KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SHARPSTON

ippreżentati fit‑8 ta’ Mejju 2018 ( 1 )

Kawża C‑114/17 P

Ir-Renju ta’ Spanja

vs

Il-Kummissjoni Ewropea

“Appell — Għajnuna għat-tnedija tat-televiżjoni diġitali terrestri f’żoni remoti u inqas urbanizzati tal-Comunidad Autónoma de Castilla-La Mancha — Sussidji mogħtija lil operaturi ta’ pjattaformi ta’ televiżjoni diġitali terrestri — Deċiżjoni li tiddikjara l-għajnuna parzjalment inkompatibbli mas-suq intern — Adozzjoni mill-Kummissjoni tad-deċiżjoni emendatorja — Motivi ġodda — Emenda tat-talbiet — Dritt għal smigħ tal-Istat Membru kkonċernat qabel l-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni emendatorja”

1. F’dan l-appell Spanja titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tannulla s-sentenza tal-Qorti Ġenerali kollha kemm hi fil-kawża Spanja vs Il-Kummissjoni ( 2 ), fejn il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors ippreżentat minn Spanja għall-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2014) 6846 ( 3 ). Insostenn tal-appell tagħha, Spanja targumenta, b’mod partikolari, li l-Kummissjoni aġixxiet bi ksur tad-dritt għal smigħ tagħha meta adottat id-Deċiżjoni C(2015) 7193 ( 4 ) li temenda d-Deċiżjoni C(2014) 6846.

2. Il-Qorti tal-Ġustizzja hawnhekk għandha l-opportunità li tiżviluppa l-ġurisprudenza tagħha li tikkonċerna l-portata tal-obbligu tal-Kummissjoni li tisma’ lill-Istat Membru kkonċernat fi proċeduri ta’ stħarriġ ta’ għajnuna mill-Istat qabel ma tadotta deċiżjoni li temenda d-deċiżjoni preċedenti tagħha li tikkonċerna l-istess għajnuna mill-Istat. Din is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tista’ wkoll tipprovdi gwida utli għall-kawża pendenti quddiemha C‑56/18 P, Il-Kummissjoni vs Gmina Miasto Gdynia and Port Lotniczy Gdynia Kossakowo ( 5 ).

3. Madankollu, bħala punt preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha tiċċara l-kundizzjonijiet li skonthom huwa ammissibbli li jitqajmu, f’rikors għal annullament ippreżentat kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar għajnuna mill-Istat, argumenti diretti kontra att li jemenda tali deċiżjoni. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha tispjega t-tifsira ta’ u r-relazzjoni bejn l-Artikoli 84 u 86 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali.

Il-kuntest ġuridiku

Ir-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali

4. F’konformità mal-Artikolu 84 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, motiv ġdid jista’ jiġi ppreżentat fil-mori tal-kawża biss jekk ikun ibbażat fuq punti ta’ liġi u ta’ fatt li joħorġu matul il-proċedura. Il-parti kkonċernata għandha tippreżenta tali motiv hekk kif issir taf b’dawn il-punti.

5. L-Artikolu 86(1) jistabbilixxi li “[m]eta att li jkun qiegħed jintalab l-annullament tiegħu jiġi ssostitwit jew emendat b’att ieħor li jkollu l-istess suġġett, ir-rikorrent jista’ […] jadatta r-rikors sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni dan l-element ġdid”. L-Artikolu 86(2) jipprovdi li “[l]-adattament tar-rikors għandu jsir permezz ta’ att separat u fit-terminu, previst fis-sitt paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, li fih jista’ jintalab l-annullament tal-att li jiġġustifika l-adattament tar-rikors”. L-Artikolu 86(4) jeħtieġ li n-nota ta’ adattament tinkludi t-talbiet adattati u, jekk ikun il-każ, il-motivi u l-argumenti adattati.

Ir-Regolament 2015/1589

6. Skont l-Artikolu 15(1) tar-Regolament (UE) 2015/1589 ( 6 ), l-eżami ta’ għajnuna li possibbilment tkun kontra l-liġi jista’ jirriżulta f’deċiżjoni li tinfetaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali. Din il-proċedura, jekk tinfetaħ, għandha tingħalaq permezz ta’ deċiżjoni adottata skont l-Artikolu 9. F’konformità mal-Artikolu 9(8), qabel ma tiġi adottata kwalunkwe deċiżjoni, il-Kummissjoni għandha tagħti lill-Istat Membru kkonċernat opportunità li jesponi l-fehmiet tiegħu dwar l-informazzjoni li l-Kummissjoni tkun irċeviet matul l-investigazzjoni.

7. L-Artikolu 11, applikabbli għal tali proċedura bis-saħħa tal-Artikolu 15(3), jippermetti lill-Kummissjoni tirrevoka kwalunkwe deċiżjoni bħal din, fejn l-informazzjoni li kienet fattur determinanti għad-deċiżjoni kienet żbaljata. L-Artikolu 11 jeħtieġ li l-Kummissjoni, qabel tali revoka u qabel ma tadotta deċiżjoni ġdida, tiftaħ investigazzjoni formali u tagħti lill-Istat Membru kkonċernat l-opportunità li jissottometti l-kummenti tiegħu.

Il-fatti u l-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali

8. Bejn l-2005 u l-2008, Spanja adottat numru ta’ miżuri sabiex tappoġġja t-tnedija ta’ sistema diġitali terresti għad-distribuzzjoni tat-televiżjoni f’żoni remoti u inqas urbanizzati tat-territorju tagħha, b’mod partikolari f’Castilla-La Mancha.

9. Wara li rċeviet ilmenti minn żewġ operaturi tat-televiżjoni, il-Kummissjoni informat lil Spanja, permezz tal-ittra tad‑29 ta’ Settembru 2010, li ddeċidiet li tibda proċedura ta’ investigazzjoni formali fir-rigward ta’ dawn il-miżuri. Matul din il-proċedura, il-Kummissjoni rċeviet kummenti mill-partijiet ikkonċernati u bagħtithom lil Spanja biex tikkummenta dwarhom. Spanja ssottomettiet il-kummenti tagħha f’diversi okkażjonijiet.

10. Fl‑1 ta’ Ottubru 2014, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni C(2014) 6846 li tikkonċerna l-għajnuna mogħtija fit-territorju ta’ Castilla-La Mancha ( 7 ).

11. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni jistabbilixxi li l-għajnuna mogħtija lil żewġ operaturi tat-televiżjoni, Telecom CLM u Abertis, biex itejbu ċ-ċentri tat-trażmissjoni tagħhom, jibnu ċentri tat-trażmissjoni ġodda u jiżguraw il-provvista, it-tħaddim jew il-manutenzjoni tas-servizzi diġitali fiż-Żona II ta’ Castilla-La Mancha kienet ġiet implimentata minn Spanja bi ksur tal-Artikolu 108(3) TFUE u ma kinitx kompatibbli mas-suq intern. It-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 irrepeta din il-konklużjoni fir-rigward ta’ Hispasat, xandar ta’ sinjali tas-satellita, biex jinstalla riċevituri tas-satellita li jittrażmettu sinjali f’din iż-żona. L-Artikolu 3(1) kien jimponi fuq Spanja l-obbligu li tirkupra l-għajnuna hekk kif iddefinita mingħand dawn it-tliet operaturi.

12. Fit‑12 ta’ Diċembru 2014, Spanja ppreżentat rikors quddiem il-Qorti Ġenerali għall-annullament tad-Deċiżjoni C(2014) 6846 ( 8 ).

13. Fit‑23 ta’ Jannar 2015, Hispasat ippreżentat rikors quddiem il-Qorti Ġenerali biex tannulla l-istess deċiżjoni ( 9 ). Fir-rikors tagħha, hija stqarret li qatt ma rċeviet xi għajnuna mingħand Spanja jew l-awtoritajiet lokali tagħha.

14. Sadanittant, fil-kuntest tal-implementazzjoni tad-Deċiżjoni C(2014) 6846, Spanja u l-Kummissjoni ma qablux dwar jekk in-nefqa ta’ tagħmir diġitali (miksub mill-awtoritajiet lokali f’Castilla-La Mancha bl-għan li jittrażmettu s-sinjal tat-televiżjoni) taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-deċiżjoni u għalhekk jekk Spanja kellhiex tirkupraha mingħand l-operaturi kkonċernati.

15. Fl‑20 ta’ Ottubru 2015, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni C(2015) 7193 li temenda d-Deċiżjoni C(2014) 6846. Il-parti introduttiva ta’ din id-deċiżjoni, hija ddikjarat li l-emenda kienet intiża li tikkorreġi l-iżbalji li jikkonċernaw lil Hispasat. Id-deċiżjoni emendatorja neħħiet lil Hispasat mill-benefiċjarji tal-għajnuna mill-Istat ( 10 ). Hija wkoll issostitwixxiet it-terminu “provvista ta’ servizzi diġitali” fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni inizjali bi “provvista ta’ tagħmir diġitali” ( 11 ).

16. Permezz ta’ ittra ppreżentata fil-Qorti Ġenerali fit‑23 ta’ Diċembru 2015, Spanja invokat motiv ġdid fil-proċedura pendenti fil-Kawża T‑808/14 (iktar ’il quddiem is-“sottomissjonijiet il-ġodda ta’ Spanja”). Hija argumentat li d-deċiżjoni emendatorja marret lil hinn mill-għan stabbilit li tneħħi lil Hispasat mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-deċiżjoni inizjali u sostanzjalment estendiet il-kamp ta’ applikazzjoni tal-għajnuna li għandha tiġi rkuprata billi inkludiet l-għajnuna mogħtija għall-provvista tat-tagħmir (EUR 32.5 miljun). Spanja stqarret li billi għamlet hekk il-Kummissjoni kisret il-prinċipju ta’ ċertezza legali.

17. Il-Kummissjoni ssottomettiet l-osservazzjonijiet tagħha fit‑28 ta’ Jannar 2016. Hija argumentat li d-deċiżjoni emendatorja kienet tikkostitwixxi sempliċi rettifika tad-deċiżjoni inizjali u ma imponiet l-ebda obbligu ġdid fuq Spanja. Hija żiedet tgħid li s-sottomissjonijiet il-ġodda ta’ Spanja kienu inammissibbli peress li ma marrux lil hinn mill-argumenti invokati preċedentament minn Spanja insostenn tal-motiv dwar l-allegat ksur ta’ ċertezza legali.

18. Permezz ta’ digriet f’Hispasat vs Il-Kummissjoni ( 12 ), il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li wara l-emenda tad-Deċiżjoni C(2014) 6846, il-kawża ma kienx għad għandha skop u li għaldaqstant ma kienx għad hemm lok li tingħata deċiżjoni għar-rikors ta’ Hispasat.

Is-sentenza appellata u l-appell

19. Fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-motivi invokati minn Spanja fir-rikors tagħha kienu infondati u għaldaqstant ċaħdet ir-rikors kollu kemm hu.

20. Fir-rigward tas-sottomissjonijiet il-ġodda ta’ Spanja, hija ddeċidiet li effettivament kienu diretti kontra d-deċiżjoni emendatorja u għalhekk kienu ammissibbli ( 13 ). Sussegwentement, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet ex officio li peress li ma tatx lil Spanja l-possibbiltà li tippreżenta osservazzjonijiet qabel l-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni kisret id-dritt għal smigħ tagħha ( 14 ). Hija ddeċidiet ukoll li, peress li d-deċiżjoni inizjali kopriet ab initio l-għajnuna għall-provvista ta’ tagħmir diġitali, id-deċiżjoni emendatorja ma imponiet l-ebda obbligu ġdid fuq Spanja u li, konsegwentament, dan il-ksur ma kienx wieħed li jwassal għall-annullament tad-deċiżjoni emendatorja ( 15 ). Għalhekk ċaħdet il-motiv addizzjonali mressaq fis-sottomissjonijiet il-ġodda ta’ Spanja.

21. Permezz tal-appell tagħha, Spanja titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tannulla s-sentenza appellata, tannulla d-Deċiżjoni C(2014) 6846 u tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż. Hija tressaq tliet aggravji.

22. L-ewwel nett, Spanja targumenta li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fl-interpretazzjoni tagħha tal-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni C(2014) 6846 fil-verżjoni inizjali tagħha u għalhekk interpretat b’mod żbaljat in-natura tal-miżura tal-għajnuna mill-Istat mogħtija minn Spanja u l-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat skont it-tifsira tal-Artikolu 107 TFUE. Hija wettqet ukoll żball ta’ liġi peress li naqset milli tiddikjara li l-ksur tad-dritt għal smigħ ta’ Spanja wassal għal ksur tal-prinċipji ta’ amministrazzjoni tajba u ta’ ċertezza legali. It-tieni nett, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi billi ddeċidiet li Spanja kienet naqset milli tosserva l-ewwel u r-raba’ kundizzjoni stabbiliti fis-sentenza Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg ( 16 ). It-tielet nett, il-Qorti Ġenerali kisret l-Artikolu 107(3)(c) TFUE meta sabet li l-għajnuna mogħtija minn Spanja kienet inkompatibbli mas-suq intern minħabba li dan l-Istat Membru ffavorixxa t-teknoloġija terrestri minn dik tas-satellita għad-distribuzzjoni tat-televiżjoni.

23. Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tiċħad l-appell. B’mod partikolari, hija targumenta li anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tilqa’ l-ewwel aggravju, dan jista’, l-iktar l-iktar, jirriżulta fl-annullament tad-deċiżjoni emendatorja, filwaqt li l-appell qiegħed ifittex l-annullament tad-deċiżjoni inizjali.

24. Fis-seduta miżmuma fis‑7 ta’ Marzu 2018, Spanja u l-Kummissjoni ppreżentaw sottomissjonijiet orali.

25. Kif mitlub mill-Qorti tal-Ġustizzja, f’dawn il-konklużjonijiet ser nillimita ruħi għall-eżami tal-ewwel aggravju.

Evalwazzjoni

L-ammissibbiltà tal-ewwel aggravju

26. Qari letterali tal-ewwel aggravju jissuġġerixxi li s-suġġett tiegħu huwa d-deċiżjoni inizjali. Dan jikkontesta l-interpretazzjoni tal-Qorti Ġenerali tal-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni fil-verżjoni li tippreċedi l-adozzjoni tad-deċiżjoni emendatorja. Madankollu, l-argumenti invokati insostenn tal-ewwel aggravju jikkontestaw il-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali li jikkonċernaw il-validità tal-proċedura użata biex tiġi adottata d-deċiżjoni emendatorja.

27. Ir-rikors li Spanja ppreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali ppreċeda d-deċiżjoni emendatorja u seta’ jkun biss dirett kontra d-deċiżjoni inizjali. It-talbiet imressqa fl-appell isemmu espressament l-annullament tas-sentenza appellata u tad-deċiżjoni inizjali, iżda mhux tad-deċiżjoni emendatorja. Fis-seduta, l-avukat ta’ Spanja stqarr li, bit-tressiq ta’ motiv ġdid, Spanja fittxet li testendi s-suġġett tal-kawża bl-għan li tikseb l-annullament tad-“deċiżjoni inizjali kif emendata”.

28. Għaldaqstant, ser neżamina, bħala punt preliminari, jekk id-deċiżjoni emendatorja taqax fil-portata ta’ din il-kawża u, konsegwentament, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja hijiex kompetenti biex teżamina l-argumenti ta’ Spanja marbutin ma’ din id-deċiżjoni ( 17 ).

Jekk is-suġġett tal-kawża jkoprix ipso facto d-deċiżjoni emendatorja mid-data tal-adozzjoni tagħha

29. Jista’ jiġi argumentat li s-suġġett tal-kawża kopra ipso facto d-deċiżjoni emendatorja mid-data tal-adozzjoni tagħha?

30. Il-Kummissjoni targumenta li l-effetti tad-deċiżjoni emendatorja ma jmorrux lil hinn minn rettifika sempliċi tal-iżbalji materjali u n-nuqqasijiet ovvji ta’ preċiżjoni fid-deċiżjoni inizjali.

31. Jekk il-Kummissjoni hija korretta, id-deċiżjoni emendatorja tkun imċaħħda minn kwalunkwe effett legali awtonomu u ma tkunx “maħsuba sabiex [t]ipproduċ[i] effetti legali fil-konfront ta’ partijiet terzi” skont it-tifsira tal-Artikolu 263 TFUE. Għaldaqstant, ma tistax tkun suġġetta għal rikors għal annullament separat.

32. Jien tal-fehma li, li kieku dan kien il-każ, id-deċiżjoni emendatorja tista’ tidher, għall-finijiet ta’ rikors għal annullament, bħala li “tamalgama” mad-deċiżjoni inizjali u għalhekk tikkostitwixxi ħaġa waħda indiviżibbli magħha. Ir-rikors u l-appell ta’ Spanja sussegwentement ikunu jistgħu fil-fatt jittieħdu inkusiderazzjoni bħala diretti ipso facto kontra d-deċiżjoni inizjali “kif rettifikata” mingħajr ma jkun neċessarju li jiġu adattati t-talbiet inizjali.

33. Filwaqt li xi emendi fil-fatt jikkostitwixxu rettifiki sempliċi tat-test tad-deċiżjoni inizjali ( 18 ), oħrajn jidhru li jmorru lil hinn minn dan il-limitu u jaffettwaw il-qofol ta’ din id-deċiżjoni ( 19 ).

34. Mingħajr ebda dubju dan huwa l-każ fir-rigward tat-tħassir tar-riferimenti kollha għal Hispasat. Ir-riżultat ta’ din l-emenda kien l-esklużjoni ta’ Hispasat mill-kategoriji ta’ benefiċjarji tal-għajnuna mill-Istat inkwistjoni ( 20 ).

35. B’qari letterali, is-sostituzzjoni tat-terminu “servizzi” fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni inizjali bit-terminu “tagħmir” taffettwa wkoll il-qofol tad-deċiżjoni inizjali. Biss biss, dawn it-termini ma jidhrux li huma sinonimi.

36. Il-forma tad-deċiżjoni emendatorja tikkonferma l-impressjoni li l-kontenut tagħha ma huwiex limitat għal sempliċi rettifiki. Fis-seduta, l-avukat tal-Kummissjoni spjega li d-deċiżjoni emendatorja ġiet adottata mill-Kulleġġ tal-Kummissarji. Huwa spjega li din hija l-proċedura segwita meta l-Kummissjoni tadotta deċiżjonijiet sostantivi dwar għajnuna mill-Istat, filwaqt li deċiżjonijiet purament ta’ rettifika huma adottati mis-Segretarju Ġenerali tal-Kummissjoni. Huwa ammetta li l-għażla tal-proċedura f’din il-kawża kienet immotivata mill-fatt li d-deċiżjoni emendatorja rrestrinġiet sostanzjalment il-kamp ta’ applikazzjoni tad-deċiżjoni inizjali.

37. Finalment, il-kwistjoni ta’ jekk u sa liema punt is-sostituzzjoni ta’ “servizzi” b’“tagħmir” tikkostitwixxi modifika sostantiva tal-portata tal-obbligu ta’ Spanja biex tirkupra l-għajnuna mogħtija, tista’ tiġi vverifikata biss billi titqabbel il-verżjoni inizjali ma’ dik emendata tal-Artikolu 1, moqrija fid-dawl tal-motivi invokati mill-Kummissjoni f’kull deċiżjoni. Madankollu, id-deċiżjoni emendatorja tonqos milli tistabbilixxi xi motiv, u dan jagħmel tali analiżi (ħlief fir-rigward ta’ Hispasat) kważi impossibbli ( 21 ).

38. Inkunsiderazzjoni tal-fatti, jidher li x’aktarx id-deċiżjoni emendatorja effettivament ipproduċiet effetti legali awtonomi li affettwaw sostanzjalment il-pożizzjoni legali ta’ Spanja kif kienet fiż-żmien tad-deċiżjoni inizjali. Jekk dan huwa minnu, id-deċiżjoni emendatorja tkun tikkostitwixxi att legali li jista’ jkun suġġett għal rikors għal annullament separat. Jekk Spanja xtaqet testendi l-portata tar-rikors inizjali tagħha biex tinkludi d-deċiżjoni emendatorja, kellha formalment tadatta dan ir-rikors.

39. Issa ser neżamina jekk Spanja rnexxilhiex tagħmel dan billi tippreżenta s-sottomissjonijiet il-ġodda tagħha lill-Qorti Ġenerali.

Spanja rnexxielha effettivament testendi l-portata tar-rikors tagħha?

40. L-Artikolu 76(d) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali jeħtieġ li fir-rikors tiegħu r-rikorrent jispeċifika s-suġġett tal-kawża. Bħala kwistjoni ta’ prinċipju, ma huwiex permess li parti tibdel is-suġġett fil-mori tal-kawża; u l-fondatezza ta’ rikors għandha tiġi eżaminata biss fid-dawl tat-talbiet li jinsabu fir-rikors promotur ( 22 ).

41. L-Artikoli 84 u 86 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali jipprevedu żewġ derogi għal din ir-regola. L-Artikolu 84 japplika meta joħroġ punt ta’ liġi jew ta’ fatt ġdid fil-mori tal-kawża. Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 86 huwa b’mod sinjifikattiv idjaq: dan jista’ jiġi invokat biss meta l-“punt il-ġdid” jikkonsisti fis-sostituzzjoni jew l-emenda tal-att inkwistjoni b’att ieħor li jkollu l-istess suġġett.

42. Filwaqt li l-Artikolu 84 jippermetti li r-rikorrent jintroduċi biss motivi ġodda (flimkien mal-argumenti u l-provi insostenn tagħhom), l-Artikolu 86 imur lil hinn: dan jippermetti wkoll li dik il-parti tadatta s-suġġett tar-rikors, jiġifieri, tirriformula t-talbiet sabiex tikkontesta l-att il-ġdid fil-proċedura pendenti ( 23 ).

43. L-introduzzjoni tal-Artikolu 86 tar-Regoli tal-Proċedura fl‑2015 implikat żieda fil-livell meħtieġ ta’ formalità ( 24 ). Għalhekk, il-punti 2 u 4 tal-Artikolu 86 jeħtieġu espressament li tali adattament isir permezz ta’ att bil-miktub li jkun fih l-adattament tat-talbiet.

44. Sintendi, ir-rekwiżiti formali stabbiliti fl-Artikolu 86 ma jikkostitwixxux għan fihom innifishom: huma intiżi biex jiżguraw in-natura kontradittorja tal-proċedura u l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja ( 25 ).

45. Il-preżentata ta’ att proċedurali fil-mori tal-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali bl-għan li r-rikors jiġi adattat hija ekwivalenti għall-preżentazzjoni ta’ rikors għal annullament permezz ta’ kawża ( 26 ). Konsegwentament, il-ġurisprudenza stabbilita li tistabbilixxi r-rekwiżiti fir-rigward tal-forma u tal-kontenut ta’ tali rikors tapplika b’analoġija.

46. Jirriżulta li n-nota ta’ adattament għandha, b’mod partikolari, tindika b’mod mhux ekwivoku u b’mod ċar u preċiż biżżejjed is-suġġett tal-kawża, il-punti essenzjali ta’ fatt u ta’ dritt li fuqhom huwa bbażat rikors u t-talbiet sabiex jiġi evitat li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi ultra petita jew tonqos milli tiddeċiedi fuq motiv ( 27 ).

47. Min-naħa l-oħra, att li fih motivi jew argumenti ġodda, iżda li ma jissodisfax ir-rekwiżiti kollha stabbiliti fl-Artikolu 86 jew fil-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq ma huwiex biżżejjed biex is-suġġett tal-kawża jinbidel effettivament. Dan ma jipproduċix effetti legali lil hinn minn dawk ipprovduti fl-Artikolu 84 jiġifieri, li jiġu invokati motivi jew argumenti ġodda fir-rigward tal-istess suġġett ( 28 ).

48. F’din il-kawża, ftit iktar minn sena wara li ġiet adottata d-deċiżjoni inizjali u waqt li kienet għaddejja l-proċedura għal annullament kontra l-istess deċiżjoni, il-Kummissjoni adottat att li jemenda din id-deċiżjoni (Deċiżjoni C(2015) 7193). Minnufih, Spanja ppreżentat lill-Qorti Ġenerali s-sottomissjonijiet il-ġodda tagħha.

49. Ma huwiex ikkontestat li s-suġġett tad-deċiżjoni emendatorja kien l-istess bħal tad-deċiżjoni inizjali (Għajnuna mill-Istat SA.27408). Jirriżulta li l-Artikolu 86 kien applikabbli ( 29 ).

50. Il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, mingħajr spjegazzjoni ulterjuri, li, peress li bis-sottomissjonijiet il-ġodda tagħha Spanja kkontestat id-deċiżjoni emendatorja, il-motiv il-ġdid f’dawn is-sottomissjonijiet kien ammissibbli ( 30 ).

51. Jiena la naqbel mal-loġika applikata mill-Qorti Ġenerali u lanqas ma naċċettaha.

52. Il-formulazzjoni tas-sottomissjonijiet il-ġodda ta’ Spanja jissuġġerixxi li Spanja ma kellhiex l-intenzjoni li tikkontesta d-deċiżjoni emendatorja, anki jekk xi wħud mill-argumenti li tqajmu fihom jirrelataw magħha. Fl-aħħar punt tas-sottomissjonijiet il-ġodda tagħha, Spanja żammet espressament it-talbiet inizjali, jiġifieri, l-annullament tad-deċiżjoni inizjali.

53. L-appell jidher li jikkonferma li: (i) l-ewwel aggravju jikkonċerna l-interpretazzjoni tad-deċiżjoni inizjali qabel ma din ġiet emendata u (ii) it-talbiet jirreferu espressament għall-annullament tad-deċiżjoni inizjali.

54. Għalhekk ma naħsibx li l-Qorti Ġenerali setgħet b’mod validu tinterpreta u terġa’ tikklassifika s-sottomissjonijiet il-ġodda ta’ Spanja bħala li effettivament kienu intiżi li jiksbu l-annullament tad-deċiżjoni emendatorja ( 31 ).

55. L-eżistenza ta’ rikors għal annullament u, bl-istess mod, ta’ att li jfittex li jadatta l-portata tiegħu ma tista’ qatt tkun preżunta u t-talbiet espressament magħmula biss jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni ( 32 ). Il-qofol tar-rikors irid jiġi eżaminat biss b’riferiment għat-talbiet tar-rikors jew ta’ att li jfittex li jadattah ( 33 ). Rikors li ma jkunx fih talbiet huwa inammissibbli ( 34 ). Jiena nirrifjuta s-suġġeriment imressaq mill-avukat ta’ Spanja fis-seduta li dan l-approċċ jirrappreżenta livell eċċessiv ta’ formalità.

56. Sussegwentement, ma naħsibx li l-Qorti Ġenerali kienet meħtieġa li titlob lil Spanja tiċċara jekk l-intenzjoni tagħha kinitx li tikkontesta d-deċiżjoni emendatorja ( 35 ). Abbażi tal-fatti tal-kawża, dan kien ikun bħallikieku Spanja ġiet mistiedna tipproduċi element essenzjali tar-rikors għal annullament tagħha bi ksur tat-terminu stabbilit fl-Artikolu 263 TFUE ( 36 ).

57. Il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 45, 46 u 55 iktar ’il fuq ma jipprovdix raġunijiet validi li jiġġustifikaw it-tnaqqis tar-rekwiżiti tal-ammissibbiltà. Meta, kif inhu f’dan il-każ, deċiżjoni individwali indirizzata lil Stat Membru tiġi nnotifikata lilu, dan tal-aħħar irid iġarrab il-konsegwenzi tan-nuqqas tiegħu li jispeċifika fil-perijodu previst it-talbiet fir-rigward tad-deċiżjoni tal-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali ( 37 ).

58. Jirriżulta li Spanja, minkejja li ppreżentat is-sottomissjonijiet il-ġodda tagħha, naqset milli testendi s-suġġett tal-kawża.

Konklużjoni dwar l-ammissibbiltà tal-ewwel aggravju

59. Mill-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq jirriżulta li d-deċiżjoni emendatorja ma taqax fil-portata ta’ din il-kawża. L-ewwel aggravju, li jirrelata ma’ din id-deċiżjoni, ifittex għalhekk li jestendi s-suġġett tat-tilwima. Skont l-Artikolu 170(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, dan huwa inammissibbli fl-istadju tal-appell ( 38 ).

60. Għalhekk nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad l-ewwel aggravju. Nissuġġerixxi wkoll lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li bl-estensjoni tal-portata tat-tilwima quddiemha abbażi tas-sottomissjonijiet il-ġodda ta’ Spanja, il-Qorti Ġenerali żbaljat fl-interpretazzjoni tal-argumenti mressqa minn Spanja u, konsegwentament, wettqet żball ta’ liġi b’deċiżjoni ultra petita ( 39 ). Peress li l-Qorti Ġenerali ċaħdet dawn is-sottomissjonijiet fuq il-mertu, dan l-iżball ma kellu l-ebda impatt fuq ir-riżultat tal-kawża quddiemha. Konsegwentament, is-sentenza appellata ma teħtieġx li tiġi annullata abbażi ta’ dan.

Il-qofol tal-ewwel aggravju

Il-kompetenza tal-Kummissjoni biex tadotta d-deċiżjoni emendatorja u l-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha

61. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-analiżi stabbilita iktar ’il fuq, ser ikollha tikkunsidra l-legalità tas-sentenza appellata sa fejn din tirrigwarda d-deċiżjoni emendatorja.

62. F’dan ir-rigward, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha twettaq eżami ex officio ta’ żewġ domandi fundamentali. L-ewwel nett, il-Kummissjoni kienet kompetenti biex tadotta d-deċiżjoni emendatorja? It-tieni nett, il-Kummissjoni osservat l-obbligu ta’ motivazzjoni ta’ din id-deċiżjoni ( 40 )?

63. L-ewwel nett, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Kummissjoni kienet kompetenti li tadotta din id-deċiżjoni abbażi tal-Artikolu 108(2) TFUE ( 41 ).

64. Jien naqbel ma’ din il-konstatazzjoni. Bis-saħħa tal-Artikolu 108(2) TFUE, il-Kummissjoni għandha s-setgħa mhux biss li tirrettifika deċiżjonijiet li adottat skont l-Artikolu 9 tar-Regolament 2015/1589, kif spiss tagħmel mingħajr ma jiġi kkontestat dan il-prinċipju, jew li tirrevoka deċiżjoni bħal din skont l-Artikolu 11 tal-istess regolament. Hija għandha wkoll is-setgħa biex sostantivament temenda tali deċiżjonijiet, fejn ikun neċessarju għall-ilħuq tal-għanijiet stabbiliti fid-dispożizzjonijiet tat-Trattat imsemmija iktar ’il fuq.

65. Il-Kummissjoni jista’ jkollha raġuni leġittima biex tagħmel dan, b’mod partikolari, sabiex tieħu inkunsiderazzjoni l-evoluzzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qrati tal-Unjoni, jew biex tikkorreġi l-iżbalji tagħha stess ( 42 ), kif donnha kienet is-sitwazzjoni f’din il-kawża. Minn din il-perspettiva, l-Artikolu 11 huwa sempliċement espressjoni speċifika tas-setgħat mogħtija lill-Kummissjoni permezz tat-Trattat sabiex jiġi żgurat li r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat jiġu applikati b’mod korrett u effettiv ( 43 ) u għalhekk, ma għandux jiġi interpretat a contrario bħala li jillimita dawn is-setgħat għall-unika kawża (revoka) espressament imsemmija.

66. Ma hemm xejn fit-Trattat li jissuġġerixxi li l-kompetenza tal-Kummissjoni hija limitata għal deċiżjonijiet li jiffavorixxu lill-Istati Membri. Għaldaqstant, huwa irrilevanti jekk id-deċiżjoni emendatorja kinitx tiffavorixxi lil Spanja, kif targumenta l-Kummissjoni, jew jekk imponietx obbligi ġodda fuq dan l-Istat Membru, kif issostni Spanja.

67. It-tieni nett, filwaqt li l-Qorti Ġenerali ma għamlet l-ebda konstatazzjoni f’dan ir-rigward, ninnota li d-deċiżjoni emendatorja tonqos milli tistabbilixxi kwalunkwe motiv ikun xi jkun għall-adozzjoni tagħha. Dan jagħmilha kważi impossibbli għall-Qorti tal-Ġustizzja biex teżamina, b’mod partikolari, in-natura tad-deċiżjoni emendatorja ( 44 ) u l-effetti legali tagħha ( 45 ), kif ukoll biex tivverifika jekk Spanja ngħatatx opportunità li tikkummenta — qabel l-adozzjoni tagħha — dwar l-informazzjoni rilevanti kollha li fuqha kienet ibbażata din id-deċiżjoni ( 46 ).

68. Għaldaqstant, din l-assenza ta’ motivazzjoni fid-deċiżjoni emendatorja tfixkel stħarriġ ġudizzjarju xieraq tal-legalità tagħha u għalhekk manifestament tikser l-Artikolu 296 TFUE.

69. Nikkonkludi li d-deċiżjoni emendatorja hija vvizzjata minn ksur manifest mill-Kummissjoni tal-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha, jiġifieri, ta’ rekwiżit proċedurali essenzjali. Dan il-ksur, waħdu huwa ta’ natura li jwassal għall-annullament tagħha ( 47 ). Peress li naqset milli tiddeċiedi b’dan il-mod, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi. Għaldaqstant, is-sentenza tagħha għandha tiġi annullata fir-rigward tad-deċiżjoni emendatorja.

70. Huwa biss jekk ma ssegwix dan is-suġġeriment li l-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha teżamina l-argumenti speċifiċi li Spanja qajmet fl-ewwel aggravju tagħha. Issa ser nanaliżahom hawn taħt.

L-Artikolu 107 TFUE u l-prinċipju ta’ ċertezza legali

71. Kif nista’ nifhem il-pożizzjoni tagħha, Spanja ssostni li l-Qorti Ġenerali wettqet żball fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni inizjali. B’konsegwenza ta’ dan, hija allegatament naqset milli tiddikjara li, bl-adozzjoni ta’ deċiżjoni li timponi obbligi addizzjonali fuq Spanja, il-Kummissjoni effettivament kisret il-qofol proprju tal-miżura ta’ għajnuna mill-Istat mogħtija minn dan l-Istat Membru, applikat b’mod żbaljat il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat skont it-tifsira tal-Artikolu 107 TFUE u naqset milli tosserva l-prinċipju ta’ ċertezza legali.

72. In-natura tal-illegalità allegata ma hijiex kompletament ċara għalija. Spanja ma tressaq ebda argumenti insostenn tat-talba tagħha. Hija ma tispjegax liema element tal-Artikolu 107 TFUE ġie allegatament miksur u b’liema mod. L-istess jista’ jingħad dwar l-argument li jikkonċerna l-ksur allegat tal-prinċipju ta’ ċertezza legali.

73. Hija ġurisprudenza stabbilita li dawn l-argumenti huma inammissibbli ( 48 ). Għaldaqstant, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħadhom bħala tali.

Jekk Spanja kellhiex id-dritt għal smigħ qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni emendatorja

74. Mill-proċess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, ftit iktar minn sena wara d-data tad-deċiżjoni inizjali, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni emendatorja. Apparentement din l-aħħar deċiżjoni ma kienet ippreċeduta minn l-ebda deċiżjoni biex tinfetaħ jew terġa’ tinfetaħ proċedura ta’ investigazzjoni formali.

75. Minn naħa, ma huwiex ikkontestat li Spanja kienet ingħatat opportunità li tressaq osservazzjonijiet dwar l-elementi kollha tal-fajl amministrattiv tal-Kummissjoni qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni inizjali. Min-naħa l-oħra, mill-fajl jidher li Spanja ma ngħatatx tali opportunità wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni inizjali iżda qabel in-notifika tad-deċiżjoni emendatorja.

76. Spanja ssostni li bl-introduzzjoni tal-kunċett ta’ “provvista ta’ tagħmir diġitali” fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni inizjali, id-deċiżjoni emendatorja estendiet il-portata tal-għajnuna li għandha tiġi rkuprata u għalhekk imponiet obbligi ġodda fuq Spanja. Peress li l-Kummissjoni naqset milli tagħtiha opportunità biex tesprimi l-fehmiet tagħha qabel ma ttieħdet din id-deċiżjoni, id-drittijiet tad-difiża ta’ Spanja nkisru. Il-Kummissjoni targumenta li l-Qorti Ġenerali kellha raġun tikkonstata, fid-dawl tal-premessi 118 u 197 tad-deċiżjoni inizjali, li l-għajnuna mogħtija għall-provvista ta’ tagħmir diġitali kienet diġà inkluża fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha u li d-deċiżjoni emendatorja għalhekk ma imponiet l-ebda obbligu ġdid. Peress li l-Artikolu 41(2)(a) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ( 49 ) jipprevedi dritt għal smigħ biss fejn att jikkawża preġudizzju lid-drittijiet ta’ individwu u peress li d-deċiżjoni emendatorja kienet tiffavorixxi lil Spanja, din tal-aħħar ma kellhiex dan id-dritt.

77. Ser neżamina, wara xulxin (i) jekk, f’dawn iċ-ċirkustanzi, Spanja kellhiex id-dritt għal smigħ; (ii) jekk iva, jekk il-Kummissjoni rrispettatx dan id-dritt; u (iii) x’inhuma l-konsegwenzi ta’ ksur possibbli ta’ dan id-dritt.

78. Hija ġurisprudenza stabbilita li “r-rispett tad-dritt għal smigħ, f’kull proċedura miftuħa kontra persuna u li tista’ twassal għal att li jikkawża preġudizzju lilha, jikkostitwixxi prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni u għandu jiġi żgurat anki fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni li tirregola l-proċedura inkwistjoni” ( 50 ).

79. Fejn ikun hemm kwalunkwe dubju plawżibbli li att jista’ jikkawża preġudizzju lill-Istat Membru kkonċernat mill-proċedura ta’ stħarriġ tal-għajnuna mill-Istat, il-Kummissjoni għandha tagħtih opportunità għal smigħ, anki jekk bħala prekawzjoni. Il-proċedura biex tiġi rkuprata għajnuna mill-Istat mogħtija illegalment hija bbażata fuq il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali tal-Istat Membru kkonċernat mal-Kummissjoni ( 51 ). Fejn deċiżjoni li l-Kummissjoni jkollha l-intenzjoni tadotta tista’ taffettwa l-portata tal-obbligu ta’ Stat Membru biex jirkupra l-għajnuna mill-Istat inkwistjoni, il-Kummissjoni għandha tagħti opportunità a fortiori lill-Istat Membru biex jikkummenta.

80. Peress li ma hemm l-ebda motivazzjoni fid-deċiżjoni emendatorja, huwa diffiċli biex jiġi vverifikat jekk id-deċiżjoni emendatorja kinitx tiffavorixxi lil Spanja jew imponietx fuqha obbligi ġodda. Jekk, kif tistqarr il-Kummissjoni, l-emenda tal-Artikolu 1 ma affettwatx il-portata ta’ din l-għajnuna, huwa leġittimu li wieħed jistaqsi għala l-Kummissjoni skomodat ruħha biex temendah.

81. Fi kwalunkwe każ, diġà kkonkludejt li, inkusiderazzjoni tal-fatti, huwa probabbli li d-deċiżjoni emendatorja effettivament affettwat il-pożizzjoni legali ta’ Spanja ( 52 ) u għalhekk ikkostitwixxiet att miftuħ għal kontestazzjoni skont l-Artikolu 263 TFUE. Peress li b’din id-deċiżjoni l-Kummissjoni żammet il-klassifikazzjoni tagħha tal-miżuri mogħtija minn Spanja bħala għajnuna illegali mill-Istat, din id-deċiżjoni tikkostitwixxi att li jikkawża preġudizzju lil Spanja ( 53 ). Ġbidt ukoll l-attenzjoni għall-fatt li l-proċedura użata internament fil-Kummissjoni biex tadotta deċiżjoni emendatorja kienet dik użata biex tadotta deċiżjonijiet sostantivi dwar għajnuna mill-Istat, mhux il-proċedura amministrattiva inqas oneruża intiża għall-korrezzjoni ta’ sempliċi żbalji materjali ( 54 ). Finalment, din id-deċiżjoni diġà setgħet taffettwa l-portata tal-obbligu ta’ Spanja biex tirkupra l-għajnuna mogħtija fir-rigward ta’ Hispasat.

82. Jirriżulta li, kif ġustament iddeċidiet il-Qorti Ġenerali, Spanja kienet bħala prinċipju intitolata għal smigħ qabel ma l-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni emendatorja.

Jekk il-Kummissjoni rrispettatx id-dritt għal smigħ ta’ Spanja

83. L-adozzjoni tad-deċiżjoni emendatorja ma tistax tiġi kkunsidrata waħedha. Hija timmarka l-punt aħħari fil-proċedura mibdija mill-ittra tal-Kummissjoni li fetħet il-proċedura ta’ investigazzjoni formali, segwita (wara din l-investigazzjoni) mill-adozzjoni tad-deċiżjoni inizjali.

84. L-għan tal-proċedura li permezz tagħha tiġi żgurata l-protezzjoni sħiħa tad-dritt għal smigħ jiġi ssodisfatt jekk il-parti kkonċernata kienet kapaċi tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi rilevanti tal-fajl amministrattiv fi kwalunkwe stadju tal-proċedura li tippreċedi l-adozzjoni tal-att inkwistjoni ( 55 ). Ladarba din il-possibbiltà tkun ingħatat lil din il-parti, id-dritt għal smigħ tagħha huwa, biex ngħidu hekk, eżawrit.

85. B’mod partikolari, fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ stħarriġ tal-għajnuna mill-Istat, ladarba l-Kummissjoni tat lill-Istat Membru kkonċernat il-possibbiltà li jikkummenta dwar l-elementi kollha li fuqhom (għandha) tiġi bbażata d-deċiżjoni ( 56 ), ma huwiex meħtieġ, qabel ma tadotta deċiżjoni, li tinforma lil dak l-Istat Membru dwar l-evalwazzjoni ġuridika li għandha l-intenzjoni li twettaq ( 57 ), li tisma’ l-fehmiet tiegħu dwar din l-evalwazzjoni ( 58 ), jew li tinformah li din id-deċiżjoni kienet imminenti ( 59 ). Bl-istess mod, qabel l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ sostituzzjoni jew emendatorja, il-Kummissjoni ma hijiex meħtieġa li tirrepeti l-istadji kollha tal-proċedura stabbilita fir-Regolament 2015/1589 ( 60 ) u, f’dan il-kuntest, tissottometti l-fajl lill-Istat Membru kkonċernat għall-osservazzjonijiet tiegħu ( 61 ).

86. Il-proċeduri f’dan il-każ ma ppermettewx li jitneħħew id-dubji dwar jekk il-Kummissjoni bbażatx ruħha fuq elementi ġodda jew addizzjonali meta adottat id-deċiżjoni emendatorja.

87. Jekk il-Kummissjoni għandha raġun fl-istqarrija li d-deċiżjoni emendatorja kienet ibbażata wkoll — lil hinn mill-elementi li kien hemm fil-fajl amministrattiv fiż-żmien tal-adozzjoni tad-deċiżjoni inizjali — fuq l-informazzjoni li ġejja mir-rikors ta’ Hispasat fil-Kawża T‑36/15, Spanja ma kinitx f’pożizzjoni li tesprimi l-fehmiet tagħha f’dan ir-rigward. Hija ma intervjenietx fil-Kawża T‑36/15 u, għalhekk, is-sottomissjonijiet bil-miktub li ġew kondiviżi bejn il-partijiet f’dik il-kawża ma ġewx innotifikati lilha.

88. Jekk, għall-kuntrarju, Spanja għandha raġun fl-istqarrija li d-deċiżjoni emendatorja kienet ibbażata fuq l-informazzjoni li ġejja mill-proċedura ta’ rkupru, mela, bħala prinċipju, ma tistax titwarrab il-kunsiderazzjoni li Spanja diġà kienet konxja tal-qofol ta’ din l-informazzjoni u li kienet f’pożizzjoni li tesprimi l-fehmiet tagħha fil-kuntest ta’ dik il-proċedura.

89. L-assenza ta’ motivazzjoni fid-deċiżjoni emendatorja tagħmilha kważi impossibbli li jiġi vverifikat liema mis-sitwazzjonijiet esposti iktar ’il fuq hija vera.

90. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-oneru tal-prova għandu jaqa’ fuq il-Kummissjoni. Din tal-aħħar qatt ma sostniet li Spanja kienet f’pożizzjoni li tikkummenta dwar l-informazzjoni li serviet ta’ bażi għad-deċiżjoni emendatorja fil-kuntest tal-proċedura ta’ rkupru, aħseb u ara kemm ipproduċiet provi f’dan ir-rigward.

91. Abbażi ta’ dan, nikkonkludi li Spanja ma ngħatatx l-opportunità li tesprimi, b’mod effettiv, il-fehmiet tagħha dwar il-verità u r-rilevanza tal-fatti, tal-akkużi u taċ-ċirkustanzi kollha li bbażat ruħha fuqhom il-Kummissjoni insostenn tal-konklużjoni tagħha, b’mod partikolari fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni emendatorja, li l-ksur tad-dritt tal-Unjoni kkonstatat fih kien seħħ u li l-għajnuna mill-Istat iddefinita fih għandha tiġi rkuprata.

92. Jirriżulta li, sa fejn il-Kummissjoni bbażat id-deċiżjoni emendatorja tagħha fuq informazzjoni li Spanja ma setgħetx tikkummenta dwarha, hija aġixxiet bi ksur tad-dritt għal smigħ ta’ dan l-Istat Membru u għaldaqstant anki tal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba.

Konsegwenzi ta’ ksur tad-dritt għal smigħ ta’ Spanja

93. Fil-punt 47 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li irregolarità proċedurali twassal għal annullament tal-att ikkonċernat minnha biss jekk jintwera li, li kieku ma kienx għal din l-irregolarità, il-proċedura kienet twassal għal riżultat differenti ( 62 ). Madankollu, fil-punti sussegwenti, hija applikat eżami differenti, jiġifieri jekk id-deċiżjoni emendatorja imponietx obbligi ġodda fuq Spanja. Abbażi ta’ dan, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-ksur tad-dritt għal smigħ ta’ Spanja ma kienx iwassal għall-annullament tad-deċiżjoni emendatorja. Spanja kkontestat dan ir-raġunament. Fis-seduta, l-avukat tagħha argumenta li ksur tad-dritt għal smigħ għandu dejjem iwassal għal annullament.

94. Ma nistax naqbel mar-raġunament tal-Qorti Ġenerali. Ser nibda l-analiżi tiegħi billi nfakkar il-ġurisprudenza rilevanti.

95. Minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet li nuqqas ta’ konformità ma’ rekwiżit proċedurali essenzjali jwassal għall-annullament tal-att ivvizzjat b’dan in-nuqqas ( 63 ). F’dan il-kuntest, naqbel mal-Avukat Ġenerali Fennelly li r-rekwiżiti proċedurali intrinsikament marbuta mal-formazzjoni u l-espressjoni tal-intenzjoni tal-awtorità ta’ adozzjoni biss huma essenzjali. L-osservanza tagħhom hija fl-interess ġenerali ( 64 ). Dawn ir-rekwiżiti tant huma fundamentali li kwalunkwe ksur iwassal għal annullament tal-att sussegwenti, irrispettivament minn jekk ir-riżultat tal-proċedura setax ikun differenti, li kieku ġew osservati ( 65 ).

96. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet bl-istess mod iddeċidiet li ksur ta’ kwalunkwe formalità proċedurali oħra (li ma hijiex essenzjali) jiġġustifika l-annullament biss jekk jista’ jintwera li, fl-assenza ta’ tali irregolarità, il-kawża setgħet twassal għal riżultat differenti ( 66 ).

97. Anki jekk ir-raġunament tal-Qrati tal-Unjoni mhux dejjem kien univokali f’dan ir-rigward ( 67 ), ninsab ċert li d-dritt għal smigħ ta’ Stat Membru fil-proċedura dwar għajnuna mill-Istat jaqa’ taħt l-ewwel kategorija.

98. Naqbel mal-Avukat Ġenerali Mengozzi, li kkonkluda li l-obbligu ta’ konsultazzjoni mal-Istat Membru kkonċernat jista’ finalment jitqies li huwa espressjoni partikolari tat-tqassim tal-kompetenzi bejn l-istituzzjonijiet u l-Istati Membri jew tal-bilanċ istituzzjonali (fil-fehma tiegħi “kostituzzjonali”) fi ħdan l-Unjoni Ewropea ( 68 ).

99. Għalhekk, fil-kuntest ta’ tipi differenti ta’ proċeduri, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-dritt għal smigħ tal-Istat Membru kkonċernat huwa rekwiżit proċedurali essenzjali, li n-nuqqas ta’ rispett tiegħu jwassal ipso facto għal konsegwenzi sinjifikattivi. Pereżempju, deċiżjoni inkwistjoni tista’ tiġi annullata ( 69 ) jew inkella azzjoni għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu mibdija b’riżultat ta’ din il-proċedura tista’ tiġi ddikjarata inammissibbli ( 70 ).

100. Is-sitwazzjoni ta’ Stat Membru kkonċernat minn proċedura ta’ stħarriġ tal-għajnuna mill-Istat hija komparabbli għas-sitwazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq ( 71 ). Dan jixhed favur l-applikazzjoni ta’ regola proċedurali analoga f’dan il-kuntest, li tagħti iktar piż lid-dritt għal smigħ, li huwa — wara kollox — dritt fundamentali ggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta.

101. Hija ġurisprudenza stabbilita li, fid-dawl tar-rwol ċentrali li l-Istat Membru kkonċernat għandu fil-proċedura ta’ stħarriġ tal-għajnuna mill-Istat ( 72 ), meta dan l-Istat Membru ma jkunx ingħata l-opportunità li jikkummenta dwar l-osservazzjonijiet sottomessi minn terzi kkonċernati, il-Kummissjoni ma tistax tużahom fid-deċiżjoni sussegwenti tagħha ( 73 ).

102. Għalhekk, għall-kuntrarju ta’ dak li ddeċidiet il-Qorti Ġenerali fil-punt 47 tas-sentenza appellata, lanqas ma għandha tkun ta’ importanza kbira jekk l-Istat Membru kkonċernat jirnexxilux juri li, in concreto, fl-assenza ta’ ksur ta’ dritt għal smigħ mill-Kummissjoni, id-deċiżjoni ta’ din tal-aħħar dwar l-għajnuna mill-Istat setgħet tkun differenti ( 74 ).

103. Fil-fatt, tali eżami huwa neċessarjament spekulattiv u bbażat fuq numru ta’ preżunzjonijiet. Ma huwiex ċar x’għandu jkun l-istandard ta’ prova rikjest u l-livell ta’ dettall meħtieġ sabiex tintwera d-disparità bejn d-deċiżjoni effettiva u dik ipotetika. Jiena persważa li eżami bħal dan ma jistax raġonevolment iservi bħala bażi ta’ kejl biex jiġi evalwat jekk id-dritt għal smigħ ta’ Stat Membru f’kawża dwar l-għajnuna mill-Istat ġiex irrispettat.

104. Finalment, ikun jeħtieġ li l-Istat Membru u l-Qorti tal-Ġustizzja jpoġġu lilhom infushom fil-pożizzjoni tal-Kummissjoni sabiex ibassru jekk l-osservazzjonijiet li dan l-Istat Membru kien jissottometti, li kieku l-Kummissjoni tagħtu l-opportunità li jagħmel dan, kinux jibdlu l-evalwazzjoni tal-kawża ta’ din tal-aħħar. Nissuspetta li x’aktarx il-Kummissjoni mbagħad targumenta, f’tali każ, li, fi kwalunkwe każ, l-osservazzjonijiet tal-Istat Membru ma kinux ser jibdlu l-fehma tagħha. Dan ikompli jikkomprometti l-oġġettività u għalhekk il-leġittimità ta’ tali eżami ( 75 ).

105. Pjuttost, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tivverifika, kif għamlet f’ħafna okkażjonijiet ( 76 ), jekk (oġġettivament), qabel ma l-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni tagħha, l-Istat Membru kkonċernat effettivament ingħatax opportunità ġenwina biex jesprimi l-fehmiet tiegħu dwar id-dokumenti miksuba mill-Kummissjoni insostenn tal-istqarrija tagħha li kien hemm ksur tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll dwar l-osservazzjonijiet sottomessi mit-terzi kkonċernati, li servew bħala l-bażi ta’ din id-deċiżjoni ( 77 ).

106. Nikkonkludi li n-nuqqas tal-Kummissjoni milli tikkonforma ruħha ma’ dan l-obbligu għandu jwassal għall-annullament tad-deċiżjoni tagħha li tordna t-tneħħija jew il-bidla tal-għajnuna kkonċernata, sa fejn din id-deċiżjoni kienet ibbażata fuq elementi mhux sottomessi lill-Istat Membru kkonċernat għall-osservazzjonijiet.

107. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, għall-kuntrarju ta’ dak li ddeċidiet il-Qorti Ġenerali fil-punt 48 et seq. tas-sentenza appellata, il-fatt jekk id-deċiżjoni emendatorja imponietx obbligi ġodda fuq Spanja jew le huwa irrilevanti. L-argument ta’ Spanja li l-Qorti Ġenerali żbaljat fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni inizjali meta qabblitu mad-deċiżjoni emendatorja huwa, għalhekk, ugwalment irrilevanti.

108. Iktar ’il fuq ikkonkludejt li bl-adozzjoni tad-deċiżjoni emendatorja l-Kummissjoni kisret id-dritt għal smigħ ta’ Spanja ( 78 ). Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet espopsti iktar ’il fuq u bil-preżunzjoni, quod non, li l-motiv il-ġdid ta’ Spanja huwa ammissibbli, in-natura ta’ dan il-ksur hija waħda li twassal għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni.

109. Minħabba li naqset milli tiddeċiedi f’dan is-sens, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi. Għaldaqstant, fuq din il-preżunzjoni s-sentenza appellata għandha tiġi annullata sa fejn tikkonċerna d-deċiżjoni emendatorja.

Konsegwenzi tal-annullament tas-sentenza appellata

110. Jiena kkonkludejt li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi peress li naqset milli tiddikjara li d-deċiżjoni emendatorja hija vvizzjata minn żewġ istanzi ta’ ksur (nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu ta’ motivazzjoni mill-Kummissjoni u ksur tad-dritt għal smigħ ta’ Spanja) u li, li kieku l-motiv il-ġdid ta’ Spanja huwa ammissibbli, is-sentenza tagħha għandha tiġi annullata għal din ir-raġuni.

111. Skont l-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, wara li tkun annullat is-sentenza tal-Qorti Ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ hija stess tiddeċiedi definittivament il-kawża, jekk din tkun fi stat li tiġi deċiża, minflok tirrinvija l-kwistjoni quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċidiha.

112. Peress li l-ksur imsemmija iktar ’il fuq fihom innifishom iwasslu għall-annullament tad-deċiżjoni emendatorja, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ għalhekk tiddeċiedi b’mod definittiv.

113. Għalhekk nissuġġerixxi li, jekk tiddeċiedi li l-ewwel aggravju huwa ammissibbli, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tilqa’ dan l-aggravju, tannulla s-sentenza appellata sa fejn tikkonċerna d-deċiżjoni emendatorja tal-Kummissjoni u tannulla din id-deċiżjoni.

Spejjeż

114. Peress li l-Qorti tal-Ġustizzja talbitni nikkunsidra biss l-ewwel aggravju ta’ Spanja u peress li d-deċiżjoni finali tal-appell ser tiddependi mill-pożizzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tadotta mhux biss fir-rigward ta’ dan l-aggravju iżda wkoll fir-rigward tat-tieni u t-tielet aggravji, mhu ser nagħmel l-ebda rakkomandazzjoni dwar l-ispejjeż f’din il-kawża.

Konklużjoni

115. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, mingħajr ma nippreġudika l-evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar it-tieni u t-tielet aggravji, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiċħad l-ewwel aggravju bħala inammissibbli.

116. Alternattivament, jekk tqis li dan l-aggravju huwa ammissibbli, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tilqgħu, tannulla s-sentenza appellata sa fejn tikkonċerna d-deċiżjoni emendatorja u tannulla din id-deċiżjoni.

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

( 2 ) Sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 2016, T‑808/14 (iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”), mhux ippubblikata, EU:T:2016:734.

( 3 ) Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2014) 6846 dwar l-għajnuna mill-Istat SA.27408 (C 24/10) (ex NN 37/10, ex CP 19/09) implimentata mill-awtoritajiet ta’ Castilla-La Mancha għat-tnedija tat-televiżjoni diġitali terrestri f’żoni remoti u inqas urbanizzati (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni C(2014) 6846” jew id-“deċiżjoni inizjali”).

( 4 ) Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2015) 7193 tal‑20 ta’ Ottubru 2015 li tikkorreġi ċerti żbalji fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2014) 6846 (iktar il-quddiem id-“Deċiżjoni C(2015) 7193” jew id-“deċiżjoni emendatorja”). Il-verżjoni emendata tad-Deċiżjoni C(2014) 6846 ġiet ippubblikata fil-ĠU 2016, L 222, p. 52, fis‑17 ta’ Awwissu 2016. Id-Deċiżjoni emendatorja C(2015) 7193 ma kinitx suġġetta għal pubblikazzjoni separata.

( 5 ) F’dik il-kawża, jidher li l-Kummissjoni eskludiet li tisma’ lill-Istat Membru kkonċernat qabel ma adottat deċiżjoni li tissostitwixxi d-deċiżjoni preċedenti tagħha dwar għajnuna mill-Istat.

( 6 ) Regolament tal-Kunsill tat‑13 ta’ Lulju 2015 li jistabblixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2015, L 248, p. 9). Il-premessi 17 u 18 jenfasizzaw id-drittijiet tal-Istat Membru li jipparteċipa, u li jinstema’, fil-kawża.

( 7 ) Hija adottat ukoll deċiżjoni separata fir-rigward tal-bqija tat-territorju ta’ Spanja. Ara d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tad‑19 ta’ Ġunju 2013 dwar l-għajnuna mill-Istat SA.28599 (C 23/2010 (ex NN 36/2010, ex CP 163/2009)) implimentata mir-Renju ta’ Spanja għat-tnedija tat-televiżjoni diġitali terrestri f’żoni remoti u inqas urbanizzati (’il barra minn Castilla-La Mancha) (ĠU 2014, L 217, p. 52).

( 8 ) Il-kawża ġiet irreġistrata bin-numru T‑808/14.

( 9 ) Il-kawża ġiet irreġistrata bin-numru T‑36/15.

( 10 ) Sabiex tikseb dan ir-riżultat, id-deċiżjoni rrevokat it-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni inizjali, ħassret ir-riferiment għal Hispasat fl-Artikolu 3(1) u neħħiet ir-riferimenti kollha għal Hispasat mill-preambolu (il-premessi 44, 45, 108, 113, 115, 118, 130, 170 u 198 sa 200).

( 11 ) Enfasi miżjuda minni.

( 12 ) Digriet tal‑14 ta’ Jannar 2016, T‑36/15, mhux ippubblikat, EU:T:2016:73.

( 13 ) Punti 34 sa 37.

( 14 ) Punti 41 sa 46.

( 15 ) Punti 47 sa 49.

( 16 ) Sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2003, C‑280/00, EU:C:2003:415.

( 17 ) Peress li din hija kwistjoni ta’ ordni pubbliku, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina din il-kwistjoni ex officio minkejja l-fatt li l-ebda waħda mill-partijiet ma qajmuha (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tat‑12 ta’ Novembru 2015, Elitaliana vs Eulex Kosovo, C‑439/13 P, EU:C:2015:753, punti 37 u 38, u tas‑26 ta’ Frar 2015, Planet vs Il-Kummissjoni, C‑564/13 P, EU:C:2015:124, punt 20).

( 18 ) Il-premessi 98, 131, 132, 146 u 165 jirrettifikaw il-kontroreferenzi li jidhru fit-test.

( 19 ) Hawnhekk, il-partijiet fundamentalment ma jaqblux. L-interpretazzjoni korretta tad-deċiżjoni inkwistjoni hija kwistjoni ta’ liġi. L-argument li bih Spanja tikkontesta l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni inizjali sostnuta mill-Qorti Ġenerali hija għalhekk ammissibbli fl-istadju tal-appell (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2015, Il-Kummissjoni vs AndersenC‑303/13 P, EU:C:2015:647, punt 74).

( 20 ) Fid-deċiżjoni inizjali, minflok ma ddefinixxiet il-benefiċjarji potenzjali f’termini ġenerali u astratti, il-Kummissjoni għażlet li tidentifika l-benefiċjarji effettivi kollha. It-tneħħija ta’ Hispasat minn din il-kategorija għandha implikazzjonijiet ovvji għas-sitwazzjoni legali mhux biss ta’ Spanja, peress li taffettwa l-portata tal-obbligu tagħha biex tirkupra l-għajnuna mogħtija, iżda wkoll ta’ dan il-benefiċjarju, li d-deċiżjoni inizjali kkonċernatu direttament u individwalment, filwaqt li d-deċiżjoni emendatorja ma tikkonċernahx.

( 21 ) Ser nerġa’ lura għal din il-kwistjoni fil-punti 67 sa 69 iktar ’il quddiem.

( 22 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2010, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, C‑543/08, EU:C:2010:669, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 23 ) Ir-ratio legis sottostanti tal-Artikolu 86 hija doppja: l-ewwel nett, ma jkunx fl-interess ta’ amministrazzjoni xierqa tal-ġustizzja u tar-rekwiżiti tal-ekonomija proċedurali li r-rikorrent jiġi obbligat jippreżenta rikors ġdid quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u b’hekk jiftaħ kawża separata; it-tieni nett, ma jkunx ekwu jekk l-awtur tal-att ikkontestat (hawnhekk: il-Kummissjoni) ikun kapaċi jemenda l-att ikkontestat quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jew jissostitwixxih b’ieħor sabiex ifixkel il-proċedura (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tat‑3 ta’ Marzu 1982, Alphasteel vs Il-Kummissjoni, 14/81, EU:C:1982:76, punt 8, u tal‑14 ta’ Lulju 1988, Stahlwerke Peine-Salzgitter vs Il-Kummissjoni, 103/85, EU:C:1988:398, punt 11). L-Artikolu 86 jikkostitwixxi kodifikazzjoni ta’ din il-ġurisprudenza żviluppata, l-iktar reċentament, fil-kuntest ta’ tilwim li jikkonċerna miżuri restrittivi adottati mill-Kunsill u mill-Kummissjoni fil-qasam tal-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni tal-Unjoni Ewropea. Ara, bħala eżempju ta’ din il-ġurisprudenza: is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2015, Chyzh et vs Il-Kunsill, T‑276/12, mhux ippubblikata, EU:T:2015:748, punt 26.

( 24 ) Il-ġurisprudenza li tippreċedi din id-dispożizzjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna preċedenti, ma kinitx teħtieġ ħafna bħala formalità. B’mod partikolari, ir-rikorrent seta’ jemenda r-rikors tiegħu fis-seduta. Ara, pereżempju, is-sentenzi tas‑6 ta’ Settembru 2013, Iran Insurance vs Il-Kunsill, T‑12/11, mhux ippubblikata, EU:T:2013:401, punt 35; tat‑12 ta’ Mejju 2015, Ternavsky vs Il-Kunsill, T‑163/12, mhux ippubblikata, EU:T:2015:271, punt 36; u tal‑5 ta’ Ottubru 2017, Ben Ali vs Il-Kunsill, T‑149/15, mhux ippubblikata, EU:T:2017:693, punt 57.

( 25 ) Sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2017, HX vs Il-Kunsill (C‑423/16 P, EU:C:2017:848, punt 23).

( 26 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑3 ta’ Marzu 1982, Alphasteel vs Il-Kummissjoni (14/81, EU:C:1982:76, punt 8). Ara wkoll, bħala eżempju ta’ każ fejn il-Qorti Ġenerali applikat din il-ġurisprudenza, id-digriet tat‑18 ta’ Lulju 2016, Arbuzov vs Il-Kunsill (T‑195/16, mhux ippubblikat, EU:T:2016:445, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 27 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑15 ta’ Ġunju 2010, Il-Kummissjoni vs Spanja (C‑211/08, EU:C:2010:340, punt 32), u tal‑14 ta’ Novembru 2017, British Airways vs Il-Kummissjoni (C‑122/16 P, EU:C:2017:861, punt 66).

( 28 ) L-Artikolu 86 jopera f’dan ir-rigward bħala lex specialis tal-Artikolu 84: meta parti tixtieq tkompli u tadatta l-portata ta’ tilwima fil-mori tal-kawża, hija trid tissodisfa l-kundizzjonijiet iktar stretti stabbiliti fl-Artikolu 86.

( 29 ) L-Artikolu 86 daħal fis-seħħ fl‑24 ta’ April 2015 u għalhekk huwa rilevanti għall-evalwazzjoni tal-effetti tas-sottomissjonijiet il-ġodda ta’ Spanja, ippreżentata fit‑23 ta’ Diċembru 2015.

( 30 ) Punti 36 in fine u 37 tas-sentenza appellata.

( 31 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2005, Il-Kummissjoni vs Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum (C‑78/03 P, EU:C:2005:761, punt 45).

( 32 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑8 ta’ Lulju 1965, Krawczynski vs Il-Kummissjoni (83/63, EU:C:1965:70 623, punt 2).

( 33 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑25 ta’ Settembru 1979, Il-Kummissjoni vs Franza (232/78, EU:C:1979:215, punt 3).

( 34 ) Digriet tat‑12 ta’ Frar 2015, Meister vs Il-Kummissjoni (C‑327/14 P, mhux ippubblikat, EU:C:2015:99, punti 14 sa 16 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 35 ) Għall-kuntrarju ta’ HX vs Il-Kunsill (sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2017, C‑423/16 P, EU:C:2017:848, punt 21). Madankollu, il-fatti ta’ dik il-kawża kienu differenti ħafna. Kien biss matul is-seduta li l-avukat ta’ HX sar jaf bl-eżistenza tal-att (ta’ portata ġenerali) li jadatta l-att ikkontestat fir-rikors tiegħu. Huwa kien indott li jemmen (permezz ta’ verżjoni tar-Regoli tal-Proċedura li tikkorrispondi għal-lingwa tal-kawża li kienet impreċiża fl-użu li hija għamlet tal-lingwa) li l-ebda att bil-miktub ma kien neċessarju biex jiġu adattati t-talbiet u għalhekk naqas milli jikkonferma bil-miktub ix-xewqa tiegħu, espressa qabel f’dik is-seduta, biex jadattahom. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Qorti Ġenerali kellha l-obbligu li tinforma lir-rikorrent b’dan l-iżball u tpoġġih f’pożizzjoni fejn jista’ jirranġah.

( 36 ) Id-deċiżjoni emendatorja ġiet adottata fl‑20 ta’ Ottubru 2015. Spanja ppreżentat is-sottomissjonijiet il-ġodda tagħha fit‑23 ta’ Diċembru 2015, jiġifieri matul il-vaganzi tal-Milied tal-Qorti Ġenerali. Għalhekk it-terminu kien skada saħansitra qabel ma l-Qorti Ġenerali setgħet tkompli bl-attivitajiet tagħha fil-bidu ta’ Jannar 2016.

( 37 ) L-Avukat Ġenerali Kokott, fil-konklużjonijiet tagħha għall-kawża Spliethoff’s Bevrachtingskantoor vs Il-Kummissjoni (C‑635/16 P, EU:C:2018:28, punt 67), ikkonkludiet li wieħed jista’ jinvoka d-dritt fundamentali għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva biex jinterpreta b’mod estensiv il-portata ta’ rikors għal annullament. Hawnhekk il-fatti huma differenti u f’din il-kawża wieħed ma jistax jinvoka dan id-dritt sabiex itaffi l-effetti tal-Artikolu 86.

( 38 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2010, L-Isvezja et vs APLand u Il-Kummissjoni vs API (C‑514/07 P, C‑528/07 P u C‑532/07 P, EU:C:2010:541, punti 125 u 126).

( 39 ) Sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 2013, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda et (C‑272/12 P, EU:C:2013:812, punti 27 u 28).

( 40 ) Dawn iż-żewġ domandi jikkostitwixxu kwistjonijiet ta’ ordni pubbliku. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tagħmilhom u, jekk neċessarju, tissanzjonahom ex officio (ara, fir-rigward tal-kompetenza tal-awtur tal-att inkwistjoni, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2000, Salzgitter vs Il-Kummissjoni, C‑210/98 P, EU:C:2000:397, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata; u fir-rigward tal-obbligu ta’ motivazzjoni, is-sentenza tat‑2 ta’ Diċembru 2009, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda et, C‑89/08 P, EU:C:2009:742, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 41 ) Ara l-punt 40 tas-sentenza appellata.

( 42 ) Ara, f’dan ir-rigward, Heidenhain, M., European State Aid Law Handbook, München: Beck/Oxford: Hart, 2010, kapitolu 31, paragrafu 58.

( 43 ) Dan l-għan huwa stabbilit b’mod ċar fil-premessa 21 tar-Regolament 2015/1589.

( 44 ) Ara l-punt 37 iktar ’il fuq.

( 45 ) Ara l-punt 80 iktar ’il quddiem.

( 46 ) Ara l-punti 86 sa 89 iktar ’il quddiem.

( 47 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tas‑17 ta’ Mejju 1994, Franza vs Il-Kummissjoni (C‑41/93, EU:C:1994:196, punt 37).

( 48 ) Ara l-punt 46 iktar ’il fuq u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 49 ) ĠU 2010, C 83, p. 389 (iktar ’il quddiem il-“Karta”).

( 50 ) Sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 1994, Fiskano vs Il-Kummissjoni (C‑135/92, EU:C:1994:267, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata) (enfasi miżjuda minni).

( 51 ) Sentenza tat‑18 ta’ Ottubru 2007, Il-Kummissjoni vs Franza (C‑441/06, EU:C:2007:616, punt 28).

( 52 ) Ara l-punt 38 iktar ’il fuq.

( 53 ) Li kieku l-Kummissjoni rrevokat id-deċiżjoni inizjali u ssostitwixxietha b’waħda ġdida, dan kien ikun jidher mal-ewwel daqqa ta’ għajn. Li l-Kummissjoni għażlet teknika differenti u emendat id-deċiżjoni inizjali biex tasal għall-istess riżultat ma jistax jaffettwa l-klassifikazzjoni tad-deċiżjoni emendatorja bħala att li jikkawża preġudizzju lil Spanja.

( 54 ) Ara l-punt 36 iktar ’il fuq.

( 55 ) Ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cosmas f’Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (C‑288/96, EU:C:1999:239, punt 62).

( 56 ) Ara s-sentenzi tal‑15 ta’ Novembru 2011, Il-Kummissjoni u Spanja vs Government of Gibraltar u Ir-Renju Unit (C‑106/09 P u C‑107/09 P, (iktar il-quddiem is-“sentenza Ġibiltà)EU:C:2011:732, punti 173 u 174), u tas‑16 ta’ Diċembru 2010, Il-Pajjiżi l-Baxxi u NOS vs Il-Kummissjoni (T‑231/06 u T‑237/06, EU:T:2010:525, punt 44). Ara wkoll Hancher, L., Salerno, F.M., Schütte, M., “The different stages in the State aid procedure”, State aid law of the European Union, Oxford University Press, 2016, p. 372.

( 57 ) Sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2011, L-Italja vs Il-Kummissjoni (C‑458/09 P, mhux ippubblikata, EU:C:2011:769, punt 58), u s-sentenza Ġibiltà, punt 177.

( 58 ) Sentenza tal‑21 ta’ Jannar 1999, Neue Maxhütte Stahlwerke u Lech-Stahlwerke vs Il-Kummissjoni (T‑129/95, T‑2/96 u T‑97/96, EU:T:1999:7, punti 230 u 231).

( 59 ) Sentenza tat‑8 ta’ Lulju 2004, Technische Glaswerke Ilmenau vs Il-Kummissjoni (T‑198/01, EU:T:2004:222, punt 156).

( 60 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑12 ta’ Novembru 1998, Spanja vs Il-Kummissjoni (C‑415/96, EU:C:1998:533, punt 31). Abbażi tal-effetti legali tal-bidliet li tinkorpora d-deċiżjoni l-ġdida, jista’ jkun possibbli li jitwarrab il-ftuħ ta’ proċedura ta’ investigazzjoni formali. Ara, f’dan ir-rigward, Heidenhain, M., European State aid law Handbook, München: Beck/Oxford: Hart, 2010, kapitolu 31, paragrafu 58.

( 61 ) Tali obbligu kien ikun jeżisti, bħala prinċipju, li kieku d-deċiżjoni inizjali ġiet ibbażata fuq informazzjoni żbaljata (f’tali każ il-Kummissjoni jkollha, l-ewwel nett, tissuplimenta l-fajl amministrattiv billi twettaq investigazzjoni addizzjonali skont l-Artikolu 11 ta’ dan ir-regolament) jew li kieku l-kuntest ġuridiku evolva minn meta ġew sottomessi dawn l-osservazzjonijiet (ara s-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2008, Ferriere Nord vs Il-Kummissjoni, C‑49/05 P, mhux ippubblikata, EU:C:2008:259, punti 68 sa 71).

( 62 ) Ninnota li sentenza waħda biss minn dawk iċċitati mill-Qorti Ġenerali kienet tirrigwarda d-dritt għal smigħ: l-oħrajn ittrattaw formalitajiet proċedurali oħra (li ma humiex essenzjali).

( 63 ) Sentenza tal‑20 ta’ Ottubru 1987, Spanja vs Il-Kummissjoni (128/86, EU:C:1987:447, punt 25).

( 64 ) Ara l-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Il-Kummissjoni vs ICI (C‑286/95 P u C‑287/95 P, EU:C:1999:578, punti 22 sa 26).

( 65 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tas‑6 ta’ April 2000, Il-Kummissjoni vs ICI (C‑286/95 P, EU:C:2000:188, punti 42 u 52).

( 66 ) Sentenzi tad‑29 ta’ Ottubru 1980, van Landewyck et vs Il-Kummissjoni (209/78 sa 215/78 u 218/78, EU:C:1980:248, punt 47) (żvelar allegatament abbużiv ta’ ċerti dokumenti mill-Kummissjoni), u tal‑25 ta’ Ottubru 2005, Il-Ġermanja u Id-Danimarka vs Il-Kummissjoni (C‑465/02 u C‑466/02, EU:C:2005:636, punti 36 u 37) (assenza allegata ta’ verżjoni bil-Ġermaniż ta’ dokument fil-mori tal-kawża). Dwar id-differenza bejn dawn iż-żewġ kategoriji ta’ irregolaritajiet proċedurali, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Fennelly fil-kawża Il-Kummissjoni vs ICI (C‑286/95 P u C‑287/95 P, EU:C:1999:578, punti 27 sa 29).

( 67 ) Mhinix l-ewwel waħda li qiegħda naffaċċja din id-diffikultà u li qiegħda nagħmel osservazzjoni f’dan ir-rigward. Ara l-Opinjoni tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawża Bensada Benallal (C‑161/15, EU:C:2016:3, punti 72 sa 100 (b’mod partikolari punt 92) u l-ġurisprudenza ċċitata). Il-Qrati tal-Unjoni b’mod konsistenti kkonfermaw il-klassifikazzjoni tad-dritt għal smigħ bħala rekwiżit proċedurali essenzjali (ara, pereżempju, is-sentenzi tas‑6 ta’ Marzu 2003, Westdeutsche Landesbank Girozentrale u Land Nordrhein-Westfalen vs Il-Kummissjoni, T‑228/99 u T‑233/99, EU:T:2003:57, punt 141, u tad‑9 ta’ Lulju 2003, Vlaams Fonds voor de Sociale Integratie van Personen met een Handicap vs Il-Kummissjoni, T‑102/00, EU:T:2003:192, punti 84 sa 86). F’diversi okkażjonijiet oħra, il-ġurisprudenza madankollu kienet irreferiet għall-bżonn li jintwera jekk, li kieku ma kienx għal tali ksur, ir-riżultat setax ikun differenti (ara, pereżempju, is-sentenza tat‑8 ta’ Lulju 2004, Technische Glaswerke Ilmenau vs Il-Kummissjoni, T‑198/01, EU:T:2004:222, punt 203, ikkonfermata mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-appell bis-sentenza tal‑11 ta’ Jannar 2007, Technische Glaswerke Ilmenau vs Il-Kummissjoni, C‑404/04 P, mhux ippubblikata, EU:C:2007:6, punt 131).

( 68 ) Ara l-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Bensada Benallal (C‑161/15, EU:C:2016:3, punt 82).

( 69 ) Ara, fil-kuntest ta’ deċiżjoni li tnaqqas l-għajnuna finanzjarja mill-Fond Soċjali Ewropew, is-sentenzi tas‑7 ta’ Mejju 1991, Interhotel vs Il-Kummissjoni (C‑291/89, EU:C:1991:189, punt 17); tal‑4 ta’ Ġunju 1992, Infortec vs Il-Kummissjoni (C‑157/90, EU:C:1992:243, punt 20); u tal‑25 ta’ Mejju 1993, IRI vs Il-Kummissjoni (C‑334/91, EU:C:1993:211, punt 25). Ara wkoll, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ stħarriġ, skont l-Artikolu 106(3) TFUE, ta’ drittijiet speċjali mogħtija lil impriżi fdati bl-operazzjoni ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, is-sentenza tat‑12 ta’ Frar 1992, Il-Pajjiżi l-Baxxi et vs Il-Kummissjoni (C‑48/90 u C‑66/90, EU:C:1992:63, punti 46 sa 49).

( 70 ) Ara, is-sentenza tal‑14 ta’ April 2011, Il-Kummissjoni vs Ir-Rumanija (C‑522/09, EU:C:2011:251, punt 16 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 71 ) B’mod partikolari, hija ġurisprudenza stabbilita li din il-proċedura tikkostitwixxi biss varjant tar-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, adattata b’mod speċifiku għall-problemi li tippreżenta l-għajnuna mill-Istat għall-kompetizzjoni fis-suq intern (ara, pereżempju, is-sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2001, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, C‑378/98, EU:C:2001:370, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata). Bl-istess mod, il-Qorti tal-Ġustizzja espressament ikkonfermat li s-sitwazzjoni legali tal-Istat Membru kkonċernat fi proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u fi proċedura tal-adattament tal-għajnuna finanzjarja hija analoga (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tad‑29 ta’ April 2010, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C‑160/08, EU:C:2010:230, punti 41 u 42).

( 72 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2010fil-kawża Il-Kummissjoni vs Technische Glaswerke Ilmenau (C‑139/07 P, EU:C:2010:376, punt 57). Il-Qorti Ġenerali kienet spjegat b’mod ċar in-natura ta’ dawn il-proċeduri (bilaterali) u s-sitwazzjoni tal-Istat Membru kkonċernat minnhom fis-sentenza tagħha tas‑6 ta’ Marzu 2003, Westdeutsche Landesbank Girozentrale u Land Nordrhein-Westfalen vs Il-Kummissjoni (T‑228/99 u T‑233/99 EU:T:2003:57, punti 140 u 141). Ma hemmx għalfejn ngħid li s-sitwazzjoni ta’ Stat Membru hija fundamentalment differenti minn dik ta’ kwalunkwe parti oħra kkonċernata f’din il-kawża.

( 73 ) Ara s-sentenzi tal‑24 ta’ Settembru 2002, Falck u Acciaierie di Bolzano vs Il-Kummissjoni (C‑74/00 P u C‑75/00 P, EU:C:2002:524, punt 81), u tad‑29 ta’ Ġunju 2010, Il-Kummissjoni vs Technische Glaswerke Ilmenau (C‑139/07 P, EU:C:2010:376, punt 57).

( 74 ) Fil-fehma tiegħi, ma jistax jiġi eskluż a priori li l-argumenti li Spanja setgħet ressqet, li kieku ngħatat opportunità li tagħmel hekk, setgħu jinfluwenzaw il-kontenut tad-deċiżjoni emendatorja.

( 75 ) L-aċċettazzjoni ta’ argument bħal dan twassal għal dilemma ulterjuri: dikjarazzjoni bħal din torbot lill-Qorti tal-Ġustizzja? Jew għandha pjuttost minnha nnifisha tiddetermina jekk il-Kummissjoni kellhiex tibdel il-pożizzjoni tagħha fid-dawl tal-osservazzjonijiet tal-Istat Membru? Jekk huwa hekk, fuq liema kriterji għandha tiġi bbażata tali evalwazzjoni?

( 76 ) Fil-kuntest ta’ għajnuna mill-Istat, il-Qorti tal-Ġustizzja effettivament applikat dak l-istandard iktar strett (ksur ta’ dritt iwassal għall-annullament awtomatiku) f’ħafna okkażjonijiet (ara, pereżempju, is-sentenzi tal‑10 ta’ Lulju 1986, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni, 234/84, EU:C:1986:302, punt 30; tat‑8 ta’ Marzu 1988, Exécutif régional wallon u Glaverbel vs Il-Kummissjoni, 62/87 u 72/87, EU:C:1988:132, punti 37 u 38; tal‑10 ta’ Mejju 2005, L-Italja vs Il-Kummissjoni, C‑400/99, EU:C:2005:275, punti 29 sa 34; u s-sentenza Ġibiltà, punt 179). F’diversi okkażjonijiet oħra, minkejja li semmiet ir-rekwiżit addizzjonali biex jintwera li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni kienet tkun different li kieku l-Istat Membru kellu l-opportunità li jippreżenta l-osservazzjonijiet tiegħu, il-Qorti tal-Ġustizzja tidher madankollu li applikat dan l-istandard iktar strett. F’dawn il-każijiet, id-dritt għal smigħ ma kienx inkiser fil-prattika (jew għaliex id-dokumenti li ma ġewx sottomessi lill-Istat Membru kkonċernat għall-osservazzjonijiet ma kien fihom l-ebda element sostantiv jew għaliex id-deċiżjoni tal-Kummissjoni ma kinitx ibbażata fuq l-informazzjoni li kien hemm f’dawn id-dokumenti). Għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja setgħet faċilment tikkonkludi li l-irregolaritajiet proċedurali li kontrihom tressaq ilment x’aktarx li ma kien ser ikollhom l-ebda influwenza fuq ir-riżultat tal-proċedura amministrattiva. Il-fehma tiegħi hija li din il-konstatazzjoni kienet sempliċi konsegwenza tal-konformità mal-istandard applikabbli iktar milli kundizzjoni addizzjonali indipendenti ta’ din il-konformità (ara s-sentenzi tal‑11 ta’ Novembru 1987, Franza vs Il-Kummissjoni, 259/85, EU:C:1987:478, punt 13; tal‑14 ta’ Frar 1990, Franza vs Il-Kummissjoni, C‑301/87, EU:C:1990:67, punt 31; tal‑21 ta’ Marzu 1990, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni, C‑142/87, EU:C:1990:125, punt 48; u tal‑5 ta’ Ottubru 2000, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni, C‑288/96, EU:C:2000:537, punti 99 sa 106).

( 77 ) Ara s-sentenza Ġibiltà, punt 165 u l-ġurisprudenza ċċitata. Ara wkoll, Dony, M., Contrôle des aides d’État, Éditions de l’Université de Bruxelles, 2006, p. 357.

( 78 ) Ara l-punt 92 iktar ’il fuq.