KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SAUGMANDSGAARD ØE

ippreżentati fid-29 ta’ Novembru 2018 ( 1 )

Kawża C-235/17

Il-Kummissjoni Ewropea

vs

L-Ungerija

“Rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu – Artikolu 63 TFUE – Moviment liberu tal-kapital – Drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tneħħi mingħajr ma tipprevedi kumpens, id-drittijiet preċedentement ikkostitwiti favur persuni ġuridiċi jew persuni fiżiċi li ma jistgħux jiġġustifikaw rabta parentali mill-qrib mal-proprjetarju tal-art – Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja biex tikkonstata, b’mod awtonomu, ksur tal-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”

I. Introduzzjoni

1. Permezz ta’ dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Kummissjoni Ewropea qed titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li l-Ungerija – fid-dawl b’mod partikolari tad-dispożizzjonijiet fis-seħħ mill-1 ta’ Jannar 2013 tat-termőföldről szóló 1994. évi LV. törvény (il-Liġi Nru LV tal-1994 dwar l-Art Produttiva, iktar ’il quddiem “il-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva”), tad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-mező- és erdőgazdasági földek forgalmáról szóló 2013. évi CXXII. törvény (il-Liġi Nru CXXII tal-2013 dwar il-Bejgħ tal-Artijiet Agrikoli u Forestali, iktar ’il quddiem “il-Liġi tal-2013 dwar l-Artijiet Agrikoli”), kif ukoll ta’ ċerti dispożizzjonijiet tal-mező- és erdőgazdasági földek forgalmáról szóló 2013. évi CXXII. törvénnyel összefüggő egyes rendelkezésekről és átmeneti szabályokról szóló 2013. évi CCXII. törvény (il-Liġi Nru CCXII tal-2013, li tinkludi diversi Dispożizzjonijiet u Miżuri Tranżitorji dwar il-[Liġi tal-2013 dwar l-Artijiet Agrikoli], iktar ’il quddiem “il-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji”) u fl-aħħar nett tal-Artikolu 94(5) tal-ingatlan-nyilvántartásról szóló 1997. évi CXLI. törvény (il-Liġi Nru CXLI tal-1997, dwar ir-Reġistru tal-Artijiet, iktar ’il quddiem “il-Liġi dwar ir-Reġistru tal-Artijiet”), bir-restrizzjoni manifestament sproporzjonata tad-drittijiet ta’ użufrutt u tad-drittijiet ta’ użu fuq l-artijiet agrikoli u forestali ( 2 ) – naqset mill-obbligi tagħha taħt il-libertà tal-istabbiliment (Artikolu 49 TFUE), tal-moviment liberu tal-kapital (Artikolu 63 TFUE) u tad-dritt fundamentali tal-proprjetà (Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, iktar ’il quddiem, il-“Karta”).

2. L-inkompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża mal-moviment liberu tal-kapital, iggarantit fl-Artikolu 63 TFUE diġà tat lok għas-sentenza tas-6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth ( 3 ) u ġiet ittrattata fil-konklużjonijiet tiegħi f’dawn iż-żewġ kawżi magħquda ( 4 ). Għalhekk din il-problema ma hijiex ser titlob żviluppi ġodda min-naħa tiegħi, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ biss, skont din is-sentenza, tikkonstata l-ksur tad-dritt tal-Unjoni fuq dan il-punt.

3. Madankollu, l-interess ta’ din il-kawża jinsab band’oħra. F’din is-sentenza, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja wkoll kienet ġiet mistoqsija dwar il-kompatibbiltà ta’ din il-leġiżlazzjoni mal-Artikolu 17 tal-Karta. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet li ma kellhiex għalfejn tindirizza l-kwistjoni. Madankollu, għall-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, f’dan il-każ, tiddeċiedi dwar din id-dispożizzjoni b’mod distint mill-eżami tal-libertajiet ta’ moviment.

4. F’dawn il-konklużjonijiet, ser nispjega r-raġunijiet għalfejn, fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar l-Artikolu 17 tal-Karta kif tixtieq il-Kummissjoni. Sussidjarjament, ser nagħti r-raġunijiet għalfejn, fl-opinjoni tiegħi, eżami tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża fid-dawl ta’ din id-dispożizzjoni huwa fi kwalunkwe każ superfluwu. Fl-aħħar nett, sussidjarjament, ser nipproċedi għal analiżi ta’ din il-leġiżlazzjoni fid-dawl tal-imsemmi Artikolu 17, eżami li ser iwassalni biex nikkonkludi l-inkompatibbiltà tal-imsemmija leġiżlazzjoni mad-dritt fundamentali tal-proprjetà ggarantita minn dan l-Artikolu.

II. Id-dritt Ungeriż

A. Il-leġiżlazzjoni dwar l-akkwist ta’ art agrikola

5. Il-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva tipprovdi l-projbizzjoni għal kull persuna fiżika li ma għandhiex ċittadinanza Ungeriża, bl-eċċezzjoni ta’ persuni li jkollhom permess ta’ residenza permanenti u dawk bi status ta’ refuġjat rikonoxxut, kif ukoll għal kull persuna ġuridika kemm barranija kif ukoll Ungeriża, li jixtru artijiet agrikoli.

6. Din il-liġi ġiet emendata, b’effett mill-1 ta’ Jannar 2002 mit-termġföldrġl szóló 1994. évi LV. törvény módosításáról szóló 2001. évi CXVII. Törvény (il-Liġi Nru CXVII tal-2001 li temenda l-[Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva]), sabiex teskludi wkoll il-possibbiltà li jiġi kkostitwit kuntrattwalment dritt ta’ użufrutt fuq art agrikola għall-benefiċċju ta’ persuni fiżiċi li ma għandhomx in-nazzjonalità Ungeriża jew persuni ġuridiċi. L-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva kien għalhekk jipprovdi, bħala konsegwenza ta’ dawn l-emendi, li “[i]d-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu II dwar ir-restrizzjoni tal-akkwist tal-proprjetà għandhom japplikaw għall-kostituzzjoni kuntrattwali tad-dritt ta’ użufrutt u tad-dritt tal-użu. […]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]

7. L-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva, sussegwentement, ġie emendat mill-egyes ágazatokat terhelġ agrár tárgyú törvények módosításáról szóló 2012. évi CCXIII. törvény (il-Liġi Nru CCXIII tal-2012, li temenda ċerti liġijiet dwar l-Agrikoltura). Fil-verżjoni l-ġdida tiegħu li tinkludi din l-emenda u li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2013, l-imsemmi Artikolu 11(1) kien jipprovdi li “[i]d-dritt ta’ użufrutt magħmul b’kuntratt huwa null, sakemm ma jkunx ikkostitwit għall-benefiċċju ta’ qarib”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]

8. Il-Liġi Nru CCXIII tal-2012 li temenda ċerti liġijiet dwar l-Agrikoltura introduċiet ukoll Artikolu 91(1) ġdid fil-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva, li jgħid: “[k]ull dritt ta’ użufrutt eżistenti fid-data tal-1 ta’ Jannar 2013 u kkostitwit, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat li jiskadi wara t-30 ta’ Diċembru 2032, permezz ta’ kuntratt konkluż bejn persuni li ma humiex membri mill-qrib tal-istess familja, jispiċċa ipso jure fl-1 ta’ Jannar 2033”.

9. Il-Liġi tal-2013 dwar l-Artijiet Agrikoli ġiet adottata fil-21 ta’ Ġunju 2013 u daħlet fis-seħħ fil-15 ta’ Diċembru 2013. L-Artikolu 37(1) ta’ din il-liġi jżomm ir-regola li tgħid li dritt ta’ użufrutt jew dritt ta’ użu fuq tali art ikkostitwit b’kuntratt huwa null ħlief jekk dan il-kuntratt ikun konkluż bejn membri mill-qrib tal-istess familja.

10. L-Artikolu 5(13) ta’ din il-liġi jiddefinixxi l-kunċett ta’ “Membru mill-qrib tal-istess familja” bħala li jinkludi “il-konjuġi, l-axxendenti f’linja diretta, it-tfal adottivi, it-tfal proprji u t-tfal tal-konjuġi, il-ġenituri adottivi, il-ġenituri tal-konjuġi u l-aħwa.”

11. Il-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji ġiet adottata fit-12 ta’ Diċembru 2013 u daħlet fis-seħħ fit-15 ta’ Diċembru 2013. L-Artikolu 108(1) ta’ din il-liġi, li ħassar l-Artikolu 91(1) tal-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva, jiddikjara li: “[k]ull dritt ta’ użufrutt jew ta’ użu eżistenti fid-data tat-30 ta’ April 2014 u kkostitwit, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat li jiskadi wara t-30 ta’ April 2014, permezz ta’ kuntratt konkluż bejn persuni li ma humiex membri mill-qrib tal-istess familja, jispiċċa ipso jure fl-1 ta’ Mejju 2014.”

12. L-Artikolu 94 tal-Liġi dwar ir-Reġistru tal-Artijiet jipprovdi: “1. Fid-dawl tat-tħassir mir-Reġistru tal-Artijiet tad-drittijiet ta’ użufrutt u tad-drittijiet ta’ użu milquta mit-terminazzjoni skont l-Artikolu 108(1) tal-[Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji] (iktar ’il quddiem flimkien, f’dan l-artikolu, id-‘drittijiet ta’ użufrutt’), il-persuna fiżika li għandha drittijiet ta’ użufrutt għandha, wara intimazzjoni mibgħuta mhux iktar tard mill-31 ta’ Ottubru 2014 mill-awtorità responsabbli mill-amministrazzjoni tar-Reġistru, fil-15-il jum segwenti għall-intimazzjoni, tiddikjara, fuq il-formola stabbilita għal dan l-għan mill-Ministru, ir-relazzjoni ta’ membru mill-qrib tal-istess familja li torbtu jekk ikun il-każ mal-persuna msemmija bħala proprjetarja tal-immobbli fid-dokument li kien il-bażi tar-reġistrazzjoni. F’każ ta’ nuqqas ta’ dikjarazzjoni fit-termini stabbiliti, it-talba għal reġistrazzjoni ma tkunx milqugħa wara l-31 ta’ Diċembru 2014. […] 3. Jekk id-dikjarazzjoni ma turix relazzjoni ta’ membru mill-qrib tal-istess familja jew jekk ebda dikjarazzjoni ma ssir fit-termini stabbiliti, l-awtorità responsabbli mill-amministrazzjoni tar-Reġistru tal-Artijiet għandha tħassar ex officio d-drittijiet ta’ użufrutt mill-imsemmi reġistru, fis-sitt xhur ta’ wara l-iskadenza tat-terminu li fih kellha ssir id-dikjarazzjoni u mhux iktar tard mill-31 ta’ Lulju 2015. […]”

B. Id-dritt ċivili

13. Id-dispożizzjonijiet tal-a polgári törvénykönyvről szóló 1959. évi IV. törvény (il-Liġi Nru IV tal-1959 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili, iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili ta’ qabel”) baqgħu fis-seħħ sal-14 ta’ Marzu 2014.

14. L-Artikolu 215 tal-Kodiċi Ċivili ta’ qabel kien jipprovdi: “(1) Jekk il-qbil ta’ terza persuna jew l-approvazzjoni tal-awtoritajiet ikunu meħtieġa għad-dħul fis-seħħ tal-kuntratt, il-kuntratt ma jistax jidħol fis-seħħ sakemm ma jingħatawx dan il-qbil jew din l-approvazzjoni, iżda jibqa’ jorbot lill-partijiet bid-dikjarazzjonijiet tagħhom. Il-partijiet għandhom ikunu meħlusa mill-impenn tagħhom jekk it-terza persuna jew l-awtorità kkonċernata ma tiddeċidix fit-terminu li l-partijiet ikunu ffissaw flimkien. […] (3) Fin-nuqqas tal-qbil, jew tal-approvazzjoni, meħtieġa, l-effetti ġuridiċi tal-invalidità għandhom japplikaw għall-kuntratt. […]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]

15. L-Artikolu 237 tal-Kodiċi Ċivili ta’ qabel kien jipprovdi: “(1) Fil-każ ta’ kuntratt invalidu, jeħtieġ li terġa’ tiġi stabbilita s-sitwazzjoni li kienet tipprevali qabel il-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt. (2) Jekk ma jkunx possibbli li tipprevali s-sitwazzjoni li kienet teżisti qabel il-konklużjoni tal-kuntratt, il-qorti tista’ tiddikjara l-kuntratt applikabbli sakemm tkun tat id-deċiżjoni. Kuntratt invalidu jista’ jiġi ddikjarat validu jekk ikun possibbli li titneħħa l-kawża tal-invalidità, b’mod partikolari permezz tat-tneħħija tal-vantaġġ sproporzjonat f’każ ta’ sproporzjon tas-servizzi tal-partijiet f’kuntratt ta’ użu. F’każ bħal dan, għandha tiġi ordnata r-restituzzjoni tas-servizz li jkun għadu dovut, jekk ikun il-każ, mingħajr korrispettiv.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]

16. Id-dispożizzjonijiet tal-a polgári törvénykönyvrġl szóló 2013. évi V. törvény (il-Liġi Nru V tal-2013 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili, iktar ’il quddiem, il-“Kodiċi Ċivili l-ġdid”) daħlu fis-seħħ fil-15 ta’ Marzu 2014.

17. L-Artikoli 6:110 u 6:111 tal-Kodiċi Ċivili l-ġdid li jinsabu fil-Kapitolu XIX tiegħu intitolat “Effetti ġuridiċi tal-invalidità” huma fformulati kif ġej: “Artikolu 6:110 [Dikjarazzjoni tal-validità tal-kuntratt mill-qorti, b’effett retroattiv] (1) Kuntratt invalidu jista’ jiġi ddikjarat validu mill-qorti, b’effett retroattiv għad-data tal-konklużjoni tal-kuntratt, jekk a) id-dannu subit minħabba l-invalidità jista’ jiġi eliminat permezz ta’ emenda xierqa tal-kuntratt, jew jekk b) il-kawża tal-invalidità spiċċat sussegwentement. (2) F’każ li l-kuntratt invalidu jiġi ddikjarat validu, il-partijiet kontraenti huma obbligati jissodisfaw l-obbligi reċiproċi stipulati f’dan il-qafas u, fil-każ ta’ ksur tal-kuntratt wara d-dikjarazzjoni ta’ validità, għandhom iwieġbu bl-istess mod daqslikieku l-kuntratt kien ġie vvalidat sa mill-konklużjoni tiegħu. Artikolu 6:111 [Validità tal-kuntratt li jirriżulta mir-rieda tal-partijiet] (1) Kuntratt isir validu b’effett retroattiv mid-data tal-konklużjoni tiegħu jekk il-partijiet sussegwentement jeliminaw il-kawża tal-invalidità jew jekk, f’każ ta’ estinzjoni ta’ din il-kawża għal kwalunkwe raġuni oħra, jikkonfermaw ir-rieda tagħhom li jagħmlu kuntratt. (2) Fil-każ fejn kuntratt invalidu jsir validu, il-partijiet kontraenti huma obbligati jissodisfaw l-obbligi reċiproċi stipulati f’dan il-qafas u, fil-każ ta’ ksur tal-kuntratt wara l-validazzjoni tiegħu, għandhom iwieġbu bl-istess mod daqslikieku l-kuntratt kien ġie vvalidat sa mill-konklużjoni tiegħu. (3) Fil-każ fejn il-partijiet jeliminaw sussegwentement il-kawża tal-invalidità u jaqblu dwar il-validità tal-kuntratt għall-futur, il-kisbiet li jkunu saru sa dak iż-żmien ikunu suġġetti għall-effetti ġuridiċi tal-invalidità.”

III. Il-fatti u l-proċedura prekontenzjuża

18. Fl-Ungerija, l-akkwist ta’ art agrikola minn ċittadini barranin ilu minn żmien suġġett għal restrizzjonijiet. Il-Liġi Nru I tal-1987 dwar l-Art ( 5 ) kienet tipprovdi għalhekk li l-persuni fiżiċi jew ġuridiċi barranin ma jistgħux jiksbu s-sjieda tal-art permezz ta’ xiri, skambju jew donazzjoni mingħajr l-awtorizzazzjoni minn qabel mill-gvern Ungeriż.

19. Sussegwentement, id-Digriet Governattiv Nru 171 tas-27 ta’ Diċembru 1991 ( 6 ), li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 1992, eskluda għal kollox kull possibbiltà, għall-persuni li m’għandhomx ċittadinanza Ungeriża, bl-eċċezzjoni ta’ dawk b’permess ta’ residenza permanenti u dawk bi status ta’ rifuġjat, li jixtru art agrikola. Il-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva kienet sussegwentement estendiet din il-projbizzjoni għall-persuni ġuridiċi kemm barranin kif ukoll Ungeriżi.

20. Dan il-qafas legali ma kienx jimponi, min-naħa l-oħra, restrizzjonijiet partikolari f’dak li jikkonċerna l-kostituzzjoni ta’ drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola.

21. Madankollu, wara emenda tal-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva ( 7 ), li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2002, ir-restrizzjonijiet dwar l-akkwist ta’ art agrikola ġew estiżi għall-istabbiliment ta’ tali drittijiet ta’ użufrutt fuq dawn l-artijiet. Konsegwentement, la l-persuni fiżiċi barranin u lanqas il-persuni ġuridiċi ma setgħu jiksbu drittijiet simili.

22. Fil-kuntest tal-adeżjoni tal-Ungerija fl-Unjoni Ewropea, dan l-Istat Membru kien ingħata perjodu tranżitorju li matulu seta’ jżomm fis-seħħ ir-restrizzjonijiet dwar l-akkwist ta’ art agrikola għal perjodu ta’ għaxar snin mid-data tal-adeżjoni, jiġifieri sat-30 ta’ April 2014. Madankollu, mill-1 ta’ Mejju 2004, dan l-istess Stat Membru kien obbligat jawtorizza liċ-ċittadini tal-Unjoni li jkunu ilhom jgħixu u jaħdmu fl-Ungerija għal tliet snin jixtru art agrikola taħt l-istess kundizzjonijiet bħaċ-ċittadini Ungeriżi ( 8 ).

23. Qabel l-iskadenza ta’ dan il-perijodu tranżitorju, il-leġiżlatur Ungeriż adotta emenda ġdida għal-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva ( 9 ) li, mill-1 ta’ Jannar 2013, kienet tipprojbixxi b’mod ġenerali il-kostituzzjoni ta’ drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola, ħlief bejn il-membri mill-qrib tal-istess familja. Il-Liġi dwar l-Art Agrikola, li ġiet adottata lejn l-aħħar tal-2013 u li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2014, żammet din l-istess projbizzjoni ( 10 ).

24. Ir-regoli li daħlu fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2013 kienu jipprevedu li d-drittijiet ta’ użufrutt eżistenti f’din id-data u kkostitwiti, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat li jiskadu wara l-31 ta’ Diċembru 2032, permezz ta’ kuntratt konkluż bejn persuni li ma humiex membri mill-qrib tal-istess familja, jispiċċaw ex lege f’perijodu tranżitorju ta’ 20 sena. Għaldaqstant dawn id-drittijiet kellhom jintemmu awtomatikament sal-1 ta’ Jannar 2033.

25. Madankollu, l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-miżuri tranżitorji, li daħlet fis-seħħ fit-15 ta’ Diċembru 2013, kien qassar sostanzjalment il-perijodu tranżitorju msemmi hawn fuq. Skont din l-aħħar dispożizzjoni, id-drittijiet ta’ użufrutt eżistenti sat-30 ta’ April 2014 issa kellhom jintemmu awtomatikament fl‑1 ta’ Mejju 2014, bl-eċċezzjoni ta’ kuntratti konklużi bejn membri mill-qrib tal-istess familja.

26. Peress li qieset b’mod partikolari li, bl-adozzjoni ta’ restrizzjonijiet dwar il-kostituzzjoni preċedentement ta’ drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola, l-Ungerija kienet kisret l-Artikoli 49 u 63 TFUE kif ukoll l-Artikolu 17 tal-Karta, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lil dan l-Istat Membru fis-17 ta’ Ottubru 2014 ( 11 ). Dan wieġeb permezz tal-ittra tat-18 ta’ Diċembru 2014, li fiha huwa kkontesta l-ksur allegat.

27. Peress li ma kinitx sodisfatta b’din ir-risposta, fid-19 ta’ Ġunju 2015, il-Kummissjoni ħarġet opinjoni motivata li fiha sostniet li, bit-tneħħija ex lege skont l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, ta’ ċerti drittijiet ta’ użufrutt b’effett mill-1 ta’ Mejju 2014, l-Ungerija kisret id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni msemmija iktar ’il fuq. Dan l-Istat Membru wieġeb permezz tal-ittri tad-9 ta’ Ottubru 2015 u tat-18 ta’ April 2016, fejn ikkonkluda dwar l-ineżistenza tan-nuqqasijiet allegati.

28. B’mod parallel, il-qorti nazzjonali li rrinvijat id-domandi għal deċiżjoni preliminari li tat lok għas-sentenza SEGRO u Horváth lill-Qorti tal-Ġustizzja ippreżentat rikors quddiem l-Alkotmánybíróság (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Ungerija), b’mod partikolari, dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 108(1) mal-liġi fundamentali Ungeriża.

29. Permezz tas-sentenza Nru 25, tal-21 ta’ Lulju 2015, l-Alkotmánybíróság (il-Qorti Kostituzzjonali) iddeċidiet li din id-dispożizzjoni tikser parzjalment l-imsemmija liġi fundamentali, peress li l-leġiżlatur nazzjonali ma pprovdiex għal mekkaniżmu ta’ kumpens għas-sidien tal-art li fuqhom kienu kkostitwiti d-drittijiet tal-użufrutt imneħħija, u tagħtu żmien sal-31 ta’ Diċembru 2015 sabiex jemendaha. Din l-istess qorti ċaħdet il-bqija tar-rikors. It-terminu mogħti mill- Alkotmánybíróság (il-Qorti Kostituzzjonali) lil-leġiżlatur skada mingħajr ma dan adotta l-miżuri meħtieġa.

IV. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet

30. Dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ġie ppreżentat fil-5 ta’ Mejju 2017.

31. Fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha: – tikkonstata li l-Ungerija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikoli 49 u 63 tat-TFUE u taħt l-Artikolu 17 tal-Karta, billi adottat leġiżlazzjoni li tillimita l-użufrutt ta’ artijiet agrikoli, u – tikkundanna lill-Ungerija għall-ispejjeż.

32. L-Ungerija titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha: – tiċħad ir-rikors tal-Kummissjoni bħala infondat, u – tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

33. Fid-9 ta’ Lulju 2018 saret seduta għas-sottomissjonijiet orali li għaliha kienu rrappreżentati l-Kummissjoni u l-Ungerija.

V. Analiżi

A. Fuq l-ammissibbiltà

34. Fir-risposta u fil-kontroreplika tiegħu, il-Gvern Ungeriż ma sostniex l-inammissibbiltà ta’ dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Madankollu, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kundizzjonijiet għall-ammissibbiltà ta’ tali rikors huma ta’ natura ta’ ordni pubbliku, b’tali mod li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżaminahom ex officio ( 12 ).

35. Issa, jirriżulta minn qari komparattiv tal-opinjoni motivata u tar-rikors li l-Kummissjoni tidher li, f’dan it-tieni dokument, estendiet is-suġġett tal-kawża, kif iddefinit fl-ewwel wieħed, bi ksur tal-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li tipprojbixxi tali estensjoni ( 13 ).

36. F’dan ir-rigward, nosserva li l-Kummissjoni kienet akkużat lill-Ungerija, f’din l-opinjoni motivata, li neħħiet ex lege, skont l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, id-drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola bejn persuni li mhumiex membri mill-qrib tal-istess familja u eżistenti fit-30 ta’ April 2014.

37. Min-naħa l-oħra, jirriżulta fl-introduzzjoni tal-petitum tar-rikors, riprodott fil-punt 1 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li l-Kummissjoni tirreferi, fir-rikors tagħha, għal aktar dispożizzjonijiet nazzjonali minn dawk ikkontestati fl-opinjoni motivata u li wħud minnhom ma jirrigwardawx it-tneħħija tad-drittijiet ta’ użufrutt preeżistenti fuq l-art agrikola, iżda l-kostituzzjoni tad-drittijiet fuq din l-art ( 14 ). Barra minn hekk, fit-talbiet tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tikkritika lill-Ungerija mhux talli “neħħiet” id-drittijiet ta’ użufrutt preċedentement stabbiliti iżda, b’mod iktar ġenerali, li “illimitat” id-drittijiet ta’ użufrutt fuq l-imsemmija art.

38. Dawn l-elementi jindikaw li, lil hinn mit-tneħħija ex lege, li tirriżulta mill-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, ta’ ċerti drittijiet ta’ użufrutt eżistenti fuq art agrikola, il-Kummissjoni għandha l-għan li tikseb il-kundanna tal-Ungerija anki għall-fatt li illimitat il-possibbiltà li dawn id-drittijiet jiġu kkostitwiti fil-futur għall-membri mill-qrib tal-istess familja tal-proprjetarju tal-art biss.

39. Meta ġiet mistoqsija fuq dan il-punt waqt is-seduta, l-Ungerija indikat li tifhem li r-rikors tal-Kummissjoni jirrigwarda, essenzjalment, it-tneħħija ex lege ta’ ċerti drittijiet ta’ użufrutt preeżistenti. Madankollu, dan l-Istat Membru jikkunsidra li minħabba l-ambigwità spjegata fit-tliet punti preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet ir-rikors tal-Kummissjoni ma huwiex ippreżentat b’mod koerenti u li jinftiehem. Din l-istituzzjoni, min-naħa tagħha, argumentat li ma għandhiex l-intenzjoni li tbiddel is-suġġett tal-kawża kif iddefinit fl-opinjoni motivata: hija biss inkwistjoni t-tneħħija tad-drittijiet ta’ użufrutt ikkostitwiti qabel.

40. Fil-fehma tiegħi, l-ambigwità tar-rikors tal-Kummissjoni ma hijiex suffiċjentement sinjifikattiva sabiex ir-rikors tagħha jitqies inammissibbli fl-intier tiegħu. L-Ungerija setgħet tinvoka d-drittijiet tagħha tad-difiża u ammettiet ukoll li fehmet l-essenza ta’ dan ir-rikors, jiġifieri t-tneħħija ex lege, prevista fl-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, tad-drittijiet ta’ użufrutt kostitwiti fuq l-art agrikola għall-benefiċċju ta’ persuni li ma humiex membri mill-qrib tal-istess familja tal-proprjetarju tal-art, eżistenti fit-30 ta’ April 2014. Għaldaqstant, jiena tal-opinjoni li dan ir-rikors huwa ammissibbli sa fejn jirrigwarda dan l-uniku suġġett u li l-kumplament tiegħu huwa għalhekk inammissibbli.

B. Fuq l-ewwel ilment (il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża mal-Artikoli 49 u 63 TFUE)

41. Permezz tal-ewwel ilment tagħha, il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, essenzjalment, tikkonstata l-inkompatibbiltà tal-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji mal-libertà ta’ stabbiliment prevista fl-Artikolu 49 TFUE u mal-moviment liberu tal-kapital garantit fl-Artikolu 63 TFUE.

42. F’dan ir-rigward, infakkar li, fis-sentenza SEGRO u Horváth, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet ġiet mistoqsija dwar il-validità tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni fid-dawl ta’ dawn iż-żewġ libertajiet ta’ moviment. Hija, madankollu, iddeċidiet li din il-leġiżlazzjoni kellha tiġi eżaminata biss fid-dawl tal-moviment liberu tal-kapital ( 15 ).

43. F’din il-kawża, il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti tal-Ġustizzja din id-darba għandha teżamina l-leġiżlazzjoni kontenzjuża fid-dawl taż-żewġ libertajiet ta’ moviment invokati.

44. Fil-fatt, din il-leġiżlazzjoni tista’, skont il-każ, tikser xi waħda minn dawn il-libertajiet. F’dan ir-rigward, uħud mill-individwi kienu kisbu d-dritt ta’ użufrutt fuq art agrikola fl-Ungerija għal skopijiet spekulattivi, filwaqt li oħrajn kienu jwettqu l-attività ekonomika tagħhom b’dan il-mod. Madankollu, filwaqt li l-ewwel każ jaqa’ taħt il-moviment liberu tal-kapital, it-tieni huwa relatat mal-libertà ta’ stabbiliment. F’dan il-kuntest, għalkemm fis-sentenza SEGRO u Horváth, il-Qorti tal-Ġustizzja setgħet tillimita ruħha, fid-dawl taċ-ċirkustanzi inkwistjoni fil-kawżi li taw lok għal din is-sentenza, li teżamina din il-leġiżlazzjoni fid-dawl tal-moviment liberu tal-kapital biss, ma tistax tagħmel l-istess f’dan il-każ. Fil-kuntest ta’ dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, li għandha natura oġġettiva ( 16 ), din l-istess leġiżlazzjoni għandha tiġi eżaminata b’mod ġenerali, b’kunsiderazzjoni tal-libertajiet kollha li jistgħu jiġu applikati f’dawn il-każijiet differenti.

45. Min-naħa l-oħra, il-Gvern Ungeriż huwa tal-fehma li, f’din il-kawża, ma hemmx lok, f’dan ir-rigward, li jiġi adottat approċċ differenti minn dak adottat fis-sentenza SEGRO u Horváth.

46. Jiena naqbel mal-opinjoni ta’ dan tal-aħħar. Fil-fehma tiegħi, jeħtieġ ukoll, f’din il-kawża, li l-leġiżlazzjoni kontenzjuża tiġi eżaminata biss fid-dawl tal-moviment liberu tal-kapital iggarantit mill-Artikolu 63 TFUE.

47. Ċertament, din il-leġiżlazzjoni tagħti lok għal akkumulazzjoni tal-libertajiet ta’ moviment potenzjalment applikabbli ( 17 ): minn naħa, individwu li jkunu kiseb dritt ta’ użufrutt fuq art agrikola għall-fini li jeżerċita l-attività ekonomika tiegħu jista’ jinvoka l-libertà ta’ stabbiliment prevista fl-Artikolu 49 TFUE peress li, “id-dritt ta’ akkwist, ta’ użu u ta’ bejgħ ta’ proprjetà immobbli fuq it-territorju ta’ Stat Membru ieħor huwa kumpliment neċessarju” ta’ din il-libertà ( 18 ); min-naħa l-oħra, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-miżuri nazzjonali li jirregolaw l-investimenti immobbli jaqgħu taħt il-moviment liberu tal-kapital iggarantit mill-Artikolu 63 TFUE, u dan anki meta dawn l-investimenti jkunu intiżi sabiex jippermettu l-eżerċitar ta’ attività ekonomika ( 19 ).

48. Madankollu, f’tali sitwazzjoni ta’ akkumulazzjoni ta’ libertajiet applikabbli, il-Qorti tal-Ġustizzja, tal-inqas fil-ġurisprudenza riċenti tagħha, tivverifika jekk waħda minn dawn iż-żewġ libertajiet għandhiex tkun sekondarja għall-oħra u tistax tintrabat magħha. Jekk dan huwa l-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja tipproċedi skont il-maxim“l-obbligu aċċessorju jsegwi l-prinċipali” u teżamina l-leġiżlazzjoni kontenzjuża biss fir-rigward tal-libertà predominanti ( 20 ). F’dan il-kuntest, l-eżistenza ta’ relazzjoni “prinċipali/aċċessorju” bejn il-libertajiet inkwistjoni għandha tiġi evalwata fid-dawl mhux tas-sitwazzjoni tal-individwi kkonċernati mill-kawża, imma tal-għan tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni ( 21 ).

49. Issa, fir-rigward ta’ leġiżlazzjoni bħall-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, l-aspett ta’ din il-leġiżlazzjoni dwar il-moviment liberu tal-kapital jipprevali fuq dak marbut mal-libertà ta’ stabbiliment. Fil-fatt, din il-leġiżlazzjoni tirrigwarda s-sjieda tal-art u tapplika b’mod ġenerali għall-użufrutt fuq art agrikola, mingħajr, għalhekk, ma tkun limitata għas-sitwazzjonijiet fejn dan id-dritt ġie stabbilit għall-finijiet tal-eżerċitar ta’ attività ekonomika ( 22 ). F’dan il-kuntest, kull restrizzjoni fuq il-libertà tal-istabbiliment li tirriżulta minn din l-istess leġiżlazzjoni hija konsegwenza inevitabbli tar-restrizzjoni fuq il-moviment liberu tal-kapital. Fi kliem ieħor, kull restrizzjoni fuq il-libertà ta’ stabbiliment ma tistax tinfired minn dawk li jirrigwardaw il-moviment liberu tal-kapital ( 23 ).

50. Għaldaqstant, ma hemmx lok li jsir eżami awtonomu tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni fid-dawl tal-Artikolu 49 TFUE ( 24 ). Kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, in-natura oġġettiva tal-proċedura ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ma tiġġustifikax li l-Qorti tal-Ġustizzja titbiegħed mill-ġurisprudenza tagħha dwar l-akkumulazzjoni tal-libertajiet applikabbli. Minbarra l-fatt li dan ikun diffiċilment konċiljabbli mal-ħtieġa ta’ ġestjoni tajba tar-riżorsi tagħha, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tiddeterminax ir-relazzjoni “prinċipali/aċċessorju”b’mod suġġettiv, fid-dawl tas-sitwazzjoni tal-individwi kkonċernati, iżda b’mod oġġettiv, fid-dawl tal-għan tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni. Ninnota, barra minn hekk, li l-Qorti tal-Ġustizzja applikat din il-ġurisprudenza f’għadd sinjifikanti ta’ sentenzi għal konstatazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ( 25 ).

51. B’dan ikkunsidrat, infakkar li fis-sentenza SEGRO u Horváth, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li leġiżlazzjoni bħal dik tal-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji mhux biss tostakola l-moviment liberu tal-kapital, iżda tista’ wkoll tkun indirettament diskriminatorja abbażi tan-nazzjonalità jew l-oriġini tal-kapital.

52. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet, f’din is-sentenza, li din il-leġiżlazzjoni tista’ tiġi ġġustifikata permezz tal-motivi invokati mill-Gvern Ungeriż biex jiddefendiha ( 26 ), b’mod partikolari fid-dawl tan-natura sproporzjonata tagħha.

53. Għalhekk ma huwiex neċessarju li, f’dawn il-konklużjonijiet, nittratta dwar il-kompatibbiltà ta’ din il-leġiżlazzjoni mal-moviment liberu tal-kapital żgurat mill-Artikolu 63 TFUE. Fuq dan il-punt, l-ewwel ilment tal-Kummissjoni huwa mingħajr ebda dubju fondat, għar-raġunijiet li jidhru fis-sentenza SEGRO u Horváth, u nirreferi lill-qarrej għal dawk ir-raġunijiet kif ukoll għall-konklużjonijiet tiegħi f’dawn il-kawżi ( 27 ).

54. Ċertament, fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq il-ksur tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni ta’ ċertezza legali u ta’ aspettattivi leġittimi, peress li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni ma pprevediet, fil-kuntest tat-tneħħija ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni, la perjodu ta’ tranżizzjoni u lanqas kumpens ( 28 ). Madankollu, jirriżulta minn din it-talba li l-Kummissjoni tinvoka dawn il-prinċipji “sussidjarjament”, jiġifieri bħala sempliċi argumenti addizzjonali fl-analiżi tal-kompatibbiltà ta’ din il-leġiżlazzjoni mal-libertajiet ta’ moviment invokati. Peress li l-ewwel ilment huwa fondat għal motivi oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex tiddeċiedi fuq il-prinċipji inkwistjoni ( 29 ). Waqt is-seduta, barra minn hekk il-Kummissjoni kkonfermat li hija ma kellhiex l-intenzjoni li tikseb eżami awtonomu ta’ dawn il-prinċipji u sostniet li, mill-bqija, ir-rispett ta’ dawn il-prinċipji ma jistax jiġi evalwat indipendentement mill-eżami skont il-libertajiet ta’ moviment. Jiena naqbel kompletament ma’ din l-analiżi, kif ser nispjega iktar ’il quddiem f’dawn il-konklużjonijiet ( 30 ).

C. Fuq it-tieni lment (il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża mal-Artikolu 17 tal-Karta)

55. Permezz tat-tieni lment tagħha, il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, essenzjalment, tikkonstata li l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji jmur kontra d-dritt għall-proprjetà ggarantit fl-Artikolu 17(1) tal-Karta.

1. L-argumenti tal-partijiet

56. Il-Kummissjoni targumenta li d-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta għandhom jiġu rrispettati meta leġiżlazzjoni nazzjonali taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Madankollu, dan ikun il-każ meta din il-leġiżlazzjoni tkun ta’ natura li tostakola waħda jew iktar mil-libertajiet ta’ moviment ggarantiti mit-Trattat FUE u meta l-Istat Membru kkonċernat jinvoka raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali sabiex jiġġustifika tali ostakolu.

57. Barra minn hekk, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja ma ttrattatx il-kwistjoni tar-rispett tad-drittijiet fundamentali fis-sentenza SEGRO u Horváth, se tkun meħtieġa tiddeċiedi dwar din il-kwistjoni f’din il-kawża.

58. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ssostni li d-dritt ta’ proprjetà ggarantit mill-Artikolu 17 tal-Karta jkopri d-drittijiet ta’ użufrutt li tneħħew mil-leġiżlazzjoni kontenzjuża. Fil-fatt, dan l-artikolu jirreferi, b’mod wiesa’, għad-drittijiet kollha li għandhom valur patrimonjali li minnu tirriżulta, fid-dawl tas-sistema ġuridika, pożizzjoni ġuridika akkwistata li tippermetti eżerċitar awtonomu ta’ dawn id-drittijiet mid-detentur tagħhom u għall-benefiċċju tiegħu.

59. F’dak li għandu x’jaqsam mal-interferenza f’dan id-dritt, din tinħoloq permezz ta’ esproprjazzjoni, f’każ ta’ tneħħija, irtirar jew ċaħda de facto ta’ proprjetà, inkluż meta tali tneħħija tirrigwarda, bħal f’dan il-każ, tnejn biss mit-tliet elementi kostituttivi tal-proprjetà, jiġifieri d-dritt ta’ użu u pussess.

60. Madankollu, it-tneħħija inkwistjoni f’din il-kawża ma tistax tiġi ġġustifikata. Din it-tneħħija hija bbażata, minn naħa, fuq il-preżunzjoni ġenerali żbaljata li l-kuntratti kollha ta’ użufrutt konklużi bejn persuni mhux relatati kienu bil-għan li jevitaw ir-regoli li jillimitaw l-akkwist ta’ proprjetà fuq art agrikola. Min-naħa l-oħra, l-imsemmija tneħħija kienet ta’ natura mhux mistennija u imprevedibbli, mingħajr ma pprovdiet il-perijodu tranżitorju meħtieġ u fl-istess ħin qassret dak ta’ 20 sena mogħti qabel lill-investituri. Barra minn hekk, anki jekk jiġi preżunt li hija ġustifikabbli, din it-tneħħija ma hijiex proporzjonata.

61. Il-Gvern Ungeriż isostni min-naħa tiegħu li ma hemmx ħtieġa ta’ eżami separat tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni fid-dawl tal-Karta.

62. Fi kwalunkwe każ, fl-ewwel lok, jirriżulta mis-sentenza Nru 25, tal-21 ta’ Lulju 2015 tal-Alkotmánybíróság (il-Qorti kostituzzjonali) li t-tneħħija ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni ma hijiex komparabbli mal-esproprjazzjoni. Barra minn hekk, din it-tneħħija hija ġġustifikata mill-interess ġenerali. Minn barra dan, ir-regoli tad-dritt ċivili, li jippreskrivu l-obbligu li s-sid iwettaq ftehim mal-użufruttwarju preċedenti, li jista’ jkun meħtieġ minnufih meta jintemm id-dritt ta’ użufrutt, jippermettu lil dan tal-aħħar li jikseb kumpens ġust, komprensiv u f’waqtu għat-telf imġarrab.

63. Fit-tieni lok, id-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni f’din il-kawża ma jistgħux jiġu koperti mill-Artikolu 17(1) tal-Karta, inkwantu dawn ikunu nkisbu illegalment u in mala fede.

2. Analiżi

a) Kunsiderazzjonijiet preliminari

64. It-tieni lment tal-Kummissjoni huwa notevoli. Fil-fatt, sa fejn naf jien, din hija l-ewwel darba li din l-istituzzjoni qed titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li Stat Membru kiser dispożizzjoni tal-Karta ( 31 ). Madankollu lment ta’ dan it-tip kien tħabbar. Sa mill-Komunikazzjoni tagħha tal-2010 dwar l-implimentazzjoni tal-Karta, il-Kummissjoni kienet indikat li hija kienet ser tniedi “[k]ull meta jkun meħtieġ […] proċeduri kontra l-Istati Membri għal nuqqas ta’ konformità mal-Karta fl-implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni” ( 32 ). Din l-istituzzjoni, madankollu, sa issa kienet uriet li se toqgħod lura minn dan ( 33 ).

65. Din il-kawża hija l-ewwel waħda minn sensiela ta’ rikorsi ( 34 ) li fihom il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, fl-ewwel ilment tagħha, li tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà ta’ leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru mal-libertajiet ta’ moviment iggarantiti mit-Trattat FUE u, f’ilment separat, eżami ta’ din l-istess leġiżlazzjoni skont il-Karta.

66. L-ammissibbiltà ta’ tali rikors ma tqajjimx kwistjonijiet fid-dawl tal-Artikolu 258 TFUE ( 35 ). Skont dan l-Artikolu, il-Kummissjoni tista’ tippreżenta rikors intiż li jiġi kkonstatat li Stat Membru “naqas li jwettaq xi obbligu tiegħu skond dan it-Trattat”. Dawn l-obbligi jinkludu bla dubju d-drittijiet iggarantiti mill-Karta, li s-saħħa vinkolanti tagħha tirriżulta mir-referenza li jagħmel is-subparagrafu 1 tal-Artikolu 6(1) TUE, fejn jagħtiha “l-istess valur legali bħat-Trattati”.

67. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata ksur tad-drittijiet iggarantiti fil-Karta biss jekk id-dispożizzjonijiet tagħha jorbtu lil dan l-Istat Membru fis-sitwazzjoni inkwistjoni ( 36 ). Din il-kawża għalhekk, tqajjem, mill-ġdid, il-kwistjoni tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi dwar il-konformità tal-Istati Membri mad-drittijiet fundamentali rikonoxxuti mis-sistema ġuridika tal-Unjoni.

68. Huwa importanti li wieħed iżomm f’moħħu l-kuntest ta’ din il-kwistjoni. Essenzjalment, il-punt sa fejn l-Istati Membri huma marbuta, taħt id-dritt tal-Unjoni, mir-rekwiżiti tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali hija kwistjoni ta’ natura kostituzzjonali, delikata u fundamentali, dwar it-tqassim tal-kompetenzi fi ħdan l-Unjoni. L-impożizzjoni fuq l-Istati Membri, li jirrispettaw id-drittijiet fundamentali fl-azzjonijiet tagħhom, kif previsti fid-dritt tal-Unjoni għandha l-effett li tillimita l-approċċi politiċi u regolatorji disponibbli f’dawn l-istess Stati Membri, filwaqt li s-setgħa tal-Unjoni li tiddetermina l-kamp tal-possibbiltajiet tikber b’mod korrispondenti. Id-drittijiet fundamentali għandhom, għalhekk, potenzjal ta’ ċentralizzazzjoni ( 37 ). Barra minn hekk, fil-livell istituzzjonali, hija involuta l-kwistjoni ta’ sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja, bħala qorti suprema, hija kompetenti biex tissostitwixxi lill-qrati kostituzzjonali nazzjonali u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ( 38 ) fil-kontroll tar-regolamenti u l-azzjonijiet tal-Istati Membri fid-dawl tad-drittijiet fundamentali.

69. Ċertament konxji minn dawn il-kwistjonijiet, l-awturi tal-Karta ħadu ħsieb li jillimitaw espressament iċ-ċirkustanzi li fihom din tapplika għal-liġijiet nazzjonali. Skont l-Artikolu 51(1) tal-Karta, id-dispożizzjonijiet tagħha huma intiżi għall-Istati Membri “biss meta jkunu qed jimplimentaw il-liġi ta’ l-Unjoni”. Barra minn hekk, il-Karta u t-Trattati jiċċaraw li din ma testendix il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni lil hinn mill-kompetenzi tal-Unjoni jew ma tistabbilixxi ebda setgħa jew kompitu ġdid għall-Unjoni, u ma timmodifikax il-kompetenzi u l-kompiti definiti fit-Trattati ( 39 ).

70. Fis-sentenza tagħha Åkerberg Fransson ( 40 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “[i]d-drittijiet fundamentali żgurati mill-Karta għandhom, konsegwentement, jiġu rrispettati meta leġiżlazzjoni nazzjonali taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni” u li “ma jistax ikun hemm każ li jkun għalhekk jaqa’ taħt id-dritt tal-Unjoni mingħajr ma jkunu applikabbli l-imsemmija drittijiet fundamentali”, b’tali mod li “[l]-applikabbiltà tad-dritt tal-Unjoni timplika l-applikabbiltà tad-drittijiet fundamentali żgurati mill-Karta”. B’dan il-mod, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat l-eżistenza ta’ “kontinwità storika” ( 41 ) bejn il-ġurisprudenza tagħha dwar l-invokabbiltà tad-drittijiet fundamentali rrikonoxxuti bħala prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta.

71. F’dan ir-rigward, infakkar li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, is-sitwazzjonijiet li fihom l-Istati Membri huma marbuta mid-drittijiet fundamentali rikonoxxuti fis-sistema ġuridika tal-Unjoni jistgħu jiġu kklassifikati normalment f’mill-inqas żewġ kategoriji.

72. Fl-ewwel lok, skont ġurisprudenza stabbilita mis-sentenza Wachauf ( 42 ), tali drittijiet fundamentali jorbtu lill-Istati Membri meta jimplimentaw il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, b’tali mod li dawn ikollhom l-obbligu li, sa fejn hu possibbli, japplikaw dawn il-leġiżlazzjonijiet f’kundizzjonijiet li ma jiksrux dawn id-drittijiet ( 43 ).

73. Min-naħa l-oħra, skont il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza ERT ( 44 ), meta Stat Membru jidderoga permezz ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, mid-dritt tal-Unjoni u jinvoka ġustifikazzjoni rikonoxxuta minn dan id-dritt sabiex jiddefendi din il-leġiżlazzjoni, huwa jista’ jibbenefika minn tali ġustifikazzjoni biss jekk din il-leġiżlazzjoni tkun konformi ma’ dawn l-istess drittijiet fundamentali.

74. Il-Kummissjoni tibbaża t-tieni lment tagħha fuq din il-linja ta’ ġurisprudenza. Fil-fehma tagħha, l-Artikolu 17(1) tal-Karta huwa applikabbli f’dan il-każ, peress li l-Ungerija idderogat, permezz tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża, mil-libertà ta’ stabbiliment u l-moviment liberu tal-kapital.

75. Madankollu, il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja teżamina il-kwistjoni ta’ ksur potenzjali tal-Karta mhux fil-kuntest ta’ ġustifikazzjoni possibbli tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża skont il-libertajiet ta’ moviment invokati — li hija s-suġġett tal-ewwel ilment — iżda indipendentement minn din il-kwistjoni, sabiex tikseb konstatazzjoni awtonoma ta’ nuqqas ta’ konformità mal-Karta. Fil-fatt, din l-istituzzjoni tqis, essenzjalment, li, meta leġiżlazzjoni nazzjonali li tidderoga minn libertà ta’ moviment tista’ wkoll tirrestrinġi d-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta, il-ksur eventwali tal-Karta għandu jiġi eżaminat b’mod separat.

76. Jiena ma naqbilx ma’ dan l-argument. Kif ikkonkludejt fil-kawżi magħquda SEGRO u Horváth ( 45 ), u skont il-ġurisprudenza “ERT”, il-kwistjoni ta’ ksur possibbli ta’ dritt fundamentali ggarantit mill-Karta, kif ukoll dik tal-osservanza tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ aspettattivi leġittimi invokati mill-Kummissjoni fl-ewwel ilment tagħha ( 46 ), ma tistax tiġi eżaminata mill-Qorti tal-Ġustizzja indipendentement mill-kwistjoni tal-ksur tal-libertajiet ta’ moviment. Għalhekk inqis neċessarju li nispjega f’aktar dettall f’dawn il-konklużjonijiet, ir-raġunijiet sottostanti għall-pożizzjoni tiegħi.

b) Ir-“raison d’être” u l-limiti tal-ġurisprudenza “ERT”

77. Għandu jitfakkar li l-kawża li wasslet għas-sentenza ERT kienet tikkonċerna leġiżlazzjoni Griega li tagħti lil operatur nazzjonali monopolju fuq ir-radju u t-televiżjoni. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet irċeviet għadd ta’ mistoqsijiet dwar il-kompatibbiltà ta’ tali monopolju mad-dritt tal-Unjoni kif ukoll mal-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ( 47 ), li jiggarantixxi d-dritt għal-libertà tal-espressjoni.

78. Il-leġiżlazzjoni inkwistjoni wasslet għal effetti diskriminatorji kontra emissjonijiet minn Stati Membri oħra. Hija kienet għaldaqstant inkompatibbli mal-libertà ta’ moviment tas-servizzi li hija prevista fl-Artikolu 59 KE (li sar l-Artikolu 56 TFUE), sakemm din ma tkunx tista’ tiġi appoġġjata minn waħda mir-raġunijiet espressament previsti fl-Artikoli 56 KE u 66 KE ( 48 ), jiġifieri l-ordni pubbliku, is-sigurtà pubblika u s-saħħa pubblika ( 49 ).

79. F’dan l-istadju, l-Artikolu 10 tal-KEDB ippreżenta interess għall-Qorti tal-Ġustizzja. Filwaqt li fakkret li ma huwiex kompitu tagħha li tevalwa, fid-dawl ta’ din il-konvenzjoni, ir-regoli nazzjonali li ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ( 50 ), il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li, f’dan il-każ, kellha tindirizza l-kwistjoni tad-drittijiet fundamentali ( 51 ).

80. B’mod aktar speċifiku, sa fejn ir-Repubblika Ellenika kellha l-intenzjoni tinvoka d-dispożizzjonijiet moqrija flimkien tal-Artikoli 56 u 66 KE biex tiġġustifika l-leġiżlazzjoni kontenzjuża, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “din il-ġustifikazzjoni, prevista mid-dritt Komunitarju” kellha tiġi “interpretata fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt u b’mod partikolari tad-drittijiet fundamentali”. Għaldaqstant, din il-leġiżlazzjoni tista’ tibbenefika mill-eċċezzjonijiet ipprovduti b’dawn id-dispożizzjonijiet biss “jekk hija konformi mad-drittijiet fundamentali li l-Qorti tal-Ġustizzja tiggarantixxi r-rispett tagħhom” ( 52 ), inkluża l-libertà tal-espressjoni minquxa fl-Artikolu 10 tal-KEDB, integrata fis-sistema Komunitarja bħala prinċipju ġenerali tad-dritt ( 53 ). Fi kliem ieħor, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali kienu parti mill-kundizzjonijiet li jridu jiġu sodisfatti sabiex jibbenefikaw mill-ġustifikazzjonijiet li jirrigwardaw l-ordni pubbliku, is-sigurtà pubblika u s-saħħa pubblika ( 54 ).

81. Qabel kollox, il-ġurisprudenza “ERT” ma ssegwix loġika ċara bħal dik sottostanti għas-sentenza Wachauf ( 55 ), li tirrigwarda l-każijiet fejn l-Istati Membri jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni.

82. Fil-fatt, il-ġurisprudenza “Wachauf”, hija kompletament konformi mal-loġika li wasslet lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tirrikonoxxi d-drittijiet fundamentali bħala parti integrali mis-sistema ġuridika tal-Unjoni ( 56 ): minn naħa, huwa meħtieġ li l-individwi jkunu mħarsa kontra l-indħil illegali tal-Unjoni fid-drittijiet tagħhom; min-naħa l-oħra, l-Istati Membri ma jistgħux jirrevedu l-azzjoni tal-Unjoni skont l-istandard kostituzzjonali tagħhom stess, mingħajr ma jimminaw l-unità, is-supremazija u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni. L-istandards nazzjonali huma għalhekk miċħuda iżda, min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja tintegra d-drittijiet fundamentali mnebbħa minn “tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri” fil-prinċipji ġenerali tad-dritt li hi tiżgura li jiġu rispettati ( 57 ). Issa, peress li l-implimentazzjoni ta’ ħafna mill-politiki tal-Unjoni tiddependi fuq l-Istati Membri, huwa neċessarju li l-applikazzjoni tad-drittijiet fundamentali rikonoxxuti mis-sistema ġuridika tal-Unjoni tiġi estiża lil dawn l-Istati Membri meta jaġixxu bħala “aġenti” tal-Unjoni. Meta politika tal-Unjoni tiġi implimentata, hija r-responsabbiltà ta’ din tal-aħħar li tiżgura li l-Istati Membri ma jkunux qed iwettqu ksur tad-drittijiet fundamentali f’isimha ( 58 ).

83. Min-naħa l-oħra, f’sitwazzjoni “ERT”, permezz tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, l-Istat Membru kkonċernat mhux qed jimplimenta politika tal-Unjoni, iżda politika nazzjonali li taqa’ taħt il-kompetenza tiegħu ( 59 ). Sempliċement ġara li, meta għamel dan, dan l-Istat Membru “laqat ħażin” — volontarjament jew le — regola tad-dritt tal-Unjoni, bħalma huma l-libertajiet ta’ moviment iggarantiti mit-Trattat FUE, u pprova jiġġustifika lilu nnifsu ( 60 ).

84. Madankollu, fil-fehma tiegħi, tliet ġustifikazzjonijiet normattivi, relatati għalkemm distinti, huma l-bażi tal-ġurisprudenza “ERT” u tiegħu jikkostitwixxu r-“raison d’être”.

85. L-ewwel nett, il-punt sa fejn l-Istati Membri jistgħu jidderogaw validament mil-libertajiet tal-moviment huwa mingħajr dubju kwistjoni ta’ dritt tal-Unjoni ( 61 ). Il-firxa ta’ din il-possibbiltà tiddependi mill-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet fit-Trattati dwar dawn il-libertajiet u ma tistax tiġi ddeterminata minn kull Stat Membru skont il-valuri tiegħu stess, mingħajr ma jimmina l-effettività u l-applikazzjoni uniformi tal-imsemmija libertajiet fl-Istati Membri kollha. Din l-istess possibbiltà għandha tkun irregolata fid-dawl tal-prinċipji u l-valuri tal-Unjoni ( 62 ).

86. Sussegwentement, is-sentenza ERT tirrifletti l-prinċipju li d-dritt tal-Unjoni, inklużi d-dispożizzjonijiet tat-Trattati dwar il-libertajiet ta’ moviment, għandu dejjem jiġi interpretat skont id-drittijiet fundamentali li l-Qorti tal-Ġustizzja tiggarantixxi r-rispett tagħhom. Fil-fatt, kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tikkunsidra, fir-rigward ta’ dawn il-libertajiet, li leġiżlazzjoni nazzjonali li tikser dawn id-drittijiet fundamentali hija ammissibbli, dan ikun ifisser li huwa aċċettabbli li, kuntrarjament għall-prinċipju ta’ interpretazzjoni mfakkar hawnhekk, il-libertajiet inkwistjoni jista’ jkollhom tifsira li tittollera ksur bħal dan ( 63 ).

87. Fl-aħħar nett, analiżi skont id-drittijiet fundamentali hija, f’ċerti ċirkustanzi, indispensabbli sabiex tinstab soluzzjoni għat-tilwima dwar il-libertajiet ta’ moviment. Fil-fatt, ċerti ġustifikazzjonijiet huma intrinsikament marbutin ma’ kwistjonijiet ta’ drittijiet fundamentali. Dan huwa l-każ, b’mod partikolari, meta Stat Membru jinvoka, biex jiġġustifika lilu nnifsu, motiv ta’ sigurtà pubblika jew dritt fundamentali fis-sistema ġuridika nazzjonali tiegħu ( 64 ). Nikkunsidraw, pereżempju, il-kawża li wasslet għas-sentenza Society for the Protection of Unborn Children Ireland (SPUC) ( 65 ). Infakkar li f’din il-kawża kienet inkwistjoni leġiżlazzjoni Irlandiża li tipprojbixxi l-għoti ta’ informazzjoni dwar l-opportunitajiet ta’ abort — kostituzzjonalment ipprojbit fl-Irlanda sa ftit ilu — disponibbli fi Stati Membri oħra. Kieku f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, kuntrarjament għal dak li hija ddeċidiet, li din il-leġiżlazzjoni tikkostitwixxi ostakolu għall-moviment liberu tas-servizzi, il-Qorti tal-Ġustizzja kien ikollha tittratta l-ġustifikazzjoni tal-Irlanda bbażata fuq id-dritt għall-ħajja, kif stabbilit fil-Kostituzzjoni Irlandiża. F’dan il-kuntest, kien ikun partikolarment diffiċli mil-lat metodoloġiku u normattiv li dan id-dritt ma jiġix ibbilanċjat mal-libertà ta’ espressjoni ( 66 ).

88. F’sentenzi sussegwenti, b’mod partikolari fis-sentenza Familiapress ( 67 ), il-Qorti estendiet il-ġurisprudenza “ERT” għal sitwazzjonijiet fejn Stat Membru jipprova jiġġustifika deroga għal-libertajiet ta’ moviment billi jinvoka, mhux eċċezzjoni espressament prevista mit-Trattat FUE — ordni pubbliku, sigurtà pubblika, saħħa pubblika –, iżda waħda mill-ġustifikazzjonijiet mhux miktuba rikonoxxuti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja — magħrufa bħala “rekwiżiti imperattivi”, “raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali” jew ukoll “objettivi ta’ interess ġenerali”.

89. Din kienet estensjoni sinjifikanti, iżda fl-opinjoni tiegħi ġġustifikata. Fil-fatt, ma hemmx lok ta’ distinzjoni bejn jekk Stat Membru jinvokax eċċezzjoni espressament prevista mit-Trattat FUE jew ġustifikazzjoni mhux miktuba ( 68 ). Fi kwalunkwe każ, huwa jibbaża fuq dispożizzjoni tat-Trattat FUE li tippermetti din id-deroga — fil-kuntest tal-ġustifikazzjonijiet mhux miktuba, hija r-regola tal-moviment liberu nnifisha — u l-loġika hija identika: din id-dispożizzjoni hija “interpretata fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt u b’mod partikolari tad-drittijiet fundamentali” ( 69 ).

90. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-ġurisprudenza “ERT” hija bbażata fuq l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattati dwar il-libertajiet ta’ moviment fir-rigward tad-drittijiet fundamentali. L-eżami tad-drittijiet fundamentali għandu l-funzjoni li jiddeċiedi l-kwistjoni tar-rispett ta’ dawn il-libertajiet ta’ moviment ( 70 ). Din il-ġurisprudenza tippermetti ċ-ċaħda ta’ ġustifikazzjoni invokata minn Stat Membru minħabba ksur ta’ dritt fundamentali rikonoxxut fis-sistema ġuridika tal-Unjoni ( 71 ).

91. B’hekk, fil-kuntest tal-ġurisprudenza “ERT”, il-kwistjoni tad-drittijiet fundamentali u dik tal-libertajiet ta’ moviment huma marbuta b’mod inseparabbli. Minn dan isegwi li ma huwiex possibbli, fil-fehma tiegħi, kemm fuq livell metodoloġiku kif ukoll fuq il-livell normattiv, li dawn iż-żewġ kwistjonijiet jiġu diżassoċjati, kif issuġġerit mill-Kummissjoni f’din il-kawża.

92. Id-dħul fis-seħħ tal-Karta fis-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija sal-lum, ma fixkilx daqstant din l-analiżi. F’dan ir-rigward, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat fis-sentenza Pfleger et ( 72 ) li l-ġurisprudenza “ERT” għadha tapplika fil-kuntest tal-Karta. B’mod aktar preċiż, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “[l]-użu, minn Stat Membru, tal-eċċezzjonijiet previsti mid-dritt tal-Unjoni biex jiġġustifika ostakolu għal libertà fundamentali ggarantita bit-Trattat [FUE] għandu […] jiġi kkunsidrat […] kif ‘jimplimenta d-dritt tal-Unjoni’, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta” ( 73 ).

93. Madankollu, fis-sentenzi Berlington Hungary et ( 74 ), AGET Iraklis ( 75 ) u Global Starnet ( 76 ), mogħtija fid-dawl tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet applikazzjoni għal kollox ortodossa tal-ġurisprudenza “ERT”, meta qieset id-drittijiet fundamentali fil-kuntest tal-analiżi ta’ ġustifikazzjoni possibbli tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali inkwistjoni fid-dawl tal-libertajiet ta’ moviment applikabbli.

94. Ċertament, fis-sentenza Pfleger et ( 77 ), il-Qorti tal-Ġustizzja firdet, fuq il-livell formali, il-kwistjoni tal-konformità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni mal-Artikoli 15 sa 17 tal-Karta mill-kwistjoni tal-libertajiet ta’ moviment. Madankollu, fil-fehma tiegħi, ma huwiex possibbli li jinstiltu konklużjonijiet ċari minn din is-sentenza. Minn naħa, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni setgħet tkun iġġustifikata fid-dawl tal-libertajiet ta’ moviment, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja irrinvijat lill-qorti tar-rinviju l-kompitu li teżamina l-proporzjonalità ( 78 ). F’dan il-kuntest, analiżi addizzjonali tal-imsemmija leġiżlazzjoni fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tal-Karta kienet iġġustifikata minn perspettiva ta’ “ERT”. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja neħħiet il-bżonn li teżamina b’mod separat dawn id-dispożizzjonijiet tal-Karta in concreto, meta indikat li, jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali kellha tikkostitwixxi restrizzjoni sproporzjonata għall-moviment liberu tas-servizzi, hija awtomatikament inkompatibbli ma’ dawn id-dispożizzjonijiet, b’mod li tali eżami ma huwiex neċessarju ( 79 ). Għalhekk, kif kont indikajt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi magħquda SEGRO u Horváth ( 80 ), is-sentenza Pfleger et ( 81 ) tħalli dubju fir-rigward tal-possibbiltà li jiġi eżaminat ksur allegat tal-Karta indipendentement mill-kwistjoni tal-ksur tal-libertajiet ta’ moviment.

c) Il-kunsiderazzjonijiet li, fil-fehma tiegħi, għandhom iwasslu lill-Qorti tal-Ġustizzja biex ma tmurx lil hinn mill-ġurisprudenza “ERT”

95. Fil-fehma tiegħi, it-tieni lment tal-Kummissjoni ma jirriżultax mis-sempliċi loġika tal-ġurisprudenza “ERT”. Din hija, fil-fehma tiegħi, estensjoni ulterjuri — jekk mhux ukoll żnaturament — ta’ din il-ġurisprudenza.

96. Il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, la iktar u lanqas inqas, li tiddeċiedi dwar dritt fundamentali ggarantit mill-Karta, fir-rigward ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li diġà tikser id-dritt primarju tal-Unjoni. Meta taċċetta jew, għall-kuntrarju, meta tirrifjuta l-kompetenza tagħha sabiex tiddeċiedi dwar it-tieni lment tal-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tkun qed tagħmel għażla bejn żewġ filosofiji differenti dwar il-pożizzjoni tad-drittijiet fundamentali fis-sitwazzjonijiet ta’ “deroga”.

97. Skont l-ewwel filosofija — dik li tirriżulta mis-sentenza ERT — il-Qorti tal-Ġustizzja ma ssolvix, fis-sitwazzjonijiet ta’ “deroga”, kwistjoni ta’ drittijiet fundamentali bħala tali, bħal qorti kostituzzjonali. Hija tindirizza tali problema sa fejn ikun meħtieġ sabiex tivverifika jekk Stat Membru għandux id-dritt li jidderoga, b’mod partikolari, minn waħda mil-libertajiet ta’ moviment. Fi kliem ieħor, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar kwistjonijiet tad-drittijiet fundamentali meta dawn jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, inkluż fid-dimensjoni funzjonali tiegħu.

98. Skont it-tieni filosofija — dik issuġġerita mill-Kummissjoni f’dan il-każ — il-kontroll tar-rispett tad-drittijiet fundamentali huwa distint mill-kwistjoni tal-konformità mal-libertajiet ta’ moviment. Ir-restrizzjoni għall-imsemmija libertajiet topera bħala bieb għall-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta. Meta jiftaħ dan il-bieb, l-Istat Membru huwa obbligat jirrispetta il-katalgu tad-drittijiet fundamentali li jidher hemmhekk, u l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-kompetenza sabiex tiddeċiedi b’mod awtonomu dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata ma’ kull wieħed minnhom.

99. Għall-Kummissjoni, eżami tal-liġijiet tal-Istati Membri fid-dawl tal-Karta f’kawżi bħal din huwa neċessarju sabiex jiġi żgurat ir-rispett tal-istat tad-dritt f’dawn l-Istati. Il-konstatazzjoni ta’ ksur tal-Karta f’dawn il-każijiet tikkostitwixxi, għall-individwi affettwati mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni, espressjoni ta’ dan l-istat tad-dritt. Barra minn hekk, tali applikazzjoni tal-Karta żżid il-viżibbiltà tagħha u twassal għal leġittimizzazzjoni tad-dritt tal-Unjoni f’għajnejn iċ-ċittadini kollha tal-Unjoni.

100. Fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha żżomm l-ewwel filosofija, u ma tidħolx fil-qasam fejn tixtieq twassalha l-Kummissjoni.

101. L-ewwel nett, għandu jitfakkar li, fis-sistema ġuridika tal-Unjoni, dimensjoni tal-istat tad-dritt li hija daqstant importanti daqs il-promozzjoni ta’ politika ta’ drittijiet fundamentali hija r-rispett tat-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri ( 82 ). Hija kwistjoni tal-leġittimità ta’ intervent tal-Qorti tal-Ġustizzja, fir-rigward tad-drittijiet fundamentali, li hija tiżgura r-rispett tagħhom, f’politika nazzjonali.

102. Fil-fehma tiegħi, mill-perspettiva ta’ tqassim ġust tal-kompetenzi, iktar ma l-Unjoni jkollha, f’konformità mal-kompetenzi tagħha, politika u strumenti li jistabbilixxu regoli komuni f’qasam, iktar ikun leġittimu għaliha li timponi r-rispett tad-drittijiet fundamentali, kif previst fid-dritt tal-Unjoni. Issa, infakkar li, f’sitwazzjoni ta’ deroga, l-Istat Membru kkonċernat jaġixxi, bħala ipoteżi, f’qasam fejn ma jeżisti l-ebda strument tal-Unjoni li jgħaqqad, jarmonizza jew ukoll jikkoordina l-kwistjoni. Dak l-Istat Membru jimplimenta politika nazzjonali, li taqa’ taħt il-kompetenzi tiegħu. Hija applikabbli biss libertà ta’ moviment, jew regola ta’ armonizzazzjoni negattiva, importanti kemm tkun importanti. Fi kliem ieħor, id-dritt tal-Unjoni jirregola l-kompetenza tal-Istati Membri li jimplimentaw l-għażliet politiċi nazzjonali tagħhom, iżda ma jieħdux din il-kompetenza mid-dritt tal-Unjoni ( 83 )u dan id-dritt ma jiddefinixxix l-eżerċizzju tagħha ( 84 ).

103. Minkejja dan, kif ġie rrilevat fil-punti 85 sa 87 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-ġurisprudenza “ERT” għandha ġustifikazzjonijiet normattivi: (1) il-ħtieġa li tiġi żgurata l-uniformità u l-effettività tal-libertajiet ta’ moviment, (2) l-obbligu li t-Trattat FUE jiġi interpretat, fiċ-ċirkustanzi kollha, b’mod li jirrispetta d-drittijiet fundamentali u (3) il-ħtieġa li tingħata deċiżjoni fuq dawn id-drittijiet sabiex tinqata’ l-kawża dwar dawn il-libertajiet.

104. Madankollu, jekk tiġi segwita l-filosofija proposta mill-Kummissjoni f’din il-kawża, dawn il-ġustifikazzjonijiet ma jreġġgħux iktar: (1) diffiċilment jista’ jiġi sostnut li hemm riskju għall-uniformità u l-effettività tal-libertajiet ta’ moviment li għandhom jiġu indirizzati — peress li l-leġiżlazzjoni nazzjonali, fi kwalunkwe każ, ma hijiex kompatibbli ma’ dawn il-libertajiet —, (2) ma hijiex iktar kwistjoni ta’ interpretazzjoni tat-Trattat FUE fid-dawl tad-drittijiet fundamentali, iżda tal-applikazzjoni awtonoma ta’ dritt fundamentali u (3) intervent fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-drittijiet fundamentali ma huwiex neċessarju sabiex tiġi deċiża l-kawża dwar dawn il-libertajiet. Jibqa’ biss l-argument tal-“kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni”, mifhuma mhux fid-dimensjoni funzjonali tagħha iżda b’mod purament formali: hemm deroga mid-dritt tal-Unjoni, u allura il-Karta hija applikabbli. Madankollu, m’iniex konvint li dan l-argument jipprovdi ġustifikazzjoni normattiva suffiċjenti biex jilleġittima l-istħarriġ, mill-Qorti tal-Ġustizzja, ta’ politika nazzjonali abbażi tad-drittijiet fundamentali li tagħha hija tiżgura r-rispett ( 85 ).

105. Fit-tieni lok, id-dħul fis-seħħ tal-Karta ma jistax jiġġustifika l-estensjoni tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tad-drittijiet fundamentali f’sitwazzjonijiet ta’ “deroga”. F’dan ir-rigward, ma nistax ma nfakkarx, li din tal-aħħar ma kellhiex preċiżament testendi l-kompetenzi tal-Unjoni ( 86 ). Estensjoni tal-ġurisprudenza “ERT” tkun, barra minn hekk, żbaljata storikament, fid-dawl tal-proċess ta’ adozzjoni ta’ dan l-istrument.

106. Fil-fatt, għandu jitfakkar li l-Artikolu 51(1) tal-Karta, li permezz tiegħu din torbot lill-Istati Membri biss meta “jimplimentaw” id-dritt tal-Unjoni, kien is-suġġett ta’ proċess editorjali tal-inqas imqanqal, li matulu ħarġet il-biża’ li l-Karta tiġi applikata b’mod wiesa’ mill-Qorti tal-Ġustizzja biex tikkontrolla l-liġijiet nazzjonali ( 87 ). Ir-riżultat, kif kulħadd jaf, huwa ambigwu: minn naħa, il-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, fil-verżjoni finali tagħha, tidher li teskludi sitwazzjonijiet ta’ “deroga” iżda, min-naħa l-oħra, l-ispjegazzjonijiet li jakkumpanjaw il-Karta ( 88 ) jsemmu is-sentenza ERT. Madankollu, minn dan il-proċess toħroġ xewqa ċara għall-prudenza fl-applikazzjoni tal-Karta għall-politiki nazzjonali: din għandha tapplika qabel kollox għall-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi tal-Unjoni u f’każijiet limitati “biss” għall-Istati Membri. Fid-dawl tat-termini magħżula mil-awturi tal-Karta fl-imsemmi Artikolu 51(1) u minkejja l-ispjegazzjonijiet dwar il-Karta, din il-prudenza hija partikolarment rilevanti fir-rigward ta’ sitwazzjonijiet ta’ “deroga”.

107. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja setgħet leġittimament, fis-sentenza Åkerberg Fransson ( 89 ), tafferma l-kontinwità tal-kompetenza tagħha fil-qasam tad-drittijiet fundamentali ( 90 ), u b’hekk tiżgura konsistenza opportuna bejn il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta u dak tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. Min-naħa l-oħra, ikun diffiċilment konformi mar-rieda tal-awturi tal-Karta li wieħed imur lil hinn minn dak li kien isir qabilha f’dawn is-sitwazzjonijiet ta’ “deroga”. B’mod partikolari, m’iniex ċert li l-eżami ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali fid-dawl tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta meta dan ma jkunx meħtieġ biex tiġi solvuta l-kwistjoni tal-libertajiet ta’ moviment huwa konsistenti mal-loġika sottostanti għal-limitu impost, minn dawn l-istess awturi, fl-Artikolu 51(1) tagħha. Ikun iktar inkonsistenti ma’ din il-loġika, pereżempju, li wieħed jaħtaf l-opportunità ta’ ostakolu għal-libertà ta’ moviment tal-oġġetti sabiex tiġi riveduta l-leġiżlazzjoni nazzjonali, b’mod distint u awtonomu, mill-perspettiva ta’ dritt fundamentali rikonoxxut lill-ħaddiema, bħall-Artikolu 31 tal-Karta (“Kundizzjonijiet ta’ xogħol ġusti u ekwi”).

108. Fit-tielet lok, għandu jitfakkar li, fl-Unjoni Ewropea, id-drittijiet fundamentali huma suġġetti għal sistema ta’ protezzjoni f’diversi livelli, li tinvolvi l-kostituzzjonijiet nazzjonali u l-KEDB, li għaliha l-Istati Membri kollha huma partijiet ( 91 ).

109. Għalhekk, il-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tagħtix deċiżjoni, f’sitwazzjoni ta’ “deroga”, dwar kwistjoni ta’ drittijiet fundamentali ma jfissirx, fuq livell sistematiku, li hemm nuqqasijiet fil-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini tal-Unjoni. Dawn għandhom ir-rimedji nazzjonali u, meta dawn ir-rimedji jiġu eżawriti, jistgħu jippreżentaw rikors quddiem il-Qorti EDB.

110. L-intervent tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kamp tad-drittijiet fundamentali għandu għalhekk jiffoka fuq l-oqsma li effettivament jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tagħha, jiġifieri, l-ewwel nett, l-azzjoni tal-Unjoni nfisha u tal-Istati Membri meta jkunu qed jimplimentaw il-politiki tagħha ( 92 ). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha twettaq l-inkarigu tagħha bl-ikbar determinazzjoni ( 93 ). F’sitwazzjoni ta’ “deroga”, min-naħa l-oħra, hija tabilħaqq ir-responsabbiltà tal-Unjoni u tal-Qorti tal-Ġustizzja li jintervjenu meta dan ma jkunx meħtieġ biex tissolva l-kwistjoni tal-libertajiet ta’ moviment u tiġi żgurata l-unità jew l-effikaċja tad-dritt tal-Unjoni?

111. Bħala l-interpretu suprem tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha responsabbiltà li tiżgura li dawn id-drittijiet jiġu rrispettati fl-isfera tal-kompetenza tal-Unjoni ( 94 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex, kuntrarjament għall-qrati kostituzzjonali nazzjonali u l-Qorti EDB, mandat speċifiku li tippenalizza kull ksur tad-drittijiet fundamentali mill-Istati Membri. Għalhekk, nista’ biss nagħtiha parir biex, fis-sitwazzjonijiet ta’ “deroga”, tagħti interpretazzjoni stretta tal-kompetenza tagħha f’dan il-qasam.

112. Dan kollu jwassalni sabiex nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja, prinċipalment, li tiċħad it-tieni lment tal-Kummissjoni.

d) Sussidjarjament: in-natura superfluwa ta’ eżami separat tal-Artikolu 17 tal-Karta f’din il-kawża

113. Jekk wieħed jassumi li l-Qorti tal-Ġustizzja tqis li hija kompetenti sabiex tiddeċiedi fuq it-tieni lment tal-Kummissjoni, nikkonkludi, sussidjarjament, li, eżami separat tal-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji fid-dawl tal-Artikolu 17 tal-Karta huwa superfluwu.

114. Fil-fatt, jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li leġiżlazzjoni nazzjonali li tirrestrinġi l-libertajiet ta’ moviment tirrestrinġi wkoll id-drittijiet stabbiliti fl-Artikolu 15 (“Il-libertà professjonali u d-dritt għax-xogħol”), l-Artikolu 16 (“Il-libertà tal-intrapriża”) u fl-Artikolu 17 (“Id-dritt għall-proprjetà”) tal-Karta. Barra minn hekk, sa fejn tali restrizzjoni ma tistax tkun iġġustifikata fil-kuntest ta’ dawn il-libertajiet ta’ moviment, lanqas ma hija ammissibbli, skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta ( 95 ), meta mqabbla mal-imsemmija Artikoli 15, 16 u 17 ( 96 ).

115. Il-Kummissjoni ssostni, madankollu, li minkejja li analiżi separata skont l-Artikoli 15 u 16 tal-Karta ma tkunx ġustifikata b’mod ġenerali — peress li l-kontenut ta’ dawn l-artikoli jikkoinċidi ma’ dak tal-libertajiet ta’ moviment iggarantiti mit-Trattat FUE –, tali analiżi hija meħtieġa f’dan il-każ, peress li l-kontenut tal-Artikolu 17 tal-Karta huwa iktar wiesa’ minn dak tal-moviment liberu tal-kapital jew tal-libertà ta’ stabbiliment.

116. Dan l-argument ma jikkonvinċinix. Mill-bidu nirrileva li, fil-ġurisprudenza msemmija fil-punt 114 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għamlitx distinzjoni bejn l-Artikoli 15, 16 u 17 tal-Karta, għal raġuni sempliċi, fil-fehma tiegħi: id-dritt għall-proprjetà huwa dritt ekonomiku protett, bħal-libertà professjonali u l-libertà ta’ intrapriża, taħt il-libertajiet tal-moviment, b’mod li l-kontenut rispettiv tagħhom jikkoinċidi, jekk mhux għalkollox, tal-inqas, b’mod wiesa’ ( 97 ). B’mod partikolari, kif fakkart fil-kuntest tal-analiżi tal-ewwel ilment ( 98 ), il-leġiżlazzjonijiet nazzjonali li jirrestrinġu l-aċċess għall-proprjetà, b’mod partikolari tal-art, jew jirregolaw l-użu tagħha jikkostitwixxu restrizzjonijiet għall-moviment liberu tal-kapital (prinċipalment) u l-libertà ta’ stabbiliment (b’mod anċillari).

117. Madankollu, fir-rigward ta’ leġiżlazzjoni bħall-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, hemm koinċidenza sħiħa bejn id-dritt għall-proprjetà u l-moviment liberu tal-kapital.

118. Fil-fatt, fis-sentenza SEGRO u Horváth, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “mill-għan tagħha stess”, leġiżlazzjoni li tipprevedi l-estinzjoni tad-drittijiet ta’ użufrutt akkwistati kuntrattwalment fuq art agrikola tikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-moviment liberu tal-kapital, minħabba li l-imsemmija leġiżlazzjoni “ċċaħħad lill-persuna kkonċernata kemm mill-possibbiltà li tkompli tgawdi mid-dritt li akkwistat […], kif ukoll mill-possibbiltà li tittrasferixxi din tal-aħħar” ( 99 ). L-istess raġunijiet iwasslu għall-konklużjoni li l-leġiżlazzjoni kontenzjuża tinkludi “ċaħda ta’ proprjetà” pprojbita fl-Artikolu 17(1) tal-Karta ( 100 ).

119. Barra minn hekk, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-leġiżlazzjoni kontenzjuża ma tistax tiġi ġġustifikata, skont l-Artikoli 63 u 65 TFUE, b’kont meħud, b’mod partikolari, tal-elementi ta’ natura li juru l-inkompatibbiltà ta’ din il-leġiżlazzjoni mal-Artikolu 17 u l-Artikolu 52(1) tal-Karta, jiġifieri, minn naħa, il-fatt li miżuri inqas intrużivi għad-drittijiet ta’ użufrutt ikkonċernati setgħu ġew adottati sabiex jiġu implimentati l-għanijiet segwiti mill-Ungerija ( 101 ) u, min-naħa l-oħra, in-nuqqas ta’ mekkaniżmu ta’ kumpens adegwat għad-detenturi ta’ użufrutt affettwati ( 102 ).

120. Fi kliem ieħor, l-analiżi li għandha ssir biex tistabbilixxi kemm interferenza mad-drittijiet iggarantiti fl-Artikolu 63 TFUE u fl-Artikolu 17 tal-Karta kif ukoll l-impossibbiltà li din l-interferenza tiġi ġġustifikata, hija bbażata fuq l-istess elementi, li jwasslu għal riżultat essenzjalment identiku.

121. F’dan il-kuntest, l-artifiċjalità li tirriżulta minn eżami separat tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża fid-dawl tal-Artikolu 17 tal-Karta tirriżulta mill-eżami li sar qabel abbażi tal-Artikolu 63 TFUE, jirriżulta wkoll mill-fatt li, fil-kuntest tat-tieni lment, il-partijiet essenzjalment ressqu l-istess argumenti bħal dawk fil-kuntest tal-ewwel ilment — jew sempliċement jirreferu għalihom.

122. Lanqas ma jien konvint mill-argument tal-Kummissjoni li jgħid li eżami separat tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża skont l-Artikolu 17 tal-Karta, huwa essenzjali biex tiġi żgurata pożizzjoni aħjar lill-individwi quddiem il-qrati nazzjonali, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ rikorsi eventwali għad-danni kontra l-Istat Ungeriż.

123. Fil-fatt, għandi dubji serji dwar il-valur miżjud li jista’ jkollha l-konstatazzjoni ta’ ksur tal-Artikolu 17 tal-Karta għall-persuni kkonċernati. L-interessi tagħhom huma diġà protetti mill-Artikolu 63 TFUE, li jikkostitwixxi regola ta’ effett dirett li tista’ tiġi invokata quddiem il-qorti nazzjonali. Dan l-aħħar artikolu “jikkritika” lil-leġiżlazzjoni kontenzjuża għall-istess problemi bħal dawk punibbli mill-imsemmi Artikolu 17 — iċ-ċaħda tal-proprjetà mingħajr kumpens — u fl-istess ħin jagħtihom id-dritt għal kumpens ġust għall-privazzjoni tagħhom. Fil-qosor, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tfallix fil-kompitu tagħha li tissalvagwardja d-drittijiet li l-individwi jiksbu mid-dritt tal-Unjoni meta ma tiddeċidix dwar dan l-aħħar artikolu. B’mod partikolari, fir-rigward ta’ kwalunkwe kawża għad-danni li tirriżulta mir-responsabbiltà tal-Istat, il-kundizzjonijiet stabbiliti mid-dritt tal-Unjoni fil-qasam ( 103 ) diġà jistgħu jiġu sodisfatti minħabba l-inkompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża mal-Artikolu 63 TFUE. F’dan il-kuntest, li wieħed iżid ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni invokati ma jippermettix lill-imsemmija individwi jinvokaw dannu ikbar.

124. Il-ħtieġa ta’ eżami bħal dan tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża fid-dawl tal-Artikolu 17(1) tal-Karta lanqas ma tista’ titwettaq, fil-fehma tiegħi, għal uniku għan sabiex il-Kummissjoni tkun tista’ titlob multa jew penalità ikbar kontra l-Ungerija fi proċedura futura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu fuq ksur. Peress li l-libertajiet ta’ moviment iggarantiti mit-Trattat FUE jikkostitwixxu regoli fundamentali tad-dritt primarju tal-Unjoni, ksur ta’ waħda minn dawn il-libertajiet huwa diġà kkunsidrat, fih innifsu, bħala “serju” għall-kalkolu ta’ sanzjonijiet finanzjarji ( 104 ). Ma narax x’tista’ żżid konstatazzjoni ta’ ksur tad-dritt ta’ proprjetà fl-ekwazzjoni f’din il-kawża.

125. Fl-aħħar nett, l-eżami indipendenti tal-Artikolu 17(1) ma jistax jiġi impost biss għas-sempliċi raġuni li l-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu hija proċedura oġġettiva u li, għalhekk, hija l-Kummissjoni li għandha tiddetermina r-regoli allegatament miksura mill-Istat Membru, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja hija meħtieġa teżamina jekk in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jeżistix jew le ( 105 ).

126. F’dan ir-rigward, ta’ min ifakkar li l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 258 TFUE hija intiża sabiex jiġi kkonstatat aġir ta’ Stat Membru li jikser id-dritt tal-Unjoni. L-għan ta’ din il-proċedura huwa li dawn in-nuqqasijiet u l-konsegwenzi tagħhom jiġu eliminati b’mod effettiv ( 106 ). Issa, f’dan il-każ, kif ipprovajt nuri, l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17(1) tal-Karta jipproteġu l-istess interessi u jippenalizzaw l-istess ostakli fil-leġiżlazzjoni nazzjonali. Konsegwentement, tweġiba mill-perspettiva tal-ewwel artikolu biss hija biżżejjed biex jintlaħaq dan l-għan.

127. Mill-bqija, sa fejn naf jien, fil-kuntest tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ma teżaminax leġiżlazzjoni nazzjonali fid-dawl tal-Karta sussidjarjament, meta din il-leġiżlazzjoni diġà tmur kontra regola oħra tad-dritt tal-Unjoni ( 107 ). Is-sentenza SEGRO u Horváth tipprovdi eżempju ta’ dan l-approċċ. Din hija, fil-fehma tiegħi, politika tajba ġudizzjarja ( 108 ), u tkun ħasra, fil-fehma tiegħi, li wieħed jirrinunzja għaliha fil-kuntest tal-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.

e) B’mod sussidjarju: analiżi tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża fid-dawl tal-Artikolu 17 tal-Karta

128. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma tikkondividix l-opinjoni tiegħi u tagħżel li teżamina l-leġiżlazzjoni kontenzjuża fid-dawl tal-Artikolu 17 tal-Karta, nagħmel, sussidjarjament, l-osservazzjonijiet li ġejjin.

1) Kunsiderazzjonijiet preliminari

129. Id-dritt fundamentali tal-proprjetà ilu jeżisti fost il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura r-rispett tagħhom ( 109 ). Dan id-dritt issa huwa stabbilit fl-Artikolu 17 tal-Karta, li l-paragrafu 1 ( 110 ) tiegħu jipprevedi li “[k]ull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt. L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skond il-kondizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku”.

130. L-ispjegazzjonijiet relatati mal-Karta jispeċifikaw li, skont l-Artikolu 52(3) tagħha, id-dritt għall-proprjetà rikonoxxut fl-Artikolu 17(1) tagħha, għandu l-istess tifsira u l-istess portata bħal dak iggarantit fl-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB ( 111 ). Għaldaqstant hemm lok li biex wieħed jinterpreta l-ewwel dritt, irid jiffoka fuq it-tifsira li l-Qorti EDB tagħti lit-tieni wieħed ( 112 ).

131. Fid-dawl ta’ dawn iż-żewġ testi, fil-bqija ta’ dawn il-konklużjonijiet, ser nagħti r-raġunijiet li għalihom, fil-fehma tiegħi, id-drittijiet ta’ użufrutt imħassra skont l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji jikkostitwixxu “proprjetà” (2), “akkwistata legalment” (3), il-leġiżlazzjoni kontenzjuża tostakola dawn id-drittijiet u tammonta għal “ċaħda ta’ proprjetà” (4) li ma tistax tiġi ġġustifikata (5).

2) Dwar il-kunċett ta’ “proprjetà”

132. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB dwar l-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB u dwar dik tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 17(1) tal-Karta, il-kunċett ta’ “proprjetà” protett taħt id-dritt fundamentali għall-proprjetà għandu portata awtonoma, jiġifieri indipendenti mill-klassifikazzjonijiet fid-dritt intern, u ma huwiex limitat għall-proprjetà stricto sensu ( 113 ).

133. Skont il-Qorti EDB, sabiex jiġi ddeterminat jekk persuna għandhiex “proprjetà”, għandu jiġi eżaminat jekk iċ-ċirkustanzi, ikkunsidrati flimkien, għamlux lil dan id-detentur ta’ “interess sostanzjali” protett mill-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 għall-KEDB. Għalhekk, hija protetta mhux biss il-“proprjetà attwali” imma wkoll il-“valuri patrimonjali” kollha, inklużi d-djun li permezz tagħhom din il-persuna tista’ tippretendi li jkollu tal-inqas, fid-dawl tad-dritt intern, aspettattiva leġittima u raġonevoli li jikseb it-tgawdija effettiva ta’ dritt għall-proprjetà ( 114 ).

134. Il-Qorti tal-Ġustizzja tqis, min-naħa tagħha, li l-“proprjetà” imsemmija fl-Artikolu 17(1) tal-Karta hija “id-drittijiet li għandhom valur patrimonjali” li minnhom tirriżulta, fid-dawl tal-ordinament ġuridiku, “pożizzjoni ġuridika miksuba li tippermetti li dawn id-drittijiet jiġu eżerċitati b’mod awtonomu minn u favur il-proprjetarju tagħhom” ( 115 ). Għalkemm il-kliem huwa fformulat b’mod differenti minn dak tal-Qorti EDB, l-interessi garantiti huma, fil-fehma tiegħi, essenzjalment l-istess.

135. Skont it-test adottat mill-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex jiġi ddeterminat jekk id-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni f’din il-kawża humiex “proprjetà” protetta, għandu jiġi vverifikat jekk humiex sodisfatti żewġ kundizzjonijiet, jiġifieri, minn naħa, jekk dawn id-drittijiet għandhomx valur patrimonjali u, min-naħa l-oħra, jekk minn dawn id-drittijiet, tirriżultax pożizzjoni legali miksuba li tippermetti eżerċizzju awtonomu tagħhom mid-detentur tagħhom u għall-benefiċċju tiegħu.

136. Fir-rigward tal-ewwel kundizzjoni, nosserva, bħalma tagħmel il-Kummissjoni, li dritt ta’ użufrutt jikkonferixxi lid-detentur tiegħu kontroll parzjali ta’ xi ħaġa ta’ ħaddieħor. Jippermetti l-użu tagħha (usus) u l-ġbir tad-dħul minnha (fructus) filwaqt li d-dritt ta’ disponiment tal-ħaġa (abusus) jibqa’ tal-proprjetarju – li, minħabba l-prerogattivi mnaqqsa tiegħu, jissejjaħ nudu proprjetarju (“bare owner”) ( 116 ). Bħala tali, l-użufrutt huwa tradizzjonalment ikkunsidrat bħala żmembrar tad-dritt għall-proprjetà jew bħala dritt in rem limitat li jrid jiġi kkwalifikat bħala servitù personali ( 117 ).

137. Dritt li jippermetti tgawdija tal-oġġett b’dan il-mod huwa inkontestabbilment element ta’ ġid għad-detentur tiegħu u, għaldaqstant, għandu valur patrimonjali. Barra minn hekk, infakkar li d-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni f’din il-kawża jirrigwardaw art agrikola u jippermettu attività ekonomika fuq dik l-art. Tali drittijiet għandhom għalhekk valur patrimonjali sostanzjali. F’dan ir-rigward, għall-kuntrarju ta’ dak li donnu qed jissuġġerixxi l-Gvern Ungeriż, iċ-ċirkustanzi li skonthom l-użufrutt inkwistjoni kienu ġew stabbiliti b’kuntratt u taw biss lid-detenturi tagħhom, ipotetikament, kontroll parzjali tal-artijiet ikkonċernati, huma irrilevanti ( 118 ).

138. Din l-interpretazzjoni ma hijiex ikkontestata mill-argument, imressaq mill-Gvern Ungeriż waqt is-seduta, li jgħid li d-drittijiet ta’ użufrutt bħal dawn ma kinux trasferibbli u għaldaqstant, skont dan il-gvern, ma kellhomx valur tas-suq.

139. Fil-fatt, kwalunkwe restrizzjoni legali jew kuntrattwali fir-rigward tat-trasferibbiltà ta’ dawn id-drittijiet ta’ użufrutt ( 119 ) ma taffettwax in-natura patrimonjali ta’ dawn id-drittijiet. F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jiġi osservat li d-drittijiet inkwistjoni ġew ittrasferiti, fil-kuntest ta’ relazzjoni kuntrattwali, mis-sidien tal-artijiet lill-użufruttwarji. Kif irrikonoxxa l-Gvern Ungeriż waqt is-seduta, il-kostituzzjoni ta’ dawn id-drittijiet tat lok għal kontribuzzjoni finanzjarja. Dawn iċ-ċirkustanzi juru, fihom infushom, din il-patrimonjalità ( 120 ).

140. Fir-rigward tat-tieni kundizzjoni, huwa inutli li wieħed ifakkar li, sa fejn l-użufrutt huwa dritt in rem, id-drittijiet li jagħti lid-detentur tiegħu huma drittijiet esklużivi, jiġifieri infurzabbli kontra kulħadd ( 121 ). Għalhekk, mid-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni f’din il-kawża rriżultat manifestament pożizzjoni legali kweżita li tippermetti eżerċizzju awtonomu ta’ dawn id-drittijiet mid-detenturi tagħhom u għall-benefiċċju tagħhom.

3) Fuq il-kunċett ta’ “akkwistata legalment”

141. Infakkar li, skont il-Gvern Ungeriż, id-drittijiet ta’ użufrutt imneħħija permezz tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża ma jibbenefikawx mill-protezzjoni prevista fl-Artikolu 17(1) tal-Karta, minħabba li l-akkwist tagħhom kien illegali u invalidu ab initio fid-dawl tar-regoli tad-dritt ċivili applikabbli.

142. Fil-fatt, minn naħa, sa fejn dawn id-drittijiet ġew ikkostitwiti qabel l-1 ta’ Jannar 2002 għall-benefiċċju ta’ persuni mhux residenti, l-akkwist tagħhom minn dawn il-persuni kien suġġett, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fil-qasam tal-kontroll tal-kambju, għal awtorizzazzjoni maħruġa mill-awtorità responsabbli mill-kambju, jiġifieri l-Bank Nazzjonali tal-Ungerija. Madankollu, jirriżulta minn indikazzjoni pprovduta minn din l-istituzzjoni li, f’dak li jirrigwarda l-akkwist ta’ drittijiet ta’ użufrutt fuq artijiet agrikoli, qatt ma saret talba għal awtorizzazzjoni tal-kambju. Issa, fin-nuqqas ta’ tali awtorizzazzjoni, l-użufrutt inkwistjoni ma kinux ikkostitwiti b’mod validu.

143. Min-naħa l-oħra, il-kuntratti li permezz tagħhom ġew ikkostitwiti dawn l-użufrutt allegatament ġew konklużi bi frodi, biex tiġi evitata l-projbizzjoni legali fuq persuni fiżiċi li ma għandhomx nazzjonalità Ungeriża u fuq il-persuni ġuridiċi biex jakkwistaw is-sjieda ta’ art agrikola.

144. F’dan ir-rigward, kif tipprovdi l-formulazzjoni tal-Artikolu 17(1) tal-Karta, din id-dispożizzjoni tipproteġi biss il-proprjetà “akkwistata legalment”. Din il-kundizzjoni ma tinsabx fit-test tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB. Għaldaqstant, hija ma għandhiex, fil-fehma tiegħi, tiġi interpretata b’mod wiesa’ wisq — mingħajr ma wieħed ikollu jinżel taħt il-livell ta’ protezzjoni mogħtija minn din id-dispożizzjoni. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, din il-kundizzjoni għandha tiġi meqjusa bħala sodisfatta meta l-akkwist tal-proprjetà inkwistjoni seta’ raġonevolment jitqies validu u legali, sakemm intervjenew miżuri ta’ interferenza kontenzjużi, fid-dawl tal-aspettattivi leġittimi tad-detenturi ta’ din il-proprjetà.

145. F’dan il-każ, fir-rigward tal-allegata invalidità ab initio tal-akkwisti ta’ drittijiet ta’ użufrutt imneħħija mil-leġiżlazzjoni kontenzjuża, fl-ewwel lok, m’iniex konvint li l-Gvern Ungeriż wera verament l-interpretazzjoni tar-regoli tad-dritt ċivili li jipproponi.

146. Fil-fatt, rigward il-fatt li d-detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt imħassra ma kinux kisbu awtorizzazzjoni mill-awtorità responsabbli tal-kambju, jirriżulta ċertament mill-Artikolu 215(1) u (3) tal-Kodiċi Ċivili ta’ qabel li jekk l-approvazzjoni ta’ awtorità pubblika hija meħtieġa għad-dħul fis-seħħ ta’ kuntratt, l-effetti legali tal-invalidità għandhom japplikaw għal dan il-kuntratt jekk din l-approvazzjoni ma hijiex miksuba.

147. Madankollu, minn naħa, kif issostni l-Kummissjoni, u kif ammetta wkoll il-Gvern Ungeriż innifsu fir-risposta tiegħu għall-opinjoni motivata, ebda sentenza mogħtija minn qorti Ungeriża ma qieset in-nuqqas ta’ awtorizzazzjoni ta’ skambju ta’ muniti bħala difett li jiġġustifika li kuntratt ta’ użufrutt bħala null ab initio.

148. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni ssostni li jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-qrati Ungeriżi relatata mal-Artikolu 237(1) u (2) tal-Kodiċi Ċivili ta’ qabel, li, qabel ma tiddikjara li kuntratt speċifiku huwa null, il-qorti għandha, l-ewwel tivverifika jekk huwiex possibbli li tivvalida l-kuntratt inkwistjoni, li huwa l-każ meta r-raġuni tal-invalidità tkun sparixxiet wara li dan ikun ġie konkluż, b’mod partikolari, wara modifika tar-regoli tad-dritt applikabbli. Issa, l-obbligu li tinkiseb awtorizzazzjoni ta’ kambju għall-akkwist ta’ valuri patrimonjali ġie imħassar b’effett mis-16 ta’ Ġunju 2001 ( 122 ). Għaldaqstant, anki jekk wieħed jissupponi li l-kuntratti li bihom ġew ikkostitwiti l-użufrutt inkwistjoni setgħu, f’mument partikolari, ikunu invalidi minħabba nuqqas ta’ awtorizzazzjoni bħal din, dawn il-kuntratti kienu jiġu vvalidati retroattivament minn dik id-data ( 123 ). Din l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali jidhirli li hija perfettament raġonevoli.

149. Fir-rigward tal-allegata raġuni ta’ invalidità minħabba l-evażjoni tar-restrizzjonijiet fuq l-akkwist tal-art agrikola, għal darb’oħra, il-Gvern Ungeriż ma pprovax l-eżistenza ta’ sentenza ta’ qorti nazzjonali li ddikjarat illegali dritt ta’ użufrutt għal din ir-raġuni. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq sentenza tal-Kúria (il-Qorti Suprema, l-Ungerija) fejn din qieset, essenzjalment, li s-sempliċi ħolqien ta’ dritt ta’ użufrutt fuq art agrikola ma jistax, fih innifsu, jiġi kkunsidrat bħala tali evażjoni.

150. Fit-tieni lok, anki kieku l-interpretazzjoni tar-regoli tad-dritt ċivili nazzjonali ssuġġerita mill-Gvern Ungeriż tkun korretta, dan ma jimpedixxix li l-użufrutt inkwistjoni jitqiesu bħala proprjetà “akkwistata legalment”, fid-dawl tal-aspettattivi leġittimi li ċ-ċirkustanzi ħolqu, fil-fehma tad-detenturi tagħhom.

151. F’dan ir-rigward, infakkar li, wara l-emendi leġiżlattivi introdotti matul is-snin 1991 u 1994 biex il-persuni fiżiċi li ma għandhomx nazzjonalità Ungeriża u l-persuni ġuridiċi ma jitħallewx jakkwistaw art agrikola, kwalunkwe persuna baqgħet, probabbilment, libera li takkwista dritt ta’ użufrutt fuq tali art. Kien biss mill-1 ta’ Jannar 2002 li l-Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva ġiet emendata sabiex teskludi wkoll il-possibbiltà li jiġi kkostitwit kuntrattwalment dritt ta’ użufrutt fuq artijiet agrikoli għall-benefiċċju ta’ dawn il-persuni fiżiċi jew ġuridiċi. Issa, id-drittijiet koperti minn dan ir-rikors huma dawk ikkostitwiti qabel din id-data.

152. B’hekk, kif issostni l-Kummissjoni, id-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni kienu ġew ikkostitwiti — għall-inqas fl-apparenza — legalment u rreġistrati bis-sħiħ fir-reġistru tal-artijiet mill-awtoritajiet pubbliċi kompetenti. Din ir-reġistrazzjoni tikkostitwixxi ċirkustanza deċiżiva ( 124 ), minħabba l-importanza tagħha fil-livell probatorju ( 125 ) u fil-livell tal-infurzabbiltà tad-drittijiet inkwistjoni fir-rigward ta’ partijiet terzi ( 126 ). Barra minn hekk, ħadd ma kien xeħet dubji dwar il-legalità ta’ dawn id-drittijiet sal-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża — potenzjalment għal bosta snin ( 127 ).

153. Il-Gvern Ungeriż ma jistax, f’dan il-kuntest, jikkonfuta l-eżistenza ta’ tali aspettattivi leġittimi billi jinvoka l-mala fede tad-detenturi ta’ użufrutt ikkonċernati. Fil-fatt, il-mala fede ma tistax tiġi preżunta, iżda ppruvata ( 128 ). Kif issostni l-Kummissjoni, dan il-Gvern ma jistax jillimita ruħu li jafferma in abstracto, mingħajr eżami każ b’każ, li kwalunkwe użufruttwarju li ma għandux parentela mill-qrib mal-proprjetarju tal-art, u li sempliċement uża l-opportunitajiet li kien joffrilu l-qafas legali eżistenti, aġixxa in mala fede.

4) Fuq il-kunċett ta’ “ċaħda” tal-proprjetà

154. Bħal fil-każ tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB ( 129 ), l-Artikolu 17(1) tal-Karta jinkludi tliet regoli distinti, jiġifieri regola ġenerali (l-ewwel sentenza, “Kull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni...”), regola dwar iċ-ċaħda ta’ proprjetà (it-tieni sentenza, “L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha...”) u regola dwar ir-regolamentazzjoni tal-użu tal-proprjetà (it-tielet sentenza, “L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi...”).

155. Kif indikajt, il-leġiżlazzjoni kontenzjuża tinvolvi indħil fid-dritt fundamentali għall-proprjetà tad-detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt milquta minnha, li jammonta għal ċaħda ta’ din il-proprjetà (it-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1)).

156. Fil-fatt, jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB li tali ċaħda teżisti fil-każ tat-trasferiment ta’ proprjetà li jirriżulta minn disponiment formali tal-proprjetà ( 130 ).

157. Issa, minn naħa, il-leġiżlazzjoni kontenzjuża, billi neħħiet ex lege ċerti drittijiet ta’ użufrutt eżistenti fuq art agrikola, effettivament ċaħħdet lid-detenturi mid-drittijiet inkwistjoni. Dawn il-persuni ġew effettivament imċaħħda mid-dritt tal-użu (usus) u mid-dritt tal-ġbir tal-frott (fructus) mill-artijiet ikkonċernati ( 131 ).

158. Min-naħa l-oħra, wara t-tneħħija tad-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni, l-attributi ta’ proprjetà li dawn l-istess persuni kellhom fuq l-art agrikola inkwistjoni (— usus u fructus) — ġew ittrasferiti — jew, b’mod iktar preċiż, ingħataw lura — lis-sidien tal-art. Kif issostni ġustament il-Kummissjoni, il-fatt li dan it-trasferiment ma kienx ta’ benefiċċju għall-Istat innifsu, iżda għal individwu — is-sid — huwa irrilevanti ( 132 ).

159. B’hekk, iż-żewġ komponenti taċ-ċaħda tal-proprjetà — evizzjoni u trasferiment — huma, fil-fehma tiegħi, preżenti f’dan il-każ.

5) Fuq il-possibbiltà ta’ ġustifikazzjoni ta’ tali ċaħda ta’ proprjetà

160. Il-kwistjoni ta’ ġustifikazzjoni possibbli tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża, titlob, preliminarjament, kjarifika fir-rigward tal-metodoloġija li għandha tiġi applikata.

161. F’dan ir-rigward, fil-kuntest tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB, it-test tal-ġustifikazzjoni ta’ miżura li tinvolvi ċ-ċaħda tal-proprjetà jikkonsisti fil-verifika, qabelxejn, kif provdut fit-test, ta’ jekk din iċ-ċaħda saritx “fl-interess pubbliku” u “bla ħsara għall-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali”.

162. Sussegwentement, skont ir-rekwiżiti stabbiliti fil-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, għandu jiġi ddeterminat jekk il-leġiżlatur nazzjonali sabx “bilanċ ġust bejn ir-rekwiżiti ta’ interess ġenerali tal-komunità u l-imperattivi tas-salvagwardja tad-drittijiet fundamentali tal-individwu”, li jimplika l-verifika tal-eżistenza ta’ “relazzjoni raġonevoli ta’ proporzjonalità bejn il-mezzi użati u l-għan imfittex minn kull miżura li ċċaħħad persuna mill-proprjetà tagħha” ( 133 ).

163. Sabiex jiġi ddeterminat jekk iċ-ċaħda tal-proprjetà inkwistjoni tosservax il-bilanċ ġust, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha b’mod partikolari tistħarreġ jekk din timponix “piż sproporzjonat” fuq l-individwu affettwat ( 134 ). Sabiex jiġi evalwat jekk dan huwiex il-każ, il-Qorti EDB tikkunsidra l-kundizzjonijiet ta’ kumpens għad-danni ( 135 ). Skont ġurisprudenza stabbilita ta’ din il-qorti, mingħajr il-ħlas ta’ “somma raġonevoli fir-rigward tal-valur tal-proprjetà” ( 136 ), ċaħda ta’ proprjetà tikkostitwixxi normalment preġudizzju eċċessiv u nuqqas totali ta’ kumpens jista’ biss jiġi ġġustifikat taħt l-Artikolu 1, f’ċirkustanzi eċċezzjonali ( 137 ). Barra minn hekk, sabiex jissodisfa r-rekwiżit ta’ proporzjonalità, dan il-kumpens għandu jseħħ f’terminu raġonevoli ( 138 ).

164. Fis-sistema tal-Karta, l-affarijiet jidhru aktar ikkumplikati. Minn naħa, skont il-kliem tal-Artikolu 17(1) tagħha, miżura li tinvolvi ċ-ċaħda tal-proprjetà tista’ sseħħ biss (1) għal raġuni ta’ interess pubbliku, (2) jekk tkun prevista mil-liġi u (3) b’kumpens “ġust” u “f’waqtu” — dawn l-aħħar żewġ elementi li jikkostitwixxu kodifikazzjoni tar-rekwiżiti stabbiliti fil-ġurisprudenza tal-Qorti EDB.

165. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 52(1) tal-Karta japplika bħala “klawżola ta’ deroga ġenerali”. Issa, b’mod konformi ma’ din id-dispożizzjoni, kull limitazzjoni fl-eżerċizzju tad-dritt għall-proprjetà għandha tkun (4) prevista mil-liġi, (5) tirrispetta l-“essenza” ta’ dan id-dritt u (6) tikkonforma mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, li min-naħa tiegħu, jirrikjedi li din il-limitazzjoni tkun (a) meħtieġa u (b) tilħaq effettivament objettiv ta’ interess ġenerali rrikonoxxut mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ oħrajn.

166. Madankollu, fid-dawl tar-rekwiżit, li jirriżulta mill-Artikolu 52(3) tal-Karta, li ma jinkisibx livell ta’ protezzjoni li huwa inqas minn dak ipprovdut mill-KEDB, jidhirli li dawn id-diversi kundizzjonijiet jistgħu jinġabru flimkien kif ġej: – iċ-ċaħda tal-proprjetà għandha tkun prevista mil-liġi [kundizzjonijiet (2) u (4)], – din iċ-ċaħda għandha ssegwi għan ta’ interess ġenerali [kundizzjonijiet (1) u (6.b)], – dik iċ-ċaħda għandha tkun proporzjonata għal dan il-għan [kundizzjoni (6.a)], u – kumpens raġonevoli fir-rigward tal-valur tal-proprjetà għandu jitħallas fi żmien raġonevoli [kundizzjonijiet (3) u (5) ( 139 )].

167. Għaldaqstant hemm lok, f’dan il-każ, li l-leġiżlazzjoni kontenzjuża tiġi eżaminata fid-dawl ta’ dawn l-erba’ kundizzjonijiet.

i) Ir-rekwiżit tal-legalità

168. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, il-kliem “prevista mil-liġi” jimplika li l-kundizzjonijiet u l-modalitajiet tat-teħid tal-proprjetà inkwistjoni għandhom ikunu definiti b’regoli tad-dritt intern suffiċjentement aċċessibbli, preċiżi u prevedibbli ( 140 ).

169. F’dan il-każ, il-leġiżlazzjoni kontenzjuża tiddikjara b’mod aċċessibbli, preċiż u prevedibbli t-tneħħija tad-drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola għall-benefiċċju ta’ persuni li ma humiex relatati mill-qrib mas-sid tal-art. Barra minn hekk, il-liġi Ungeriża tiddefinixxi eżattament il-persuni li għandhom tali rabta ta’ parentela ( 141 ). Għaldaqstant inqis li din l-ewwel kundizzjoni hija ssodisfatta.

ii) L-eżistenza ta’ għan ta’ interess komuni

170. F’dak li jirrigwarda l-eżistenza ta’ kawża ta’ “benefiċċju pubbliku” li tiġġustifika ċ-ċaħda inkwistjoni, il-Qorti EDB tirrikonoxxi lill-Istati Membri marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni. Din il-qorti tirrispetta l-mod li bih il-leġiżlatur nazzjonali jifhem ir-rekwiżiti tal-“benefiċċju pubbliku”, ħlief meta l-ġudizzju tiegħu jkun “manifestament mingħajr bażi raġonevoli” ( 142 ).

171. Infakkar li l-Gvern Ungeriż invoka tliet għanijiet differenti sabiex jiġġustifika l-leġiżlazzjoni kontenzjuża, jiġifieri għan ta’ politika agrikola, ir-rieda li jiġi ssanzjonat il-ksur tal-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tal-kontroll tal-kambju u l-għan tal-ġlieda, taħt l-ordni pubbliku, kontra prattiki ta’ xiri abbużiv ( 143 ).

172. Fid-dawl tal-marġni ta’ diskrezzjoni li għandhom l-Istati Membri f’dan il-qasam, tali għanijiet jistgħu, fil-fehma tiegħi, jiġu kkunsidrati bħala għanijiet ta’ interess ġenerali rikonoxxuti mill-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 17(1) u tal-Artikolu 52(1) tal-Karta.

iii) Il-proporzjonalità tal-leġiżlazzjoni kontenzjuża

173. Bħala regola ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja, bħall-Qorti EDB, tirrikonoxxi marġni ta’ diskrezzjoni lil-leġiżlatur nazzjonali fir-rigward tal-proporzjonalità ta’ ċaħda ta’ proprjetà ( 144 ).

174. Madankollu, anki fid-dawl ta’ dan il-marġni ta’ diskrezzjoni, jidhirli li ċ-ċaħda tal-proprjetà inkwistjoni ma tistax titqies bħala proporzjonata mal-għanijiet segwiti mill-Ungerija.

175. Minn naħa, l-oneru tal-prova dwar il-proporzjonalità tat-tneħħija ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt ikkonċernati kien jaqa’, fil-fehma tiegħi, fuq dan l-Istat Membru. Madankollu, dan ma ġab l-ebda evidenza għal dan il-għan, u illimita ruħu, essenzjalment, għal li jsostni l-illegalità tad-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni.

176. Min-naħa l-oħra, u fi kwalunkwe każ, il-Kummissjoni indikat li għadd ta’ miżuri inqas drastiċi minn tali tneħħija ex lege kienu jippermettu li jintlaħqu l-għanijiet tal-Ungerija. F’dak li jirrigwarda l-għan ta’ politika agrikola, seta’ kien ikun possibbli li l-użufruttwarju jkun meħtieġ li jżomm l-użu agrikolu tal-art ikkonċernata, skont il-każ, billi jiżgura huwa nnifsu u b’mod effettiv l-isfruttament, taħt kundizzjonijiet li jiżguraw il-vijabbiltà ta’ din tal-aħħar. F’dak li jirrigwarda l-għan ta’ sanzjonar ta’ ksur possibbli tal-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tal-kontroll tal-kambju, sempliċi multi kienu jkunu biżżejjed. Fir-rigward tal-għan tal-ġlieda, abbażi tal-ordni pubbliku, kontra prattiki tax-xiri abbużivi, dan ma jistax jiġġustifika t-tneħħija tad-drittijiet ta’ użufrutt ikkonċernati mingħajr eżami każ b’każ tan-natura frawdolenti reali tagħhom ( 145 ). Mill-bqija, fil-fehma tiegħi, dawn l-għanijiet ma kinux jiġġustifikaw it-tneħħija tad-drittijiet ta’ użufrutt inkwistjoni billi jingħata perjodu tranżitorju daqstant qasir ( 146 ).

iv) L-arranġamenti ta’ kumpens

177. Infakkar li l-leġiżlazzjoni kontenzjuża ma tipprovdix għal mekkaniżmu ta’ kumpens speċifiku għall-użufruttwarji li tteħdilhom il-pussess. Dawn jistgħu biss jiksbu kumpens għad-danni mingħand is-sidien tal-art bħala parti mis-saldu li jrid iseħħ ma’ tmiem l-użufrutt, skont ir-regoli tad-dritt ċivili ( 147 ).

178. Il-Kummissjoni u l-Gvern Ungeriż ma jaqblux dwar ir-regoli speċifiċi li għandhom japplikaw u dwar l-estensjoni tal-kumpens li jista’ jinkiseb mingħand il-proprjetarju mill-użufruttwarju. Din tal-ewwel tikkunsidra li huwa l-paragrafu 2 tal-Artikolu 5:150 tal-Kodiċi Ċivili l-ġdid li għandu japplika ( 148 ), li huwa limitat li jipprevedi r-rimbors, fi tmiem l-użufrutt, tal-ispiża tax-xogħlijiet ta’ rinnovazzjoni u ta’ tiswija straordinarji mwettqa mill-użufruttwarju u fil-prinċipju jaqgħu fuq il-proprjetarju. Għall-kuntrarju, it-tieni wieħed isostni li għandu japplika l-ewwel nett, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 6:180 ta’ dan il-Kodiċi ( 149 ) dwar ir-riżoluzzjoni tal-konsegwenzi tal-impossibbiltà ġuridika li jsir kuntratt, eventwalment issupplimentat b’saldu taħt il-paragrafu 2 tal-Artikolu 5:150. B’kollox, skont dan il-Gvern, l-użufruttwarju jista’ jikseb kumpens għad-dannu ekwivalenti għal parti mill-kumpens finanzjarju li dan tal-aħħar kien inizjalment ħallas għall-użufrutt u għall-investimenti li jkun għamel – għodda, pjantaġġuni, eċċ. – u li jtejbu l-fondi. Il-Kummissjoni twieġeb li, f’kull każ, kumpens simili la jkopri l-investimenti li mhumiex direttament kwantifikabbli iżda li l-użufruttwarju jkun għamel bit-tama li jkompli jgawdi l-art, u lanqas it-telf ta’ qligħ.

179. Fl-opinjoni tiegħi, ikun xi jkun l-artikolu tal-Kodiċi Ċivili Ungeriż applikabbli, l-arranġamenti ta’ kumpens previsti mhumiex konformi mar-rekwiżiti tal-Artikolu 17(1) tal-Karta — u dan, hawnhekk ukoll, minkejja l-marġni ta’ diskrezzjoni li għandha tiġi rikonoxxuta lill-Istati Membri f’dan il-qasam.

180. Fil-fatt, l-ewwel nett, ir-regoli tad-dritt ċivili invokati jitfgħu l-piż tal-irkupru tal-kumpens dovut lilhom fuq l-użufruttwarji affettwati, permezz ta’ proċeduri li jistgħu jieħdu fit-tul u jiswew għali ( 150 ). Issa, il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB għandha tendenza li tindika li leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tħallasx awtomatikament il-kumpens meħtieġ u li teħtieġ li l-individwu affettwat jasserixxi d-dritt tiegħu fil-kuntest ta’ tali proċedura ġudizzjarja ma tissodisfax ir-rekwiżiti tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB ( 151 ).

181. Sussegwentement, dawn l-istess regoli tad-dritt ċivili ma joffrux garanzija li l-użufruttwarju se jakkwista kumpens raġonevoli meta mqabbel mal-valur tal-art tiegħu ( 152 ). Dawn jippermettu, l-iktar l-iktar, li wieħed jirkupra parti mill-kumpens inizjalment mogħti — li, għalhekk, ma tiħux kont tal-valur effettiv tal-użufrutt fil-jum meta dan tneħħa ex lege — u l-ammont ta’ ċerti investimenti magħmula fuq l-art. Barra minn hekk, sa fejn, f’dan il-każ, il-proprjetà li tneħħiet lill-użufruttwarji kienet tikkostitwixxi l-“għodda tax-xogħol” tagħhom il-kumpens għandu neċessarjament ikopri dan it-telf speċifiku, li jfisser li mhux biss għandu jiġi kkumpensat it-telf li sar sal-jum ta’ din it-tneħħija, iżda wkoll evalwazzjoni raġonevoli tat-telf tas-sehem addizzjonali ta’ dħul futur li dawn kienu jibbenefikaw mill-isfruttament tal-art kieku d-drittijiet tagħhom ma kinux tneħħew ( 153 ).

182. Fl-aħħar nett, tali arranġamenti ta’ kumpens iħallu lill-użufruttwarju jaffaċċja r-riskju li dan l-istess sid ikun insolventi u ma jkunx jista’ jħallas dan il-kumpens għad-danni ( 154 ).

183. Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, jiena tal-fehma li l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal-2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, huwa inkompatibbli mal-Artikolu 17(1) tal-Karta.

VI. Konklużjoni

184. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li: 1) L-Ungerija, billi neħħiet ex lege, skont l-Artikolu 108(1) tal-mező- és erdőgazdasági földek forgalmáról szóló 2013. évi CXXII. törvénnyel összefüggő egyes rendelkezésekről és átmeneti szabályokról szóló 2013. évi CCXII. törvény (il-Liġi Nru CCXII tal-2013, li tistabbilixxi diversi Dispożizzjonijiet u Miżuri Tranżitorji fir-rigward tal-Liġi Nru CXXII tal‑2013, dwar il-Bejgħ ta’ Artijiet Agrikoli u Forestali), id-drittijiet ta’ użufrutt u d-drittijiet ta’ użu fuq art agrikola u forestali ikkostitwiti preċedentement favur persuni ġuridiċi jew persuni fiżiċi li ma jistgħux juru rabta ta’ parentela mill-qrib mas-sid tal-art, naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 63 TFUE. 2) Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Fil-bqija ta’ dawn il-konklużjonijiet, nuża, għall-konvenjenza, minn naħa, il-kliem “użufrutt” jew “dritt ta’ użufrutt” biex jindikaw mingħajr distinzjoni id-drittijiet ta’ użufrutt stricto sensu u d-drittijiet ta’ użu kif ukoll, min-naħa l-oħra, l-espressjoni “art agrikola” biex tindika kemm l-artijiet agrikoli kif ukoll l-artijiet forestali.

( 3 ) C-52/16 u C-113/16, EU:C:2018:157, iktar ’il quddiem “is-sentenza SEGRO u Horváth”.

( 4 ) Konklużjonijiet fil-kawżi magħquda SEGRO u Horváth (C-52/16 u C-113/16, EU:C:2017:410).

( 5 ) Artikolu 38(1) tal-földről szóló 1987. évi I. törvény (il-Liġi Nru I tal-1987 dwar l-Art), kif speċifikat mis-26/1987. (VII. 30.) MT rendelet a földről szóló 1987. évi I. törvény végrehajtásáról (id-Digriet Nru 26 tal-Kunsill tal-Ministri tat-30 ta’ Lulju 1987 dwar l-Applikazzjoni tal-Liġi Nru I tal-1987 dwar l-Art) imbagħad mill-A földről szóló 1987. évi I. törvény végrehajtásáról rendelkező 26/1987. (VII. 30.) MT rendelet módosításáról szóló 73/1989. (VII. 7.) (id-Digriet Nru 73 tal-Kunsill tal-Ministri tas-7 ta’ Lulju 1989).

( 6 ) Artikolu 1(5) tal-a külföldiek ingatlanszerzéséről 171/1991. (XII. 27.) Korm. (Digriet Governattiv Nru 171 tas-27 ta’ Diċembru 1991).

( 7 ) Liġi emendata mil-Liġi Nru CXVII tal-2001 li temenda l-[Liġi tal-1994 dwar l-Art Produttiva].

( 8 ) Skont il-Kapitolu 3(2) tal-Anness X għall-Att li jirrigwarda l-kundizzjonijiet tal-adeżjoni fl-Unjoni Ewropea tar-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika tal-Estonja, ir-Repubblika ta’ Ċipru, ir-Repubblika tal-Latvja, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika tal-Ungerija, ir-Repubblika ta’ Malta, ir-Repubblika tal-Polonja, ir-Repubblika tas-Slovenja u r-Repubblika tas-Slovakkja u l-aġġustamenti għat-trattati li fuqhom hija stabbilita l-Unjoni Ewropea (ĠU 2003, L 236, p. 33) kif ukoll id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2010/792/UE tal-20 ta’ Diċembru 2010 li testendi l-perjodu tranżitorju li jikkonċerna l-akkwist ta’ art agrikola fl-Ungerija (ĠU 2010, L 336, p. 60).

( 9 ) Liġi Nru CCXIII tal-2012 li temenda ċerti liġijiet dwar l-Agrikoltura