KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

CAMPOS SÁNCHEZ‑BORDONA

ippreżentati fit‑18 ta’ Diċembru 2019 ( 1 )

Kawża C‑719/18

Vivendi SA

vs

Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni,

bl-intervent ta’:

Mediaset SpA

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Telekomunikazzjonijiet — Moviment liberu tal-kapital — Artikoli 49 TFUE u 63 TFUE — Direttiva 2002/21/KE — Leġiżlazzjoni nazzjonali kontra l-pożizzjonijiet dominanti — Kalkolu tad-dħul fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u fis-sistema integrata ta’ komunikazzjonijiet — Limitazzjoni tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għas-swieq suġġetti għal kontroll ex ante — Inklużjoni tad-dħul tal-kumpanniji marbuta — Limitu ta’ dħul iddifferenzjat bejn il-kumpanniji attivi fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u l-operaturi l-oħrajn — Artikolu 11 tal-Karta — Libertà u pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni”

1. Il-leġiżlazzjoni Taljana timponi ċerti restrizzjonijiet fuq l-impriżi li joperaw fis-settur tal-media awdjoviżiva u tar-radju, billi twaqqafhom milli jkollhom pożizzjonijiet dominanti fih, bil-għan li jiġi ssalvagwardjat il-pluraliżmu informattiv.

2. Fost dawn ir-restrizzjonijiet tinsab il-projbizzjoni li impriża tirċievi dħul ta’ iktar mill-20 % tad-dħul totali tal-hekk imsejħa “Sistema integrata ta’ komunikazzjonijiet” (iktar ’il quddiem is-“SIK”) ( 2 ). Din il-perċentwali titnaqqas għal 10 % meta din l-impriża, fl-istess ħin, ikollha sehem li jeċċedi l-40 % tad-dħul totali tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.

3. F’din il-kawża, l-Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni (l-Awtorità Regolatorja fil-Komunikazzjonijiet, l-Italja, iktar ’il quddiem l-“AGCom”) applikat ir-regoli nazzjonali sabiex iddikjarat li kumpannija Franċiża tas-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni (Vivendi SA, iktar ’il quddiem “Vivendi”) kienet kisret dawn ir-regoli meta akkwistat sehem prominenti mill-kapital ta’ kumpannija Taljana tal-istess settur (Mediaset Italia Spa, iktar ’il quddiem “Mediaset”). Vivendi kienet tgawdi minn pożizzjoni rilevanti fis-settur Taljan tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, minħabba l-kontroll tagħha fuq Telecom Italia SpA (iktar ’il quddiem “TIM”).

4. Il-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi r-rikors ippreżentat minn Vivendi kontra d-deċiżjoni tal-AGCom tagħmel id-domandi tagħha lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà, għal dan il-punt, tad-dritt nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni.

I. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

1. Id-Direttiva 2002/21/KE ( 3 )

5. L-Artikolu 14 (“Impriżi b’saħħa sinifikanti fis-suq”) jindika li: “1. Fejn id-Direttivi speċifiċi jeħtieġu l-awtoritajiet nazzjonali regolatorji li jistabbilixxu jekk operaturi jkollhomx saħħa sinifikanti fis-suq skond il-proċedura msemmija f’Artikolu 16, il-paragrafi 2 u 3 ta’ dan Artikolu għandhom japplikaw. 2. Impriża għandha titqies li jkollha saħħa sinifikanti fis-suq jekk, jew individwalment jew konġuntement ma’ oħrajn tgawdi pożizzjoni ekwivalenti ta’ dominanza, jiġifieri pożizzjoni ta’ saħħa ekonomika li tagħtiha s-saħħa li ġġib ruħha sa limitu apprezzabbli ndipendentement mill-kompetituri, flijenti jew klijenti eventwali. B’mod partikolari, l-awtoritajiet nazzjonali regolatorji għandhom, meta jagħmlu stima jeek żewġ impriżi jew aktar humiex f’pożizzjoni dominanti konġunta fis-suq, jaġixxi skond il-liġi tal-Komunità u jagħtu l-akbar kont tal-linji gwida dwar l-analiżi tas-suq u l-istima tas-saħħa sinifikanti tas-suq ippubblikata mill-Kummissjoni skond Artikolu 15. Il-kriterji li għandhom jintużaw fit-tagħmil ta’ dik l-istima huma stipulati f’Anness II. 3. Fejn impriża jkollha saħħa sinifikanti fis-suq f’suq speċifiku (l-ewwel suq), tista’ wkoll titqies li jkollha saħħa sinifikanti fis-suq f’suq relatat mill-qrib (it-tieni suq), fejn ir-rabtiet bejn iż-żewġ swieq huma tali li jippermettu li s-saħħa fis-suq miżmuma fl-ewwel suq titferra’ fit-tieni suq, b’hekk issaħħaħ is-saħħa tas-suq tal-impriża. Konsegwentement, rimedji mmirati lejn il-prevenzjoni ta’ tali trasferiment jistgħu jiġu applikati fit-tieni suq skont l-Artikoli 9, 10, 11 u 13 tad-Direttiva 2002/19/KE (id-‘Direttiva tal-Aċċess’) u fejn tali rimedji ma jkunux biżżejjed, jistgħu jiġu imposti rimedji skont l-Artikolu 17 tad-Direttiva 2002/22/KE (id-‘Direttiva dwar is-Servizz Universali’)”.

6. L-Artikolu 15 (“Proċedura ta’ definizzjoni tas-suq”) jistipula li: “1. Wara l-konsultazzjoni pubblika fosthom mal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u wara li tieħu kont sħiħ tal-opinjoni tal-BEREC, il-Kummissjoni, skont il-proċedura ta’ konsultazzjoni msemmija fl-Artikolu 22(2), għandha tadotta Rakkomandazzjoni dwar is-Swieq ta’ Prodotti u Servizzi Rilevanti (ir-Rakkomandazzjoni). Ir-Rakkomandazzjoni għandha tidentifika dawk is-swieq ta’ prodotti u servizzi ġewwa s-settur tal-komunikazzjoni elettronika li l-karatteristiċi tagħhom jistgħu jkunu hekk li jiġġustifikaw l-impożizzjoni tal-obbligi regolatorji stabbiliti fid-Direttivi Speċifiċi, bla ħsara għas-swieq li jistgħu jkunu definiti f’każijiet speċifiċi skont il-liġi tal-kompetizzjoni. Il-Kummissjoni għandha tiddefinixxi s-swieq skont il-prinċipji tal-liġi tal-kompetizzjoni. Il-Kummissjoni għandha regolarment tirrevedi r-rakkomandazzjoni. 2. Il-Kummissjoni għandha tippubblika, sa l-aktar tard id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-Direttiva, linji gwida għall-analiżi tas-suq u l-istima tas-saħħa sinifikanti fis-suq (hawnhekk iżjed ’l quddiem imsejħa ‘l-linji gwida’) li għandhom ikunu skond il-prinċipji tal-liġi tal-kompetizzjoni. 3. L-awtoritajiet nazzjonali regolatorji għandhom, waqt li jagħtu l-akbar kont tar-rakkomandazzjoni u l-linji gwida, jiddefinixxu s-swieq relevanti adatti għaċ-ċirkostanzi nazzjonali, b’mod partikolari is-swieq ġeografiċi relevanti fit-territorju tagħhom, skond il-prinċipji tal-liġi tal-kompetizzjoni. L-awtoritajiet nazzjonali regolatorji għandhom isegwu l-proċeduri msemmija f’Artikoli 6 u 7 qabel ma jiddefinixxu swieq li jkunu differenti minn dawk definiti fir-rakkomandazzjoni. 4. Wara konsultazzjoni fosthom mal-awtoritajiet nazzjonali regolatorji il-Kummissjoni tista’, wara li tieħu kont sħiħ tal-opinjoni tal-BEREC, waqt li taġixxi skont il-proċedura regolatorja bi skrutinju msemmija fl-Artikolu 22(3), tadotta deċiżjoni li tidentifika swieq transnazzjonali”.

7. L-Artikolu 16 (“Proċedura ta’ analiżi tas-suq”) jipprovdi li: “1. L-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom iwettqu analiżi tas-swieq rilevanti b’kont meħud tas-swieq identifikati fir-Rakkomandazzjoni, u wara li jieħdu kont sħiħ tal-Linji Gwida. L-Istati Membri għandhom jassiguraw li dan l-analiżi jitwettaq, fejn xieraq, b’kollaborazzjoni ma’ l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni. 2. Fejn awtorità nazzjonali regolatorja hija meħtieġa taħt Artikoli 16, 17, 18 jew 19 tad-Direttiva 2002/22/KE (Direttiva dwar is-Servizz Universali), jew Artikoli 7 jew 8 tad-Direttiva 2002/19/KE (Direttiva dwar l-Aċċess) li jistabbilixxu jekk jimponux, iżommu, jemendaw jew jirtiraw obbigazzjonijiet fuq impriżi, għandha tistabbilixxi fuq il-bażi ta’ l-analiżi tagħha tas-suq imsemmi fil-paragrafu 1 ta’ dan Artikolu jekk is-suq relevanti hux effettivament kompetittiv. 3. Fejn awtorità nazzjonali regolatorja tikkonkludi li s-suq huwa effetivament kompetittiv, m’għandhiex timponi jew iżżomm xi waħda mill-obbligazzjonijiet speċifiċi regolatorji msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan Artikolu. F’każi fejn obbligazzjonijiet speċifiċi regolatorji fis-setttur jeżistu ġia, għandha tirtira dwak l-obbligazzjonijiet imqiegħda fuq impriżi f’dak is-setttur relevanti. Perjodu xieraq ta’ avviż għandu jingħata lill-partijiet affettwati b’dak l-irtirar ta’ l-obbligazzjonijiet. 4. Fejn awtorità nazzjonali regolatorja tistabbilixxi li suq rilevanti mhux effettivament kompetittiv, hija għandha tidentifika impriżi li individwalment jew flimkien għandhom saħħa sinifikanti fuq dak is-suq skont l-Artikolu 14 u l-awtorità nazzjonali regolatorja għandha timponi fuq dawk l-impriżi l-obbligazzjonijiet speċifiċi adatti msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu jew iżżomm jew temenda dawk l-obbligazzjonijiet fejn diġa’ jeżistu. 5. Fil-każ tas-swieq transnazzjonali identifikati fid-Deċiżjoni msemmija fl-Artikolu 15(4), l-awtoritajiet nazzjonali regolatorji konċernati għandhom konġuntement iwettqu analiżi tas-suq, waqt li jieħdu kont sħiħ tal-Linji Gwida u jiddeċiedu b’mod miftiehem dwar kwlaunkwe impożizzjoni, manutenzjoni, emenda jew irtirar tal-obbligazzjonijiet regolatorji msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu. 6. Il-miżuri meħuda skond id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 3 u 4 għandhom ikunu suġġetti għall-proċeduri msemmija f’Artikoli 6 u 7”.

2. Id-Direttiva 2010/13/UE ( 4 )

8. Il-premessi 5, 8 u 34 tad-Direttiva 2010/13 jipprovdu li: “(5) Servizzi tal-media awdjoviżiva huma servizzi kulturali daqskemm huma servizzi ekonomiċi. L-importanza li qed tikber tagħhom għas-soċjetajiet, id-demokraziji – partikolarment billi jiżguraw libertà ta’ informazzjoni, diversità ta’ opinjoni u pluraliżmu tal-media - l-edukazzjoni u l-kultura tiġġustifika l-applikazzjoni ta’ regoli speċifiċi għal dawn is-servizzi. […] (8) Huwa essenzjali għall-Istati Membri li jassiguraw il-prevenzjoni ta’ kull att li jista’ jkun ta’ detriment għal-libertà tal-moviment u l-kummerċ fi programmi tat-televiżjoni jew li jistgħu jippromwovu l-ħolqien ta’ pożizzjonijiet dominanti li jwasslu għal restrizzjonijiet fuq il-pluraliżmu u l-libertà tal-informazzjoni bit-televiżjoni u tas-settur tal-informazzjoni kollu kemm hu. […] (34) Għall-promozzjoni ta’ industrija awdjoviżiva Ewropea b’saħħitha, kompetittiva u integrata u għat-titjib tal-pluraliżmu fil-media fi ħdan l-Unjoni, Stat Membru wieħed biss għandu jkollu ġurisdizzjoni fuq fornitur ta’ servizzi tal-media u l-pluraliżmu fl-informazzjoni għandu jkun prinċipju fundamentali tal-Unjoni”.

9. L-Artikolu 1(1) jipprevedi li: “1. Għall-fini ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin: (a) ‘servizz tal-media awdjoviżiva’ tfisser: (i) servizz kif definit mill-Artikoli 56 u 57 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea li huwa taħt ir-responsabbiltà editorjali ta’ fornitur ta’ servizzi tal-media u li l-fini prinċipali tiegħu huwa l-forniment ta’ programmi sabiex jagħti informazzjoni, intratteniment jew edukazzjoni, lill-pubbliku ġenerali permezz ta’ netwerks tal-komunikazzjoni elettroniċi fis-sens tal-punt (a) tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/21/KE. Tali servizz tal-media awdjoviżiva huwa jew xandira bit-televiżjoni kif definit fil-punt (e) ta’ dan il-paragrafu jew servizz tal-media awdjoviżiva on-demand kif definit fil-punt (g) ta’ dan il-paragrafu; (ii) komunikazzjoni kummerċjali awdjoviżiva”.

B. Id-dritt nazzjonali

1. Id-Decreto legislativo del 31 luglio 2005, n. 177, recante il “Testo unico dei servizi di media audiovisivi e radiofonici” ( 5 )

10. L-Artikolu 2(1)(l) jiddeskrivi s-SIK kif ġej: “is-settur ekonomiku li jinkludi l-attivitajiet li ġejjin: l-istampa ta’ kuljum u dik perjodika; pubblikazzjonijiet ta’ annwarji u pubblikazzjonijiet elettroniċi, anki permezz tal-internet; radju u servizzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva; ċinema; pubbliċità esterna; inizjattivi ta’ komunikazzjoni ta’ prodotti u servizzi; sponsorizzazzjoni”.

11. Skont l-Artikolu 43 (“Pożizzjonijiet dominanti fis-sistema integrata ta’ komunikazzjonijiet”): “1. L-entitajiet attivi fis-sistema integrata ta’ komunikazzjonijiet huma obbligati jinnotifikaw lill-awtorità dwar il-ftehimiet u l-konċentrazzjonijiet sabiex din tkun tista’ tivverifika l-konformità mal-prinċipji stabbiliti fil-paragrafi 7, 8, 9, 10, 11 u 12, skont il-proċeduri previsti fir-regoli ad hoc li hija stess tkun adottat. 2. Filwaqt li taġixxi fuq talba ta’ parti interessata jew ex officio, f’intervalli regolari, l-awtorità, wara li tkun iddelimitat is-suq skont il-prinċipji previsti fl-Artikoli 15 u 16 tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas‑7 ta’ Marzu 2002, għandha tivverifika li ma tinħoloq l-ebda pożizzjoni dominanti, la fis-sistema integrata tal-komunikazzjonijiet, u lanqas fis-swieq li jintegrawha, u li l-limiti stabbiliti fil-paragrafi 7, 8, 9, 10, 11 u 12 jiġu osservati, b’teħid inkunsiderazzjoni ta’, fost oħrajn flimkien mad-dħul, il-livell ta’ kompetenza fi ħdan is-sistema, il-barrieri għad-dħul f’din is-sistema, id-dimensjonijiet ta’ effiċjenza ekonomika tal-impriża, u l-indiċijiet kwantitattivi ta’ xandir tal-programmi tar-radju u tat-televiżjoni, tal-programmi editorjali u tax-xogħlijiet ċinematografiċi u fonografiċi. […] 9. Mingħajr ħsara għall-projbizzjoni ta’ ħolqien ta’ pożizzjonijiet dominanti fis-swieq konkreti li jifformaw is-sistema integrata ta’ komunikazzjonijiet, l-operaturi obbligati jirreġistraw ruħhom fir-reġistru tal-operaturi tal-komunikazzjoni, stabbilit skont il-punt 5 tal-Artikolu 1(6)(a) tal-Liġi Nru 249 tal‑31 ta’ Lulju 1997, ma jistgħux jiksbu, la direttament u lanqas indirettament, permezz ta’ impriżi kkontrollati jew marbuta fis-sens tal-paragrafi 14 u 15, dħul li jeċċedi 20 % tad-dħul totali tas-sistema integrata ta’ komunikazzjonijiet. […] 11. L-impriżi li d-dħul tagħhom fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi ddefinit fl-Artikolu 18 tal-Codice delle comunicazioni elettroniche (il-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi), inkluż permezz ta’ kumpanniji kkontrollati jew marbuta, jeċċedi 40 % tad-dħul globali ta’ dan is-settur ma jistgħux jirċievu, fis-sistema integrata ta’ komunikazzjonijiet, dħul li jkun jeċċedi 10 % ta’ dak iġġenerat mill-imsemmija sistema. […] 14. Għall-finijiet ta’ dan it-test uniku, jeżisti kontroll, speċjalment fir-rigward tal-entitajiet differenti tal-kumpanniji, fil-każijiet previsti fl-ewwel u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili”.

2. Il-Kodiċi Ċivili

12. L-Artikolu 2359 jipprovdi li: “Huma kkunsidrati kumpanniji kkontrollati: 1) il-kumpanniji li fihom kumpannija oħra għandha l-maġġoranza tad-drittijiet għall-vot eżerċitabbli fil-laqgħa ġenerali annwali; 2) il-kumpanniji li fihom kumpannija oħra għandha drittijiet għall-vot suffiċjenti sabiex teżerċita influwenza dominanti fil-laqgħa ġenerali annwali; 3) il-kumpanniji li jiġu influwenzati b’mod dominanti minn kumpannija oħra minħabba rabtiet kuntrattwali speċifiċi ma’ din l-aħħar kumpannija. […] Huma kkunsidrati kumpanniji kkontrollati dawk li fihom kumpannija waħda teżerċita influwenza kunsiderevoli fuq l-oħrajn. Din l-influwenza tiġi preżunta meta l-kumpannija tkun tista’ teżerċita mill-inqas 20 % tad-drittijiet tal-vot, jew 10 % jekk ikollha azzjonijiet ikkwotati fis-swieq irregolati”.

II. Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

13. Vivendi, kumpannija rregolata mid-dritt Franċiż irreġistrata fir-Reġistru tal-Kummerċ ta’ Pariġi, hija l-kumpannija omm ta’ grupp li jopera fis-setturi tal-mezzi ta’ komunikazzjoni u tal-ħolqien u d-distribuzzjoni ta’ kontenuti awdjoviżivi.

14. Vivendi għandha 23.94 % tal-kapital ta’ TIM, kumpannija li din tal-ewwel kisbet kontroll fuqha ( 6 ) wara l-laqgħa tal-azzjonisti tal‑4 ta’ Mejju 2017, fejn Vivendi ħadet f’idejha l-maġġoranza tal-kunsill ta’ amministrazzjoni ( 7 ).

15. Fit‑8 ta’ April 2016, Vivendi, Mediaset u Reti Televisive Italiane SpA kkonkludew kuntratt ta’ kollaborazzjoni strateġika li permezz tiegħu Vivendi akkwistat 3.5 % tal-kapital azzjonarju ta’ Mediaset u 100 % ta’ dak ta’ Mediaset Premium Spa, filwaqt li bi skambju ttrasferixxiet 3.5 % tal-kapital azzjonarju proprju.

16. Riżultat tal-kwistjonijiet li nqalgħu fir-rigward ta’ dan il-ftehim, f’Diċembru 2016 Vivendi bdiet kampanja ostili għall-akkwist tal-azzjonijiet ta’ Mediaset. Fit‑22 ta’ Diċembru 2016, Vivendi kellha diġà 28.8 % tal-kapital azzjonarju ta’ Mediaset, ekwivalenti għal 29.94 % tad-drittijiet għall-vot tagħha. Madankollu, dan is-sehem minoritarju kkwalifikat ma kienx jippermettilha teżerċita l-kontroll fuq din il-kumpannija, li baqgħet taħt id-dominju tal-grupp Fininvest ( 8 ).

17. Fl‑20 ta’ Diċembru 2016, Mediaset sostniet quddiem l-AGCom li Vivendi kienet kisret l-Artikolu 43(11) tat-TUSMAR billi akkwistat dawn l-azzjonijiet.

18. Permezz tar-riżoluzzjoni Nru 178/17/CONS, tat‑18 ta’ April 2017 ( 9 ), l-AGCom iddikjarat li, b’konsegwenza tal-azzjonijiet msemmija, Vivendi kienet kisret l-Artikolu 43(11) tat-TUSMAR, u ordnatilha ttemm dan il-ksur f’terminu ta’ tnax‑il xahar.

19. Vivendi eżegwixxiet l-ordni tal-AGCom, billi fis‑6 ta’ April 2018 ittrasferixxiet lil kumpannija indipendenti (Simon Fiduciaria SpA) is-sjieda ta’ 19.19 % tal-azzjonijiet ta’ Mediaset (19.95 % tad-drittijiet għall-vot). B’dan il-mod, Vivendi żammet sehem azzjonarju dirett f’Mediaset ta’ inqas minn 10 % tal-voti eżerċitabbli fil-laqgħa tal-azzjonisti ta’ din tal-aħħar.

20. Mingħajr ħsara għal dan, Vivendi appellat id-deċiżjoni tal-AGCom quddiem it-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja), fejn talbet l-annullament tagħha.

21. Fil-mori tal-kawża, il-qorti tar-rinviju li għandha ssolviha tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja: “1) Għalkemm huma l-Istati Membri li għandhom jiddeterminaw jekk l-impriżi għandhomx pożizzjoni dominanti (u li, bħala konsegwenza, jimponu fuqhom obbligi speċifiċi), l-Artikolu 43(11) tad-decreto legislativo 31 luglio 2005, n. 177 – Testo unico dei Servizi di Media audiovisivi e radiofonici (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 177 tal‑31 ta’ Lulju 2005, li jistabbilixxi Test Uniku dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva u tar-Radju, iktar ’il quddiem id-Digriet Leġiżlattiv Nru 177/2005), fil-verżjoni tiegħu fis-seħħ fid-data tal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, li jipprovdi li: ‘L-impriżi li d-dħul tagħhom fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi ddefinit fl-Artikolu 18 tal-Codice delle comunicazioni elettroniche (il-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi), inkluż permezz ta’ kumpanniji kkontrollati jew marbuta, jeċċedi 40 % tad-dħul globali ta’ dan is-settur ma jistgħux jirċievu, fis-sistema integrata ta’ komunikazzjonijiet, dħul li jkun jeċċedi 10 % ta’ dak iġġenerat mill-imsemmija sistema’, jikser id-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, il-prinċipju ta’ moviment liberu tal-kapital imsemmi fl-Artikolu 63 TFUE? Din id-domanda qiegħda ssir għal dak li jirrigwarda l-parti fejn, billi tirreferi għall-Artikolu 18 tal-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, l-imsemmija dispożizzjoni tillimita s-settur inkwistjoni għas-swieq li jistgħu jkunu suġġetti għal kontroll ex ante, minkejja l-fatt magħruf li l-informazzjoni (li l-pluraliżmu tagħha jikkostitwixxi l-għan tad-dispożizzjoni kkonċernata) qiegħda tinxtered iktar u iktar permezz tal-użu tal-internet, tal-kompjuters personali u tat-telefonija mobbli, b’mod li jista’ jkun irraġonevoli li jiġu esklużi minn dan is-settur, b’mod partikolari, servizzi bl-imnut tat-telefonija mobbli, għar-raġuni biss li joperaw f’sistema kompletament kompetittiva. Id-domanda qiegħda ssir ukoll fid-dawl tal-fatt li l-Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni (l-Awtorità għall-Garanzija fil-Komunikazzjonijiet, l-Italja) iddelimitat is-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 43(11) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 177/2005, preċiżament fil-kuntest tal-proċedura inkwistjoni, billi ħadet inkunsiderazzjoni biss is-swieq li kienu s-suġġett ta’ mill-inqas analiżi waħda minn meta daħal fis-seħħ il-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, jiġifieri mill‑2003 sal-lum, u billi bbażat ruħha fuq l-informazzjoni dwar id-dħul li tirriżulta mill-aħħar evalwazzjoni utli, li twettqet fl‑2015. 2) Il-prinċipji fil-qasam tal-protezzjoni tal-libertà ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, imsemmija fl-Artikoli 49 u 56 TFUE, l-Artikoli 15 u 16 tad-Direttiva 2002/21/KE [dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi], li huma intiżi li jipproteġu l-pluraliżmu u l-libertà ta’ espressjoni, kif ukoll il-prinċipju ta’ proporzjonalità stabbilit mid-dritt tal-Unjoni jipprekludu l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tas-servizzi pubbliċi tal-media awdjoviżiva u tar-radju, bħal dik Taljana li tinsab fl-Artikolu 43(11) u (14) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 177/2005, li tgħid li d-dħul rilevanti għad-determinazzjoni tat-tieni limitu ta’ 10 % għandu jinkludi dak tal-impriżi li ma humiex ikkontrollati jew suġġetti għal influwenza dominanti, iżda biss “marbuta” fis-sens tal-Artikolu 2359 tal-Codice Civile (il-Kodiċi Ċivili) (li għalih jirreferi l-Artikoli 43(14)), minkejja li l-ebda influwenza fuq l-informazzjoni li għandha tixxandar ma tista’ tiġi eżerċitata fuq dawn tal-aħħar? 3) Il-prinċipji fil-qasam tal-libertà ta’ stabbiliment u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, imsemmija fl-Artikoli 49 u 56 TFUE, l-Artikoli 15 u 16 tad-Direttiva 2002/21/KE, il-prinċipji fil-qasam tal-protezzjoni tal-pluraliżmu tas-sorsi ta’ informazzjoni u tal-kompetizzjoni fis-settur tax-xandir televiżiv imsemmija fid-Direttiva 2010/13/UE dwar is-servizzi tal-media awdjoviżiva u fid-Direttiva 2002/21/KE jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħad-Digriet Leġiżlattiv Nru 177/2005, li jissuġġetta, fl-Artikolu 43(9) u (11), għal limiti differenti ħafna (20 % u 10 % rispettivament), minn naħa, ‘l-operaturi obbligati jirreġistraw ruħhom fir-reġistru tal-operaturi tal-komunikazzjoni, stabbilit skont il-punt 5 tal-Artikolu 1(6)(a) tal-legge 31 luglio 1997, n. 249 [(il-Liġi Nru 249 tal‑31 ta’ Lulju 1997)]’ (jiġifieri, l-operaturi, imsemmija fl-Artikolu 9, li lilhom l-Awtorità għall-Garanzija fil-Komunikazzjonijiet jew awtoritajiet amministrattivi kompetenti oħra jagħtu konċessjonijiet jew awtorizzazzjonijiet abbażi tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ, kif ukoll l-impriżi konċessjonarji tar-reklamar imxandar, l-impriżi tal-pubblikazzjoni, eċċ.) u, min-naħa l-oħra, l-impriżi li joperaw fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, iddefinit preċedentement (fil-kuntest tal-paragrafu 11)?”

22. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn Vivendi, Mediaset, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni Ewropea, li intervjenew fis-seduta orali li saret fid‑9 ta’ Ottubru 2019.

III. Analiżi

A. Ammissibbiltà tad-domandi preliminari

23. Il-Gvern Taljan jemmen li l-ewwel domanda hija ipotetika, minħabba li fis-sena ta’ riferiment Vivendi kellha sehem ta’ 45.9 % tad-dħul mis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, riżultat tal-kontroll tagħha ta’ TIM, għalkemm dan is-suq kien ġie ddelimitat b’mod iktar wiesa’. Għalhekk, fi kwalunkwe każ, kien qabeż il-limitu ta’ 40 % tad-dħul.

24. L-oġġezzjoni ta’ inammissibbiltà ma tistax tintlaqa’ meta dak li l-qorti tar-rinviju tqajjem dubju dwaru huwa, preċiżament, il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni tal-perċentwal stabbilit sabiex jiġi limitat l-aċċess għas-SIK tal-impriżi preżenti fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.

25. Mediaset tikkunsidra li d-domandi tal-qorti tar-rinviju huma inammissibli, minħabba li ma joffrux deskrizzjoni ċara u koerenti tal-kuntest ġuridiku nazzjonali u lanqas ma jispjegaw ir-rilevanza ta’ xi dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li ssemmi għar-riżoluzzjoni tat-tilwima.

26. Lanqas din l-oġġezzjoni ma tista’ tintlaqa’, minħabba li d-domandi preliminari dwar id-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza, li f’dan il-każ ma hijiex ikkonfutata. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali fil-każ biss li jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni ta’ regola tal-Unjoni mitluba ma jkollha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tagħti risposta utli għad-domandi li jkunu sarulha ( 10 ).

27. L-ebda waħda minn dawn iċ-ċirkustanzi ma teżisti f’dan il-każ. Anki jekk fid-digriet tar-rinviju jissemmew ċerti regoli tad-dritt tal-Unjoni mingħajr ma hija spjegata r-rilevanza tagħhom għar-riżoluzzjoni, dan jinkludi l-elementi ta’ ġudizzju suffiċjenti li jippermettu l-inklużjoni tal-problemi ġuridiċi mqajma fir-rigward tal-inkompatibbiltà possibbli tal-leġiżlazzjoni Taljana mar-regoli tad-dritt tal-Unjoni. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja tinsab f’pożizzjoni li tagħti risposta utli lill-qorti tar-rinviju.

B. Regoli rilevanti tad-dritt tal-Unjoni

1. Dispożizzjonijiet tat-TFUE

28. Għalkemm it-tliet domandi preliminari jagħmlu riferiment għall-istess dritt Taljan, jikkunsidraw il-kompatibbiltà ta’ diversi elementi tiegħu, kif ġew interpretati f’din il-kawża, ma’ dispożizzjonijiet differenti tat-TFUE. B’mod partikolari, l-ewwel domanda tagħmel riferiment għall-Artikolu 63 TFUE (libertà ta’ moviment tal-kapital), filwaqt li t-tnejn l-oħra jirrigwardaw l-Artikoli 49 TFUE (dritt ta’ stabbiliment) u 56 TFUE (libertà li jiġu pprovduti servizzi) ( 11 ).

29. Fir-rigward ta’ din l-aħħar dispożizzjoni, biżżejjed jingħad li l-Artikolu 56 TFUE ma huwiex applikabbli għal din il-kawża minħabba l-assenza fil-kawża prinċipali ta’ forniment transkonfinali ta’ servizzi.

30. Min-naħa l-oħra, il-leġiżlazzjoni Taljana tista’, fil-prinċipju, tidħol f’kunflitt kemm mal-libertà tal-istabbiliment (Artikolu 49 TFUE), kif ukoll ma’ dik ta’ moviment tal-kapital (Artikolu 63 TFUE).

31. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex jiġi identifikat jekk leġiżlazzjoni nazzjonali taqax fil-portata ta’ kwalunkwe waħda minn dawn il-libertajiet, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-għan tagħha, b’tali mod li ( 12 ): – L-Artikolu 49 TFUE japplika fir-rigward ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li hija intiża sabiex tapplika biss għall-azzjonijiet li jippermettu li tiġi eżerċitata influwenza effettiva fuq id-deċiżjonijiet ta’ kumpannija u li jiġu ddeterminati l-attivitajiet tagħha. – Min-naħa l-oħra, japplika l-Artikolu 63 TFUE jekk id-dispożizzjonijiet nazzjonali jirrigwardaw l-azzjonijiet akkwistati biss bl-intenzjoni li jsir investiment finanzjarju, mingħajr l-intenzjoni li jiġu influwenzati t-tmexxija u l-kontroll tal-impriża ( 13 ).

32. Mid-dokumenti tal-proċess jirriżulta li l-akkwist ta’ azzjonijiet u t-teħid ta’ kontroll ta’ TIM min-naħa ta’ Vivendi jippreżumu l-eżerċizzju tad-dritt ta’ stabbiliment. Min-naħa l-oħra, l-akkwist minn Vivendi ta’ parti sinjifikattiva tal-azzjonijiet ta’ Mediaset jaqa’ kemm taħt il-libertà ta’ moviment tal-kapital (jekk Vivendi kellha s-sempliċi għan li twettaq investiment patrimonjali), kif ukoll taħt il-libertà ta’ stabbiliment (jekk Vivendi kellha l-għan li tintervjeni fit-tmexxija ta’ Mediaset).

33. Il-leġiżlazzjoni Taljana toħloq restrizzjonijiet għaż-żewġ libertajiet, minħabba li l-fattur li jwaqqaf lil Vivendi milli twettaq investiment kunsideveroli fl-azzjonijiet ta’ Mediaset huwa s-sehem tagħha fil-kapital, u l-kontroll sussegwenti, ta’ TIM, kumpannija b’sehem għoli fis-suq Taljan tal-komunikazzjonijiet elettroniċi ( 14 ).

34. Għalkemm ir-riżultat tat-tqabbil tal-leġiżlazzjoni Taljana mar-rekwiżiti tal-libertà ta’ moviment tal-kapital ma jvarjax b’mod sinjifikattiv fid-dawl ta’ dawk proprji tal-libertà ta’ stabbiliment, minħabba l-konverġenza tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fuq iż-żewġ libertajiet, nemmen li l-karatteristiċi tal-kawża prinċipali jitolbu l-eżami ta’ din il-kompatibbiltà mar-regoli dwar id-dritt ta’ stabbiliment ( 15 ).

35. Il-konfront bejn Vivendi u Mediaset għandu, bħala sfond, l-intenzjoni tal-grupp ta’ impriżi Franċiż li jintervjeni fit-tmexxija ta’ Mediaset ( 16 ) u, b’dan il-mod, jikseb sehem sinjifikattiv tas-suq Taljana ta’ mezzi ta’ komunikazzjoni. Jidher li dak li tixtieq Vivendi ma huwiex sempliċi investiment patrimonjali, permezz tal-akkwist ta’ azzjonijiet ta’ din l-aħħar impriża. sabiex sempliċement tikseb xi benefiċċji.

36. Jekk dan huwa minnu, ikun każ tal-eżerċizzju tad-dritt ta’ stabbiliment ta’ impriża Franċiża fis-suq Taljan tal-mezzi ta’ komunikazzjoni, ostakolat mill-applikazzjoni tad-dritt nazzjonali li wettqet l-AGCom. Bl-akkwist ta’ 28.8 % tal-kapital azzjonarju ta’ Mediaset, li jagħtiha 29.94 % tad-drittijiet għall-vot, jidher li dak li tixtieq Vivendi huwa, nirrepeti, li tinfluwenza realment it-tmexxija ta’ Mediaset u tiddetermina, sa ċertu punt, l-attivitajiet ta’ din l-impriża, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.

2. Direttivi dwar komunikazzjonijiet elettroniċi u servizzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva

37. Il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment kemm għad-Direttiva Kwadru (b’mod partikolari l-Artikoli 15 u 16 tagħha), kif ukoll għad-Direttiva 2010/13 dwar is-servizzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva.

38. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, f’każijiet ta’ armonizzazzjoni eżawrjenti, id-direttivi jiġu applikati bi preferenza u jieħdu post l-użu tar-regoli ta’ dritt primarju (f’dan il-każ, dawk li jirrigwardaw il-libertajiet ta’ moviment tas-suq intern). Meta d-direttivi ta’ armonizzazzjoni ma jkunux eżawrjenti, hija possibbli l-applikazzjoni kkombinata mad-dritt primarju.

39. Għalhekk, f’din il-kawża għandu jiġi ċċarat jekk id-Direttiva Kwadru u d-Direttiva 2010/13 humiex l-uniċi referenzi sabiex tingħata risposta għad-domandi preliminari jew jekk, għall-kuntrarju, japplikawx qabel kollox ir-regoli tad-dritt primarju (partikolarment l-Artikolu 49 TFUE), anki jekk jittieħdu inkunsiderazzjoni ċerti dispożizzjonijiet ta’ dawn iż-żewġ direttivi.

40. Fl-opinjoni tiegħi, iż-żewġ direttivi jarmonizzaw b’mod eżawrjenti l-qasam, filwaqt li jħallu marġini ta’ diskrezzjoni wiesa’ lill-Istati Membri sabiex jadottaw deċiżjonijiet nazzjonali. L-istħarriġ ta’ dawn tal-aħħar għandu jitwettaq fid-dawl tal-Artikolu 49 TFUE u tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tinterpretah.

41. B’mod partikolari, id-Direttiva Kwadru tistabbilixxi l-funzjonijiet attribwiti lill-awtoritajiet nazzjonali regolatorji (iktar ’il quddiem l-“ANR”). Fost dawn il-funzjonijiet tiġi nnotata (Artikolu 16) l-analiżi tas-swieq rilevanti, li permezz tagħha l-ANR ( 17 ) jistgħu jimponu obbligi speċifiċi, imsejħa wkoll “miżuri korrettivi”, fuq l-operaturi li għandhom saħħa sinjifikattiva fi wħud minn dawn is-swieq ( 18 ). Għalhekk, huma funzjonijiet regolatorji li fl-eżerċizzju tagħhom l-ANR jiddisponu minn setgħat diskrezzjonali wiesgħa sabiex ikunu jistgħu jevalwaw, każ b’każ, il‑bżonn ta’ regolamentazzjoni ta’ suq ( 19 ), eventwalment bl-assistenza tal-Kummissjoni ( 20 ).

42. L-applikazzjoni tal-Artikolu 43(11) tat-TUSMAR li wettqet l-AGCom b’rabta ma’ Vivendi tista’ taqa’, fil-prinċipju, fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva Kwadru, iżda l-marġini ta’ diskrezzjoni li din tħalli lill-ANR jitlob li l-inkompatibbiltà possibbli tagħha mad-dritt tal-Unjoni tiġi studjata fid-dawl tar-rekwiżiti tal-Artikolu 49 TFUE.

43. Fir-rigward tad-Direttiva 2010/13, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha leġiżlazzjoni nazzjonali li, sabiex tilħaq għan ta’ interess ġenerali, tirregola ċerti aspetti tax-xandir jew tad-distribuzzjoni ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva, ħlief jekk din tistabbilixxi kontroll sekondarju tax-xandiriet televiżivi li jiżdied ma’ dak li l-Istat Membru ta’ xandir huwa obbligat iwettaq ( 21 ).

44. Minħabba li l-leġiżlazzjoni Taljana (jiġifieri l-Artikolu 43 tat-TUSMAR, fir-rigward tal-projbizzjoni li impriża bi dħul ta’ 40 % tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi teċċedi l-limitu ta’ 10 % fis-SIK) ma taffettwax ix-xandiriet u lanqas ma timponi kontroll sekondarju tax-xandir, din ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2010/13. Barra minn hekk, din il-leġiżlazzjoni nazzjonali hija maħsuba sabiex tipproteġi l-pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni u l-libertà tal-informazzjoni, bħala għanijiet ta’ interess ġenerali.

45. Definittivament, il-perspettiva li minnha għandha tiġi analizzata l-leġiżlazzjoni interna hija, f’din il-kawża, dik tal-Artikolu 49 TFUE.

C. Restrizzjonijiet għad-dritt ta’ stabbiliment

46. Nipproponi li neżamina l-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Taljana, kif ġiet interpretata f’din il-kawża, mal-Artikolu 49 TFUE, filwaqt li nirrispondi b’mod konġunt it-tliet domandi preliminari, sabiex nevita repetizzjonijiet.

47. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, dan l-artikolu jipprekludi kull miżura nazzjonali li, anki jekk tapplika mingħajr distinzjoni minħabba ċittadinanza, tista’ tostakola jew tagħmel inqas attraenti l-eżerċizzju, miċ-ċittadini tal-Istati Membri tal-Unjoni, tal-libertà ta’ stabbiliment iggarantita mit-Trattat. Dawn l-effetti restrittivi jistgħu jirriżultaw meta, minħabba leġiżlazzjoni nazzjonali, impriża tiġi skoraġġuta milli toħloq entitajiet subordinati, bħal stabbiliment stabbli, fi Stati Membri oħrajn, u li teżerċita l-attivitajiet tagħha permezz ta’ tali entitajiet ( 22 ).

48. Ir-restrizzjoni li, fuq il-bażi tat-TUSMAR, ġiet imposta fuq Vivendi, tostakola l-libertà tagħha sabiex tistabbilixxi ruħha fl-Italja, filwaqt li twaqqafha milli tinfluwenza t-tmexxija u, jekk ikun il-każ, tieħu l-kontroll ta’ Mediaset. Għalhekk, ma huwiex każ ta’ ostakolu dirett għal-libertà ta’ stabbiliment, ibbażat fuq iċ-ċittadinanza, iżda wieħed indirett, applikabbli mingħajr distinzjoni għall-operaturi nazzjonali u għall-impriżi ta’ Stati Membri oħrajn.

49. L-effett restrittiv tal-leġiżlazzjoni Taljana jirriżulta mill-għaqda tat-tliet elementi invokati mill-qorti tar-rinviju: – Minn naħa waħda, mill-użu ta’ kunċett ristrett tas-“settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi”, limitat għas-swieq li jistgħu jiġu suġġetti għal kontroll ex ante. – Min-naħa l-oħra, mill-kalkolu tad-dħul tal-kumpanniji “marbuta” (u mhux biss mill-kumpanniji “kkontrollati”) għall-kalkolu tal-azzjonijiet ta’ suq fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u fis-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni. – Fl-aħħar nett, id-determinazzjoni tal-limiti ddifferenzjati (20 % u 10 % tad-dħul tas-SIK) għall-akkwist ta’ azzjonijiet f’mezzi ta’ komunikazzjoni.

1. Id-delimitazzjoni restrittiva tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi

50. Fir-rigward tal-ewwel element, l-AGCom tuża definizzjoni restrittiva tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, li rriżultat mill-qari konġunt tal-Artikolu 43(11) tat-TUSMAR u tal-Artikolu 18 tal-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi Taljan. B’dan il-mod, bit-tnaqqis de facto tal-estensjoni tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, ikun iktar faċli li impriża waħda tilħaq l-40 % tad-dħul ta’ dan is-settur, b’tali mod li jitnaqqsu l-possibbiltajiet tagħha li tistabbilixxi ruħha fis-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni fl-Italja.

51. L-applikazzjoni mwettqa mill-AGCom ta’ dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet Taljani tillimita, kif diġà spjegajt, is-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għas-swieq li jistgħu jiġu suġġetti għal kontroll ex ante ( 23 ), jiġifieri, għal dawk li fir-rigward tagħhom wettqet mill-inqas analiżi mid-dħul fis-seħħ tal-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (2003) sal-lum il-ġurnata, u li d-dħul tagħhom jirriżulta mill-aħħar evalwazzjoni rilevanti (2015).

52. Billi taġixxi b’dan il-mod, l-AGCom tħalli barra mis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi swieq ta’ importanza li dejjem tikber għat-trażmissjoni tal-informazzjoni: dan jiġri fir-rigward ta’ dak tas-servizzi bl-imnut tat-telefonija mobbli, li huwa suq kompetittiv fejn ma humiex meħtieġa interventi regolatorji ex ante tal-Istati Membri, jew fir-rigward ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi oħrajn konnessi mal-internet, jew fir-rigward tas-servizzi ta’ xandir bis-satellita. Dawn saru r-rotta prinċipali għall-aċċess għall-mezzi ta’ komunikazzjoni, għalhekk ma huwiex loġiku li jiġu esklużi mill-kalkolu.

53. Permezz ta’ din id-delimitazzjoni tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, is-saħħa ta’ impriża ta’ Stat Membru ieħor fih (f’dan il-każ Vivendi) li għandha sehem mill-kapital ta’ operatur bħal TIM tiżdied u, fl-istess ħin, jonqsu l-possibbiltajiet tagħha li tieħu sehem fis-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva, b’tali mod li jsir iktar diffiċli l-istabbiliment tagħha fl-Italja.

2. L-effett tar-“rabta” bejn kumpanniji

54. Fir-rigward tat-tieni element, l-AGCom tieħu inkunsiderazzjoni, sabiex tiddetermina l-pożizzjoni ta’ dominju ta’ impriża partikolari fis-swieq, mhux biss id-dħul tal-kumpanniji “kkontrollati”, iżda anki dak tal-kumpanniji “marbuta” li fuqhom din teżerċita “influwenza kunsiderevoli”, skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili Taljan.

55. F’din il-kawża, is-sehem ta’ Vivendi f’Mediaset ma ppermettiex, de facto, lill-ewwel waħda sabiex teżerċita influwenza kunsiderevoli fuq it-tieni waħda ( 24 ), minħabba li din tal-aħħar tinsab taħt il-kontroll tal-grupp Fininvest, li jindika l-linja ta’ aġir tagħha u li Vivendi qiegħda taffaċċja. Madankollu, din hija kwistjoni ta’ fatt li l-qorti tar-rinviju biss tista’ tiċċara b’ċertezza.

56. Jekk dan ikun il-każ, il-libertà ta’ stabbiliment ta’ Vivendi fl-Italja tiġi affettwata mill-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni, minħabba li, meta jitneħħielha d-dħul tal-kumpanniji “marbuta” (bħal Mediaset), li ma tinsabx f’pożizzjoni li teżerċita influwenza fuq l-istrateġija kummerċjali tagħhom, tonqos il-possibbiltà tagħha li tistabbilixxi ruħha fis-SIK ( 25 ).

3. Il-limitu doppju ta’ dħul fis-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva

57. Il-libertà ta’ stabbiliment ta’ Vivendi fl-Italja tiġi ristretta wkoll bl-applikazzjoni ta’ projbizzjoni li tikseb dħul fis-SIK, iktar stretta minn dik stabbilita għal operaturi normali ta’ komunikazzjoni.

58. Lil dawn tal-aħħar ( 26 ), il-leġiżlazzjoni nazzjonali tippermettilhom jilħqu sa 20 % tad-dħul tas-SIK. Min-naħa l-oħra, l-impriżi li għandhom iktar minn 40 % tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jiġu awtorizzati biss li jiksbu 10 % tad-dħul tal-istess SIK. Fir-realtà, din l-aħħar previżjoni tapplika esklużivament għal TIM, ikkontrollata minn Vivendi, minħabba li hija biss għandha dħul fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li jeċċedi l-40 %.

59. L-istabbiliment ta’ limitu massimu ta’ dħul għall-iżvilupp tal-attività kummerċjali fis-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni fl-Italja jimplika, minnu nnifsu, restrizzjoni għal-libertà ta’ stabbiliment fl-Italja ta’ impriżi ta’ Stati Membri oħrajn. Din ir-restrizzjoni hija iktar sinjifikattiva minħabba li l-livell jiġi stabbilit, kif invokat, b’mod iddifferenzjat, u jippreġudika iktar lil impriża ta’ Stat Membru ieħor li tikkontrolla kumpannija Taljana.

60. Fl-aħħar nett, il-libertà ta’ stabbiliment irregolata mill-Artikolu 49 TFUE tiġi affettwata skont l-effett dissważiv tal-leġiżlazzjoni Taljana, li jirrestrinġi —fis-sens invokat— il-possibbiltà li impriżi ta’ Stati Membri oħrajn ikunu jistgħu jiġu inkorporati fis-settur Taljan tal-mezzi ta’ komunikazzjoni.

61. Madankollu, din ir-restrizzjoni tista’ tiġi bbażata fuq raġunijiet leġittimi li jiġġustifikawha, li ser nagħmel riferiment għalihom immedjatament.

D. Ġustifikazzjoni tar-restrizzjoni

62. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-libertà ta’ stabbiliment tal-Artikolu 49 TFUE tista’ tiġi limitata biss permezz ta’ regoli ġġustifikati mill-eċċezzjonijiet espressament previsti fl-Artikolu 52 TFUE (ordni pubbliku, sigurtà pubblika jew saħħa pubblika), jew minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali u li japplikaw għal kull persuna jew impriża li teżerċita attività fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti. Barra minn hekk, sabiex tkun iġġustifikata b’dan il-mod, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni għandha tkun adegwata sabiex tiggarantixxi li jintlaħaq l-għan tagħha u ma għandhiex tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan l-għan jintlaħaq ( 27 ).

63. Diġà sostnejt li l-leġiżlazzjoni Taljana hija applikabbli mingħajr distinzjoni għall-operaturi kollha li jaġixxu fis-settur ta’ komunikazzjoni elettronika u tal-mezzi ta’ komunikazzjoni fl-Italja. Għalhekk, hija sostenibbli l-ġustifikazzjoni tagħha f’waħda mill-eċċezzjonijiet espressi fl-Artikolu 52 TFUE jew f’raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali.

64. Kemm Mediaset, kif ukoll l-awtoritajiet Taljani jinvokaw ir-raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali li tikkonsisti fil-protezzjoni tal-pluraliżmu tal-informazzjoni, li tinsab ukoll fit-TUSMAR ( 28 ). Il-qorti tar-rinviju tirrikonoxxi wkoll li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni tista’ tiġi ġġustifikata mill-protezzjoni tal-pluraliżmu tal-informazzjoni u tal-mezzi ta’ komunikazzjoni.

65. Konformement mal-Artikolu 11(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, “[il-]libertà u l-pluraliżmu tal-mezzi tal-komunikazzjoni għandhom ikunu rrispettati”. Iż-żewġ elementi huma indispensabbli għall-eżistenza tad-drittijiet ta’ libertà ta’ espressjoni u ta’ informazzjoni, issalvagwardati minn dan l-artikolu tal-Karta, li huwa ispirat mill-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) ( 29 ).

66. Il-Protokoll Nru 29 tat-TFUE wkoll jagħmel riferiment għall-pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni meta jenfasizza li “s-sistema ta’ xandir pubbliku fl-Istati Membri hija direttament relatata mal-ħtiġijiet demokratiċi, soċjali u kulturali ta’ kull soċjetà u mal-ħtieġa li jkun imħares il-pluraliżmu tal-media”.

67. Fid-Direttiva Kwadru u fid-Direttiva 2010/13 hemm ukoll riferimenti għall-pluraliżmu tal-mezzi. B’mod partikolari, isir riferiment għalih mill-premessa 5 tad-Direttiva Kwadru ( 30 ) u l-premessi 5 u 8 tad-Direttiva 2010/13 ( 31 ). Il-Parlament Ewropew enfasizza l-importanza ta’ dan il-pluraliżmu għall-garanzija tal-libertà ta’ espressjoni f’soċjetà demokratika ( 32 ).

68. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem żviluppat ġurisprudenza rilevanti dwar l-importanza tal-pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 10 tal-KEDB ( 33 ).

69. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem sostniet li l-libertà ta’ espressjoni, stabbilita fl-Artikolu 10(1), tikkostitwixxi waħda mill-bażijiet essenzjali ta’ soċjetà demokratika u waħda mill-kundizzjonijiet prinċipali tal-progress tagħha. Ma teżistix demokrazija mingħajr pluraliżmu u d-demokrazija hija bbażata fuq il-libertà ta’ espressjoni, għaldaqstant huwa essenzjali tiġi permessa l-proposta u d-diskussjoni ta’ proġetti politiċi differenti, inkluż dawk li jinvokaw il-mod ta’ organizzazzjoni attwali ta’ Stat, ladarba ma jkunux ta’ preġudizzju għad-demokrazija nnifisha ( 34 ).

70. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iżżid li f’soċjetà demokratika ma huwiex biżżejjed li, sabiex jiġi ggarantit pluraliżmu awtentiku fis-settur awdjoviżiv, tiġi prevista l-eżistenza ta’ katini diversi jew il-possibbiltà teoretika għall-operaturi potenzjali sabiex ikollhom aċċess għas-suq tas-settur awdjoviżiv. Għandu jiġi permess aċċess effettiv għas-suq, sabiex tiġi ggarantita, fil-kontenut tal-programmi meqjusa fl-intier tagħhom, diversità li tirrifletti kemm jista’ jkun il-varjetà ta’ opinjonijiet kurrenti li hemm fis-soċjetà li dawn il-programmi huma mmirati lejha ( 35 ).

71. Għalhekk, tqis li jmur kontra l-Artikolu 10 tal-KEDB il-fatt li parti ekonomika jew politika tas-soċjetà tista’ tikseb pożizzjoni dominanti fir-rigward tal-media awdjoviżiva u teżerċita pressjoni fuq ix-xandara sabiex, finalment, tirrestrinġi l-libertà editorjali ( 36 ). L-istess jiġri meta l-pożizzjoni dominanti tikkorrispondi għal korp tax-xandir tal-Istat b’monopolju fuq il-frekwenzi disponibbli ( 37 ).

72. Fuq il-bażi ta’ dawn l-elementi regolatorji u ġurisprudenzjali, huwa loġiku li l-Qorti tal-Ġustizzja ma ħasbithiex darbtejn sabiex tikkwalifika l-pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni bħala raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali ( 38 ), li l-protezzjoni tiegħu tista’ tiġġustifika l-adozzjoni ta’ miżuri nazzjonali restrittivi tal-libertà ta’ stabbiliment (u ta’ libertajiet oħrajn tas-suq intern) ( 39 ). Barra minn hekk, enfasizzat l-importanza tiegħu f’soċjetà demokratika ( 40 ).

73. Fil-prinċipju, l-Artikolu 43 tat-TUSMAR huwa adegwat sabiex jilħaq l-għan tal-protezzjoni tal-pluraliżmu tal-mezzi tal-komunikazzjoni, minħabba li ma jippermettix li impriża waħda takkwista, hija nnifisha jew permezz tal-impriżi sussidjarji tagħha, sehem rilevanti (li jeċċedi l-20 %) ( 41 ) tas-suq tal-mezzi ta’ komunikazzjoni. Għalhekk, din id-dispożizzjoni hija adegwata għall-protezzjoni tal-pluraliżmu tal-informazzjoni fid-dimensjoni esterna tagħha.

74. Jista’ jiġi rrikonoxxut li, minħabba l-prossimità bejn is-settur tas-servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika u dak tal-mezzi ta’ komunikazzjoni, jiġu stabbiliti ċerti limiti fir-rigward li l-impriżi li diġà għandhom pożizzjoni dominanti fl-ewwel settur (pereżempju TIM, li hija l-mexxejja tas-settur) igawdu miċ-ċirkustanza sabiex isaħħu l-pożizzjoni tagħhom fis-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni. Il-miżura nazzjonali li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, tillimita l-aċċess għas-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni u ma tippermettix il-konċentrazzjoni eċċessiva tiegħu f’idejn operatur, tista’ tiffavorixxi l-pluraliżmu tal-informazzjoni, għall-inqas idealment.

75. Madankollu, minbarra li tkun adegwata sabiex tiksbu, din il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tistax tmur lil hinn minn dak li huwa indispensabbli sabiex tilħaq l-għan tal-protezzjoni tal-pluraliżmu informattiv. Fi kliem ieħor, għandha tgħaddi mill-filtru tal-proporzjonalità msemmi fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 42 ).

E. Proporzjonalità tar-restrizzjoni

76. Għalkemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha tanalizza l-proporzjonalità tal-miżura analizzata, b’rabta mal-għanijiet li jispirawha, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tipprovdilha indikazzjonijiet utli f’dan ir-rigward.

77. Fil-fehma tiegħi, il-konformità mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità hija, mill-inqas, diskutibbli f’dan il-każ, jekk jittieħdu inkunsiderazzjoni l-fatturi li ser nippreżenta sussegwentement.

78. L-ewwel nett, sabiex tiddefinixxi s-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, l-AGCom tinterpreta l-Artikolu 43 tat-TUSMAR u l-Artikolu 18 tal-Kodiċi tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi f’termini stretti ħafna, li huwa diffiċli li jkunu konformi mal-Artikoli 15 u 16 tad-Direttiva Kwadru u mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar dan is-settur ( 43 ).

79. Kif jargumentaw il-Kummissjoni u Vivendi, id-delimitazzjoni tas-swieq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi mwettqa b’dan il-mod ma għandha l-ebda rabta mal-għan li tiggarantixxi l-pluraliżmu tas-settur, marbut iżda differenti, tal-mezzi ta’ komunikazzjoni. Sabiex tiddefinixxi l-perimetru tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, bħala tali, għandhom jiġu kkunsidrati s-swieq kollha preżenti fih, u mhux biss dawk li jeħtieġu interventi ex ante minħabba li ma għandhomx livell suffiċjenti ta’ kompetizzjoni.

80. Diġà sostnejt ( 44 ) li d-delimitazzjoni tas-swieq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għandha tinkludi s-swieq kollha preżenti fih u, b’mod partikolari, is-servizzi bl-imnut tat-telefonija mobbli, dawk ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi oħrajn konnessi mal-internet, kif ukoll dawk ta’ xandir bis-satellita, li saru l-mezz ippreferut għall-aċċess għall-mezzi ta’ komunikazzjoni.

81. It-tieni nett, ir-rekwiżiti ta’ proporzjonalità jistgħu ma jkunux kompatibbli mal-perċentwali żgħir ħafna ta’ dħul (10 %) tas-SIK li huwa indikat bħala limitu għall-impriżi li d-dħul tagħhom fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jeċċedi l-40 % tad-dħul totali ta’ dan is-settur.

82. Huwa minnu, nirrepeti, li hemm rabta bejn iż-żewġ setturi, minħabba l-konverġenza dejjem tiżdied tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, il-mezzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva u t-teknoloġiji tal-informazzjoni ( 45 ). Madankollu, dan ma jfissirx li l-impriżi attivi fis-servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika għandhom, neċessarjament, kapaċità intrinsika sabiex jinfluwenzaw is-settur tal-mezzi ta’ informazzjoni jew komunikazzjoni awdjoviżiva ( 46 ). Dawn l-impriżi jikkontrollaw it-twassil u t-trażmissjoni tal-kontenut, iżda mhux neċessarjament il-produzzjoni tiegħu, li timplika responsabbiltà editorjali ( 47 ). Għalhekk, huwa meħtieġ li ssir separazzjoni bejn ir-regolament tat-trażmissjoni, minn naħa waħda, u dak tal-kontenuti, min-naħa l-oħra ( 48 ).

83. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li d-direttivi li jikkomponu il-qafas regolatorju l-ġdid applikabbli għas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi jistabbilixxu distinzjoni ċara bejn il-produzzjoni tal-kontenut, li timplika responsabbiltà editorjali, u t-twassil tal-kontenut, mingħajr l-ebda responsabbiltà editorjali, billi l-kontenuti u t-trażmissjoni tagħhom jaqgħu taħt leġiżlazzjonijiet separati li jsegwu għanijiet speċifiċi ( 49 ).

84. Għalhekk, il-kontroll tal-komunikazzjonijiet elettroniċi minn operatur ma għandux għalfejn jinvolvi kontroll identiku fuq il-kontenut li jiċċirkola fl-infrastrutturi tiegħu, li r-responsabbiltà tiegħu taqa’ fuq il-mezz ta’ komunikazzjoni li jipproduċih u li għandu responsabbiltà editorjali.

85. Fuq il-bażi ta’ din il-premessa, għandha tiġi analizzata r-rabta, stabbilita b’mod ġenerali u astratt mil-leġiżlazzjoni Taljana, bejn il-pussess ta’ iktar minn 40 % tas-suq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u l-perikolu għall-pluraliżmu tal-informazzjoni. L-effetti tagħha jistgħu jitqiesu sproporzjonati, ladarba awtomatikament iwaqqfu kwalunkwe impriża li għandha dan is-sehem fl-ewwel settur ( 50 ), ikunu xi jkunu l-karatteristiċi tagħha, milli teċċedi l-10 % tad-dħul fit-tieni settur (jiġifieri, fis-SIK).

86. It-tielet nett, jekk, fil-prinċipju, ma hemmx raġuni għalfejn jiġi kkritikat it-test tal-Artikolu 2359 tal-Kodiċi Ċivili dwar il-kumpanniji marbuta, għandu jitfakkar li dan jistabbilixxi sempliċi preżunzjoni: l-influwenza kunsiderevoli ta’ kumpannija fuq oħra tiġi preżunta meta l-ewwel waħda tista’ teżerċita 1/5 tad-drittijiet għall-vot tat-tieni waħda, jew 1/10 ta’ dawn id-drittijiet, jekk ikollha azzjonijiet ikkwotati fis-swieq irregolati.

87. Ikun sproporzjonat li din il-preżunzjoni tiġi applikata, daqslikieku ma tistax tiġi kkontestata, sabiex tassimila s-sitwazzjoni ta’ “kumpannija kkontrollata” ma’ dik ta’ “kumpannija marbuta”, bil-għan li tiġi applikata r-restrizzjoni għal-libertà ta’ stabbiliment suġġetta għal analiżi, meta jkun jista’ jiġi żgurat, kif jidher li qiegħed jiġri f’din il-kawża, li l-kumpannija (Vivendi) b’sehem ta’ drittijiet għall-vot f’kumpannija oħra (Mediaset) li jeċċedi dawn iċ-ċifri ma hijiex, de facto, f’pożizzjoni li teżerċita influwenza kunsiderevoli fuq din tal-aħħar.

IV. Konklużjoni

88. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi li t-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja) tirrispondi d-domandi preliminari kif ġej: “Il-libertà ta’ stabbiliment protetta mill-Artikolu 49 TFUE tipprekludi miżura nazzjonali li, sabiex jinżamm il-pluraliżmu informattiv, tipprojbixxi l-akkwist ta’ pożizzjoni li teċċedi l-10 % tad-dħul fis-suq tal-mezzi ta’ komunikazzjoni għal kwalunkwe impriża li d-dħul tagħha fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jeċċedi l-40 % tad-dħul totali ta’ dan, jekk: – b’settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jinftiehem esklużivament li dan jinkludi s-swieq li jistgħu jiġu suġġetti għal kontroll ex ante; u – il-projbizzjoni tiġi imposta fuq l-impriżi marbuta ma’ dik prinċipali, li din ma tinsabx f’pożizzjoni li teżerċita influwenza kunsiderevoli fuqhom, fatt li għandu jiġi ċċarat mill-qorti tar-rinviju”.

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.

( 2 ) Barra mill-istampa u l-pubblikazzjonijiet elettroniċi, is-SIK tinkludi r-radju u s-servizzi awdjoviżivi, iċ-ċinema, il-pubbliċità esterna, l-inizjattivi ta’ komunikazzjoni ta’ prodotti u servizzi, kif ukoll l-isponsorizzazzjoni.

( 3 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Kwadru) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 349) emendata bid-Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Novembru 2009 li temenda d-Direttivi 2002/21/KE dwar qafas regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi, 2002/19/KE dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati, u 2002/20/KE dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (ĠU 2009, L 337, p. 37).

( 4 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2010 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar il-forniment ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva (Direttiva dwar is-Servizzi tal-Media awdjoviżiva) (ĠU 2010, L 95, p. 1, rettifika fil-ĠU 2010, L 263, p. 15).

( 5 ) Digriet Leġiżlattiv Nru 177 tal‑31 ta’ Lulju 2005 li jistabbilixxi t-“Test Uniku dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva u tar-Radju” (iktar ’il quddiem it-“TUSMAR”; GURI Nru 208, tas‑7 ta’ Settembru 2005).

( 6 ) Permezz tal-komunikazzjoni Nru 0106341, tat‑13 ta’ Settembru 2017, l-Awtorità Taljana għall-viġilanza tas-swieq finanzjarji (iktar ’il quddiem “CONSOB”) iddikjarat li “a seguito dell’assemblea dei soci del 4 maggio 2017 con la quale Vivendi ha nominato la maggioranza dei consiglieri di amministrazione di TIM – la medesima Vivendi esercita il controllo su TIM ai sensi degli artt. 2359, comma 1, n. 2, del codice civile e 93 TUF, nonchè ai sensi del Regolamento Consob OPC”.

( 7 ) Fit‑30 ta’ Mejju 2017, il-Kummissjoni għażlet li ma tipprekludix il-konċentrazzjoni Vivendi/Telecom Italia u tiddikjaraha kompatibbli mas-suq intern (kawża M.8465; ĠU 2017, C 220, p. 53).

( 8 ) Il-Kummissjoni kkonfermat din iċ-ċirkustanza fid-deċiżjoni tagħha tat‑30 ta’ Mejju 2017 (punt 49): “Vivendi does not jointly or solely control Mediaset in light of the following factors: (i) another industrial shareholder (Fininvest) historically holds the largest share of Mediaset’s share capital (currently amounting to 39.53 % of the ordinary share capital and of 41.09 % of the voting share capital), has obtained the majority of the voting rights at least in the last 6 shareholders’ meetings and has appointed the majority of the board at least in the last two terms (in 2012 and 2015); (ii) Vivendi has not appointed any members of the board of directors, which will remain in office until the approval of the financial statements for year 2017; and (iii) Vivendi does not enjoy any specific information or other rights, which materially differ from those of any other minority shareholder; and (iv) at the present, Vivendi and Mediaset are engaged in an on-going litigation, following the breaking down of the negotiations for the acquisition of Mediaset Premium in 2016 which seems, thus, to exclude commonality of interests between Vivendi and Mediaset”.

( 9 ) Delibera n. 178/17/CONS Accertamento della violazione dell’art. 43, comma 11, del decreto legislativo 31 luglio 2005, n. 177, test disponibbli fuq is-sit tal-AGCom fuq https://www.agcom.it/documents/10179/7421815/Delibera+178-17-CONS/bb20ae9f-21eb-4d39-baf9-ee3fc9d8737a?version=1.1.

( 10 ) Sentenzi tas‑16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et (C‑62/14, EU:C:2015:400), punt 25; tas‑7 ta’ Frar 2018, American Express (C‑304/16, EU:C:2018:66), punt 32; u tal‑10 ta’ Diċembru 2018, Wightman et (C‑621/18, EU:C:2018:999), punt 27.

( 11 ) Kif diġà spjegajt, il-qorti tar-rinviju ma tesponix kjarament ir-raġunijiet għaliex għandha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Taljana mar-regoli tat-TFUE dwar il-libertajiet differenti tas-suq intern.

( 12 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Novembru 2012, Test Claimants in the FII Group Litigation (C‑35/11, EU:C:2012:707), punti 89 u 90; tal‑5 ta’ Frar 2014, Hervis Sport- és Divatkereskedelmi (C‑385/12, EU:C:2014:47), punt 21; tal‑10 ta’ April 2014, Emerging Markets Series of DFA Investment Trust Company (C‑190/12, EU:C:2014:249), punt 25; tal‑24 ta’ Novembru 2016, SECIL (C‑464/14, EU:C:2016:896), punt 31; u tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157), punt 53.

( 13 ) Sentenzi tat‑13 ta’ Novembru 2012, Test Claimants in the FII Group Litigation (C‑35/11, EU:C:2012:707), punti 91 u 92; u tal‑24 ta’ Novembru 2016, SECIL (C‑464/14, EU:C:2016:896), punti 32 u 33.

( 14 ) Kif diġà indikajt, TIM hija l-eredi tal-monopolju estint tal-Istat Taljan.

( 15 ) Fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, hemm eżempji ta’ restrizzjonijiet li jaqgħu taħt il-libertà ta’ stabbiliment u taħt dik ta’ moviment tal-kapital, li huma analizzati esklużivament b’rabta ma’ waħda minn dawn il-libertajiet, skont il-kuntest tal-kawżi prinċipali. Ara, inter alia, is-sentenzi tas‑17 ta’ Settembru 2009, Glaxo Wellcome (C‑182/08, EU:C:2009:559), punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata; u tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157), punt 55.

( 16 ) Dan jiġi affermat minn Mediaset fl-osservazzjonijiet tagħha (punt 10). Fir-Rapport annuel – Document de référence 2016 tagħha (Rapport Annwali – Dokument ta’ Referenza 2016), p. 235 (disponibbli fuq https://www.vivendi.com/wp-content/uploads/2017/03/20170314-VIV_Vivendi-Rapport-annuel-Document-de-reference-2016.pdf), Vivendi rrikonoxxiet li “[…] l’entrée au capital de Mediaset s’inscrit dans la volonté de Vivendi de se développer en Europe du Sud et dans le cadre de ses ambitions stratégiques en tant que groupe international majeur dans le domaine des médias et des contenus d’essence européenne”.

( 17 ) L-ANR ingħataw kompetenzi regolatorji li jikkonsistu fid-definizzjoni, fuq il-bażi tal-prinċipji tad-dritt tal-kompetizzjoni, tas-swieq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li jinsabu fit-territorju tagħhom (Artikolu 15(3) tad-Direttiva Kwadru) u fl-identifikazzjoni tal-operaturi li għandhom, individwalment jew flimkien ma’ oħrajn, saħħa sinjifikattiva (Artikolu 14 tad-Direttiva Kwadru).

( 18 ) Ara, f’dan is-sens, id-digrieti tat‑12 ta’ Diċembru 2007, Vodafone España u Vodafone Group vs Il‑Kummissjoni (T‑109/06, EU:T:2007:384), punti 72 sa 75; u tad‑9 ta’ Lulju 2019, VodafoneZiggo Group vs Il‑Kummissjoni (T‑660/18, EU:T:2019:546), punt 32.

( 19 ) Ara s-sentenzi tal‑15 ta’ Settembru 2016, Koninklijke KPN et (C‑28/15, EU:C:2016:692), punt 36; u tat‑3 ta’ Diċembru 2009, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑424/07, EU:C:2009:749), punt 61.

( 20 ) Il-Kummissjoni tassisti lill-ANR u tipprova tiggarantixxi l-applikazzjoni armonizzata tal-qafas regolatorju fl-Unjoni kollha billi tippubblika rakkomandazzjonijiet u linji gwida, b’mod partikolari, konformement mal-Artikolu 15 tad-Direttiva Kwadru, dwar is-swieq rilevanti ta’ prodotti u ta’ servizzi, kif ukoll dwar l-analiżi tas-suq u l-evalwazzjoni tas-saħħa sinjifikattiva fis-suq. Ir-rwol ta’ koordinazzjoni li għandha l-Kummissjoni jiġi enfasizzat ukoll fil-proċedura Ewropea ta’ konsultazzjoni msemmija fl-Artikoli 7 u 7a tad-Direttiva Kwadru.

( 21 ) Sentenzi tal‑4 ta’ Lulju 2019, Baltic Media Alliance (C‑622/17, EU:C:2019:566), punti 73 u 74; tat‑22 ta’ Settembru 2011, Mesopotamia Broadcast u Roj TV (C‑244/10 u C‑245/10, EU:C:2011:607), punt 50; u tad‑9 ta’ Lulju 1997, De Agostini u TV‑Shop (C‑34/95 sa C‑36/95, EU:C:1997:344), punt 34. Dawn l-aħħar tnejn jagħmlu riferiment għad-Direttiva 89/552/KEE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ Ottubru 1989 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar il-forniment ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva (Direttiva dwar is-Servizzi tal-Media awdjoviżiva) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 224), il-predeċessur tad-Direttiva 2010/13.

( 22 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑11 ta’ Marzu 2010, Attanasio Group (C‑384/08, EU:C:2010:133), punti 43 u 44; tat‑13 ta’ Ottubru 2011, DHL International (C‑148/10, EU:C:2011:654), punt 60; u tal‑10 ta’ Mejju 2012, Duomo Gpa et (C‑357/10 sa C‑359/10, EU:C:2012:283), punt 35.

( 23 ) Delibera n. 178/17/CONS, iċċitata fin-nota f’qiegħ il-paġna 9, pp. 27 sa 29.

( 24 ) F’dan ir-rigward, nagħmel riferiment għall-affermazzjonijiet li jinsabu fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat‑30 ta’ Mejju 2017, imniżżla fin-nota f’qiegħ il-paġna 8.

( 25 ) Barra minn hekk, jitwettaq kalkolu doppju tad-dħul tal-impriża marbuta, li jikkawża l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni Taljana: id-dħul ta’ Mediaset jittieħed inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tad-dħul ta’ din l-impriża Taljana, ikkontrollata mill-grupp Fininvest, u għall-kalkolu tas-sehem ta’ Vivendi, bħala azzjonista minoritarja ta’ Mediaset.

( 26 ) Jiġifieri, l-impriżi rreġistrati fir-reġistru tal-operaturi ta’ komunikazzjoni, li għandhom konċessjonijiet jew awtorizzazzjonijiet mogħtija mill-AGCom jew minn awtoritajiet kompetenti oħrajn, kif ukoll l-impriżi konċessjonarji għax-xandir ta’ pubbliċità, l-impriżi ta’ pubblikazzjoni u dawk simili.

( 27 ) Sentenzi tad‑9 ta’ Settembru 2010, Engelmann (C‑64/08, EU:C:2010:506), punti 29 u 47; tad‑9 ta’ Marzu 2006, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑323/03, EU:C:2006:159), punt 45; u tal‑4 ta’ Ġunju 2002, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑503/99, EU:C:2002:328), punt 45.

( 28 ) L-Artikolu 3 tat-TUSMAR isemmi, fost il-prinċipji fundamentali tas-sistema ta’ servizzi tal-mezzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva u tar-radju, “il-garanzija tal-libertà u tal-pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni radjuteleviżiva”. L-Artikolu 5(1)(a) tat-TUSMAR jippreċiża li s-SIK għandha tiġi aġġustata għall-“protezzjoni tal-pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni radjuteleviżiva, billi jiġu evitati l-ħolqien jew iż-żamma ta’ pożizzjonijiet li jikkawżaw ħsara lill-pluraliżmu […], inkluż permezz ta’ suġġetti kkontrollati jew marbuta […]”.

( 29 ) Għal kummentarju dwar ix-xebh u d-differenzi żgħar bejn dawn id-dispożizzjonijiet, nagħmel riferiment għal Wachsmann, A., “Article 11. Liberté d’expression et d’information”, f’Picod, F. u Van Dooghenbroeck, S., (diretturi), Charte des droits fondamentaux de l’Union européenne, Bruylant, Brussell, 2018, pp. 255 sa 271.

( 30 ) “Is-separazzjoni bejn ir-regolament tat-trasmissjoni u r-regolament tal-kontenut ma tippreġudikax li jingħata kont tar-rabtiet li jeżistu bejniethom, b’mod partikolari biex jiġi garantit il-pluraliżmu tal-midja, id-diversità kulturali u l-protezzjoni tal-konsumatur”. Enfasi miżjuda minni.

( 31 ) Skont il-premessa 5 tad-Direttiva 2010/13, is-servizzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva għandhom importanza “li qed tikber […] għas-soċjetajiet, id-demokraziji – partikolarment [sabiex] jiżguraw libertà ta’ informazzjoni, diversità ta’ opinjoni u pluraliżmu tal-media - l-edukazzjoni u l-kultura […]”. Il-premessa 8 ta’ din id-direttiva tipprovdi li “[h]uwa essenzjali għall-Istati Membri li jassiguraw il-prevenzjoni ta’ kull att li jista’ jkun ta’ detriment għal-libertà tal-moviment u l-kummerċ fi programmi tat-televiżjoni jew li jistgħu jippromwovu l-ħolqien ta’ pożizzjonijiet dominanti li jwasslu għal restrizzjonijiet fuq il-pluraliżmu u l-libertà tal-informazzjoni bit-televiżjoni u tas-settur tal-informazzjoni kollu kemm hu”. Enfasi miżjuda minni.

( 32 ) Il-punt E tar-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat‑3 ta’ Mejju 2018 dwar il-pluraliżmu tal-midja u l-libertà tal-midja fl-Unjoni Ewropea (2017/2209/(INI)) jipprovdi li: “billi l-libertà, il-pluraliżmu u l-indipendenza tal-midja huma elementi essenzjali tad-dritt għal-libertà ta’ espressjoni; billi l-midja taqdi rwol essenzjali fis-soċjetà demokratika, peress li jaġixxu ta’ għassiesa pubbliċi, filwaqt li fl-istess ħin jgħinu biex jinfurmaw u jirresponsabilizzaw liċ-ċittadini […]”.

( 33 ) Ara l-analiżi globali mwettqa minn Pisillo Mazzeschi, R., “Diritto al pluralismo informativo nei media audiovisivi e Convenzione europea dei diritti dell’uomo”, f’Pisillo Mazzeschi, R. Del Vecchio, A. Manetti, M. u Pustorino, P. (edituri), Il diritto al pluralismo dell’informazione in Europa e in Italia, Rai Eri, Roma, 2012, pp. 23 sa 99.

( 34 ) Sentenzi tat‑8 ta’ Lulju 1986, Lingens vs L‑Awstrija, CE:ECHR:1986:0708JUD000981582, punt 41; tal‑25 ta’ Mejju 1998, Partido Socialista et vs It‑Turkija, CE:ECHR:1998:0525JUD002123793, punti 41, 45 u 47; tas‑17 ta’ Settembru 2009, Manole et vs Il‑Moldova, CE:ECHR:2009:0917JUD001393602, punti 95 u 96; u tas‑7 ta’ Ġunju 2012, Centro Europa 7 S.r.l. u di Stefano vs L‑Italja, CE:ECHR:2012:0607JUD003843309, punt 129.

( 35 ) Sentenza tas‑7 ta’ Ġunju 2012, Centro Europa 7 S.r.l. u di Stefano vs L‑Italja, CE:ECHR:2012:0607JUD003843309, punt 130.

( 36 ) Sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2001, VgT Verein gegen Tierfabriken vs L‑Isvizzera, CE:ECHR:2001:0628JUD002469994, punti 73 u 75.

( 37 ) Sentenzi tal‑24 ta’ Novembru 1993, Informationsverein Lentia et vs L‑Awstrija, CE:ECHR:1993:1124JUD001391488, punt 39; u tas‑7 ta’ Ġunju 2012, Centro Europa 7 S.r.l. u di Stefano vs L‑Italja, CE:ECHR:2012:0607JUD003843309, punt 133.

( 38 ) Ara l-analiżi ta’ din il-ġurisprudenza min-naħa ta’ Barzanti, F., “La giurisprudenza della Corte di giustizia dell’Unione europea in tema di pluralismo dell’informazione: acquisizioni e prospettive”, f’Pisillo Mazzeschi, R., Del Vecchio, A., Manetti, M. u Pustorino, P. (edituri), Il diritto al pluralismo dell’informazione in Europa e in Italia, Rai Eri, Roma, 2012, p. 205 sa 229; u Cunha Rodrigues, J., “Le droit de l’Union et le pluralisme des médias”, f’La Cour de justice de l’Union européenne sous la présidence de Vassilios Skouris (2003‑2015): liber amicorum Vassilios Skouris, 2015, pp. 187 sa 201.

( 39 ) Sentenzi tat‑13 ta’ Diċembru 2007, United Pan‑Europe Communications Belgium et (C‑250/06, EU:C:2007:783), punt 42; tal‑25 ta’ Lulju 1991, Collectieve Antennevoorziening Gouda (C‑288/89, EU:C:1991:323); u tat‑3 ta’ Frar 1993, Veronica Omroep Organisatie (C‑148/91, EU:C:1993:45).

( 40 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Diċembru 2008, Kabel Deutschland Vertrieb und Service (C‑336/07, EU:C:2008:765), punt 33; tas‑6 ta’ Settembru 2011, Patriciello (C‑163/10, EU:C:2011:543), punt 31; u tat‑22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich (C‑283/11, EU:C:2013:28), punt 52. Kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott tat‑30 ta’ Marzu 2017, Persidera (C‑112/16, EU:C:2017:250), punt 1.

( 41 ) L-istabbiliment ta’ limiti kwantitattivi sabiex jiġi limitat il-kontroll min-naħa tal-istess impriża tas-settur tal-mezzi ta’ komunikazzjoni hija prevista fir-Rakkomandazzjoni CM/Rec(2018) 1, tas‑7 ta’ Marzu 2018, tal-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa lill-Istati Membri dwar il-pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni u t-trasparenza tal-proprjetà tal-mezzi ta’ komunikazzjoni, punti 3.4 u 3.5, https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680790e36; kif ukoll fir-Rakkomandazzjoni CM/Rec(2007) 2, tal‑31 ta’ Jannar 2007, tal-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa lill-Istati Membri dwar il-pluraliżmu tal-mezzi ta’ komunikazzjoni u d-diversità tal-kontenut tagħhom, punti 2.3 u 2.4, https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectID=09000016805d6bd7.

( 42 ) “[…] anki jekk iż-żamma tal-pluraliżmu, skond il-politika kulturali, huwa marbut mad-dritt fundamentali tal-libertà ta’ l-espressjoni u li, għaldaqstant, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom poter diskrezzjonali wiesgħa f’dan ir-rigward, ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-miżuri intiżi sabiex tiġi implementata din il-politika m’għandhomx f’kull każ ikunu sproporzjonati meta mqabbla ma’ dan l-għan u l-metodi ta’ l-applikazzjoni tagħhom m’għandhomx ikunu diskriminatorji għad-dannu ta’ ċittadini ta’ Stati Membri oħra”. “B’mod partikolari, liġi bħal din ma tagħtix id-dritt li jittieħdu deċiżjonijiet diskrezzjonali minn naħa ta’ l-awtoritajiet nazzjonali ta’ natura tali li jċaħħdu d-dispożizzjonijiet Komunitarji li jirrigwardaw libertà fundamentali mill-effettività tagħhom”. Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Novembru 1989, Groener (C‑379/87, EU:C:1989:599), punt 19; tal‑20 ta’ Frar 2001, Analir et (C‑205/99, EU:C:2001:107), punt 37; tat‑22 ta’ Jannar 2002, Canal Satélite Digital (C‑390/99, EU:C:2002:34), punt 35; tat‑12 ta’ Ġunju 2003, Schmidberger (C‑112/00, EU:C:2003:333), punt 82; u tat‑13 ta’ Diċembru 2007, United Pan‑Europe Communications Belgium et (C‑250/06, EU:C:2007:783), punti 44 u 45.

( 43 ) Ir-Rakkomandazzjoni 2014/710/UE tal-Kummissjoni tad‑9 ta’ Ottubru 2014 dwar swieq rilevanti ta’ prodotti u servizzi fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li huma suxxettibbli għar-regolamentazzjoni ex ante f’konformità mad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar kwadru regolatorju komuni għan-netwerks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (ĠU 2014, L 295, p. 79) tipprovdi, fil-premessa 2 tagħha, li “L-objettiv ta’ kwalunkwe intervent regolatorju ex ante huwa finalment biex jipproduċi benefiċċji għall-utenti finali billi jagħmel is-swieq tal-imnut kompetittivi fuq bażi sostenibbli. Huwa probabbli li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali gradwalment ikunu jistgħu jsibu li s-swieq bl-imnut ikunu kompetittivi anke fin-nuqqas ta’ regolamentazzjoni tas-suq bl-ingrossa, speċjalment meta jitqies it-titjib mistenni fl-innovazzjoni u l-kompetizzjoni”. Għaldaqstant, tidentifika erba’ swieq fis-settur li jeħtieġu intervent mill-ANR sabiex tiżdied il-kompetizzjoni.

( 44 ) Ara l-punt 52.

( 45 ) Ara l-premessa 5 tad-Direttiva Kwadru.

( 46 ) Il-President tal-Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato, Giuseppe Tesauro, “Assetto del sistema radiotelevisivo e della società RAI–Radiotelevisione Italiana (AS 247)”, 19 ta’ Diċembru 2002, p. 10, https://www.aeranticorallo.it/segnalazione-19-dicembre-2002-dellautorita-garante-della-concorrenza-e-del-mercato-qassetto-del-sistema-radiotelevisivo-e-della-societa-rai-radiotelevisione-italiana-as-247/?print=pdf, iddikjara dan li ġej: “risulta priva di una valida giustificazione la previsione di un diverso e più stringente limite, pari al 10 %, della raccolta delle risorse nel sistema integrato delle comunicazioni, in capo agli organismi i cui ricavi nel mercato dei servizi di telecomunicazioni siano superiori al 40 % dei ricavi complessivi di tale ultimo mercato. In considerazione del fatto che tale norma prevede l’applicazione di limiti più rigidi ad un operatore in virtù della sua posizione competitiva in un mercato distinto e non strettamente connesso, detta previsione appare ultronea. Le attività di un operatore in posizione dominante nel settore delle telecomunicazioni sono e devono essere regolamentate con riferimento a quello specifico comparto”.

( 47 ) L-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva Kwadru jippreċiża li l-kunċett ta’ “sevizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi” jeskludi, minn naħa waħda, “servizzi li jipprovdu, b’eżerċizzu ta’ kontroll editorjali fuq, kontenut trasmess bl-użu ta’ networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u servizzi” u, min-naħa l-oħra, “servizzi tas-soċjeta ta’ l-informazzjoni, kif definiti f’Artikolu 1 tad-[Direttiva 98/34/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Ġunju 1998 li tistabbilixxi proċedura għall-għoti ta’ informazzjoni fil-qasam ta’ l-istandards u tar-Regolamenti Tekniċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 20, p. 337)], li ma jikkonsistux kollha kemm huma jew fil-parti l-kbira tagħhom għat-twassil ta’ sinjali b’networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”.

( 48 ) Dan jiġi ddikjarat mill-ġdid fil-premessa 5 tad-Direttiva Kwadru.

( 49 ) Sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2013, UPC Nederland (C‑518/11, EU:C:2013:709), punt 41; tat‑30 ta’ April 2014, UPC DTH (C‑475/12, EU:C:2014:285), punt 36; u tat‑13 ta’ Ġunju 2019, Google (C‑193/18, EU:C:2019:498), punti 31, 32 u 33.

( 50 ) Kif diġà spjegajt, TIM biss (u, konsegwentement, Vivendi bħala azzjonista ta’ kontroll) teċċedi l-40 % tas-suq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi fl-Italja.