KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

BOBEK

ippreżentati fil‑15 ta’ April 2021 ( 1 )

Kawża C‑683/19

Viesgo Infraestructuras Energéticas, SA

vs

Administración General del Estado,

Iberdrola, SA,

Naturgy Energy Group, SA, li qabel kienet Gas Natural SDG, SA,

EDP España, SA,

CIDE, Asociación de Distribuidores de Energía Eléctrica,

Endesa, SA,

Agri-Energía, SA,

Navarro Generación, S.A

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku – Direttiva 2009/72/KE – Impożizzjoni ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku – Finanzjament ta’ tnaqqis irregolat li japplika biss għal ċerti kumpanniji – Rekwiżiti ta’ trasparenza u ta’ nondiskriminazzjoni”

I. Introduzzjoni

1. Ir-rikorrenti huma kumpanniji li joperaw fis-suq Spanjol tal-elettriku. Huma kienu meħtieġa jikkontribwixxu għall-finanzjament ta’ miżura ta’ għajnuna soċjali intiża għal konsumaturi vulnerabbli fi Spanja. Il-leġiżlatur Spanjol iddikjara dan l-obbligu bħala “obbligu ta’ servizz pubbliku”, fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72/KE ( 2 ). Wieħed mir-rikorrenti kkontesta l-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ dan l-obbligu ta’ finanzjament quddiem it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) (iktar ’il quddiem il-“Qorti Suprema”).

2. Dik il-qorti laqgħet ir-rikors tar-rikorrenti. Fil-fehma tal-Qorti Suprema, ir-rekwiżiti ta’ kompatibbiltà skont l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 kienu jikkostitwixxu “acte clair”, li kien ifisser li ebda talba għal deċiżjoni preliminari ma kienet neċessarja. Madankollu, fuq appell għall-protezzjoni tad-drittijiet kostituzzjonali, it-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali, Spanja) (iktar ’il quddiem il-“Qorti Kostituzzjonali”) annullat din is-sentenza. Hija ddeċidiet li l-Qorti Suprema żbaljat meta kkonstatat l-eżistenza ta’ “acte clair” u, bħala tali, kisret id-drittijiet kostituzzjonali tal-Administración del Estado (l-Amministrazzjoni Statali Spanjola) sa fejn kienet iddikjarat id-dritt intern inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni mingħajr l-ewwel ma adixxiet lill-Qorti tal-Ġustizzja b’talba għal deċiżjoni preliminari.

3. Wara dik is-sentenza, il-Qorti Suprema ressqet din it-talba quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tal-obbligu ta’ finanzjament impost fuq ir-rikorrenti mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

4. Id-Direttiva 2009/72 issostitwixxiet id-Direttiva 2003/54/KE ( 3 ) bil-għan li tiżviluppa r-regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku. Il-premessa 50 tagħha tistabbilixxi kif ġej: “Ir-rekwiżiti tas-servizz pubbliku, inkluż fir-rigward tas-servizz universali, u l-istandards komuni minimi li jitnisslu minnhom, jeħtieġ li jissaħħu aktar biex jiġi żgurat li l-konsumaturi kollha, speċjalment dawk l-aktar vulnerabbli, ikunu jistgħu jibbenefikaw mill-kompetizzjoni u minn prezzijiet ġusti. Ir-rekwiżiti tas-servizz pubbliku għandhom jiġu definiti fuq bażi nazzjonali, filwaqt li jkunu kkunsidrati ċ-ċirkustanzi nazzjonali; il-liġi tal-Komunità għandha, madanakollu, tkun rispettata mill-Istati Membri. Iċ-ċittadini tal-UE u, fejn l-Istati Membri jqisu xieraq, l-impriżi ż-żgħar, għandhom ikunu jistgħu igawdu l-obbligi tas-servizz pubbliku, b’mod partikulari fir-rigward tas-sigurtà tal-provvista u fir-rigward ta’ prezzijiet raġonevoli. […]”.

5. L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2009/72 jipprovdi: “Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw d-definizzjonijiet li ġejjin: […] 21. “impriża integrata vertiklament” tfisser: impriża tal-elettriku jew grupp ta’ impriżi tal-elettriku fejn l-istess persuna jew l-istess persuni huma intitolati, direttament jew indirettament, li jeżerċitaw kontroll, u fejn l-impriża jew il-grupp ta’ impriżi jwettqu għall-anqas waħda mill-funzjonijiet ta’ trasmissjoni jew distribuzzjoni, u mill-anqas waħda mill-funzjonijiet tal-ġenerazzjoni jew il-provvista tal-elettriku; […]”

6. L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/72 jirregola l-obbligi msejħa “tas-servizz pubbliku” u l-protezzjoni tal-konsumaturi. Skont il-paragrafi 2 u 6: “2. B’konsiderazzjoni sħiħa għad-dispożizzjonijiet relevanti tat-Trattat, b’mod partikolari l-Artikolu 86 tiegħu, l-Istati Membri jistgħu jimponu fuq impriżi li jkunu qed jaħdmu fis-settur tal-elettriku, u fl-interess ekonomiku ġenerali, l-obbligi tas-servizz pubbliku li jistgħu jkunu marbuta mas-sigurtà, inkluża s-sigurtà tal-provvista, ir-regolarità, il-kwalità u l-prezz tal-provvisti u l-protezzjoni ambjentali, inklużi l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija, l-enerġija minn sorsi li jiġġeddu u l-protezzjoni tal-klima. Tali obbligi għandhom ikunu definiti b’mod ċar, trasparenti, mhux diskriminatorji, verifikabbli u għandhom jiggarantixxu l-ugwaljanza tal-aċċess lill-impriżi tal-elettriku Komunitarji għall-konsumaturi nazzjonali. […] […] 6. Meta jkun hemm kumpens finanzjarju, forom oħra ta’ kumpens u drittijiet esklussivi li Stat Membru jagħti għat-twettiq tal-obbligi previsti fil-paragrafi 2 u 3, dan għandu jsir b’mod non-diskriminatorju u trasparenti.”

B. Id-dritt Spanjol

7. Intitolat “Konsumaturi Vulnerabbli”, l-Artikolu 45 tal-Ley 24/2013, de 26 de diciembre, del Sector Eléctrico (il-Liġi 24/2013 tas‑26 ta’ Diċembru 2013 dwar is-Settur tal-Elettriku, iktar ’il quddiem il-“Liġi 24/2013”), jipprovdi, fil-parti rilevanti: “2. It-tnaqqis irregolat għandu japplika għall-konsumaturi vulnerabbli li jissodisfaw il-karatteristiċi soċjali, tal-konsum u tas-setgħa ta’ xiri stabbiliti permezz ta’ digriet irjali tal-Kunsill tal-Ministri. […] […] 3. It-tnaqqis irregolat ikopri d-differenza bejn il-valur tal-prezz volontarju intiż għall-konsumaturi b’użu baxx u valur bażiku, imsejjaħ ‘tariffa tal-aħħar għażla’, u għandu jiġi applikat mill-fornitur ta’ referenza rilevanti għall-fatturi tal-konsumaturi intitolati li jibbenefikaw mit-tnaqqis irregolat. […] 4. It-tnaqqis irregolat għandu jitqies bħala obbligu ta’ servizz pubbliku fis-sens tad-Direttiva [2009/72] u għandu jiġi sostnut mill-kumpanniji omm ta’ gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, minn dawk li jeżerċitaw simultanjament attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ bejgħ bl-imnut tal-elettriku. Il-perċentwali ta’ tqassim tas-somom li għandhom jiġu ffinanzjati huwa kkalkolat, għal kull grupp ta’ kumpanniji, abbażi tar-relazzjoni bejn, minn naħa, it-total tan-numru annwali medju ta’ provvisti marbuta man-netwerks ta’ distribuzzjoni tal-kumpanniji ta’ distribuzzjoni u n-numru ta’ klijenti tal-bejjiegħa bl-imnut miżmuma mill-grupp u, min-naħa l-oħra, it-total tal-valuri medji annwali kollha ta’ provvista u ta’ klijenti tal-gruppi kollha ta’ kumpanniji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet ta’ dan it-tqassim. Dan il-perċentwali ta’ tqassim huwa kkalkolat annwalment mill-Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia (il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Swieq u tal-Kompetizzjoni, Spanja), skont il-proċedura u l-kundizzjonijiet stabbiliti mir-Regolament. […] […] Fi kwalunkwe każ, il-kontribuzzjonijiet li kull waħda minn dawn il-kumpanniji għandha tagħti għandhom jitħallsu f’kont ta’ depożitu speċifiku maħluq għal dan il-għan mill-korp amministrattiv inkarigat mill-amministrazzjoni tagħha”.

8. Ir-Real Decreto-ley 9/2013, de 12 de julio por el que se adoptan medidas urgentes para garantizar la estabilidad financiera del sistema eléctrico (id-Digriet-Liġi Rjali 9/2013, tat‑12 ta’ Lulju 2013, dwar Miżuri Urġenti Sabiex Tiġi Ggarantita l-Istabbiltà Finanzjarja tas-Sistema Elettrika, iktar ’il quddiem id-“Digriet-Liġi Irjali 9/2013”), jipprovdi, fil-ħames premessa tiegħu jirrileva, fil-parti rilevanti: “Dan id-Digriet-Liġi Rjali għandu wkoll jibdel is-sistema li tirregola kif l-ispejjeż tat-tnaqqis irregolat għandhom jiġu sostnuti. […] Abbażi ta’ dan, u sabiex jikkontribwixxi għat-tnaqqis neċessarju u urġenti tal-ispejjeż tas-sistema, huwa meqjus neċessarju li tinbidel l-iskema ta’ tqassim tal-ispejjeż introdotta permezz tad-Digriet IET/843/2012 billi jiġi rikjest, permezz ta’ obbligu ta’ servizz pubbliku, li l-ispiża tat-tnaqqis irregolat tiġi sostnuta mill-kumpanniji omm ta’ kumpanniji jew ta’ gruppi ta’ kumpanniji li jeżerċitaw attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ bejgħ bl-imnut tal-elettriku, u li huma gruppi vertikalment integrati. L-impożizzjoni ta’ tali rekwiżit fuq dawn il-kumpanniji omm tippermetti, anki jekk indirettament, li jinqasam il-piż bejn l-attivitajiet kummerċjali prinċipali tas-settur tal-elettriku. L-attivitajiet ta’ trażmissjoni huma għalhekk esklużi minn tali tqassim, iżda din l-eċċezzjoni titqies li hija ġġustifikata peress li din hija attività rregolata mwettqa taħt arranġament ta’ monopolju u esklużività legali, filwaqt li jitfakkar li l-impriża tat-trażmissjoni unika ma tistax, kuntrarjament għall-kumpanniji jew gruppi ta’ kumpanniji msemmija iktar ’il fuq, tirkupra mis-suq kwalunkwe spiża li hija jkollha ssostni f’dan ir-rigward, għaliex dan finalment ifixkel l-għan imfittex minn din il-bidla”.

9. Ir-Real Decreto-ley 968/2014, de 21 de noviembre, por el que se desarrolla la metodología para la fijación de los pormijiet de reparto de las cantidades a relativas al bono sociale (id-Digriet-Liġi Irjali 968/2014, tal‑21 ta’ Novembru 2014, li Jistabbilixxi l-Metodoloġija għall-Fissazzjoni tal-Perċentwali għat-Tqassim tal-Ammonti li Għandhom Jiġu Ffinanzjati għat-Tnaqqis Irregolat, iktar ’il quddiem id-“Digriet-Liġi Irjali 968/2014”), fl-Artikoli 2 u 3 tiegħu, jimplimenta l-modalitajiet ta’ finanzjament tat-tnaqqis irregolat stabbilita fl-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013.

III. Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domandi magħmula

10. Ir-Real Decreto-ley 6/2009 (iktar ’il quddiem id-“Digriet-Liġi Rjali 6/2009”) stabbilixxa mekkaniżmu li joffri lil ċerti konsumaturi b’karatteristiċi soċjali, ta’ konsum u ta’ setgħa ta’ xiri partikolari (iktar ’il quddiem il-“konsumaturi vulnerabbli”) skont fuq il-prezz tal-elettriku fi Spanja. B’hekk, il-konsumaturi eliġibbli jibbenefikaw minn tnaqqis awtomatiku tal-prezz tal-elettriku (iktar ’il quddiem it-“tnaqqis irregolat”), li huwa direttament applikat għall-fattura tal-elettriku tagħhom mill-fornitur tal-aħħar għażla ( 4 ). Dawn il-fornituri għalhekk jiffatturaw lill-konsumaturi eliġibbli prezz li huwa iktar baxx mill-prezz tas-suq tal-elettriku ( 5 ).

11. Inizjalment, skont id-Digriet-Liġi Irjali 6/2009, din is-sistema kienet iffinanzjata permezz tal-impożizzjoni ta’ taxxa fuq il-kumpanniji kollha proprjetarji ta’ installazzjonijiet ta’ produzzjoni tal-elettriku. Madankollu, fis‑7 ta’ Frar 2012, il-Qorti Suprema annullat id-Digriet-Liġi Rjali 6/2009 fuq il-bażi li s-sistema ta’ finanzjament tagħha kienet inkompatibbli mad-Direttiva 2009/72 (“is-sentenza tal‑2012”) ( 6 ). Appell għall-protezzjoni tad-drittijiet kostituzzjonali (‘recurso de amparo’) kontra din is-sentenza quddiem il-Qorti Kostituzzjonali ġie kkonstatat inammissibbli.

12. Sabiex jieħu inkunsiderazzjoni s-sentenza tal-Qorti Suprema tal‑2012 u sabiex jissostitwixxi d-Digriet-Liġi Irjali 6/2009, il-leġiżlatur Spanjol adotta d-Digriet-Liġi Irjali 9/2013. Din il-liġi tistabbilixxi, inter alia, li l-Qorti Suprema ma speċifikatx metodu partikolari ta’ tqassim tal-ispejjeż tat-tnaqqis irregolat, li jippermetti lill-Amministrazzjoni Statali Spanjola tagħżel kwalunkwe sistema li hija qieset l-iktar xierqa. L-obbligu li jiġu sostnuti l-ispejjeż li jirriżultaw mit-tnaqqis irregolat għandu għalhekk jaqa’ fuq il-“kumpanniji omm ta’ gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, il-kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ bejgħ tal-elettriku”.

13. Fis‑26 ta’ Diċembru 2013, ġiet adottata l-Liġi Nru 24/2013. L-Artikolu 45(1) sa (3) ta’ din il-liġi jipprovdi li t-tnaqqis irregolat ikopri d-differenza bejn il-prezz iffatturat lill-konsumaturi vulnerabbli eliġibbli u l-prezz bażiku tal-elettriku fis-suq Spanjol tal-elettriku. L-Artikolu 45(4) ta’ din il-liġi jiddeskrivi sussegwentement it-tnaqqis irregolat bħala “obbligu ta’ servizz pubbliku”. Hija tipprovdi wkoll li l-finanzjament tagħha jaqa’ fuq il-“kumpanniji omm ta’ gruppi ta’ kumpanniji jew, jekk ikun il-każ, il-kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ bejgħ tal-elettriku” (iktar ’il quddiem il-“kontribuzzjoni obbligatorja”).

14. Fil‑21 ta’ Novembru 2014, ġie adottat id-Digriet-Liġi Irjali 968/2014 sabiex jimplimenta l-Liġi 24/2013. Huwa jistabbilixxi l-metodu għall-iffissar tal-perċentwali għall-finijiet tat-tqassim tal-ammonti intiżi għall-finanzjament tas-sistema.

15. Orden IET/350/2014, de 7 de marzo, por la que se fijan los porcentajes de reparto de las cantidades a financiar relativas al bono social correspondientes a 2014 (id-Digriet IET/350/2014, tas‑7 ta’ Marzu 2014, li Jiffissa l-Perċentwali ta’ Distribuzzjoni tal-Ammonti li Għandhom Jiġu Ffinanzjati skont it-Tnaqqis Irregolat għas-sena 2014 (iktar ’il quddiem id-“Digriet IET/350/2014”), jidentifika l-entitajiet ikkonċernati mill-kontribuzzjoni obbligatorja u jistabbilixxi t-tqassim tal-perċentwali tal-ammonti li għandhom jiġu ffinanzjati fis-sistema kollha għas-sena 2014 ( 7 ).

16. Skont id-Digriet IET/350/2014, erba’ kumpanniji għandhom jikkontribwixxu 96.64131 % tal-ispejjeż tat-tnaqqis irregolat: Endesa, SA (iktar ’il quddiem “Endesa”) (41.612696 %), Iberdrola, SA (iktar ’il quddiem “Iberdrola”) (38.474516 %), Gas Natural SDG SA (14.185142 %) u E.ON España, SLU (li sussegwentement saret Viesgo Infraestructuras Energticas SL (iktar ’il quddiem “Viesgo”) (2.368956 %)). Kuntrarjament, skont dan id-digriet, 23 kumpannija oħra jingħataw koeffiċjenti mnaqqsa b’mod sinjifikattiv, kollha taħt il‑1 %. Dawn l-ammonti jiġu kkalkolati annwalment mill-Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia (il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Swieq u tal-Kompetizzjoni, Spanja) u għandhom jitħallsu f’kont ta’ depożitu speċifikament magħżul għal dan il-għan. Il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Swieq u tal-Kompetizzjoni hija wkoll inkarigata li tħallas il-pagamenti kkonċernati lill-impriżi kkonċernati u li tagħtihom ammont li jikkorrispondi għat-tnaqqis irregolat mogħti mill-fornitur ikkonċernat bħala l-aħħar għażla tagħhom lill-konsumaturi vulnerabbli.

17. Fit‑18 ta’ Diċembru 2014, E.ON España, SLU (li sussegwentement saret Viesgo) ressqet proċeduri amministrattivi quddiem il-qorti tar-rinviju kontra d-Digriet-Liġi Irjali 968/2014. Hija sostniet li l-modalitajiet ta’ finanzjament tat-tnaqqis irregolat, previsti fl-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013, kif implimentat mill-Artikoli 2 u 3 tad-Digriet-Liġi Irjali 968/2014, kienu inkompatibbli mad-Direttiva 2009/72.

18. Permezz ta’ sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 2016, il-Qorti Suprema laqgħet ir-rikors. Hija annullat l-Artikoli 2 u 3 tad-Digriet-Liġi Rjali 968/2014 għall-motiv li kienu inkompatibbli mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Dik il-qorti tispjega li waslet għall-konklużjonijiet tagħha abbażi tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawżi Federutility et ( 8 ) u ANODE ( 9 ).

19. L-Amministrazzjoni Statali Spanjola ressqet appell għall-protezzjoni tad-drittijiet kostituzzjonali (“recurso de amparo”) quddiem il-Qorti Kostituzzjonali. Permezz ta’ sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2019, il-qorti kostituzzjonali laqgħet l-ilment kostituzzjonali tal-Amministrazzjoni Statali Spanjola. Hija kkonstatat li l-Qorti Suprema kienet kisret id-dritt għal “proċess bil-garanziji kollha”, fis-sens tal-Artikolu 24(2) tal-Kostituzzjoni Spanjola, sa fejn hija ddikjarat id-dritt intern inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni mingħajr ma l-ewwel ressqet talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

20. Skont id-digriet tar-rinviju, il-Qorti Kostituzzjonali qieset, b’mod partikolari, li l-ġurisprudenza li invokat il-qorti tar-rinviju sabiex tistabbilixxi inkompatibbiltà mad-Direttiva 2009/72 ma kinitx tikkostitwixxi “acte clair” fir-rigward tat-tilwima li kellha quddiemha. Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti Suprema ma kinitx eżentata mill-obbligu ta’ rinviju, bl-effett li s-sentenza appellata għandha tiġi annullata u s-sitwazzjoni tirriverti għal dik li kienet qabel l-għoti tas-sentenza.

21. Huwa f’dan il-kuntest ġuridiku u fattwali li l-Qorti Suprema ssospendiet il-proċeduri quddiemha u għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin: “1) Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tirriżulta, b’mod partikolari, mis-sentenzi tal‑20 ta’ April 2010, (Federutility, C‑265/08), u tas‑7 ta’ Settembru 2016, (ANODE, C‑121/15), leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik stabbilita fl-Artikolu 45(4) tal-[Liġi 24/2013], tas‑26 ta’ Diċembru 2013, implimentata sussegwentement mill-Artikoli 2 u 3 [tad-Digriet Irjali 968/2014], tal‑21 ta’ Novembru 2014, li skontha l-finanzjament tat-[“tnaqqis soċjali”] [tnaqqis irregolat għall-elettriku għal ċerti konsumaturi vulnerabbli, iktar ’il quddiem “it-tnaqqis irregolat”] huwa impost fuq ċerti atturi tan-netwerk elettriku (il-kumpanniji omm tal-gruppi ta’ kumpanniji jew, skont il-każ, il-kumpanniji li jeżerċitaw simultanjament l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku), hija kompatibbli mar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 3(2) tad-Diretiva 2009/72/KE, meta uħud minn dawn l-entitajiet ikkonċernati għandhom piż speċifiku dgħajjef ħafna fi ħdan is-settur kollu, u meta, għall-kuntrarju, kumpanniji oħra jew gruppi ta’ kumpanniji li jistgħu jkunu f’qagħda aħjar sabiex jassumu din l-ispiża, sew jekk minħabba d-dħul mill-bejgħ tagħhom, minħabba l-importanza relattiva tagħhom f’wieħed mis-setturi ta’ attività, jew inkella minħabba li jeżerċitaw simultanjament u b’mod integrat tnejn minn dawn l-attivitajiet, huma eżentati minn dan il-piż? 2) Leġiżlazzjoni nazzjonali li skontha l-obbligu ta’ finanzjament ta’ bonus soċjali [tnaqqis irregolat] ma huwiex stabbilit fuq bażi eċċezzjonali jew b’portata temporali limitata, iżda huwa stabbilit b’mod indefinit, mingħajr korrispettiv u mingħajr ebda miżura ta’ kumpnes, hija jew ma hijiex kompatibbli mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva [2009/72]?”

22. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn Agri-Energía et (iktar ’il quddiem “Agri-Energía”), EDP España, Endesa, Iberdrola, Naturgy Energy Group (iktar ’il quddiem “Naturgy”), Viesgo, il-Gvern Spanjol kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea. Dawn il-partijiet wieġbu wkoll għall-mistoqsijiet magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja.

IV. Analiżi

23. Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati kif ġej. Ser nibda bil-kwistjonijiet ta’ ammissibbiltà mqajma mill-partijiet ikkonċernati (A). Sussegwentement, ser nibda l-analiżi tiegħi fuq il-mertu billi nindirizza l-ewwel dak li ġie preċiżament indikat bħala “obbligu ta’ servizz pubbliku” (B.1). Ser neżamina mbagħad jekk dan l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 u jekk jistax jitqies li huwa kompatibbli mal-kundizzjonijiet ta’ din id-dispożizzjoni (B.2). Fl-aħħar nett, ser nindirizza t-tieni domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, dwar il-proporzjonalità tal-“obbligu ta’ servizz pubbliku” u dwar jekk hemmx xi obbligu ta’ kumpens lil min għandu l-obbligu ta’ servizz pubbliku (B.3).

A. Ammissibbiltà

24. Viesgo, Iberdrola, u Endesa jressqu żewġ serje ta’ argumenti dwar l-ammissibbiltà.

25. L-ewwel, huma jsostnu li l-qorti tar-rinviju, bħala l-awtorità ġudizzjarja suprema kompetenti sabiex tiddeċiedi dwar jekk talba għal deċiżjoni preliminari kinitx neċessarja sabiex tingħata deċiżjoni dwar il-kompatibbiltà tad-Digriet-Liġi Irjali 968/2014 mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72/KE, qieset li t-teorija tal-“acte clair” kienet teżentaha mill-obbligu ta’ rinviju. Peress li din il-qorti hija l-unika waħda obbligata li tiggarantixxi l-effettività tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti Kostituzzjonali ma hijiex kompetenti sabiex tistħarreġ din id-deċiżjoni u lanqas tissostitwixxi lill-qorti tar-rinviju sabiex tevalwa l-eżistenza ta’ “acte clair”.

26. It-tieni, il-ġurisprudenza tal-Qorti Kostituzzjonali, li tipprovdi li kull qorti Spanjola hija obbligata tagħmel rinviju kull darba li leġiżlazzjoni nazzjonali tiġi ddikjarata inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni ( 10 ), iċċaħħad lill-qrati tal-aħħar istanza mis-setgħa li jevalwaw jekk rinviju huwiex neċessarju. Il-qorti tar-rinviju u l-partijiet jispjegaw li din il-ġurisprudenza tiddependi mir-riżultat, fis-sens li obbligu simili ma jinħoloqx jekk il-qorti nazzjonali tikkonstata l-kompatibbiltà ta’ liġi nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni.

27. Konsegwentement, peress li l-motivazzjoni li fuq il-bażi tagħha tressqet talba għal deċiżjoni preliminari f’din il-kawża tirriżulta mill-proċedura u mill-ġurisprudenza nazzjonali li jippreġudikaw is-supremazija u l-effikaċja tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddikjara li ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi fuq id-domandi magħmula. Sussidjarjament, hija għandha tiċħad it-talba bħala inammissibbli.

28. Fil-fehma tiegħi, din il-kawża la hija inammissibbli u lanqas eskluża mill-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.

29. L-ewwel, domandi fuq l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula minn qorti nazzjonali ġeneralment igawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza ( 11 ). Il-qorti tar-rinviju biss hija responsabbli sabiex tiddefinixxi l-kuntest fattwali u leġiżlattiv li skontu hija titlob gwida mill-Qorti tal-Ġustizzja ( 12 ). L-istess jista’ jingħad anki f’każijiet fejn id-diskrezzjoni tal-qorti nazzjonali dwar jekk għandhiex tagħmel talba għal deċiżjoni preliminari hija limitata b’xi mod jew ieħor skont id-dritt nazzjonali. Anki f’tali sitwazzjonijiet, tibqa’ l-prerogattiva tal-qorti tar-rinviju li tifformula d-domandi li għandhom isiru, li tesponi d-dritt u l-proċedura nazzjonali, u li tiddefinixxi b’mod effettiv il-kamp ta’ applikazzjoni tal-kawża li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju żżomm ukoll ir-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja sussegwenti. Konsegwentement, meta d-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, fil-prinċipju, obbligata li tagħti deċiżjoni ( 13 ).

30. It-tieni, f’dan il-każ, is-suġġett jirrigwarda b’mod ċar tilwima li hija fil-fatt pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju. Dik il-qorti tesponi li t-talba għal deċiżjoni preliminari hija neċessarja għas-soluzzjoni tat-tilwima. Hija tindika li hemm nuqqas ta’ qbil bejnha u bejn ġurisdizzjoni ogħla dwar l-eżistenza ta’ “acte clair” fir-rigward tar-rekwiżit ta’ nondiskriminazzjoni li jinsab fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Għad-differenza, pereżempju, ta’ kawżi ta’ natura artifiċjali, ir-risposta għad-domandi magħmula quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja hija għalhekk fil-fatt meħtieġa sabiex il-qorti tar-rinviju ssolvi l-każ tagħha ( 14 ).

31. It-tielet, anki jekk il-ġurisprudenza invokata mill-qorti tar-rinviju fl-interpretazzjoni tagħha effettivament tikkostitwixxi “acte clair” (kwistjoni li ma hijiex evidenti peress li l-qorti tar-rinviju u l-Qorti Kostituzzjonali ma jaqblux dwar l-applikabbiltà ta’ din il-ġurisprudenza), xorta jibqa’ l-fatt li konstatazzjoni ipotetika tal-“acte claire” għall-finijiet tal-eżenzjoni mill-obbligu ta’ rinviju, fis-sens tas-sentenza CILFIT ( 15 ), ma taffettwax l-ammissibbiltà tad-domanda jew tad-domandi magħmula. Ċertament, il-konstatazzjoni ta’ “acte clair” tista’ tirrendi kawża “mhux neċessarja” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE. Madankollu, tali kawża hija madankollu manifestament ammissibbli jekk tiġi rrinvijata quddiem din il-Qorti tal-Ġustizzja. L-iktar l-iktar, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tittratta kawża hekk irrinvijata permezz ta’ digriet motivat, skont l-Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.

32. Fil-qosor, din il-kawża hija ammissibbli. Barra minn hekk, is-suġġett tal-kawża jaqa’ manifestament fi ħdan il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 267 TFUE.

33. Dan premess, jiena madankollu naqbel li, li kieku l-obbligu tar-rinviju, li jirriżulta u li huwa ddefinit b’mod awtonomu, mid-dritt tal-Unjoni, kellu jkun “adattat” jew pjuttost b’mod asimmetriku “imqassar” bil-mod issuġġerit mill-qorti tar-rinviju u kif spjegat f’iktar dettall mill-partijiet, dan jista’ jagħti lok għal problema fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni, iżda mhux neċessarjament għal waħda ta’ ammissibbiltà. Madankollu, peress li l-qorti tar-rinviju ma fformulat ebda domanda dwar din il-kwistjoni, ser nikkonkludi sempliċiment bil-kunsiderazzjonijiet ġenerali li ġejjin.

34. L-ewwel, il-fatt li qorti nazzjonali superjuri jew qorti kostituzzjonali tagħżel li tissanzjona l-ksur tal-obbligu li titressaq talba għal deċiżjoni preliminari stabbilit fit-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE ċertament ma huwiex prekluż mid-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, diversi sistemi nazzjonali, b’mod partikolari dawk li għandhom stħarriġ individwali tal-kostituzzjonalità ta’ deċiżjonijiet mogħtija minn qrati nazzjonali tal-aħħar istanza ( 16 ), jistħarrġu l-eżekuzzjoni tal-obbligu ta’ rinviju min-naħa tal-qrati nazzjonali tal-aħħar istanza ( 17 ).

35. It-tieni, tali involviment ta’ qorti superjuri jew kostituzzjonali jista’, naturalment u inevitabbilment, ikollu l-effett li jċaħħad lill-qrati, li d-deċiżjoni tagħhom hija suġġetta għal stħarriġ, (minn parti) mid-diskrezzjoni tagħhom. Tali effett huwa madankollu inerenti f’kull forma ta’ stħarriġ ta’ deċiżjonijiet speċifiċi. Huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li kwalunkwe prassi kostituzzjonali, leġiżlattiva, amministrattiva jew ġudizzjarja, inklużi dawk relatati ma’ appelli fformulati kontra ordnijiet li jiċħdu l-ħtieġa għal rinviju, ma jistgħux iċaħħdu lil qorti mill-possibbiltà li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari ( 18 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja saħansitra ssostni li qorti inferjuri hija intitolata ma tiħux inkunsiderazzjoni l-opinjoni legali ta’ qorti superjuri jekk hija tqis din l-opinjoni bħala inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni ( 19 ).

36. Madankollu, il-motivazzjoni li fuqha hija bbażata din il-ġurisprudenza hija li jiġi evitat li l-qrati superjuri jipprekludu lill-qrati inferjuri fis-sistema ġudizzjarja tagħhom milli jkollhom aċċess dirett għall-Qorti tal-Ġustizzja permezz tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari, li jmur manifestament kontra (t-tieni paragrafu) tal-Artikolu 267 TFUE ( 20 ). Fil-fehma tiegħi, din il-linja ta’ ġurisprudenza qatt ma kellha l-intenzjoni li tagħti lill-qrati nazzjonali “liċenzja għal nuqqas ta’ teħid inkunsiderazzjoni” b’mod ġenerali u dirett, li tfakkar iktar slogan fqir ta’ film ta’ James Bond milli sistema ġudizzjarja organizzata b’mod razzjonali. Pjuttost, din il-ġurisprudenza tistabbilixxi “liċenzja għal nuqqas ta’ qbil” (limitata u diskreta), jew saħansitra “liċenzja għal devjazzjoni” f’każijiet speċifiċi fejn din id-deċiżjoni tkun debitament motivata u sostnuta. Ir-regola tad-deheb hija għalhekk impenn motivat mad-deċiżjoni preżunta inkompatibbli ( 21 ).

37. It-tielet, kull infurzar nazzjonali tal-obbligu ta’ rinviju għandu madankollu jirrispetta n-natura u l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 267 TFUE nnifsu, kif iddefinit mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 22 ). Naturalment, id-dritt nazzjonali jista’ “jispikka” f’termini speċifiċi proċeduralment dak li jistabbilixxi dritt tal-Unjonib’mod iktar ġenerali. Madankollu, il-konklużjoni hija li, meta Stat Membru jiddeċiedi li jistabbilixxi kriterji ta’ infurzar sabiex tiġi ggarantita applikazzjoni korretta tal-obbligu tar-rinviju, huwa ma jistax jemenda (unilateralment) il-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligu taħt l-Artikolu 267 TFUE huwa stess, għaliex, altrimenti, r-rekwiżiti ta’ uniformità u ta’ ċertezza legali, li huma wkoll inerenti għal din id-dispożizzjoni, jiġu ppreġudikati ( 23 ).

38. Ir-raba’, irrispettivament mir-riżervi li wieħed jista’ jkollu dwar il-fattibbiltà tal-kriterji CILFIT, b’mod partikolari dawk dwar jekk hemmx l-eżistenza ta’ kwalunkwe dubju raġonevoli fir-rigward tal-interpretazzjoni korretta tad-dritt tal-Unjoni fil-kawża quddiem il-qorti nazzjonali ( 24 ), huwa manifestament ċar li dawn il-kriterji jirrigwardaw kull kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Dawn il-kriterji huma għalhekk “dipendenti fuq id-domanda” jew “dipendenti fuq il-kwistjoni”, iżda kompletament “indifferenti fir-rigward tar-riżultat”. Fil-fatt, l-“acte clair” ma ssirx iktar ċara skont jekk ir-riżultat huwiex dikjarazzjoni ta’ inkompatibbiltà jew ta’ kompatibbiltà min-naħa tal-qorti nazzjonali. Il-konsegwenza ta’ din l-evalwazzjoni hija totalment irrilevanti dwar jekk hemmx “acte clair” jew le.

39. Barra minn hekk, l-istruttura ġudizzjarja tal-Unjoni tagħti s-setgħa, b’mod ċar u stabbilit, lill-qrati nazzjonali sabiex jiddeċiedu dwar il-kompatibbiltà (jew l-inkompatibbiltà) tad-dritt nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni ex officio ( 25 ). Dan jagħmel parti mill-mandat mogħti mid-dritt tal-Unjoni lill-qrati kollha tal-Istati Membri. Jekk dawn il-qrati jqisu li ma għandhomx bżonn assistenza mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tad-dritt tal-Unjoni skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, jew jekk huma tal-fehma li ma għandhomx tali obbligu skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, huma ma għandhomx bżonn, għalhekk, li jressqu talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Is-suġġeriment mod ieħor aktarx jista’ mhux biss jikkontradixxi l-kontenut awtonomu tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligu ta’ rinviju skont id-dritt tal-Unjoni, iżda wkoll jiddiżattiva l-eżerċizzju tal-mandat indipendenti tal-qrati nazzjonali fl-applikazzjoni u l-infurzar tad-dritt tal-Unjoni fuq livell nazzjonali ( 26 ).

40. Il-ħames u l-aħħar nett, jekk il-qorti nazzjonali superjuri jew il-qorti kostituzzjonali adita b’rimedju straordinarju tibda tistħarreġ jekk il-qorti tal-aħħar istanza għamlitx applikazzjoni ġusta tal-eċċezzjoni “acte clair” ta’ CILFIT jew le, huwa pjuttost probabbli li din il-qorti ta’ stħarriġ twettaq hija stess interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ( 27 ). Madankollu, f’dak il-mument, din il-qorti ta’ stħarriġ issir “qorti” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE. Barra minn hekk, sa fejn din il-qorti ta’ stħarriġ tkun, bħala definizzjoni, qorti skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE ( 28 ), hija tiret l-obbligi u r-responsabbiltajiet kollha li jirriżultaw minn din il-pożizzjoni, inkluż, eventwalment, l-obbligu li tagħmel hija stess domanda preliminari.

B. Il-mertu

1. Liema huwa preċiżament l- “obbligu ta’ servizz pubbliku” inkwistjoni?

41. Abbażi tal-ispjegazzjonijiet ipprovduti fil-proċess, nifhem li s-sistema implimentata mil-leġiżlatur Spanjol tiffunzjona kif ġej: il-fornituri tal-aħħar għażla japplikaw direttament tnaqqis fiss fir-rigward tal-kont tal-elettriku ta’ ċerti konsumaturi vulnerabbli. Dan huwa t-“tnaqqis irregolat”. L-ispejjeż ta’ din is-sistema huma għalhekk sostnuti minn numru ta’ kumpanniji attivi fis-suq tal-elettriku fi Spanja (fosthom il-kumpanniji omm tal-fornituri tal-aħħar għażla). Din hija l-“kontribuzzjoni obbligatorja”.

42. Minkejja li jidher li kien hemm nuqqas ta’ qbil dwar il-kwistjoni fis-sottomissjonijiet inizjali, b’risposta għal domanda bil-miktub tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-partijiet kollha huma tal-fehma li hemm biss “obbligu ta’ servizz pubbliku” wieħed. Dan l-obbligu, previst fl-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013, jinkludi żewġ elementi kostituttivi: (i) it-tnaqqis irregolat u (ii) il-kontribuzzjoni obbligatorja. Fi kliem ieħor, l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” inkwistjoni huwa “pakkett” kompost minn żewġ elementi.

43. Wieħed jista’ jħares lejn dan il-“pakkett” b’żewġ modi. Li tiġi aċċettata l-indikazzjoni tal-leġiżlatur kif inhi (anki jekk dan jimplika diversi “obbligi ta’ servizz pubbliku” f’wieħed), jew li jkun hemm separazzjoni tal-“pakkett” fl-elementi kostituttivi tiegħu u twettiq tal-evalwazzjonijiet ta’ kompatibbiltà indipendenti. Indipendentement mill-approċċ ta’ din il-kwistjoni, għandu jkun hemm ċertu kontroll sabiex l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” indikat ma jkunx kompost minn diversi miżuri awtonomi li bilkemm jikkonċernaw l-istess problema.

44. Din ma hijiex biss sabiex tiġi kkontrollata d-diskrezzjoni tal-Istati Membri. Fil-fatt, ftit li xejn huwa neċessarju li jiġi enfasizzat li hemm xi limiti għal dak li jista’ jiġi “indikat” minn Stat Membru bħala li jaqa’ taħt il-kunċett awtonomu ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku”, kif stabbilit mid-dritt tal-Unjoni. Barra minn hekk, hemm ukoll raġuni prattika: kif ser jintwera iktar ’il quddiem f’dawn il-konklużjonijiet, isir kemxejn loġikament diffiċli li titwettaq evalwazzjoni tal-kompatibbiltà ta’ “pakkett” ta’ elementi multipli u differenti f’“obbligu ta’ servizz pubbliku” wieħed, fid-dawl tar-rekwiżiti tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Liema parti tal-“kostitwent sħiħ” għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-kriterju ta’ proporzjonalità? Liema parti għandha tkun suġġetta għal stħarriġ regolari mill-awtoritajiet nazzjonali? Għal liema parti għandu jkun hemm kumpens, jekk ikun il-każ?

45. Id-diffikultà li tingħata tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet tista’ tkun ukoll raġuni li għaliha l-“obbligi ta’ servizz pubbliku”“miġbura” sal-lum dehru darba biss fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-kawżi Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia, il-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja kienet tinvolvi ċerti obbligi ta’ ħżin tal-gass naturali fl-interess li tiġi żgurata s-sigurtà u r-regolarità tal-provvista tal-gass fil-Bulgarija, li l-ispiża tagħhom ġiet mgħoddija fuq il-konsumaturi permezz tal-iffissar tal-prezz ta’ dan il-gass skont metodoloġija stabbilita mill-Gvern ( 29 ). Min-naħa l-oħra, il-ġurisprudenza “klassika” tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” ħafna iktar komuni u “sempliċi” inkludiet servizzi speċifiċi ta’ trasport pubbliku lokali fil-provinċja ta’ Napoli ( 30 ); ċerti servizzi ta’ trasport marittimu bejn il-gżejjer ta’ Malta u ta’ Għawdex ( 31 ); ċerti servizzi tat-trasport tal-passiġġieri bix-xarabank, vetturi elettriċi u lifts mekkaniċi fil-belt ta’ Lisbona ( 32 ); kif ukoll ċerti servizzi ta’ dispaċċ tal-elettriku fl-Italja ( 33 ).

46. F’dan il-każ, jidher li l-Qorti tal-Ġustizzja hija kkonfrontata b’“obbligu ta’ servizz pubbliku” kompost minn żewġ elementi li, funzjonalment, jistgħu jikkonċernaw l-istess problema, iżda li l-għanijiet u l-mezzi tagħhom huma kompletament differenti.

47. Minn naħa l-oħra, hemm it-tnaqqis irregolat, li l-għan tiegħu huwa li jassisti ċerti konsumaturi vulnerabbli fi Spanja bil-kont tal-elettriku tagħhom. Dan jintlaħaq permezz ta’ skont ta’ 25 % jew ta’ 40 % fuq il-prezz tas-suq tal-elettriku. Evalwazzjoni ta’ proporzjonalità ta’ dan l-element tista’ tevalwa jekk il-grupp ta’ konsumaturi vulnerabbli huwiex suffiċjentement rappreżentattiv u/jew jekk l-iskont mogħti huwiex insuffiċjenti sabiex jintlaħaq l-għan imfittex.

48. Min-naħa l-oħra, hemm il-kontribuzzjoni obbligatorja, li l-għan tiegħu huwa li jiffinanzja s-sistema ta’ tnaqqis irregolat. Dan jintlaħaq permezz ta’ obbligu ta’ finanzjament impost fuq ċerti kumpanniji integrati vertikalment attivi fis-suq Spanjol tal-elettriku. Hawnhekk, analiżi ta’ proporzjonalità tista’ tevalwa r-rappreżentattività tal-grupp ta’ kumpanniji suġġetti għal dan l-obbligu ta’ finanzjament u/jew l-ammont li għandha tipprovdi kull kumpannija.

49. Madankollu, huwa ċar ħafna li t-tnaqqis irregolat u l-kontribuzzjoni obbligatorja jikkonċernaw atturi differenti, interessi differenti u obbligi differenti. Dawn iż-żewġ elementi huma marbuta funzjonalment, peress li t-tnejn huma elementi ta’ skema ikbar. Madankollu, huma bilkemm jistgħu jiġu diskussi fl-istess ħin bħala miżura waħda, b’mod partikolari fil-kuntest (jew in-nuqqas) ta’ diskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità.

50. B’għarfien sħiħ tad-dritt nazzjonali u l-isfond fattwali ta’ dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tidher li tikkondividi l-konklużjoni kollettiva tal-partijiet li l-formulazzjoni tal-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013 tindika li l-iskema sħiħa ġiet indikata bħala “obbligu ta’ servizz pubbliku” u li kemm it-tnaqqis irregolat kif ukoll il-kontribuzzjoni obbligatorja, huma elementi kostitwenti tagħha ( 34 ). Madankollu, fl-istess ħin, din il-qorti tqajjem il-mistoqsijiet tagħha biss fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-kontribuzzjoni obbligatorja mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Fi kliem ieħor, minkejja l-eżistenza apparenti ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” wieħed (magħmul minn żewġ elementi), il-qorti tar-rinviju tidher li taċċetta ċerta separabbiltà tal-kontribuzzjoni obbligatorja mill-“obbligu ta’ servizz pubbliku” fl-intier tiegħu.

51. Fil-qosor, għadni niddubita dak li qiegħed jintalab lill-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, fl-analiżi li ġejja, ser nesponi l-punt tat-tluq kif iddefinit mill-qorti tar-rinviju u nikkunsidra l-kontribuzzjoni obbligatorja bħala element awtonomu (jew separat) ta’ “pakkett” globali ta’ “obbligi ta’ servizz pubbliku”. Dan premess, kif ser nispjega matul dawn il-konklużjonijiet, dan l-approċċ ser jagħti lok inevitabbilment għal kwistjonijiet addizzjonali, hekk kif wieħed jara d-diversi elementi ta’ dak li jeżiġi l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 dwar l-“obbligu ta’ servizz pubbliku”veru.

2. Domanda 1

52. Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-kontribuzzjoni obbligatorja, kif stabbilita mil-Liġi 24/2013 u implimentata permezz tad-Digriet-Liġi Irjali 968/2014, hijiex kompatibbli mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.

53. Fid-dawl tal-fatt li din id-dispożizzjoni tikkonċerna l-“obbligi ta’ servizz pubbliku”, ser neżamina qabelxejn jekk il-kontribuzzjoni obbligatorja tissodisfax il-kriterji (a) tagħha. Huwa biss jekk dan jiġi stabbilit li ser neżamina l-kompatibbiltà ta’ din il-miżura mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 (b).

a) Il-kontribuzzjoni obbligatorja taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72?

54. Il-Gvern Spanjol josserva li, fid-dawl tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’Engie Cartagena ( 35 ), tqum il-kwistjoni dwar jekk il-kontribuzzjoni obbligatorja tistax effettivament tikkostitwixxi “obbligu ta’ servizz pubbliku” fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72/KE.

55. Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Spanjol, il-partijiet ikkonċernati kollha huma tal-fehma li s-sentenza Engie Cartagena ( 36 ) ma taffettwax in-natura tal-kontribuzzjoni obbligatorja bħala “obbligu ta’ servizz pubbliku”. Fil-fatt, dawn il-partijiet isostnu li, b’kuntrast mal-miżura inkwistjoni f’Engie Cartagena, l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” impost f’dan il-każ ma huwiex miżura ġenerali iżda pjuttost waħda li hija speċifikament indikata fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Barra minn hekk, l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” dwar l-applikazzjoni tat-tnaqqis irregolat direttament fuq il-kont tal-elettriku ta’ konsumaturi eliġibbli huwa intrinsikament marbut mal-kontribuzzjoni mandatorja, it-tnejn li huma “aspetti inseparabbli ta’ miżura unika”, peress li huwa permezz ta’ din tal-aħħar li l-ewwel wieħed huwa ffinanzjat.

56. Fid-dawl tal-invokazzjoni qawwija tas-sentenza Engie Cartagena ( 37 ), ser nesponi fil-qosor il-fatti ta’ din il-kawża (i). Sussegwentement, ser nirrifletti fuq il-kunsiderazzjonijiet li jirriżultaw minn din il-kawża u l-effett eventwali tagħhom fuq din il-kawża, billi nqis, b’mod partikolari, jekk il-kontribuzzjoni obbligatorja setgħetx jew le tiġi ttikkettjata bħala taxxa parafiskali (ii), qabel ma nikkonkludi li, anki jekk hija kellha titqies bħala taxxa, ma jfissirx li hija ma taqax totalment taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2009/72, b’mod partikolari fl-Artikolu 3(1)(iii) tagħha.

i) Engie Cartagena u n-natura tal-“obbligi ta’ servizz pubbliku”

57. Engie Cartagena kienet kumpannija attiva fis-suq tal-elettriku fi Spanja. Hija ppreżentat rikors intiż għall-annullament ta’ ordni li tobbligaha għall-finanzjament ta’ ċerti ammonti ddeterminati abbażi tar-Real Decreto-ley 14/2010 de 23 de diciembre, por el que se establecen medidas urgentes para la corrección del déficit tarifario del sector eléctrico (id-Digriet-Liġi Rjali 14/2010 tat‑23 ta’ Diċembru 2014 li Jistabbilixxi Miżuri Urġenti għall-Korrezzjoni tad-Defiċit Tariffarju fis-Settur tal-Elettriku) (iktar ’il quddiem id-“Digriet-Liġi Rjali 14/2010’). Engie Cartagena kienet waħda mill-11-il impriża li kellhom jagħmlu dan sabiex inaqqsu d-defiċit tariffarju tas-settur tal-elettriku fi Spanja, li rriżulta mit-tnedija ta’ pjan nazzjonali ta’ azzjoni fuq l-effiċjenza enerġetika ( 38 ). Dan l-istess digriet-liġi kien jikklassifika dan il-finanzjament bħala “obbligu ta’ servizz pubbliku”. F’dan ir-rigward, il-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja kienet, inter alia, dwar jekk l-imsemmi finanzjament kienx jikkostitwixxi “obbligu ta’ servizz pubbliku” fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/54/KE u 2009/72 ( 39 ).

58. Ir-risposta tal-Qorti Ġenerali kienet fin-negattiv. L-ewwel, hija rrilevat li dan il-kunċett kien jeħtieġ interpretazzjoni awtonoma tad-dritt tal-Unjoni ( 40 ). Sussegwentement, hija eżaminat il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, jiġifieri l-eżistenza ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” u l-kompatibbiltà tiegħu mal-Artikolu 106 TFUE ( 41 ). Hija spjegat li, peress li l-ewwel waħda tawtorizza deroga mir-regoli ta’ kompetizzjoni, il-kunċett ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” għandu jinftiehem bħala li jikkostitwixxi intervent fil-funzjonament tas-suq sabiex jintlaħaq għan ta’ interess ġenerali. Dan jobbliga lill-impriżi li joperaw fis-settur tal-elettriku jaġixxu fis-suq b’ċertu mod u fuq il-bażi ta’ kriterji imposti mill-awtoritajiet pubbliċi ( 42 ). Interpretazzjoni bħal din tkun sostnuta mid-definizzjonijiet ta’ dan il-kunċett, kif jidher f’atti l-oħra tad-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari dawk li jaqgħu fi ħdan il-kompetenzi previsti fl-Artikolu 4 TFUE ( 43 ).

59. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-libertà ta’ dawn l-impriżi li jaġixxu f’dan is-suq hija għalhekk limitata fis-sens li, fid-dawl tal-interess kummerċjali tagħhom biss, huma ma pprovdewx ċerti oġġetti jew servizzi, jew ma kinux ipprovdewhom bl-istess mod jew taħt l-istess kundizzjonijiet ( 44 ). Madankollu, is-somom dovuti mill-impriżi kkonċernati ma kienu jimponu fuqhom ebda rekwiżit, li jillimita l-libertà tagħhom li jaġixxu fis-suq tal-elettriku. Huma kellhom sempliċiment jikkontribwixxu l-fondi sabiex inaqqsu d-defiċit tariffarju tal-awtoritajiet Spanjoli. Għaldaqstant, tali kontribuzzjoni ma tistax taqa’ taħt il-kunċett ta’ “obbligi ta’ servizz pubbliku”, għall-finijiet tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 ( 45 ).

60. Għalhekk, is-sentenza Engie Cartagena wriet u affermat l-ispirtu tal-kunċett ta’ “obbligi ta’ servizz pubbliku”, kif inter alia rifless fil-lista li tinsab fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. L-eżempji f’din il-lista jikkorrispondu għal ċerti miżuri pubbliċi, li jinterferixxu mal-funzjonament liberu ta’ suq billi jeżiġu lill-impriżi attivi magħżula f’dan is-suq sabiex jipprovdu ċerti oġġetti jew servizzi, jew sabiex jastjenu milli jaġixxu b’mod li jmur lil hinn mill-imġieba kummerċjali “normali” f’suq altrimenti kompetittiv ( 46 ).

61. Madankollu, id-denominatur komuni ta’ din il-lista huwa ċar: l-eżempji mogħtija jikkonċernaw tipi differenti ta’ prestazzjoni, li jiddevjaw, b’mod jew ieħor, fl-interess komuni, mill-imġiba ekonomika normali. It-tipi ta’ miżuri previsti ma jikkonċernawx prinċipalment miżuri monetarji, li permezz tagħhom it-Teżor Pubbliku sempliċement jitlob flus għall-“karus pubbliku”. Għaldaqstant, l-obbligi ta’ finanzjament jew ta’ ħlas ieħor għalhekk ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan il-kunċett ( 47 ).

ii) Obbligu ta’ servizz pubbliku jew taxxa parafiskali?

62. Fil-kuntest tas-sentenza Engie Cartagena, il-Gvern Spanjol ġustament jesprimi dubji dwar in-natura tal-kontribuzzjoni obbligatorja.

63. Kif spjegaw il-qorti tar-rinviju u l-partijiet, il-kontribuzzjoni obbligatorja tieħu l-forma ta’ obbligu finanzjarju, impost mill-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013 u implimentat mill-Artikoli 2 u 3 tad-Digriet-Liġi Irjali 968/2014. B’dan il-mod, il-leġiżlatur Spanjol jixtieq ikopri l-ispejjeż li jirriżultaw mit-tnaqqis irregolat, mingħajr ma jkun sostnut mill-konsumaturi jew mis-sistema elettrika fl-intier tagħha. Dan l-obbligu finanzjarju huwa ppersonalizzat permezz ta’ digriet annwali, li jistabbilixxi l-kumpanniji kkonċernati u l-perċentwali tad-dħul globali meħtieġ. Il-ħlas ta’ dawn is-somom ma huwa marbut ma’ ebda obbligu ta’ prestazzjoni. Huma ma għandhomx għalfejn jipprovdu ċerti oġġetti jew servizzi li ma kinux jipprovdu, jew li ma kinux jipprovdu bl-istess mod jew taħt l-istess kundizzjonijiet, jekk huma kienu qiegħdin iqisu biss l-interess kummerċjali tagħhom stess. Fil-fatt, mill-perspettiva tal-evalwazzjoni tal-“libertà li taġixxi fis-suq tal-elettriku”, l-attivitajiet tal-impriżi kkonċernati bl-ebda mod ma huma affettwati. L-operazzjonijiet kummerċjali tagħhom huma affettwati daqs kemm kienu se jkunu għal kull taxxa jew ħlas ieħor fiskali.

64. Abbażi ta’ din l-informazzjoni, jidher possibbli li jiġi sostnut li l-kontribuzzjoni mandatorja sempliċiment tiffinanzja (iżda ma tikkostitwixxix hija stess) intervent pubbliku fil-funzjonament tas-suq tal-elettriku Spanjol sabiex jinkiseb “obbligu ta’ servizz pubbliku” rikonoxxut fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Bħala tali, jista’ jiġi distint mill-obbligu inkwistjoni f’Overgas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia, – l-uniku “pakkett” oħra ta’ “obbligi ta’ servizz pubbliku” li sa issa jidhru fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja – peress li, f’dan il-każ, il-gvern Bulgaru jidher li fil-fatt illimita l-libertà tal-operaturi fis-suq Bulgaru tal-gass billi ffissa l-prezz tal-gass li huma setgħu jitolbu lill-konsumaturi ( 48 ).

65. Wara l-approċċ tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Engie Cartagena, u bla ħsara għal verifika, jista’ fil-fatt jiġi sostnut li l-kontribuzzjoni obbligatorja imposta mil-leġiżlatur Spanjol fl-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013 u implimentata permezz tal-Artikoli 2 u 3 tad-Digriet-Liġi Irjali 968/2014, ma tissodisfax il-kundizzjonijiet ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.

66. Jekk madankollu dan huwa l-każ, x’inhi n-natura eżatta tal-kontribuzzjoni obbligatorja?

67. Il-mod li bih il-partijiet iddeskrivew il-kontribuzzjoni obbligatorja lill-Qorti tal-Ġustizzja huwa li din tikkostitwixxi obbligu finanzjarju, impost mill-Istat fuq ċertu numru ta’ kumpanniji, li titħallas ċertu ammont ta’ flus li tintuża sabiex tiffinanzja servizz partikolari rikjest mill-Istat.

68. Fil-fehma tiegħi, bħar-riferiment ta’ Shakespeare “warda bi kwalunkwe isem ieħor tinxtamm daqstant sabiħa”, din id-deskrizzjoni hija simili għal taxxa parafiskali. F’dan il-każ, din id-determinazzjoni tiġġenera importanza għaliex id-Direttiva 2009/72 manifestament ma tikkostitwixxix miżura tad-dritt tal-Unjoni intiża li ġġib l-approssimazzjoni tad-dispożizzjonijiet fiskali tal-Istati Membri. Fil-fatt, il-bażi legali li fuqha ġiet adottata dik id-direttiva, l-Artikolu 95(1) KE (li sar l-Artikolu 114 TFUE), fit-tieni paragrafu tiegħu, jispjega speċifikament li ma japplikax għat-taxxi ( 49 ).

69. Bi tweġiba għal mistoqsija bil-miktub magħmula lill-partijiet, EDP España, Iberdrola u l-Kummissjoni josservaw li n-natura tal-obbligu vinkolanti ma hijiex tali li tikkostitwixxi taxxa. Huma jirrilevaw li l-fondi miġbura permezz ta’ din il-miżura isiru parti mid-dħul tal-Istat Spanjol. Minn din il-perspettiva, il-kontribuzzjoni obbligatorja pjuttost tikkostitwixxi iktar miżura regolatorja milli taxxa, u għalhekk manifestament taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2009/72.

70. Dawn l-ispjegazzjonijiet ma jikkonvinċunix.

71. Għall-finijiet tad-dritt tal-Unjoni, il-konstatazzjoni tan-natura tat-taxxa hija evalwazzjoni awtonoma mwettqa mill-Qorti tal-Ġustizzja skont il-karatteristiċi oġġettivi li bihom hija miġbura u indipendentement mill-klassifikazzjoni tagħha fid-dritt nazzjonali ( 50 ).

72. Fil-fatt, b’mod analogu għal dak li jidher li huwa l-każ fil-kawża Engie Cartagena, l-informazzjoni li tinsab fit-talba għal deċiżjoni preliminari ma tippermettix lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddetermina, b’ċertezza, jekk din il-kontribuzzjoni obbligatorja għandhiex tali natura ( 51 ). Madankollu, mill-informazzjoni limitata li tinsab fil-proċess, jidher li l-kontribuzzjoni obbligatorja tissodisfa l-karatteristiċi prinċipali ta’ taxxa.

73. L-ewwel, mid-deċiżjoni tar-rinviju jidher li l-metodoloġija ta’ tqassim tal-ispejjeż li jirriżultaw mit-tnaqqis irregolat hija prevista mid-dritt Spanjol, b’mod partikolari mid-Digriet-Liġi Irjali 9/2013. Din id-deċiżjoni tar-rinviju tippreċiża wkoll li ordnijiet ministerjali suċċessivi (Ordni Nru IET/350 tas‑7 ta’ Marzu 2014 u d-Digriet Nru IET/1451 tat‑8 ta’ Settembru 2016), adottati skont id-Digriet-Liġi 9/2013 u d-Digriet-Liġi 968/2014, kienu jqassmu l-ispejjeż eżatti fost l-impriżi kkonċernati.

74. It-tieni, jidher li l-impriżi identifikati skont dawn id-digrieti huma kkwalifikati bħala l-persuni taxxabbli (kollettivi) tal-kontribuzzjoni obbligatorja. Jidher ukoll li dan l-ammont ma jistax jiġi ttrasferit fuq persuna differenti ( 52 ). Barra minn hekk, jidher li l-ħlas ta’ dan l-ammont huwa obbligatorju bil-liġi, peress li l-Kummissjoni Nazzjonali tas-Swieq u tal-Kompetizzjoni hija inkarigata li tillikwida dawn il-kontribuzzjonijiet. Dan jimplika wkoll, fil-fehma tiegħi, li l-kumpanniji kkonċernati jkunu akkużati minn din l-awtorità jew minn organi eventwali oħra tal-Istati Membri minħabba n-nuqqas ta’ ħlas tal-kontribuzzjoni tagħhom ( 53 ).

75. It-tielet, huwa ċar mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-kontribuzzjoni obbligatorja hija intiża sabiex tiffinanzja l-ispejjeż li jirriżultaw mit-tnaqqis irregolat ( 54 ). B’hekk, mill-istruttura tagħha, il-kontribuzzjoni obbligatorja hija miżura introdotta fl-interess ġenerali, skont il-kriterji ta’ allokazzjoni previsti mil-Liġi 24/2013, kif implimentata mid-Digriet-Liġi Irjali 9/2013. Hija tipprova tiġbor fondi intiżi sabiex jagħmlu tajjeb għad-“defiċit tariffarju” li jirriżulta mid-deċiżjoni politika li jiġu proposti prezzijiet iktar baxxi ta’ elettriku lill-konsumaturi vulnerabbli fi Spanja. Kuntrarjament għall-argumenti ta’ Agri‑Energía, EDP España, Viesgo u l-Kummissjoni fit-tweġiba tagħhom għal mistoqsija bil-miktub magħmula lilhom mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatt li din il-kontribuzzjoni ma hijiex intiża għall-baġit ġenerali nazzjonali, iżda minflok għall-finijiet speċifiċi, ma għandu l-ebda rwol f’din l-evalwazzjoni ( 55 ).

iii) Il-premessa sottostanti l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2009/72: suq kompetittiv li ma jiddiskriminax bejn impriżi

76. Li kieku l-qorti tar-rinviju kellha tikkonferma dan ta’ hawn fuq, dan ikun ifisser li l-kontribuzzjoni obbligatorja taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2009/72, kif isostni l-Gvern Spanjol ( 56 )?

77. Ma nqisx li dan huwa l-każ.

78. Ir-raġuni għan-natura fiskali ta’ miżura, u l-eżitazzjoni relatata mal-intervent fit-taxxa interna tal-Istati Membri, ma jfissrux li stħarriġ tal-effetti ta’ dawn il-miżuri, kontra d-dritt tal-Unjoni, ma jistax iseħħ. Dan huwa iktar u iktar il-każ, kif jirrilevaw Agri-Energía, EDP España, Endesa, Iberdrola, Naturgy u Viesgo, fejn il-mod ta’ finanzjament ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” jista’ jkollu effett fuq il-funzjonament tas-suq intern tal-elettriku ( 57 ).

79. F’dan il-każ, il-leġiżlatur Spanjol jintervjeni fis-suq tal-elettriku fi Spanja billi jittrasferixxi l-ispiża tat-tnaqqis irregolat fuq numru żgħir biss ta’ impriżi li huma attivi fih. Tali konfigurazzjoni ma hijiex eskluża fiha nnifisha ( 58 ), b’mod partikolari peress li d-Direttiva 2009/72, fil-forma attwali tagħha, ma għandhiex l-għan li tikseb armonizzazzjoni kompleta tas-suq tal-elettriku fl-Unjoni.

80. Madankollu, minkejja n-nuqqas ta’ armonizzazzjoni kompleta, kif EDP España, Endesa, Iberdrola u Naturgy essenzjalment jirrilevaw fit-tweġiba għal mistoqsija bil-miktub magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, dan ma jeżentax il-kontribuzzjoni obbligatorja milli tikkonforma ruħha hija stess mar-“regoli komuni” tad-Direttiva 2009/72, u b’mod partikolari mal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2009/72 tagħhom. Din id-dispożizzjoni tobbliga lill-Istati Membri jiżguraw, abbażi tal-organizzazzjoni istituzzjonali tagħhom u fl-osservanza tal-prinċipju tas-sussidjarjetà, li l-impriżi tal-elettriku jkunu operati skont, inter alia, l-għan li jinkiseb suq tal-elettriku kompetittiv b’mod li ma jkun hemm ebda diskriminazzjoni bejn l-impriżi ( 59 ).

81. Għar-raġunijiet esposti iktar ’il fuq, billi tibbaża ruħha b’mod partikolari fuq l-indikazzjonijiet mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha Engie Cartagena, xorta waħda huwa diskutibbli jekk il-kontribuzzjoni obbligatorja tissodisfax il-kundizzjonijiet ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Fil-fatt, naħseb li jeżistu indizji li l-kontribuzzjoni obbligatorja tista’ tkun taxxa parafiskali għall-finijiet tad-dritt tal-Unjoni.

82. Madankollu, jekk il-qorti nazzjonali tasal għal din il-konklużjoni, dan ma jfissirx li tali taxxa ma taqax kompletament taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2009/72, kif essenzjalment jissuġġerixxi l-Gvern Spanjol. L-eżami sempliċement jiġi ttrasferit mill-Artikolu 3(2) għall-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva. Barra minn hekk, filwaqt li l-kriterji speċifiċi għall-evalwazzjoni skont kull waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet huma differenti, il-premessa hija l-istess għat-tnejn li huma, marbuta mal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva: b’mod ġenerali, ma għandux ikun hemm distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq tal-elettriku mill-Istati Membri. Jekk ikunu neċessarji xi interferenzi, dawn għandhom ikunu minimi (u għaldaqstant proporzjonati) u adottati fuq bażi nondiskriminatorja, billi jżommu ugwaljanza massima f’termini ta’ drittijiet u obbligi għall-impriżi kollha fis-suq.

83. Bħala konklużjoni, miniex nissuġġerixxi li l-iskontijiet irregolati, meħuda waħedhom, ma jistgħux jissodisfaw il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, u lanqas li dan jikkostitwixxi taxxa. Din il-kwistjoni ma ġietx ippreżentata quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u lanqas ma jidher li hija kkontestata mill-partijiet. Il-punt huwa pjuttost li s-sempliċi fatt li d-destinazzjoni finali tad-dħul minn kontribuzzjoni finanzjarja (obbligatorja) tista’ tikkontribwixxi għat-twettiq ta’ “obbligu veru ta’ servizz pubbliku” ma huwiex biżżejjed sabiex jirrendi din il-kontribuzzjoni rilevanti fiha nfisha sabiex jintlaħaq dan l-għan (u għalhekk ikun konformi mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72) ( 60 ).

84. Il-kuntrarju jikser totalment il-kunċett ta’ “obbligi ta’ servizz pubbliku” billi jippreżumi li s-sempliċi allokazzjoni tal-fondi li jirriżultaw minn kull kontribuzzjoni finanzjarja tista’ tiddetermina n-natura u t-trattament tiegħu skont id-dritt tal-Unjoni ( 61 ). Dan jippermetti wkoll, min-naħa tiegħu, li l-finanzjament ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” isir “obbligu ta’ servizz pubbliku” fih innifsu, għall-kuntrarju ta’ sempliċi mekkaniżmu ta’ akkumulazzjoni tal-fondi neċessarji sabiex jiġu kkumpensati l-fornituri tal-“obbligu ta’ servizz pubbliku”attwali għall-attività tagħhom ( 62 ).

b) Kompatibbiltà mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72

85. Jekk il-kontribuzzjoni obbligatorja kellha titqies li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, isir neċessarju li ssir evalwazzjoni tal-kompatibbiltà ta’ din il-kontribuzzjoni.

86. L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/72 jeħtieġ li l-miżuri adottati bħala “obbligi ta’ servizz pubbliku” ikunu ddefiniti b’mod ċar, trasparenti, nondiskriminatorji, verifikabbli u għandhom jiggarantixxu l-ugwaljanza tal-aċċess lill-impriżi tal-elettriku (tal-Unjoni) għall-konsumaturi nazzjonali” ( 63 ).

87. Qabelxejn, għandi nirreferi mill-ġdid għall-kwistjonijiet li enfasizzajt fil-punti 42 sa 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet. L-evalwazzjoni provviżorja tiegħi ser issir naturalment abbażi tal-assunzjoni li l-kontribuzzjoni obbligatorja tista’ tkun parti minn “obbligu ta’ servizz pubbliku” iktar wiesa’, iżda tista’ wkoll tiġi separata għal kull evalwazzjoni fid-dawl tal-kundizzjonijiet tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, minkejja l-fatt li din id-direttiva tidher li hija fformulata bil-għan li jiġu evalwati l-“obbligi ta’ servizz pubbliku” fis-singular u mhux miġbura flimkien jew f’partijiet separati tal-“obbligi ta’ servizz pubbliku”.

88. Wara li din l-assunzjoni ġiet iċċarata, ninnota li l-partijiet kollha, bl-eċċezzjoni tal-Gvern Spanjol, isostnu li l-kontribuzzjoni obbligatorja, fil-forma attwali tagħha, hija diskriminatorja. Dawn il-partijiet jenfasizzaw il-formulazzjoni tal-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013, li jipprovdi li l-finanzjament tat-tnaqqis irregolat għandu jittieħed mill-kumpanniji vertikalment integrati li simultanjament jipproduċu, jiddistribwixxu u jbigħu l-elettriku (iktar ’il quddiem il-“karatteristiċi kklassifikati”). Minkejja li ebda kumpannija ma ġiet identifikata bl-isem, din id-dispożizzjoni tistabbilixxi karatteristiċi ċari u identifikabbli ta’ ċerti entitajiet attivi fis-suq tal-elettriku fi Spanja. Fl-istess ħin, hija teskludi mill-kontribuzzjoni obbligatorja lill-kumpanniji vertikalment integrati li jwettqu żewġ jew inqas karatteristiċi kklassifikati fis-settur tal-elettriku fi Spanja. Fil-prattika, l-Artikolu 45(4) tal-Liġi 24/2013 għalhekk ipoġġi l-piż tal-finanzjament tat-tnaqqis irregolat kważi esklużivament fuq erba’ gruppi ta’ impriżi attivi fis-suq Spanjol tal-elettriku. Dan it-trattament jirrendiha diskriminatorja.

89. Min-naħa tiegħu, il-Gvern Spanjol jirrileva li l-miżura hija nondiskriminatorja u, fi kwalunkwe każ, hija oġġettivament iġġustifikata. Il-premessi tad-Digriet-Liġi 9/2013 jippreċiżaw li l-kumpanniji li jissodisfaw il-karatteristiċi kklassifikati huma f’“pożizzjoni unika” sabiex ikopru aħjar l-ispiża tat-tnaqqis irregolat peress li huma jistgħu jsostnu l-piż bħala parti mill-attivitajiet kummerċjali prinċipali tagħhom fis-suq tal-elettriku.

90. Għandu jitfakkar li l-għan tal-kundizzjoni ta’ nondiskriminazzjoni, kif prevista fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, huwa li l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” inkwistjoni jorbot lill-impriżi kollha li joperaw fl-istess settur b’mod ugwali sabiex ma jippreġudikax il-kompetizzjoni f’dan is-settur ( 64 ). L-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 għandhom għalhekk jirriżultaw b’mod ġenerali, u mhux speċifikament fuq ċerti impriżi ( 65 ). Għalkemm l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 ma jipprevedix il-possibbiltà li tingħata ġustifikazzjoni oġġettiva għal trattament diskriminatorju, ir-rekwiżit li jirriżulta minnu huwa espressjoni speċifika tal-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza ( 66 ). Għalhekk, fuq il-livell prattiku, ma tantx huwa rilevanti jekk l-istess tipi ta’ kunsiderazzjonijiet tqajmux fil-livell tal-evalwazzjoni tal-komparabbiltà jew “fi stadju sussegwenti” fil-livell ta’ ġustifikazzjonijiet ( 67 ). Fl-aħħar nett, kull tali ġustifikazzjoni oġġettiva għandha tkun intiża u xierqa sabiex tiggarantixxi l-għan ta’ interess ekonomiku ġenerali, li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni tfittex ( 68 ), u tkun proporzjonata għal dan il-għan ( 69 ).

91. Fid-dawl ta’ dawn il-kundizzjonijiet, inqis il-problemi segwenti li jistgħu potenzjalment jirriżultaw b’konnessjoni mal-kontribuzzjoni obbligatorja.

92. L-ewwel, jidher fil-fatt veru li l-kontribuzzjoni obbligatorja, bil-mod kif tiġi imposta, hija kapaċi tfixkel il-kompetizzjoni fis-suq Spanjol tal-elettriku billi toħloq inugwaljanza fost l-impriżi attivi f’dan is-settur ( 70 ). Din l-inugwaljanza tirriżulta mill-impożizzjoni tal-kontribuzzjoni obbligatorja fuq dawk il-kumpanniji li jissodisfaw il-karatteristiċi kwalifikanti biss, filwaqt li, fl-istess ħin, jeskludu kumpanniji oħra li joperaw fl-istess suq (għalhekk dawk f’kompetizzjoni diretta) minn dan l-obbligu, jiġifieri, dawk il-kumpanniji vertikalment integrati li jwettqu żewġ karatteristiċi kwalifikanti jew inqas (jiġifieri, kompetituri diretti) ( 71 ).

93. It-tieni, l-għan li jiġġustifika (u li jwassal għal) din l-inugwaljanza fit-trattament tidher insodisfaċenti. Fil-fatt, anki jekk l-għan tal-kontribuzzjoni obbligatorja (għall-kuntrarju tat-tnaqqis irregolat) kien dak li jiġu offruti tariffi ssussidjati tal-elettriku lil gruppi ta’ konsumaturi vulnerabbli, – xi ħaġa li ma ġietx allegata f’dan il-każ – it-trattament differenzjat xorta ma jkunx iġġustifikat. Kif jirrilevaw il-partijiet kollha, bl-eċċezzjoni tal-Gvern Spanjol, il-“karatteristiċi kkwalifikati” tal-kontribuzzjoni obbligatorja ma humiex relatati mal-għan li jiġi offrut it-tnaqqis irregolat lill-gruppi vulnerabbli ta’ konsumaturi b’karatteristiċi soċjali, ta’ konsum u ta’ kapaċità ta’ akkwist. Fil-fatt, dan l-għan bl-ebda mod ma huwa affettwat mit-tip jew min-numru ta’ impriżi li jkopru l-ispejjeż li jirriżultaw minn din is-sistema. Fil-fatt, il-gruppi ta’ konsumaturi vulnerabbli jibqgħu eliġibbli għal din is-sistema indipendentement minn min jikkontribwixxi għall-ħlas tal-ispejjeż li jirriżultaw minn din is-sistema.

94. It-tielet, anki jekk wieħed kellu jippreżumi li l-għan tal-kontribuzzjoni obbligatorja ma kienx dak li toffri prezzijiet tal-elettriku ssussidjati, iżda pjuttost b’xi mod allinjat ma’ viżjoni ta’ politika ridistributtiva li fiha l-kumpanniji “iktar għonja” jidhru li huma mitluba jikkontribwixxu iktar mill-kumpanniji “iktar foqra”, xorta waħda niddubita jekk dan l-għan huwiex effettivament issodisfat. Dan ikun b’mod partikolari l-każ meta l-karatteristiċi kkwalifikati u l-ispjegazzjoni tagħhom iwasslu għal differenza fit-trattament abbażi tal-kapaċità finanzjarja potenzjali tagħhom. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tispjega li ċerti impriżi li huma meħtieġa jbatu l-kontribuzzjoni obbligatorja għandhom ftit importanza fis-settur fl-intier tiegħu, filwaqt li, fl-istess ħin, hemm impriżi oħra li jidhru li jistgħu jsostnu l-ispejjeż tat-tnaqqis irregolat (kemm jekk minħabba li għandhom sehem mis-suq ikbar fis-suq tal-elettriku, jibbenefikaw minn dħul mill-bejgħ ogħla jew jeżerċitaw attività jew tnejn użati sabiex jiddeterminaw l-entitajiet kontribwenti). Din id-diskrepanza mir-realtà ekonomika tas-suq tidher ukoll li nftiehmet mill-Amministrazzjoni Statali Spanjola li, kif tispjega l-qorti tar-rinviju fil-kawża prinċipali, ammettiet li sinerġiji u ekonomiji ta’ skala jistgħu jeżistu wkoll għall-kumpanniji li ma jissodisfawx il-karatteristiċi kkwalifikati.

95. Fil-qosor, hemm kwistjoni ċara ta’ diskriminazzjoni bejn l-impriżi li għalihom ma jidher li teżisti ebda ġustifikazzjoni raġonevoli. Huwa biss ftit mill-kumpanniji attivi fis-suq li huma mitluba jħallsu l-kont finali, abbażi ta’ kriterji li ma humiex direttament relatati mal-interess ekonomiku ġenerali kif iddikjarat. B’dan il-mod, dawn il-kumpanniji jħallsu mhux biss għall-politika soċjali ta’ Stat Membru, iżda wkoll indirettament l-isponsorizzar tal-kompetituri diretti tagħhom attivi fl-istess suq.

96. Dawn il-kwistjonijiet kollha apparentement diġà ġew ikkunsidrati mill-qorti tar-rinviju, li fl-aħħar wasslu għal dikjarazzjoni ta’ inkompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali mal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Kif ġie deskritt qabel f’din it-taqsima, jista’ jkun hemm fil-fatt diskussjoni dwar il-klassifikazzjoni eżatta tal-kontribuzzjoni obbligatorja, partikolarment jekk, kif għamlet il-qorti tar-rinviju fid-domandi tagħha, din il-kontribuzzjoni kienet effettivament separata mit-tariffa rregolata. Madankollu, minbarra dan il-kunflitt fiskali, huwa ċar ukoll li l-loġika u l-konklużjoni kemm tas-subparagrafi (1) u (2) tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/72 huma essenzjalment simili. Għalhekk, b’mod pragmatiku, l-evalwazzjoni ta’ miżura nazzjonali hija probabbilment se tirriżulta bl-istess mod taħt kwalunkwe mid-dispożizzjonijiet, bir-raġunijiet esposti mill-qorti tar-rinviju li tirrendiha inkompatibbli jekk tiġi trattata taħt waħda miż-żewġ intestaturi.

97. Konsegwentement, inqis li jkun aħjar li l-kwistjoni dwar il-klassifikazzjoni tal-kontribuzzjoni obbligatorja tiġi differita lill-qorti tar-rinviju, b’tali qorti żżomm għarfien sħiħ tad-dritt nazzjonali u tal-fatti li jista’ ma jkollix għarfien tagħhom. Fir-rigward tad-domanda speċifika mqajma minn din il-qorti, li fil-fatt tirrigwarda l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel domanda kif ġej: “L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72/KE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, mingħajr ġustifikazzjoni oġġettiva li tirriżulta b’mod ċar min-natura tal-interess ekonomiku ġenerali mfittex, kontribuzzjoni finanzjarja obbligatorja fuq ċerti impriżi tal-elettriku biss li jwettqu attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ bejgħ bl-imnut għall-finijiet tal-finanzjament ta’ sistema, li tapplika tnaqqis irregolat fuq il-prezz tal-elettriku direttament għall-kont tal-elettriku tal-konsumaturi eliġibbli.”

3. Domanda 2

98. Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-kontribuzzjoni obbligatorja hijiex kompatibbli mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità, kif previst fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, sa fejn din ma hijiex limitata ratione temporis u ma tipprovdix kumpens lill-impriżi kontribwenti.

99. Fid-dawl tar-risposta proposta għall-ewwel domanda, ma hemmx bżonn li tingħata risposta għal din id-domanda.

100. Madankollu, sa fejn is-sustanza sottostanti ta’ din id-domanda tista’ madankollu tkun utli għall-qorti tar-rinviju, ser niddiskuti dwar jekk, b’mod ġenerali, l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 jippermettix l-eżistenza ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” mingħajr limitu ta’ żmien jew struttura ta’ kumpens. Din l-evalwazzjoni għandha ssir taħt l-istess riżerva li esponejt fil-punti 42 sa 50 u 87 ta’ dawn il-konklużjonijiet. B’mod konformi ma’ dan id-dispożittiv, nipproponi li t-tieni domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja tiġi evalwata billi l-ewwel tiġi diskussa l-proporzjonalità tal-miżura (a), qabel ma tiġi kkunsidrata n-neċessità li jiġu kkumpensati l-fornituri tal-aħħar għażla għall-eżekuzzjoni ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” (b).

a) L-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità

101. L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 ma jsemmix direttament, fil-formulazzjoni tiegħu, ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità marbut ma’ kull “obbligu ta’ servizz pubbliku” impost skont din id-dispożizzjoni.

102. Madankollu, dan l-artikolu jeżiġi li jittieħed “kont sħiħ”, b’mod partikolari, tal-Artikolu 86 tat-Trattat KE (issa l-Artikolu 106 TFUE) ( 72 ). Flimkien mal-Artikolu 14 TFUE, il-Protokoll (Nru 26) dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali u l-Artikolu 36 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), din id-dispożizzjoni tikkonċerna l-konformità tas-“servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali” mat-Trattat ( 73 ). Fi kliem ieħor, l-Artikolu 106(2) TFUE ifittex li jirrikonċilja l-interess tal-Istati Membri fl-użu ta’ ċerti impriżi bħala strument ta’ politika ekonomika jew soċjali mal-interess tal-Unjoni sabiex jiżguraw l-osservanza tar-regoli dwar il-kompetizzjoni u l-ħarsien tal-unità tas-suq intern ( 74 ).

103. Huwa permezz ta’ dan ir-riferiment inkroċjat għall-formulazzjoni tal-Artikolu 106 TFUE li kull indħil fir-regoli tal-kompetizzjoni u fl-unità tas-suq intern jista’ jseħħ “biss sa fejn huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan ta’ interess ekonomiku ġenerali li huma jsegwu u, konsegwentement, għal perijodu neċessarjament limitat fiż-żmien” ( 75 ).

104. Għalhekk, kull interferenza mal-kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni fis-suq tal-elettriku fi Stat Membru, u, għaldaqstant, l-unità tas-suq intern tal-elettriku, anki jekk jirriżulta minn “obbligu ta’ servizz pubbliku” fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, għandha tosserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità ( 76 ).

105. Il-prinċipju ta’ proporzjonalità ġie interpretat f’kuntesti simili, fid-dawl ta’ direttivi oħra intiżi sabiex jistabbilixxu regoli komuni għas-suq intern, sabiex jirrikjedu rabta ċara bejn, (i) il-kisba tal-għan imfittex mill-Istat Membru kkonċernat, (ii) ir-ratione temporis u, (iii) ir-ratione personae tal-miżura inkwistjoni ( 77 ).

106. Il-qorti tar-rinviju tirrileva t-tieni wieħed minn dawn ir-rekwiżiti u tistaqsi jekk l-invokazzjoni valida ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku”, fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, għandhiex tkun limitata ratione temporis.

107. Għandu jitfakkar li l-kunċett ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku”, fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, jikkorrispondi għal miżuri ta’ intervent pubbliku fuq il-funzjonament tas-suq tal-elettriku ( 78 ). Dan l-intervent neċessarjament jirrestrinġi l-libertà ta’ ċerti impriżi li jaġixxu fis-suq tal-elettriku ( 79 ). Min-naħa, tali restrizzjoni għandha impatt fuq l-għan ġenerali tad-Direttiva 2009/72 li huwa li tkun segwita l-kisba ta’ suq intern tal-elettriku li jkun miftuħ kompletament u b’mod effettiv u kompetittiv u li fih il-konsumaturi kollha jkunu jistgħu jagħżlu b’mod ħieles il-fornituri tagħhom, u li fih il-fornituri kollha jkunu jistgħu jipprovdu l-prodotti tagħhom b’mod ħieles lill-konsumaturi tagħhom ( 80 ).

108. Hawnhekk huwa fejn isseħħ ir-relazzjoni mal-Artikolu 106 TFUE. Kif interpretat fis-sentenza Federutility, din id-dispożizzjoni teħtieġ li kull intervent mal-forzi tal-provvista u d-domanda “għandu jkun limitat, fir-rigward tat-tul tiegħu, għal dak li huma strettament neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan tiegħu sabiex, b’mod partikolari, ma jrendix permanenti miżura li, min-natura tagħha stess, tikkostitwixxi ostakolu għat-twettiq ta’ suq intern” ( 81 ). Fl-istħarriġ tal-konformità mal-Artikolu 106 TFUE, il-qorti nazzjonali għandha għalhekk teżamina jekk, u sa liema punt id-dritt nazzjonali rilevanti jeħtieġ “għal obbligu ta’ rieżami perijodiku, f’intervalli fil-qrib, tan-neċessità u tal-modalitajiet tal-intervent (tal-gvern) skont l-iżvilupp tas-settur tal-(elettriku).” ( 82 ).

109. Ċertament, hija l-qorti nazzjonali li għandha tapplika dawn il-prinċipji. Madankollu, jekk wieħed jassumi li l-analiżi tiffoka esklużivament fuq il-kontribuzzjoni obbligatorja ( 83 ), fid-dawl ta’ dak li ġie sottomess lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq din il-kwistjoni, jidher li l-istħarriġ perijodiku tar-ratione personae (jiġifieri, min iħallas) tal-kumpens obbligatorju la huwa meħtieġ mil-Liġi 24/2013 u lanqas mid-Digriet-Liġi Irjali 968/2014. Minflok, il-partijiet jispjegaw li l-uniku element ta’ din is-sistema li jidher li huwa suġġett għal stħarriġ regolari huwa l-perċentwali ta’ tqassim tal-ammonti li għandhom jiġu ffinanzjati permezz tal-kontribuzzjoni obbligatorja, li huma adattati annwalment.

110. Li kieku dawn l-osservazzjonijiet kienu minnhom, ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità msemmi iktar ’il fuq ma kienx jiġi osservat li kieku l-kontribuzzjoni obbligatorja, li tirriżulta mil-Liġi 24/2013, u kif implimentata mid-Digriet-Liġi Irjali 968/2014, kienet miftuħa u ma tkun suġġetta għal ebda mekkaniżmu ta’ stħarriġ. Wara kollox, il-prinċipju tal-proporzjonalità jirrikjedi li jkun hemm riflessjoni tal-evoluzzjoni tal-ispejjeż ( 84 ). Bla ħsara għall-konferma mill-qorti tar-rinviju, dan ir-rekwiżit ma jidhirx li ġie ssodisfatt f’dan il-każ.

111. Nirrileva li dawn il-prinċipji ma għandhomx jinftiehmu bħala li jikkontestaw is-setgħa tal-Istati Membri li jiddefinixxu dak “mistħoqq” minn “obbligu ta’ servizz pubbliku”. Għall-finijiet tas-settur tal-elettriku, il-premessi 47 u 50 tad-Direttiva 2009/72 jirrikonoxxu espressament l-awtonomija tal-Istati Membri sabiex jiddefinixxu u jindikaw “obbligi ta’ servizz pubbliku” fil-livell nazzjonali, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi nazzjonali ( 85 ). Għalhekk, meta jaġixxu skont l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 sabiex jistabbilixxu l-kamp ta’ applikazzjoni u l-organizzazzjoni ta’ tali servizzi, l-Istati Membri jgawdu minn grad raġonevoli ta’ diskrezzjoni ( 86 ).

112. Huwa biss fil-livell tal-implimentazzjoni tiegħu li d-dritt tal-Unjoni jimponi ċerti kundizzjonijiet. Dawn jirrigwardaw, fl-ewwel lok, il-kwistjoni dwar jekk l-indikazzjoni mill-Istati Membri taqax effettivament taħt il-kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku”, kif previst fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72 ( 87 ). Meta dan ikun il-każ, il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva għandhom japplikaw ( 88 ). Il-ħtieġa li dan l-obbligu jiġi mistħarreġ fid-dawl tal-kundizzjonijiet stabbiliti f’din id-dispożizzjoni tqum biss meta l-allegat “kumpens ta’ servizz pubbliku” jissodisfa r-rekwiżiti marbuta ma’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” veru, fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.

b) Kumpens u l-“obbligi ta’ servizz pubbliku”

113. Kif uriet it-taqsima preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet, ma huwiex dejjem faċli li tiġi evalwata l-proporzjonalità tal-“obbligu ta’ servizz pubbliku”, meqjus bħala pakkett. Madankollu, jekk il-kontribuzzjoni obbligatorja kellha titqies awtonomament (jew element ‘separat’ minn) “obbligu ta’ servizz pubbliku” (iktar wiesa’), li b’hekk kellha tiġi eżaminata separatament u fiha nnifisha, huwa għalhekk fid-dawl tal-eżistenza ta’ eventwali dmir ta’ kumpens li din id-diskussjoni tgħaddi minn “kontenzjuża” għal “stramba”.

114. Dan peress li l-kwistjoni mbagħad issir waħda dwar jekk ir-rikorrenti jistgħux jitolbu kumpens għas-servizz ta’ ħlas tal-kontribuzzjoni obbligatorja. Fi kliem ieħor, id-Direttiva 2009/72 timponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jħallsu l-flus għall-ħlas tal-flus? Fil-fehma tiegħi, din hija wkoll konferma oħra dwar ir-raġunijiet li għalihom huwa diffiċli li tiġi kklassifikata l-kontribuzzjoni obbligatorja, bħala u fiha nnifisha, bħala “obbligu ta’ servizz pubbliku” ( 89 ).

115. Madankollu, fi kwalunkwe każ, jekk it-tieni domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju kellha tiġi ttrattata in abstracto, fil-każ fejn ikun hemm “obbligu ta’ servizz pubbliku” veru fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72, din id-dispożizzjoni tagħti struttura ta’ kumpens?

116. Il-Gvern Spanjol u l-Kummissjoni jispjegaw li ma hemmx obbligu awtomatiku li jingħata kumpens fiċ-ċirkustanzi fejn hemm “obbligu ta’ servizz pubbliku” fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72.

117. Fil-livell ġenerali u astratt, jiena fil-fatt naqbel ma’ din il-pożizzjoni: huwa ċar li ebda tali rekwiżit ma jirriżulta mill-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72. Tali obbligu lanqas ma jirriżulta mill-Artikolu 106 TFUE, li tirreferi għalih din id-dispożizzjoni, jew strumenti oħra tad-dritt tal-Unjoni dwar is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali ( 90 ). Fil-fatt, kif ġie rrikonoxxut b’mod kostanti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-Istati Membri għandhom setgħa diskrezzjonali wiesgħa sabiex jiddeċiedu dwar l-għoti jew le ta’ kumpens ( 91 ), bla ħsara għall-prinċipji li jirriżultaw mis-sentenza Altmark ( 92 ).

118. Għalkemm ikkontestata mill-partijiet kollha, bl-eċċezzjoni tal-Gvern Spanjol u l-Kummissjoni, din l-istess konklużjoni għandha tiġi estiża għall-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2009/72. Din id-dispożizzjoni tirrigwarda sitwazzjoni fejn ingħata kumpens, u tattribwixxi l-kundizzjoni ta’ nondiskriminazzjoni għall-għoti ta’ tali kumpens.

119. Fil-fatt, kull qari raġonevoli tal-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2009/72 iwassal għall-konklużjoni li din id-dispożizzjoni, minnha u fiha nnifisha, ma tinkludix obbligu, għall-każ speċifiku tas-settur tal-elettriku, li jingħata kumpens għat-twettiq ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” ( 93 ). Obbligu bħal dan lanqas ma jista’ jiġi interpretat mill-għan ġenerali imfittex mid-Direttiva 2009/72. Dan iwassalni għall-konstatazzjoni li miżura, li ma tipprovdix għal kumpens għat-twettiq ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” (veru) ma hijiex fiha nfisha inkompatibbli mal-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2009/72.

120. Pjuttost, il-prinċipji li jirriżultaw minn qari flimkien tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(2) u tal-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2009/72 huma tali li l-impriżi kollha fis-suq tal-elettriku huma ttrattati b’mod ugwali kemm fir-rigward tal-ispejjeż tat-twettiq ta’ dan l-“obbligu ta’ servizz pubbliku” kif ukoll kull kumpens li Stat Membru jista’ jagħti. B’dan il-mod, ma tirriżulta l-ebda distorsjoni tas-suq ikkonċernat u l-għan tad-Direttiva 2009/72 ikun ippreżervat.

121. Jiena nagħmel dawn l-osservazzjonijiet bla ħsara għal żewġ riżervi.

122. L-ewwel, u mill-ġdid, kif ġie spjegat fil-punti 117 sa 119 ta’ dawn il-konklużjonijiet, id-Direttiva tista’ taċċetta ċerta limitazzjoni tal-libertà li wieħed jopera fis-suq intern tal-elettriku fl-interess ġenerali tal-eżekuzzjoni ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku”. Madankollu, tagħmel dan biss fir-rigward tal-“obbligi ta’ servizz pubbliku”veri u mhux fir-rigward tal-“pakkett” ta’ miżuri marbuta flimkien mill-bogħod li jinvolvu (li tidher ħafna bħal) taxxa parafiskali. Altrimenti, kif spjegajt fil-punti 113 u 114 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-evalwazzjoni sħiħa tal-miżura proporzjonalità ssir ċirkolari: miżura proporzjonali teħtieġ verament kumpens pekunjarju għat-teħid tal-flus?

123. It-tieni, l-ispejjeż tat-twettiq tal-“obbligu ta’ servizz pubbliku” għandhom ikunu raġonevoli. Naturalment, l-Istati Membri ma jistgħux jobbligaw impriża li hija attiva f’ċertu suq tħalli de facto l-proprjetà tagħha taħt l-iskuża tal-implimentazzjoni ta’ “obbligu ta’ servizz pubbliku” sempliċiment minħabba li l-kuntest ġuridiku speċifiku tal-Artikolu 106 TFUE u d-Direttiva 2009/72 jeħtieġ per se kumpens inkambju għall-eżekuzzjoni ta’ tali obbligu ( 94 ).

124. Fi kliem ieħor, huwa konċepibbli li, anki jekk l-impriżi kollha fis-suq jiġu ttrattati b’mod ugwali u jissuġġettawhom għall-istess oneru, dan il-piż fih innifsu jkun sempliċement oneruż wisq. Huwa konċepibbli li f’każijiet eċċezzjonali biss, fejn ma jkunx hemm iktar “bilanċ ġust” bejn l-interess ġenerali u l-interess individwali, li interferenza b’essenzja tad-dritt għall-proprjetà tista’ tirriżulta, bi ksur tal-Artikolu 17 tal-Karta u tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Nru 1 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ( 95 ).

V. Konklużjoni

125. Jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel domanda preliminari magħmula mit-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) kif ġej: “L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2009/72/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2009 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li temenda d-Direttiva 2003/54/KE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, mingħajr ġustifikazzjoni oġġettiva li tirriżulta b’mod ċar min-natura tal-interess ekonomiku ġenerali mfittex, kontribuzzjoni finanzjarja obbligatorja fuq ċerti impriżi tal-elettriku biss li jwettqu attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ bejgħ bl-imnut għall-finijiet tal-finanzjament ta’ sistema, li tapplika tnaqqis irregolat fuq il-prezz tal-elettriku direttament għall-kont tal-elettriku tal-konsumaturi eliġibbli.”

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

( 2 ) Direttiva 2009/72/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2009 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li temenda d-Direttiva 2003/54/KE (ĠU 2009 L 211, p. 55).

( 3 ) Direttiva 2003/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat‑13 ta’ Lulju 2003, dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam ta’ l-elettriku u li tħassar id-Direttiva 96/92/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti Kapitolu 12, Vol. 2, p. 211).

( 4 ) Fil-kuntest tal-“obbligi ta’ servizz pubbliku” skont id-Direttiva 2009/72, il-kunċett ta’ “fornitur tal-aħħar għażla” jirreferi għal kumpannija, maħtura minn Stat Membru, li tiżgura l-kontinwità tal-provvista ta’ enerġija lill-konsumaturi (inklużi l-konsumaturi domestiċi) bi “prezzijiet raġonevoli” (hekk imsejħa “tariffi tal-aħħar għażla”). Ara l-premessa 47, Artikolu 3(3) u Artikolu 37(6) tad-Direttiva 2009/72.

( 5 ) Skont l-Artikolu 6 tar-Real Decreto 897/2017 (id-Digriet-Liġi Irjali 897/2017), dan il-prezz jirrifletti tnaqqis ta’ 25 % fuq il-prezz tas-suq tal-elettriku fi Spanja għall-konsumaturi “vulnerabbli” u tnaqqis ta’ 40 % fuq l-istess prezz għall-konsumaturi “vulnerabbli ħafna”.

( 6 ) Sentenza STS 1425/2012, tas‑7 ta’ Frar 2012 (ECLI:ES:TS:2012:1425).

( 7 ) Digrieti simili jeżistu għas-snin segwenti, bħall-Orden IET/2182/2015 (għas-sena 2015) u l-Orden IET/1451/2016 (għas-sena 2016).

( 8 ) Sentenza tal‑20 ta’ April 2010, Federutility et (C‑265/08, EU:C:2010:205).

( 9 ) Sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE (C‑121/15, EU:C:2016:637).

( 10 ) EDP España tirrileva li din il-prassi hija riflessa wkoll, b’mod partikolari, fis-sentenzi 46/2019 tat‑8 ta’ April 2019 (ECLI:ES:TC:2019:46); 54/2019 tas‑6 ta’ Mejju 2019 (ECLI:ES:TC:2019:54); 58/2019 tas‑6 ta’ Mejju 2019 (ECLI:ES:TC:2019:58); 59/2019 tas‑6 ta’ Mejju 2019 (ECLI:ES:TC:2019:59); 67/2019 tal‑20 ta’ Mejju 2019 (ECLI:ES:TC:2019:67); 71/2019 tal‑20 ta’ Mejju 2019 (ECLI:ES:TC:2019:71); u 81/2019 tas‑17 ta’ Ġunju 2019 (ECLI:ES:TC:2019:81).

( 11 ) Sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 2018, Wightman et (C‑621/18, EU:C:2018:999, punt 27).

( 12 ) Sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2019, Slovenské elektrárne (C‑376/18, EU:C:2019:1068, punt 24). Għall-każijiet pjuttost limitati li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tiddeċiedi dwar domanda preliminari; ara, pereżempju, is-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 44).

( 13 ) Sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Facebook Ireland u Schrems (C‑311/18, EU:C:2020:559, punt 73 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 14 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tal‑11 ta’ Marzu 1980, Foglia (104/79, EU:C:1980:73, punt 11); tas‑16 ta’ Diċembru 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302, punti 17 u 18); kif ukoll tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 53).

( 15 ) Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 1982, CILFIT et (283/81, EU:C:1982:335, punti 16 sa 20).

( 16 ) Għal eżempji ta’ sistemi differenti minbarra Spanja, ara, pereżempju, deċiżjonijiet ta’ qrati kostituzzjonali fil-Ġermanja, Bundesverfassungsgericht, digriet tad‑9 ta’ Mejju 2018 – 2 BvR 37/18; fir-Repubblika Ċeka, Ústavní soud, tat‑8 ta’ Jannar 2009, no II. ÚS 1009/08; fil-Kroazja, Ustavni sud Republike Hrvatske, deċiżjoni Nru U-III-2521/2015 tat‑13 ta’ Diċembru 2016; fis-Slovakja, Ústavný súd, sentenza tat‑18 ta’ April 2012, Nru°II. ÚS 140/2010; fis-Slovenja, Ustavno sodišče, deċiżjoni Nru Up-1056/11 tal‑21 ta’ Novembru 2013, ECLI:SI:USRS:2013:Up.1056.11.

( 17 ) Għal ħarsa ġenerali komparattiva, ara diġà, Solar, N., Vorlagepflichtverletzung mitgliedstaatlicher Gerichte und ihre Sanierung, Neuer Wissenschaftlicher Verlag, Vjenna, 2004. Aktar reċenti, pereżempju, ara r-rapporti nazzjonali individwali ta’ Coutron, L. (dir.), L’obligation de renvoi préjudiciel à la Cour de justice: une obligation sanctionnée?, Bruylant, Brussell, 2014, jew il-kontribuzzjonijiet individwali fil-ħarġa speċjali tal‑2015, 16 German Law Journal, Vol. 16/6, b’mod partikolari Lacchi, C., “Review by Constitutional Courts of the Obligation of National Courts of Last Instance to Refer a Preliminary Question to the Court of Justice of the EU”, 16 German Law Journal 6, 2015, p. 1663.

( 18 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tas‑16 ta’ Diċembru 2008, Cartesio (C‑210/06, EU:C:2008:723, punti 94 u 95 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata); tal‑5 ta’ April 2016, PFE (C‑689/13, EU:C:2016:199, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata); u tal‑4 ta’ Diċembru 2018, The Minister for Justice and Equality and Commissioner of the Garda Síochána (C‑378/17, EU:C:2018:979, punti 35, 36 u 49 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

( 19 ) Kif rifless, inter alia, is-sentenzi tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tal‑15 ta’ Jannar 2013, Križan et (C‑416/10, EU:C:2013:8, punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 20 ) Bdiet diġà mis-sentenza tas‑16 ta’ Jannar 1974, Rheinmühlen-Düsseldorf (166/73, EU:C:1974:3).

( 21 ) Ara f’iktar dettall il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Ministerul Public - Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Direcţia Naţională Anticorupţie et (C‑357/19 u C‑547/19, EU:C:2021:170, punti 235 sa 243).

( 22 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, Gutiérrez Naranjo et (C‑154/15, C‑307/15 u C‑308/15, EU:C:2016:980, punt 65).

( 23 ) Sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 1987, Foto-Frost (314/85, EU:C:1987:452, punt 15).

( 24 ) B’mod kritiku, ara, pereżempju, l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs fil-kawża Wiener SI (C‑338/95, EU:C:1997:352); tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-Kawża Gaston Schul Douane Expediteur (C‑461/03, EU:C:2005:415); jew tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawżi magħquda X u van Dijk (C‑72/14 u C‑197/14, EU:C:2015:319).

( 25 ) Sentenzi tad‑19 ta’ Jannar 2010, Kücükdeveci (C‑555/07, EU:C:2010:21, punti 53 sa 55); tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 28); u d-digriet tat‑3 ta’ Settembru 2020, Vikingo Fġvállalkozó (C‑610/19, EU:C:2020:673, punt 75).

( 26 ) Ara s-sentenza tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punt 22). Ara wkoll, iktar reċenti, is-sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 2018, The Minister for Justice and Equality and Commissioner of the Garda Síochána (C‑378/17, EU:C:2018:979, punti 36 u 37 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

( 27 ) Wieħed jista’ ċertament jissuġġerixxi li qorti kostituzzjonali nazzjonali tikkonċerna biss id-dritt kostituzzjonali nazzjonali. Għalhekk, hija tinterpreta biss ir-regoli kostituzzjonali nazzjonali, u la tinterpreta d-dritt nazzjonali “sempliċi” u lanqas, a fortiori, id-dritt tal-Unjoni “sempliċi”, li jistgħu jiġu assimilati ma’ fatti. Il-kumdità teoretika bħalma tista’ tipprovdi tali idea, il-prassi ġurisprudenzjali spiss turi kemm din il-finzjoni hija insostenibbli. Barra minn hekk, fil-kuntest speċifiku tal-istħarriġ dwar jekk kienx hemm acte clair quddiem qorti tal-aħħar istanza f’każ speċifiku, wieħed ma jistax ma jammirax il-kapaċità li tistħarreġ il-mertu mingħajr ma qatt tinvolvi ruħha u tinterpreta din is-sustanza. Hija bħall-ħolma ta’ Schrödinger li finalment saret realtà: ikun f’pożizzjoni li jgħid b’mod ċar jekk il-qattus (CILFIT) huwiex mejjet jew ħaj mingħajr qatt ma jkun jiftaħ il-kaxxa (dritt tal-Unjoni).

( 28 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑4 ta’ Novembru 1997, Parfums Christian Dior (C‑337/95, EU:C:1997:517, punti 24 sa 26); tal‑4 ta’ Ġunju 2002, Lyckeskog (C‑99/00, EU:C:2002:329, punti 14 u 15); u tal‑15 ta’ Settembru 2005, Intermodal Transports (C‑495/03, EU:C:2005:552, punt 30).

( 29 ) Sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia (C‑5/19, EU:C:2020:343, punti 55, 56, 69, u 88).

( 30 ) Sentenza tat‑3 ta’ April 2014, CTP (C‑516/12 sa C‑518/12, EU:C:2014:220, punt 12). Madankollu, ipparagunat mal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cruz Villalón fil-kawża CTP (C‑516/12, EU:C:2014:63, punti 36 u 38).

( 31 ) Sentenza tat‑28 ta’ Ottubru 2010, Il-Kummissjoni vs Malta (C‑508/08, EU:C:2010:643, punt 6).

( 32 ) Sentenza tas‑7 ta’ Mejju 2009, Antrop et (C‑504/07, EU:C:2009:290, punt 9),

( 33 ) Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2011, ENEL (C‑242/10, EU:C:2011:861, punti 51 sa 52, 55 u 81).

( 34 ) Ara, madankollu, il-formulazzjoni tal-ħames premessa tad-Digriet-Liġi Irjali 9/2013 li tidher li tindika l-element ta’ finanzjament tat-tnaqqis regolat (probabbilment il-kontribuzzjoni obbligatorja) bħala “obbligu ta’ servizz pubbliku”.

( 35 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019 (C‑523/18, EU:C:2019:1129).

( 36 ) Ibid.

( 37 ) Ibid.

( 38 ) Ibid, punt 22.

( 39 ) Ibid., punti 28 sa 29.

( 40 ) Ibid., punti 33 sa 34.

( 41 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ April 2010, Federutility et (C‑265/08, EU:C:2010:205, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 42 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 42). Ara wkoll il-punti 45 u 48 tagħha.

( 43 ) Ibid. punt 43.

( 44 ) Ibid. punt 45.

( 45 ) Ibid. punt 51.

( 46 ) Ibid., punti 40 sa 45.

( 47 ) Ibid., punt 54.

( 48 ) Sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia (C‑5/19, EU:C:2020:343, punti 55, 56 u 88).

( 49 ) Sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2019, UNESA et (C‑80/18 sa C‑83/18, EU:C:2019:934, punt 56); tas‑7 ta’ Novembru 2019, UNESA et (C‑105/18 sa C‑113/18, EU:C:2019:935, punt 53); kif ukoll tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 50).

( 50 ) Ara s-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2017, IRCCS - Fondazione Santa Lucia (C‑189/15, EU:C:2017:17 punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 51 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 32).

( 52 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Jannar 2016, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C‑163/14, EU:C:2016:4, punt 44).

( 53 ) Ara s-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2017, IRCCS - Fondazione Santa Lucia (C‑189/15, EU:C:2017:17, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 54 ) Ibid., punt 34.

( 55 ) Ibid., punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 56 ) B’mod simili, is-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 57 ) Ara, fir-rigward tal-għan imfittex mid-Direttiva 2009/72 fir-rigward tas-suq intern tal-elettriku, is-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 47).

( 58 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 55).

( 59 ) Sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2019, Slovenské elektrárne (C‑376/18, EU:C:2019:1068, punt 34).

( 60 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punti 52 u 53).

( 61 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 54).

( 62 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Hogan fil-kawża Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:769, punt 54). Enfasi tiegħi.

( 63 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 64 ) Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawża ANODE (C‑121/15, EU:C:2016:248, punt 82).

( 65 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska diżil asotsiatsia (C‑5/19, EU:C:2020:343, punt 80).

( 66 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Settembru 2016, Essent Belgium (C‑492/14, EU:C:2016:732, punti 79 sa 81 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 67 ) Dwar it-tranżizzjoni ta’ tali argumenti, ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Hornbach-Baumarkt (C‑382/16, EU:C:2017:974).

( 68 ) Sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE (C‑121/15, EU:C:2016:637, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 69 ) Sentenza tad‑29 ta’ Settembru 2016, Essent Belgium (C‑492/14, EU:C:2016:732, punt 81 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 70 ) F’dan is-sens, ibid., punt 97.

( 71 ) Ara s-sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE (C‑121/15, EU:C:2016:637, punt 71).

( 72 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Оvergas Mrezhi u Balgarska gazova asotsiatsia (C‑5/19, EU:C:2020:343, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 73 ) Ibid., punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 74 ) Ibid., punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 75 ) Sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE (C‑121/15, EU:C:2016:637, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 76 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE (C‑121/15, EU:C:2016:637, punt 36).

( 77 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ April 2019, Repsol Butano u DISA Gas (C‑473/17 u C‑546/17, EU:C:2019:308, punti 55, 56 u 62 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

( 78 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 45).

( 79 ) Ibid., punt 51.

( 80 ) Ibid., punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 81 ) Sentenza tal‑20 ta’ April 2010, Federutility et (C‑265/08, EU:C:2010:205, punt 35).

( 82 ) Sentenza tal‑20 ta’ April 2010, Federutility et (C‑265/08, EU:C:2010:205, punt 35). Ara wkoll is-sentenza tal‑11 ta’ April 2019, Repsol Butano u DISA Gas (C‑473/17 u C‑546/17, EU:C:2019:308, punt 56).

( 83 ) Li jitħalla barra kompletament l-istħarriġ ratione temporis u l-proporzjonalità tat-tnaqqis regolat, li jeħtieġ mill-ġdid tip ta’ evalwazzjoni differenti ħafna, li jimplika atturi differenti u kunsiderazzjonijiet differenti.

( 84 ) Sentenza tal‑11 ta’ April 2019, Repsol Butano u DISA Gas (C‑473/17 u C‑546/17, EU:C:2019:308, punt 59 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

( 85 ) Skont il-Protokoll (Nru 26) dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali, anness mat-Trattat UE. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2016, ANODE (C‑121/15, EU:C:2016:637, punti 40 sa 42).

( 86 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punti 35 sa 36). Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑20 ta’ April 2010, Federutility et (C‑265/08, EU:C:2010:205, punti 28 u 29), u tal‑21 ta’ Diċembru 2011, ENEL (C-242/10, EU:C:2011:861, punt 50).

( 87 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Engie Cartagena (C‑523/18, EU:C:2019:1129, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 88 ) Ibid., punt 48.

( 89 ) Ara iktar ’il fuq il-punti 44, 48 u 49 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 90 ) Bħall-Green Paper dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali (COM/2003/270 finali); Komunikazzjoni mill-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tar-regoli tal-Unjoni Ewropea dwar l-għajnuna mill-Istat għal kumpens mogħti għall-provvista ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (ĠU 2012 C 8, p. 4); Komunikazzjoni mill-Kummissjoni – Qafas tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna mill-Istat fil-forma ta’ kumpens ta’ servizz pubbliku (2011) (ĠU 2012 C 8, p. 15); jew Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑20 ta’ Diċembru 2011 dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 106(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna mill-Istat taħt il-forma ta’ kumpens għas-servizzi pubbliċi mogħti lil ċerti impriżi inkarigati bil-ġestjoni ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (ĠU 2012 L 7, p. 3).

( 91 ) Sentenzi tat‑12 ta’ Frar 2008, BUPA et vs Il-Kummissjoni (T‑289/03, EU:T:2008:29, punt 214 u l-ġurisprudenza ċċitata); tas‑7 ta’ Novembru 2012, CBI vs Il-Kummissjoni (T‑137/10, EU:T:2012:584, punt 191); tas‑16 ta’ Lulju 2014, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (T‑295/12, mhux ippubblikata, EU:T:2014:675, punt 87); u tas‑16 ta’ Lulju 2014, Zweckverband Tierkörperbeseitigung vs Il-Kummissjoni (T‑309/12, mhux ippubblikata, EU:T:2014:676, punt 148).

( 92 ) Sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2003, Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415, punt 95).

( 93 ) Ara wkoll l-Artikolu 9(3) tad-Direttiva (UE) 2019/944 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Ġunju 2019 dwar regoli komuni għas-suq intern għall-elettriku u li temenda d-Direttiva 2012/27/UE (ĠU 2019 L 158, p. 125), li tinkludi prattikament l-istess formulazzjoni.

( 94 ) Ara l-Artikolu 6(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1191/69 tas‑26 ta’ Ġunju 1969 dwar azzjoni mill-Istati Membri dwar l-obbligi inerenti fil-kunċett ta’ servizz pubbliku fit-trasport bil-ferrovija, bit-triq u bil-passaġġi fuq l-ilma interni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7 Vol. 1 p. 19), li kien jipprevedi tali “dritt” għal kumpens. Ara s-sentenza tat‑3 ta’ April 2014, CTP (C‑516/12 sa C‑518/12, EU:C:2014:220, punt 34).

( 95 ) Ara l-QEDB, 22 ta’ Settembru 1994, Hentrich vs Franza (ECLI:CE:ECHR:1994:0922JUD001361688, punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata), u QEDB tad‑19 ta’ Ġunju 2006, Hutten-Czapska vs Il-Polonja (ECLI:CE:ECHR:2006:0619JUD003501497, punt 167 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, pereżempju, QEDB, 5 ta’ Novembru 2002, Pincová u Pinc vs Ir-Repubblika Ċeka (ECLI:CE:ECHR:2002:1105JUD003654897, punt 53).