni kwistjoni hawnhekk. Madankollu, fil-fehma tiegħi, il-Kunsill u għadd ta’ Stati Membri fehmu ħażin ir-relazzjoni bejn il-prinċipji li jirregolaw l-allokazzjoni tal-kompetenzi (esterni) u dawk li jirregolaw l-għażla tal-bażi legali ta’ azzjoni tal-Unjoni.

90. L-Unjoni Ewropea għandha biss setgħat mogħtija lilha ( 36 ). Hija, għalhekk, għandha torbot miżura li hija tadotta ma’ dispożizzjoni tat-Trattat li tagħtiha s-setgħa tapprova dik il-miżura ( 37 ). Din il-bażi legali għandha tiġi stabbilita fuq fatturi oġġettivi li jistgħu jkunu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju, li jinkludu l-għan u l-kontenut tal-miżura ( 38 ).

91. Fl-Opinjoni 1/08, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li n-natura, esklużiva jew le, tal-kompetenza tal-Unjoni Ewropea li tikkonkludi ftehimiet, u l-bażi legali li għandha tintuża għal dan il-fini huma żewġ kwistjonijiet marbuta ħafna mill-qrib ma’ xulxin ( 39 ). Tabilħaqq, il-kwistjoni ta’ jekk l-Unjoni Ewropea waħedha għandhiex il-kompetenza tikkonkludi ftehim, jew jekk tali kompetenza hijiex kondiviża mal-Istati Membri tiddependi, inter alia, mill-portata tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li għandhom il-kapaċità jagħtu s-setgħa lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea jipparteċipaw fil-ftehim ( 40 ).

92. Li jiġi stabbilit li l-Unjoni Ewropea għandha wara kollox il-kompetenza taġixxi f’qasam partikolari (u, għalhekk, li tiġi identifikata l-bażi legali għal tali azzjoni) hija, għalhekk, kundizzjoni meħtieġa qabel tiġi ddeterminata l-allokazzjoni tal-kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri, skont l-Artikoli 3 u 4 TFUE, fir-rigward ta’ azzjoni esterna speċifika ( 41 ).

93. Fl-identifikazzjoni tal-bażi legali, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, meta ftehim tal-Unjoni Ewropea jkollu iktar minn għan wieħed jew ikun jikkomprendi żewġ komponenti jew iktar li minnhom wieħed ikun identifikabbli bħala l-għan jew il-komponent ewlieni jew predominanti, filwaqt li l-ieħor jew l-oħrajn ikun jew ikunu biss inċidentali jew estremament limitat jew limitati fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom, l-Unjoni Ewropea jkollha tikkonkludi dak il-ftehim ibbażat fuq bażi legali waħda, jiġifieri dik meħtieġa mill-għan jew mill-komponent ewlieni jew predominanti ( 42 ). Għalhekk, jekk l-għan predominanti tal-EUSFTA huwa dak li tiġi segwita l-politika kummerċjali komuni, u aspetti oħra tiegħu għandhom jitqiesu kif jixraq bħala li jew jikkostitwixxu żieda meħtieġa ma’ dak il-komponent ewlieni jew bħala li huma estremament limitati fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom, il-bażi legali sostantiva għall-konklużjoni ta’ dan il-ftehim tkun l-Artikolu 207(1) TFUE ( 43 ). Mill-Artikolu 3(1)(e) TFUE mbagħad isegwi li l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva li tikkonkludi l-EUSFTA ( 44 ).

94. Min-naħa l-oħra, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tistabbilixxi li l-EUSFTA fl-istess waqt isegwi għadd ta’ għanijiet, jew għandu diversi komponenti, li għandhom rabta bejniethom li ma tistax tinħall mingħajr ma l-wieħed ikun inċidentali għall-oħrajn, b’mod li jkunu applikabbli diversi dispożizzjonijiet tat-Trattati, l-att tal-Unjoni Ewropea li jikkonkludi dan il-ftehim ikollu jkun ibbażat fuq id-diversi bażijiet legali li jkunu jaqblu ma’ dawk il-komponenti ( 45 ).

95. F’dan il-kuntest issa ngħaddi għall-kamp ta’ applikazzjoni tal-politika kummerċjali komuni skont it-tifsira tal-Artikolu 207 TFUE.

L-Artikolu 207(1), (5) u (6) TFUE

96. Il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat il-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea fuq il-politika kummerċjali komuni ħafna qabel id-dħul fis-seħħ tal-Artikolu 3(1)(e) TFUE, li issa jikkonferma espressament il-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea fuq din il-politika. Għalhekk, proprju fl-ewwel opinjoni tagħha mogħtija abbażi ta’ (dak li llum huwa) l-Artikolu 218(11) TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-kompetenza esklużiva fuq il-politika kummerċjali komuni kienet iġġustifikata minħabba li jekk l-Istati Membri jitħallew jeżerċitaw setgħat konkorrenti f’dan il-qasam, dan “ikun ifisser rikonoxximent li, f’relazzjonijiet ma’ pajjiżi terzi, Stati Membri jistgħu jadottaw pożizzjonijiet li jkunu differenti minn dawk li l-[Unjoni Ewropea] ikun biħsiebha tadotta, u b’hekk jgħawġu l-qafas istituzzjonali, joħolqu dubju dwar il-fiduċja reċiproka fl-[Unjoni Ewropea] u ma jħallux lil din tal-aħħar twettaq ix-xogħol tagħha għad-difiża tal-interess komuni” ( 46 ). Din il-motivazzjoni hija konsistenti mal-bini tal-unjoni doganali stabbilita mit-Trattat ta’ Ruma. Internament, din l-unjoni tikkonsisti fi projbizzjoni assoluta ta’ dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet u esportazzjonijiet u ta’ piżijiet li jkollhom effett ekwivalenti bejn l-Istati Membri ( 47 ). Fl-istess waqt it-Trattati jafdaw ix-xogħol ta’ difiża tal-interessi kummerċjali tal-Unjoni Ewropea esternament lill-Unjoni Ewropea u lill-istituzzjonijiet tagħha. Jekk l-Istati Membri jkunu jistgħu jmexxu l-politika kummerċjali tagħhom stess mad-dinja ta’ barra (u tabilħaqq isegwu l-interessi tagħhom stess f’dan il-kuntest) b’mod parallel mal-azzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, dan manifestament iġib ir-riskju li ssir ħsara lil din il-funzjoni essenzjali.

97. Il-Kummissjoni f’din il-proċedura tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja teżamina mill-ġdid il-ġurisprudenza l-imgħoddija tagħha dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-politika kummerċjali komuni. Il-mistoqsija hi: kemm kiber il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-politika bħala riżultat tal-bidliet introdotti mit-Trattat ta’ Lisbona (b’mod partikolari fir-rigward ta’ aspetti kummerċjali tal-proprjetà intellettwali, investiment barrani dirett, kummerċ ta’ servizzi, l-eċċezzjoni relatata mal-qasam tat-trasport fl-Artikolu 207(5) TFUE u l-limiti li jirriżultaw mill-Artikolu 207(6) TFUE)?

98. Ċerti Stati Membri ssuġġerew li, wara l-Opinjoni 1/94 tal-Qorti tal-Ġustizzja, ma għadux xieraq li l-politika kummerċjali komuni titqies bħala “dinamika”.

99. Jiena m’iniex konvinta li huwa partikolarment utli li jsir dibattitu dwar jekk il-politika kummerċjali komuni hijiex “dinamika” jew le. Dak li jimporta huwa li l-Artikolu 207(1) TFUE għandu jiġi interpretat b’mod li jħares kemm il-kliem ta’ din id-dispożizzjoni kif ukoll li jiggarantixxi li l-Unjoni Ewropea tkun tista’ tmexxi politika kummerċjali komuni effettiva f’ambjent kummerċjali internazzjonali li jevolvi b’mod permanenti.

100. Naqbel mal-fehma espressa mill-Avukat Ġenerali Wahl fil-kuntest tal-Proċedura ta’ opinjoni 3/15 li, minħabba li prattiki, tendenzi u xejriet fil-kummerċ jevolvu tul iż-żmien, is-suġġett tal-kummerċ internazzjonali la jista’ jiġi ddeterminat fl-astratt u lanqas ma jista’ jiġi identifikat b’mod statiku u riġidu ( 48 ). Madankollu, dak li għandu jitqies bħala “politika kummerċjali” jew “politika ta’ investiment” fir-relazzjonijiet internazzjonali u dak li jikkostitwixxi l-politika kummerċjali komuni, bħala materja tad-dritt tal-Unjoni, ma humiex neċessarjament l-istess.

101. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll il-ħtieġa li tiġi ggarantita l-effikaċja tal-politika kummerċjali komuni tal-Unjoni Ewropea. Fl-Opinjoni 1/78, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li ma jkunx għadu possibbli titwettaq politika kummerċjali komuni ta’ siwi jekk l-Unjoni Ewropea ma tkunx f’pożizzjoni wkoll li jkollha għad-dispożizzjoni tagħha mezzi ta’ azzjoni li jkunu jmorru lil hinn minn strumenti intiżi li jkollhom effett biss fuq l-aspetti tradizzjonali ta’ kummerċ estern. “Politika kummerċjali” f’dan is-sens tkun iddestinata li tisfa bla siwi matul iż-żmien ( 49 ) u, għalhekk, bil-mod il-mod ma tħallix lill-Unjoni Ewropea twettaq il-funzjoni tagħha bħala sieħba fil-kummerċ dinji, kemm permezz ta’ relazzjonijiet bilaterali ma’ pajjiżi mhux membri kif ukoll permezz ta’ azzjoni multilaterali ( 50 ). Il-politika kummerċjali komuni ma hijiex, għalhekk, limitata għal miżuri li jsegwu għanijiet kummerċjali. Hija tista’ tinkludi miżuri li jsegwu għanijiet li ma jkunux purament kummerċjali bħalma huma l-iżvilupp ( 51 ), il-politika barranija u ta’ sigurtà ( 52 ), jew il-protezzjoni tal-ambjent jew tas-saħħa tal-bniedem ( 53 ), dejjem sakemm dawn il-miżuri jkollhom ukoll effetti diretti u immedjati fuq il-kummerċ. L-interazzjoni bejn il-politika kummerċjali komuni u l-prinċipji u l-għanijiet (l-oħra) tal-azzjoni esterna tal-Unjoni Ewropea hija espressament irrikonoxxuta fl-aħħar sentenza tal-Artikolu 207(1) TFUE.

102. Madankollu, dan ma jfissirx li ma hemmx limiti għall-kamp ta’ applikazzjoni tal-politika kummerċjali komuni. Lanqas il-fatt li kwistjoni tiġi indirizzata fi ftehim kummerċjali (u ta’ investiment) ma huwa biżżejjed sabiex dik il-kwistjoni tkun taqa’ fil-politika kummerċjali komuni. Ftehimiet jew dispożizzjonijiet li atturi oħra fid-dritt internazzjonali jistgħu jabbozzaw bħala parti mill-politika tan-negozju jew tal-kummerċ ma jaqgħux neċessarjament fid-definizzjoni ta’ “politika kummerċjali komuni” fit-Trattati. Fid-definizzjoni ta’ din il-politika l-Qorti tal-Ġustizzja hija limitata mill-kliem tal-Artikoli 206 u 207 TFUE.

103. Dak li huwa importanti għall-finijiet tal-Artikolu 207 TFUE huwa li l-azzjoni (interna jew esterna) tal-Unjoni Ewropea għandha tkun speċifikament relatata mal-kummerċ internazzjonali, jiġifieri kummerċ ma’ pajjiżi mhux membri (mhux kummerċ fis-suq intern) ( 54 ), fis-sens li l-azzjoni tkun essenzjalment intiża sabiex tippromwovi, tiffaċilita jew tirregola l-kummerċ u jkollha effetti diretti u immedjati fuq il-kummerċ ( 55 ). Għalhekk, is-sempliċi fatt li att tal-Unjoni Ewropea jista’ jkollu implikazzjonijiet għall-kummerċ internazzjonali ma huwiex biżżejjed sabiex jaqa’ fil-politika kummerċjali komuni.

104. Meta ssir distinzjoni bejn impenji (internazzjonali) li jaqgħu fil-politika kummerċjali komuni u dawk li l-għan primarju tagħhom ikun it-titjib tal-funzjonament tas-suq intern, huwa importanti li jiġi ddeterminat jekk l-għan tal-ftehim essenzjalment ikunx jew le li jestendi lil hinn mit-territorju tal-Unjoni Ewropea l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li diġà “ġeneralment tkun twettqet” mil-leġiżlazzjoni sekondarja tal-Unjoni relatata mal-kummerċ fis-suq intern ( 56 ). Jekk dan huwa hekk, wieħed ikun jista’ jassumi li dan il-ftehim għandu l-għan li jippromwovi l-kummerċ internazzjonali u li l-konklużjoni tiegħu, għalhekk, taqa’ taħt il-politika kummerċjali komuni. Għall-kuntrarju, meta din l-approssimazzjoni “interna” tkun preċiżament is-suġġett tal-ftehim, l-għan predominanti tal-ftehim ikun it-titjib tal-funzjonament tas-suq intern u, għalhekk, ikun jaqa’ barra mill-politika kummerċjali komuni, anki jekk ikollu effetti fuq il-kummerċ internazzjonali ( 57 ).

105. Għadd ta’ partijiet huma mħassba, b’mod ġenerali jew fil-kuntest ta’ kapitolu speċifiku tal-EUSFTA, li l-interpretazzjoni wiesgħa tal-Kummissjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-politika kummerċjali komuni wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona ddgħajjef l-Artikolu 207(6) TFUE.

106. Fl-opinjoni tiegħi, l-Artikolu 207(6) TFUE jirrigwarda biss l-eżerċizzju tal-kompetenzi li l-Unjoni Ewropea tieħu mill-Artikolu 207(1) TFUE. L-Artikolu 207(6) TFUE jippreżumi li din il-kompetenza kienet ġiet stabbilita. Dan l-artikolu għalhekk ma jistax jibdel il-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni Ewropea skont l-Artikolu 207(1) TFUE. L-Artikolu 207(6) TFUE jimponi żewġ limitazzjonijiet, anki jekk it-tieni tidher li hija applikazzjoni tal-ewwel.

107. L-ewwel nett, l-eżerċizzju tal-kompetenza fuq il-politika kummerċjali komuni ma tistax tolqot id-delimitazzjoni tal-kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri. Fil-fehma tiegħi, din l-ewwel limitazzjoni tikkostitwixxi espressjoni tal-prinċipju ta’ għoti ta’ kompetenza stabbilit fl-Artikolu 2(1) u (2) TFUE u elaborat ulterjorment fid-Dikjarazzjoni Nru 18 b’rabta mad-delimitazzjoni ta’ kompetenzi ( 58 ). Fi kliem ieħor, l-eżerċizzju tal-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea fuq il-politika kummerċjali komuni ma tistax tbiddel jew tolqot b’xi mod ieħor id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar l-allokazzjoni ta’ kompetenzi f’oqsma oħra li jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-kompetenza (bħal, pereżempju, il-kummerċ fis-suq intern). L-Artikolu 207(2) TFUE jsaħħaħli din l-interpretazzjoni, minħabba li jipprevedi bażi legali sabiex jiġu adottati “[…] il-miżuri li jiddefinixxu l-qafas għall-implementazzjoni tal-politika kummerċjali komuni”, pjuttost milli jgħid li l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva fuq il-miżuri kollha li jista’ jkollhom jiġu adottati sabiex jitwettqu obbligi li jirriżultaw minn ftehim konkluż mill-Unjoni Ewropea fl-eżerċizzju tal-kompetenza esklużiva tagħha fuq il-politika kummerċjali komuni.

108. B’hekk, pereżempju, l-eżerċizzju mill-Unjoni Ewropea tal-kompetenza esklużiva tagħha skont l-Artikolu 207(1) TFUE fir-rigward tal-Ftehim TRIPS fl-intier tiegħu ( 59 ) ma jfissirx li l-Unjoni Ewropea hija kompetenti tirregola kull waħda mill-materji koperti minn dan il-ftehim fis-suq intern. Lanqas ma jista’ tali eżerċizzju jimmodifika l-allokazzjoni ta’ kompetenzi esterni bejn l-Istati Membri u l-Unjoni Ewropea fir-rigward ta’ drittijiet tal-proprjetà intellettwali b’mod ġenerali.

109. Għall-kuntrarju, ma nqisx li l-ewwel limitazzjoni tfisser li l-eżerċizzju tal-kompetenza tal-Unjoni Ewropea fuq il-politika kummerċjali komuni jiddependi minn jekk l-Unjoni Ewropea għandhiex kompetenza interna fuq xi bażi oħra jew li hija eżerċitat din il-kompetenza ( 60 ). B’mod partikolari, insistenza fuq paralleliżmu bejn l-aspett estern tal-politika kummerċjali komuni u l-aspett intern ta’ politiki oħra tal-Unjoni ma ssibx sostenn f’partijiet oħra tal-Artikolu 207 TFUE. B’hekk, l-Artikolu 207(4) TFUE espressament jikkonferma li l-politika kummerċjali komuni tista’ tinkludi l-kummerċ ta’ servizzi kulturali u awdjoviżivi u l-kummerċ ta’ servizzi soċjali, edukattivi u tas-saħħa. Madankollu, il-kompetenzi interni tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tas-saħħa pubblika huma limitati, minħabba li jikkumplementaw biss l-azzjonijiet tal-Istati Membri ( 61 ). Barra minn dan, azzjoni tal-Unjoni għandha tħares ir-responsabbiltajiet tal-Istati Membri meta jiddefinixxu l-politika tagħhom dwar is-saħħa u meta jorganizzaw u jwasslu servizzi tas-saħħa u kura medika ( 62 ).

110. It-tieni limitazzjoni imposta mill-Artikolu 207(6) TFUE hija li l-eżerċizzju ta’ kompetenzi skont il-politika kummerċjali komuni ma jistax iwassal għall-armonizzazzjoni ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolatorji tal-Istati Membri sa fejn it-Trattati jeskludu tali armonizzazzjoni. Kif jikkonferma espressament l-Artikolu 207(4) TFUE, din il-limitazzjoni ma tfissirx li l-politika kummerċjali komuni ma tistax tkopri l-kummerċ f’materji li dwarhom dispożizzjonijiet oħra tat-Trattat ma jippermettux armonizzazzjoni (bħal, pereżempju, f’materji ta’ politika soċjali, edukazzjoni, saħħa pubblika jew kultura) ( 63 ). Din il-limitazzjoni pjuttost tfisser li, permezz tal-eżerċizzju tal-kompetenzi tagħha skont l-Artikolu 207 TFUE, l-Unjoni Ewropea ma tistax taġixxi sabiex tevadi l-projbizzjoni ta’ armonizzazzjoni skont it-Trattati. Din il-limitazzjoni hija, għalhekk, applikazzjoni partikolari tal-ewwel limitazzjoni.

111. Din il-proċedura ta’ opinjoni titlob ukoll li l-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta l-Artikolu 207(5) TFUE, l-iktar b’rabta mal-impenji li jirrigwardaw it-trasport fil-Kapitolu Tmienja tal-EUSFTA (“Servizzi, Stabbiliment u Kummerċ Elettroniku’) ( 64 ). Skont din id-dispożizzjoni, in-negozjazzjoni u l-konklużjoni ta’ ftehimiet internazzjonali fil-qasam tat-trasport huma suġġetti għat-Titolu VI tat-Tielet Parti tat-TFUE, jiġifieri d-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-politika tat-trasport tal-Unjoni Ewropea. Tali ftehimiet, għalhekk, jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-politika kummerċjali komuni.

112. Din l-eċċezzjoni ma hijiex ġdida. It-Trattati dejjem żammew il-politika tat-trasport barra mill-politika kummerċjali komuni. Fil-fatt, kienet din l-eċċezzjoni li wasslet lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tistabbilixxi, fis-sentenza tagħha fil-kawża ERTA, il-prinċipju ta’ kompetenzi esterni esklużivi impliċiti, għall-kuntrarju tal-kompetenza esklużiva espliċita fuq il-politika kummerċjali komuni ( 65 ).

113. Għalkemm is-sentenza fil-kawża ERTA kienet tikkonċerna ftehim li kien jistabbilixxi regoli ta’ sigurtà, il-Qorti tal-Ġustizzja fl-Opinjoni 1/94 ma ratx għaliex kellha tikkonkludi b’mod differenti b’rabta ma’ ftehimiet kummerċjali li wkoll għandhom x’jaqsmu mat-trasport, bħall-GATS ( 66 ). Hija kkonfermat “l-idea li hija l-bażi ?tas-senteza fil-kawża ERTA? li ftehimiet internazzjonali f’materji tat-trasport ma humiex koperti mill-?politika kummerċjali komuni?” ( 67 ). Il-pożizzjoni baqgħet ma tbiddlitx bit-Trattat ta’ Nizza ( 68 ) u bit-Trattat ta’ Lisbona ( 69 ). Fir-rigward tal-kummerċ internazzjonali f’servizzi ta’ trasport it-Trattati, għalhekk, ifittxu li “iżomm[u] […] paralleliżmu fundamentali bejn il-kompetenza interna li hija eżerċitata bl-adozzjoni unilaterali ta’ regoli [tal-Unjoni] u l-kompetenza esterna li topera permezz tal-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali, biż-żewġ kompetenzi jibqgħu […] taħt it-titolu tat-Trattat speċifikament dwar il-politika komuni tat-trasport” ( 70 ).

114. Għal din ir-raġuni, l-applikazzjoni tal-Artikolu 207(5) TFUE ma hijiex limitata għal ftehimiet internazzjonali relatati b’mod esklużiv jew predominanti mal-kummerċ ta’ servizzi ta’ trasport. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fl-Opinjoni 1/08, konklużjoni differenti kienet tkun tfisser li dispożizzjonijiet ta’ ftehim internazzjonali li strettament ikollhom l-istess għan jaqgħu f’xi każijiet fil-politika tat-trasport u f’xi każijiet fil-politika kummerċjali sempliċement skont jekk il-partijiet għall-ftehim ikunux iddeċidew li jittrattaw biss il-kummerċ ta’ servizzi tat-trasport jew jekk ikunux ftehmu li jittrattaw fl-istess waqt dan il-kummerċ u kummerċ f’xi tip ieħor ta’ servizzi jew fis-servizzi b’mod ġenerali ( 71 ).

115. Minkejja l-kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ tal-Artikolu 207(5) TFUE, jidhirli li l-espressjoni “ftehimiet internazzjonali fil-qasam tat-trasport” ma għandhiex tfisser li kull ftehim applikabbli għat-trasport (jiġifieri, essenzjalment, is-servizz ta’ trasport ta’ merkanzija jew ta’ persuni b’mezz ta’ trasport wieħed jew iktar minn punt għal ieħor) għandu jiġi eskluż mill-politika kummerċjali komuni. Il-fatt li miżuri ta’ applikazzjoni ġenerali jistgħu, fil-prattika, jiġu applikati wkoll għat-trasport ma jagħtux awtomatikament lok għall-eċċezzjoni tal-Artikolu 207(5) TFUE. Anzi, ftehim internazzjonali “fil-qasam tat-trasport” huwa ftehim li jkun fih dispożizzjonijiet speċifikament dwar it-trasport. Dan jispjega għaliex, fl-Opinjoni 1/08, il-Qorti tal-Ġustizzja ffokat fuq l-impenji speċifiċi għal settur (u l-impenji orizzontali li kienu japplikaw flimkien ma’ dawk l-impenji) sabiex tikkonkludi li l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-eċċezzjoni tal-Artikolu 207(5) TFUE kienu ġew issodisfatti.

116. Il-proċedura ineżami turi li għad baqa’ inċertezza dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 207(5) TFUE. Il-kwistjonijiet li jirrigwardaw impenji relatati mal-kummerċ ta’ servizzi ta’ trasport jinkludu dawk dwar jekk l-eċċezzjoni tal-Artikolu 207(5) TFUE tkoprix stabbiliment (kif iddefinit fl-EUSFTA) anki jekk it-Titolu VI tat-Tielet Parti tat-TFUE ma jirregolahx, u jekk servizzi “awżiljari” għal servizzi ta’ trasport jaqgħux taħt l-eċċezzjoni. Ser nindirizza dawn il-kwistjonijiet fl-analiżi tiegħi tal-Kapitolu Tmienja tal-EUSFTA ( 72 ).

L-Artikolu 3(2) TFUE

117. Fejn l-Unjoni Ewropea ma jkollhiex kompetenza esklużiva espliċita skont l-Artikolu 3(1) TFUE li tikkonkludi ftehim internazzjonali, hija madankollu jista’ jkollha kompetenza esterna esklużiva impliċita abbażi tal-Artikolu 3(2) TFUE. Iż-żewġ paragrafi tal-Artikolu 3 TFUE jirrigwardaw speċifikament l-allokazzjoni ta’ kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri. Madankollu, għall-kuntrarju tal-Artikolu 3(1) TFUE, l-Artikolu 3(2) TFUE jirrigwarda kompetenza esterna waħedha. Id-diversi raġunijiet li huwa jistabbilixxi kollha neċessarjament jimplikaw, madankollu, xi eżerċizzju tal-kompetenza interna.

118. Il-Kummissjoni tistrieħ fuq żewġ raġunijiet skont l-Artikolu 3(2) TFUE sabiex tistabbilixxi l-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni Ewropea.

119. Għal parti waħda tal-Kapitolu Tmienja dwar servizzi, stabbiliment u kummerċ elettroniku ( 73 ), il-Kummissjoni tistrieħ fuq l-ewwel raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE li skontha l-Unjoni Ewropea għandu jkollha kompetenza esklużiva “[…] meta l-konklużjoni [ta’ ftehim internazzjonali] tkun prevista f’att leġislattiv ta’ l-Unjoni”. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ir-raġuni bażika ta’ din id-dispożizzjoni hija li jista’ jkun hemm sitwazzjonijiet fejn, għalkemm it-Trattati nfushom ma jistabbilixxux kompetenza esterna tal-Unjoni Ewropea, regoli komuni stabbiliti mill-istituzzjonijiet jistabbilixxu tali kompetenza billi jippreskrivu l-konklużjoni ta’ ftehimiet internazzjonali ( 74 ). F’tali sitwazzjonijiet l-Unjoni Ewropea tikseb kompetenza esklużiva bħala riżultat ta’ regoli komuni ( 75 ) minħabba li, jekk l-Istati Membri jkunu jistgħu jikkonkludu l-ftehimiet internazzjonali tagħhom stess, dan jista’ jkun ta’ perikolu għal azzjoni esterna miftehma fl-oqsma koperti minn dawk ir-regoli tal-Unjoni ( 76 ).

120. Għal ċerti partijiet oħra tal-EUSFTA ( 77 ), il-Kummissjoni tistrieħ fuq it-tielet raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE. Skont din ir-raġuni, l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva li tikkonkludi ftehim internazzjonali “[…] sal-punt fejn il-konklużjoni tiegħu tista’ tolqot xi regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom”. Din ir-raġuni taqbel mal-eżami stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza fil-kawża ERTA sabiex tiġi ddeterminata “[…] in-natura tal-impenji internazzjonali li l-Istati Membri huma pprojbiti milli jieħdu barra mill-kuntest tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni, meta regoli komuni tal-Unjoni jkunu ġew adottati sabiex iwettqu l-għanijiet tat-Trattat” ( 78 ).

121. L-hekk imsejjaħ “prinċipju ERTA” joffri bażi għall-Unjoni Ewropea sabiex ikollha kompetenza esklużiva impliċita sabiex tikkonkludi ftehim internazzjonali. Oriġinarjament dan il-prinċipju kien żviluppat billi tqiesu, minn naħa, ir-rekwiżit tad-dritt primarju li l-Istati Membri jieħdu l-miżuri xierqa kollha sabiex jiżguraw li jwettqu l-obbligi tagħhom li joħorġu mit-Trattati jew li jirriżultaw minn atti tal-istituzzjonijiet u, min-naħa l-oħra, mid-dmir tal-Istati Membri li ma jieħdu ebda miżura li tkun tista’ tqiegħed f’perikolu l-kisba tal-objettivi tat-Trattati ( 79 ). Għalhekk, l-Unjoni Ewropea jkollha kompetenza esterna esklużiva fejn ikun hemm riskju li l-Istati Membri, billi jaġixxu barra mill-qafas tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni, jistgħu jidħlu għal obbligi internazzjonali li jolqtu regoli komuni jew li jibdlu l-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom. Dan jevadi r-regoli stabbiliti fit-Trattati għall-implementazzjoni tal-politiki tal-Unjoni u jista’, għalhekk, joħloq dubju dwar il-qofol proprju tal-proċess ta’ integrazzjoni tal-Unjoni.

122. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja toffri xi gwida għall-verifikazzjoni ta’ jekk il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tat-tielet raġuni jkunux issodisfatti. Għandu jkun hemm analiżi speċifika tar-relazzjoni bejn il-ftehim internazzjonali propost u l-liġi tal-Unjoni kif tkun fis-seħħ fiż-żmien rilevanti. Għall-finijiet ta’ din l-analiżi, u meqjus il-prinċipju ta’ għoti ta’ kompetenza, hija l-parti li tasserixxi kompetenza esterna esklużiva li għandha turiha ( 80 ).

123. L-ewwel stadju ta’ din l-analiżi jinvolvi d-definizzjoni tal-qasam li l-ftehim internazzjonali jkun jikkonċerna, sabiex ikun identifikat liema regoli komuni jkunu rilevanti. Is-suġġett tal-ftehim jista’ jiġi ddeterminat billi jitqies il-kontenut u l-għan tal-ftehim. F’dan ir-rigward, filwaqt li jista’ jkun possibbli, meta jiġu analizzati l-hekk imsejħa ftehimiet omoġenji, li l-ftehim kollu jiġi deskritt bħala li jkun ikopri “qasam” u li mbagħad jiġi vverifikat jekk regoli komuni jkunux jarmonizzaw għalkollox dan il-qasam jew jekk dan il-qasam ikunx ġeneralment kopert minn tali regoli komuni ( 81 ), dan l-approċċ ma jistax ikun traspost b’mod tant faċli għal ftehim bħall-EUSFTA, li jirregola “oqsma” differenti f’kapitoli differenti jew f’partijiet tagħhom.

124. Is-sottomissjonijiet tal-Kummissjoni f’din il-proċedura jqanqlu mistoqsija mhux tas-soltu: it-tielet raġuni skont l-Artikolu 3(2) TFUE tapplika biss meta “regoli komuni” ikunu diġà ġew adottati mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni fl-eżerċizzju tal-kompetenzi leġiżlattivi tal-Unjoni Ewropea, jew dispożizzjonijiet tat-Trattat infushom jistgħu jikkostitwixxu, f’ċerti kundizzjonijiet, “regoli komuni”? Il-Kummissjoni tissottometti li l-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea fir-rigward ta’ dispożizzjonijiet tal-EUSFTA dwar tipi ta’ investiment li ma jkunx investiment barrani dirett tirriżulta mir-“regoli komuni” li jinsabu fl-Artikolu 63 TFUE nnifsu. Ser nindirizza din il-kwistjoni meta nanalizza t-Taqsima A tal-Kapitolu Disgħa tal-EUSFTA ( 82 ).

125. It-tieni stadju huwa li jkun identifikat liema regoli komuni jeżistu fil-qasam. Madankollu, ma huwiex meħtieġ li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-ftehim internazzjonali u tar-regoli komuni jkunu jaqblu kompletament ( 83 ). Jista’ jkun suffiċjenti li l-qasam li jaqa’ fih il-ftehim internazzjonali jkun ġeneralment kopert minn dawn ir-regoli komuni ( 84 ). Regoli komuni rilevanti jistgħu jinkludu mhux biss leġiżlazzjoni applikabbli għal qasam speċifiku kopert mill-ftehim imma wkoll leġiżlazzjoni li jkollha kamp ta’ applikazzjoni usa’ ( 85 ). Lanqas ma jimporta li tali regoli komuni jkunu (jew ma jkunux) jinsabu fl-istess strument legali tal-Unjoni ( 86 ).

126. Regoli komuni ma humiex biss dawk ir-regoli li japplikaw għal sitwazzjonijiet li jinvolvu element mhux tal-Unjoni u, għalhekk, li jkollhom dimensjoni esterna ( 87 ). Fl-identifikazzjoni tar-regoli komuni jeħtieġ jitqiesu kemm id-dritt tal-Unjoni kif ikun fis-seħħ fil-mument, kif ukoll l-iżvilupp għall-ġejjieni ta’ dawn ir-regoli sa fejn dan l-iżvilupp ikun prevedibbli fiż-żmien tal-analiżi ( 88 ).

127. Is-sottomissjonijiet tal-partijiet li jirrigwardaw liema regoli komuni huma rilevanti għall-applikazzjoni tal-prinċipju ERTA għall-oqsma ta’ servizzi ta’ trasport u għal tipi oħra ta’ investiment milli investiment barrani dirett jissuġġerixxu li hemm diversi punti ta’ nuqqas ta’ qbil dwar xi jfissru “regoli komuni”. Din il-proċedura toffri opportunità għall-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tagħti l-kjarifika meħtieġa ( 89 ).

128. It-tielet stadju jinvolvi l-eżami tal-impatt (li jista’ jkun hemm) tal-konklużjoni tal-ftehim internazzjonali fuq ir-regoli komuni rilevanti. Ma huwiex meħtieġ jintwera li jkun hemm tali impatt: ir-riskju li regoli komuni jkunu jistgħu jintlaqtu jew li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom ikun jista’ jinbidel huwa suffiċjenti ( 90 ). Tali riskju jkun jeżisti meta l-impenji skont il-ftehim internazzjonali jkunu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli komuni ( 91 ). Ma huwiex meħtieġ jintwera li jista’ jkun hemm kontradizzjoni, jiġifieri kunflitt, bejn il-ftehim internazzjonali u r-regoli komuni ( 92 ).

129. Meta regoli komuni jarmonizzaw b’mod sħiħ il-qasam irregolat mill-ftehim internazzjonali ( 93 ), ikun faċli li tiġi stabbilita l-kompetenza esklużiva għall-konklużjoni ta’ dan il-ftehim. Il-preżunzjoni hija li r-regoli armonizzati jintlaqtu mill-impenji internazzjonali li jirriżultaw mill-konklużjoni ta’ dan il-ftehim.

130. Meta l-armonizzazzjoni tkun parzjali biss, il-fatt li ftehim internazzjonali [jew parti(jiet) minnu] ikun jirrigwarda qasam li jkun “ġeneralment kopert” minn regoli tal-Unjoni minnu nnifsu ma jwassalx awtomatikament għall-konklużjoni li l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva tinnegozja dan il-ftehim internazzjonali kollu (jew il-parti rilevanti) mingħajr ma teżamina jekk japplikax il-prinċipju ERTA. Kollox jiddependi mill-kontenut tal-impenji li jkunu ttieħdu u r-rabta li dawn jista’ jkollhom ma’ regoli tal-Unjoni ( 94 ).

131. Il-Protokoll Nru 25 dwar l-eżerċizzju ta’ kompetenza kondiviża ma jdgħajjifx il-prinċipji li għadni kif semmejt. Dan il-protokoll jirrigwarda biss l-Artikolu 2(2) TFUE. L-għan waħdieni tiegħu huwa li jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tal-eżerċizzju tal-Unjoni Ewropea ta’ kompetenza li tkun kondiviża mal-Istati Membri. L-imsemmi protokoll jagħmilha ċara li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza huwa li “jkopri biss dawk l-elementi regolati mill-att ta’ l-Unjoni [Ewropea] konċernat u għalhekk ma jkoprix il-qasam kollu”. Il-Protokoll Nru 25, għalhekk, ma jistax jiġi interpretat bħala li jillimita l-kamp ta’ applikazzjoni tal-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni Ewropea fil-każijiet li jissemmew fl-Artikolu 3(2) TFUE, kif ikkjarifikat mill-ġurisprudenza ( 95 ).

132. F’dan il-kuntest, issa ngħaddi sabiex neżamina l-allokazzjoni tal-kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri fir-rigward tal-EUSFTA.

L-għanijiet tal-EUSFTA u d-definizzjonijiet ġenerali rilevanti għall-EUSFTA (Kapitolu Wieħed tal-EUSFTA ( 96 ) )

Argumenti

133. Il-Kummissjoni tissottometti li l-Kapitolu Wieħed jaqa’ kollu fil-politika kummerċjali komuni. Skont il-Kummissjoni, l-għanijiet ġenerali stabbiliti fl-Artikoli 1.1 u 1.2 tal-EUSFTA jaqgħu, ħafna minnhom, fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-għanijiet tal-politika kummerċjali komuni stabbiliti fl-Artikolu 206 TFUE. L-għanijiet tal-EUSFTA huma usa’ b’mod marġinali biss minn dawk tal-politika kummerċjali komuni. Fejn dan ikun il-każ, dawn l-għanijiet xorta waħda jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-għanijiet tat-TFUE [b’mod partikolari l-Artikoli 63(1), 91 u 100 TFUE].

134. Il-partijiet l-oħra ma għamlu ebda sottomissjoni speċifika b’rabta mal-Kapitolu Wieħed.

Analiżi

135. Fl-opinjoni tiegħi, l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva, abbażi tal-Artikolu 207(1) TFUE, sabiex tiddeċiedi li tistabbilixxi żona ta’ kummerċ ħieles b’mod konsistenti mal-Artikolu XXIV tal-GATT 1994 u mal-Artikolu V tal-GATS ( 97 ) u sabiex tiftiehem li l-għanijiet tal-EUSFTA huma li jiġu lliberalizzati u ffaċilitati l-kummerċ u l-investiment. Materji bħal dawn manifestament jaqgħu fil-politika kummerċjali komuni.

136. Barra minn dan, id-dispożizzjonijiet li jelenkaw definizzjonijiet ġeneralment applikabbli huma purament aċċessorji. Dawn id-dispożizzjonijiet ma humiex tali li jibdlu l-allokazzjoni tal-kompetenzi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri fir-rigward tad-dispożizzjonijiet l-oħra tal-EUSFTA.

137. Għalhekk nikkonkludi li l-Kapitolu Wieħed jaqa’ kollu fil-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea skont l-Artikolu 207 TFUE.

Kummerċ ta ’ prodotti (Kapitoli Tnejn sa Sitta tal-EUSFTA ( 98 )u l-Protokoll 1 tal-EUSFTA ( 99 ) )

Argumenti

138. Il-Kummissjoni tissottometti li l-Kapitoli Tnejn sa Sitta jaqgħu kollha fil-politika kummerċjali komuni.

139. Il-Kummissjoni targumenta li d-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu Tnejn huma relatati speċifikament mal-kummerċ internazzjonali ta’ prodotti minħabba li għandhom l-għan li jilliberalizzaw il-kummerċ ta’ prodotti bejn il-Partijiet u għandhom effett dirett u immedjat fuq dan il-kummerċ. Dan huwa minnu kemm fir-rigward tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-kapitolu dwar tariffi, li għalihom jagħmel riferiment l-Artikolu 207(1) TFUE, kif ukoll fir-rigward ta’ dispożizzjonijiet mhux dwar tariffi, li jirriproduċu, jinkorporaw b’riferiment jew jelaboraw dispożizzjonijiet eżistenti tal-GATT 1994 u ta’ ftehimiet oħra multilaterali dwar il-kummerċ ta’ prodotti (u, għalhekk, kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fl-Opinjoni 1/94, jaqgħu awtomatikament fil-politika kummerċjali komuni).

140. Il-Kummissjoni għamlet sottomissjonijiet simili fir-rigward tal-Kapitolu Tlieta [l-Artikolu 207(1) TFUE jkopri “miżuri għall-protezzjoni tal-kummerċ bħal dawk li għandhom jittieħdu fil-każ ta’ dumping jew sussidji”]; fir-rigward tal-Kapitolu Erbgħa (minħabba li jiffaċilita l-kummerċ ta’ prodotti billi jipprovdi qafas għall-prevenzjoni, għall-identifikazzjoni u għall-eliminazzjoni ta’ barrieri bla bżonn għall-kummerċ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Ftehim BTK) u fir-rigward tal-Kapitolu Ħamsa (minħabba li jfittex li jnaqqas kemm jista’ jkun l-effetti negattivi tal-miżuri SFS fuq il-kummerċ). Il-Ftehim dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu VI tal-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi u l-Kummerċ 1994 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim dwar l-antidumping”), il-Ftehim dwar sussidji u mezzi ta’ kontrobilanċ [miżuri ta’ kumpens] (iktar ’il quddiem il-“Ftehim SMK”), il-Ftehim dwar is-salvagwardji, il-Ftehim BTK u l-Ftehim SFS kollha jifformaw parti mill-Ftehimiet multilaterali dwar il-kummerċ ta’ prodotti li, skont l-Opinjoni 1/94, jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-politika kummerċjali komuni.

141. Fl-aħħar nett, il-Kapitolu Sitta huwa wkoll relatat speċifikament mal-kummerċ internazzjonali minħabba li għandu l-għan li jiffaċilita l-kummerċ ta’ prodotti u li jiżgura kontrolli doganali effettivi. Il-Kummissjoni żżid li l-parti l-kbira tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-kapitolu jaqblu mad-dispożizzjonijiet iktar iddettaljati dwar l-istess suġġett fil-Ftehim dwar il-faċilitazzjoni tal-kummerċ tad-WTO, li issa ddaħħal fl-Anness 1A tal-Ftehim WTO ( 100 ). Skont il-Kummissjoni, la l-Istati Membri u lanqas l-istituzzjonijiet l-oħra ma jikkontestaw il-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea fir-rigward ta’ dan il-ftehim ġdid tad-WTO.

142. Il-Parlament jaqbel essenzjalment mal-pożizzjoni tal-Kummissjoni.

143. Filwaqt li l-Kunsill u kważi l-Istati Membri kollha ma għamlu ebda sottomissjoni speċifika b’rabta mal-Kapitoli Tnejn sa Sitta, Stat Membru wieħed jissottometti li l-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea ma tkoprix il-kooperazzjoni doganali li għaliha tipprovdi t-tieni sentenza tal-Artikolu 6.1.1 tal-EUSFTA. L-Artikolu 206 TFUE jagħmel riferiment biss għat-twaqqif ta’ unjoni doganali skont l-Artikoli 28 sa 32 TFUE. Huwa, għalhekk, ma jkoprix l-Artikolu 33 TFUE, li jipprovdi għal bażi legali għall-adozzjoni ta’ “[…] miżuri sabiex isaħħu l-koperazzjoni doganali bejn Stati Membri u bejn dawn u l-Kummissjoni”. Barra minn dan, mill-Artikolu 6(g) TFUE kif ikkonfermat mill-Artikolu 197(2) TFUE (id-dispożizzjoni unika tat-Titolu XXIV dwar “Koperazzjoni amministrattiva”) isegwi li, fir-rigward tal-kooperazzjoni amministrattiva, l-Unjoni Ewropea biss għandha kompetenza sabiex tagħti appoġġ, tikkoordina jew tissupplimenta l-azzjonijiet tal-Istati Membri.

Analiżi

144. Il-Kapitoli Tnejn sa Sitta jirregolaw aspetti differenti tar-regolamentazzjoni tal-kummerċ ta’ prodotti. Il-materji rregolati minn dawn il-kapitoli u t-tip ta’ obbligi li jipprovdu għalihom jaqblu sa ċertu punt ma’ ċerti ftehimiet tad-WTO relatati mal-kummerċ ta’ prodotti.

145. Qabel id-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, il-politika kummerċjali komuni diġà kienet tkopri l-kummerċ ta’ prodotti. Fl-Opinjoni 1/94 il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li (dik li dak iż-żmien kienet) il-Komunità Ewropea kellha, skont l-Artikolu 113 tat-Trattat KE, kompetenza esklużiva li tikkonkludi “il-Ftehimiet multilaterali dwar il-kummerċ ta’ prodotti”, jiġifieri l-ftehimiet inklużi fl-Anness 1A tal-Ftehim WTO (iktar ’il quddiem il-“Ftehimiet tal-Anness 1A”) ( 101 ). Dan jinkludi l-GATT 1994, imma wkoll tnax-il ftehim ieħor. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-ftehimiet kollha tal-Anness 1A kienu jaqgħu fil-politika kummerċjali komuni mingħajr ma eżaminat kull wieħed minnhom separatament ( 102 ). Għalhekk kollha tqiesu li kienu relatati speċifikament mal-kummerċ internazzjonali fis-sens li kienu intiżi essenzjalment sabiex jippromwovu, jiffaċilitaw jew jirregolaw il-kummerċ u kellhom effetti diretti u immedjati fuq il-kummerċ. Il-parti l-kbira tal-ftehimiet fl-Anness 1A tal-Ftehim WTO jinkludu obbligi li jirrigwardaw, inter alia, aċċess għas-suq, trattament nazzjonali u forom oħra ta’ regolamentazzjoni domestika, trasparenza, stħarriġ ġudizzjarju u amministrattiv u l-bilanċ ta’ objettivi kummerċjali ma’ objettivi mhux kummerċjali. Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ xi wħud minn dawn il-ftehimiet huwa ddefinit b’riferiment għat-tip ta’ prodotti (pereżempju, il-Ftehim dwar il-biedja u l-Ftehim dwar it-tessili u l-ilbies); oħrajn japplikaw għal tipi speċifiċi ta’ strumenti tal-kummerċ (pereżempju, il-Ftehim BTK; il-Ftehim dwar miżuri ta’ investiment relatat mal-kummerċ; il-Ftehim dwar l-antidumping; il-Ftehim SMK; u l-Ftehim dwar is-salvagwardji); miżuri għall-kummerċ li jkollhom għan speċifiku (pereżempju, il-Ftehim SFS) jew ċerti stadji fil-proċess ta’ importazzjoni jew esportazzjoni (pereżempju, il-Ftehim dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu VII tal-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi u l-Kummerċ 1994 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim dwar il-valutazzjoni doganali”); il-Ftehim dwar l-ispezzjoni ta’ qabel it-tagħbija ta’ bastimenti; il-Ftehim dwar ir-regoli tal-oriġini; u l-Ftehim dwar proċeduri għal-liċenz[j]ar tal-importazzjoni).

146. Huwa, għalhekk, ċar mill-Opinjoni 1/94 li l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklużiva li tirrigwarda l-materji koperti minn dawn il-ftehimiet u l-obbligi meħuda permezz tagħhom ( 103 ). Din il-pożizzjoni tibqa’ l-istess skont it-Trattat ta’ Lisbona, li ma bidilx id-deskrizzjoni tal-politika kummerċjali komuni sa fejn din hija relatata mal-kummerċ ta’ prodotti.

147. F’dan il-kuntest, huwa ċar għalija li l-Kapitoli Tnejn sa Ħamsa jirrigwardaw speċifikament il-kummerċ ta’ prodotti. Is-suġġett tagħhom jaqbel essenzjalment mal-materji koperti minn ċerti ftehimiet tal-Anness 1A tal-Ftehim WTO li jaqgħu fil-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea fuq il-politika kummerċjali komuni. Hekk, il-Kapitolu Tnejn għandu rabta mas-suġġetti tal-Artikoli I, II u XI tal-GATT 1994, li fihom hemm l-obbligi ewlenin ta’ aċċess għas-suq fil-kummerċ ta’ prodotti. Il-materji koperti mill-Kapitolu Tlieta għandhom rabta mad-dispożizzjonijiet tal-GATT 1994 dwar antidumping, sussidji u salvagwardji u mal-ftehimiet korrispondenti iktar speċifiċi (il-Ftehim dwar l-antidumping, il-Ftehim SMK u l-Ftehim dwar is-salvagwardji) fl-Anness 1A tal-Ftehim WTO. Il-Kapitoli Erbgħa u Ħamsa jirrigwardaw barrieri mhux tariffarji koperti mid-dixxiplini tal-Artikolu III tal-GATT 1994 (“trattament nazzjonali”) u mid-dixxiplini iktar speċifiċi li jinsabu fil-Ftehim BTK u fil-Ftehim SFS, li huma wkoll inklużi fl-Anness 1A tal-Ftehim WTO.

148. Dawn il-materji jirrrigwardaw il-proċess ta’ trasport ta’ merkanzija bejn il-fruntieri, il-ħatt u l-ħruġ tagħha mid-dwana u t-trattament tagħha fis-suq. Huma, għalhekk, huma speċifikament relatati mal-kummerċ internazzjonali.

149. Barra minn dan, regoli mmirati sabiex jiffaċilitaw dan il-proċess (essenzjali għall-importazzjoni u għall-esportazzjoni ta’ merkanzija) u sabiex jagħmlu l-proċess u r-regoli li japplikaw għat-trattament ta’ din il-merkanzija fis-suq iktar trasparenti, prevedibbli, effiċjenti u b’inqas spejjeż, iġibu ’l quddiem u jħaffu jew jirregolaw il-kummerċ u għandhom effetti diretti u immedjati fuq il-kummerċ ( 104 ).

150. Din il-konklużjoni tapplika wkoll għall-kooperazzjoni doganali skont il-Kapitolu Sitta u għad-dispożizzjonijiet addizzjonali relatati mad-dwana li hemm fil-Qbil 3 u fil-Qbil 4 dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta’ programmi awtorizzati ta’ operatur ekonomiku (dawn iż-żewġ espressjonijiet ta’ qbil huma relatati mal-Kapitolu Sitta).

151. Il-Kapitolu Sitta huwa relatat ma’ proċeduri doganali u ma’ valutazzjoni u faċilitazzjoni tal-kummerċ (parzjalment koperti mill-GATT 1994), mal-Ftehim dwar il-valutazzjoni doganali u mal-Ftehim reċenti dwar il-faċilitazzjoni tal-kummerċ tad-WTO. Il-forom ta’ kooperazzjoni previsti fil-Kapitolu Sitta jaqblu sa ċertu punt ma’ dawk applikabbli għal materji doganali skont il-GATT 1994 u skont il-Ftehim dwar il-valutazzjoni doganali. Dawn il-ftehimiet tal-aħħar jipprovdu wkoll, minbarra dispożizzjonijiet ġenerali dwar pubblikazzjoni ( 105 ), konsultazzjoni dwar materji relatati mal-amministrazzjoni tas-sistema ta’ valutazzjoni doganali ( 106 ). Barra minn dan, f’livell iktar ġenerali, il-GATT 1994 u l-Ftehimiet tal-Anness 1A jipprovdu ħafna forom simili ta’ kooperazzjoni dwar diversi materji li jirrigwardaw il-kummerċ ta’ prodotti ( 107 ). Tali dispożizzjonijiet ma żammewx lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tikkonkludi, fl-Opinjoni 1/94, li dawn il-ftehimiet jaqgħu kollha kemm huma fil-politika kummerċjali komuni ( 108 ).

152. Ma nistax naqbel mal-argument formalistiku bbażat fuq distinzjoni, fir-rigward tal-kummerċ ta’ prodotti fis-suq intern, bejn id-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jirregolaw l-unjoni doganali (Artikoli 30 sa 32 TFUE) u l-kooperazzjoni doganali (Artikolu 33 TFUE). Huwa minnu li l-Artikolu 206 TFUE, li jistabbilixxi l-għanijiet tal-unjoni doganali, jagħmel riferiment biss għall-Artikoli 28 sa 32 TFUE. Madankollu, dan huwa minħabba li dawn huma d-dispożizzjonijiet li jistabbilixxu l-unjoni doganali. Dan ma huwiex il-fini ta’ dispożizzjoni bħall-Artikolu 33 TFUE, li toffri bażi legali għall-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni għat-tisħiħ tal-kooperazzjoni doganali fl-Unjoni Ewropea. Għalhekk, ma tista’ raġonevolment tinsilet l-ebda inferenza dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-politika kummerċjali komuni mill-fatt li l-Artikolu 206 TFUE ma jagħmilx espressament riferiment għall-Artikolu 33 TFUE. Lanqas l-Artikoli 6(g) u 197 TFUE ma għandhom xi impatt fuq il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-politika. Dawn id-dispożizzjonijiet jindirizzaw f’termini ġenerali l-kooperazzjoni amministrattiva bejn l-Istati Membri u bejnhom u l-Unjoni Ewropea. L-imsemmija dispożizzjonijiet, għalhekk, ma jippreġudikawx il-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea li ddaħħal fil-politika kummerċjali komuni tagħha miżuri bil-għan li ssaħħaħ il-kooperazzjoni amministrattiva ma’ Stati terzi fir-rigward ta’ materji li jaqgħu f’din il-politika.

153. Fl-aħħar nett, l-analiżi tiegħi tal-Kapitoli Tnejn sa Sitta tapplika wkoll għall-Protokoll 1 dwar id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “prodotti oriġinarji” u metodi ta’ kooperazzjoni amministrattiva. Dan il-protokoll jirrigwarda regoli ta’ oriġini. Huwa manifestament relatat speċifikament mal-kummerċ internazzjonali ta’ prodotti.

154. Nikkonkludi, għalhekk, li l-Kapitoli Tnejn sa Sitta jaqgħu kollha kemm huma fil-komp