KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SZPUNAR

ippreżentati fil-5 ta’ April 2017 ( 1 )

Kawża C-49/16

Unibet International Limited

vs

Nemzeti Adó- és Vámhivatal Központi Hivatal

[Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (qorti amministrattiva u tax-xogħol ta’ Budapest, l-Ungerija)]

“Libertà li jiġu pprovduti servizzi — Artikolu 56 TFUE — Logħob tal-ażżard online — Restrizzjoni — Kompatibbiltà ta’ rekwiżit ta’ liċenzja mal-prinċipji tal-ugwaljanza fit-trattament u tat-trasparenza — Sanzjonijiet amministrattivi”

1. Unibet International Limited (iktar ’il quddiem “Unibet”), ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, għandha l-uffiċċju rreġistrat tagħha f’Malta u għandha liċenzji sabiex torganizza logħob tal-ażżard maħruġa mill-awtoritajiet ta’ diversi Stati Membri. Hija offriet logħob tal-ażżard online fl-Ungerija mingħajr ma kienet kisbet il-liċenzja korrispondenti sabiex tagħmel dan, u din hija r-raġuni għaliex hija kienet is-suġġett ta’ żewġ deċiżjonijiet amministrattivi mill-awtoritajiet Ungeriżi li jikkonċernawha, li jimblukkaw l-aċċess għas-siti internet tagħha fl-Ungerija.

2. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tiddeċiedi jekk leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija dik li fuqha kienu bbażati d-deċiżjonijiet amministrattivi, hijiex kompatibbli mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, stabbilita fl-Artikolu 56 TFUE. Il-kwistjoni ċentrali li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha quddiemha f’dan il-kuntest hija, għalhekk, dwar jekk impriża bbażata Malta li tkun tixtieq toffri logħob tal-ażżard online għas-suq Ungeriż ma għandhiex tkun suġġetta għar-rekwiżit li tikseb liċenzja jekk ikun ovvju mill-bidu li parteċipazzjoni fi proċedura sabiex tikseb tali liċenzja ma jkunx ser ikollha suċċess.

Il-kuntest ġuridiku

3. Id-dispożizzjonijiet tad-dritt Ungeriż fil-kuntest ta’ dan il-każ joħroġu minn żewġ strumenti legali: szerencsejáték szervezéséről szóló 1991. évi XXXIV törvény (Liġi XXXIV tal-1991 dwar l-organizzazzjoni tal-logħob tal-ażżard; iktar ’il quddiem “il-liġi dwar il-logħob tal-ażżard”) u a koncesszióról szóló 1991. évi XVI. törvény (Liġi XVI tal-1991 dwar il-konċessjonijiet; iktar ’il quddiem il-“liġi dwar il-konċessjonijiet”). Peress li kif ser jintwera iktar ’il quddiem f’iktar dettall, hemm żewġ deċiżjonijiet amministrattivi kkontestati li jimblukkaw l-aċċess għas-siti internet ta’ Unibet fl-Ungerija li ttieħdu. Fil-kuntest ta’ żewġ sitwazzjonijiet legali differenti, jeħtieġ li tiġi deskritta l-liġi kif kienet fid-dati tad-deċiżjonijiet rispettivi, jiġiferi fil-25 ta’ Ġunju 2014 u fid-29 ta’ Awwissu 2014.

Il-leġiżlazzjoni Ungeriża fil-25 ta’ Ġunju 2014

Il-liġi dwar il-logħob tal-ażżard

4. Skont l-Artikolu 1(1) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard, il-logħob tal-ażżard huma dawk il-logħob fejn il-ġugatur, bħala skambju għal ħlas ta’ flus jew xi korrispettiv ieħor ta’ valur, ikun intitolat jirbaħ premju ta’ flus jew premju ieħor ta’ valur ekonomiku jekk isseħħ jew tkun issodisfatta xi kundizzjoni partikolari. It-telf jew ir-rebħ irid ikun esklużivament, jew b’mod predominanti, kwistjoni ta’ xorti. L-Artikolu 1(2) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard jispeċifika li l-imħatri għandhom jitqiesu wkoll bħala logħob tal-ażżard u li l-liġi tapplika għall-magni tal-logħob u lotteriji promozzjonali, fil-każijiet previsti speċifikament hemmhekk.

5. B’riżultat tal-Artikolu 1(3)(e) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard, l-organizzazzjoni ta’ logħob tal-ażżard online hija wkoll meqjusa bħala attività li torganizza l-logħob tal-ażżard fis-sens tal-Artikolu 1(1)(i) tal-Liġi dwar il-konċessjonijiet.

6. L-Artikolu 1(4) u (5) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard jgħid li l-attività konsistenti fl-organizzazzjoni ta’ logħob tal-ażżard li jippermettu l-parteċipazzjoni, mit-territorju Ungeriż, permezz ta’ sistemi jew tagħmir ta’ telekomunikazzjoni, tista’ ssir biss skont id-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, li l-pubblikazzjoni ta’ offerti għall-parteċipazzjoni f’logħob tal-ażżard organizzati permezz ta’ sistemi jew tagħmir ta’ telekomunikazzjoni tirrikjedi liċenzja maħruġa mill-awtoritajiet tat-taxxa tal-Istat u li l-istituzzjonijiet finanzjarji u l-fornituri ta’ servizzi ta’ telekomunikazzjoni ma jistgħux jikkontribwixxu għall-pubblikazzjoni jew l-aċċettazzjoni ta’ offerti għall-parteċipazzjoni f’logħob tal-ażżard jekk ma jkollhomx liċenzja, u lanqas ma jistgħu jipprovdulhom għajnuna teknika.

7. Skont il-leġiżlazzjoni Ungeriża kif kienet fid-data tal-ewwel deċiżjoni amministrattiva, b’riżultat tal-Artikolu 3(1)(a) u 3(3) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard, l-organizzazzjoni ta’ lotteriji u mħatri, bl-eċċezzjoni ta’ mħatri fuq żwiemel u aġenziji tal-imħatri, kien irriżervat esklużivament għall-operatur ta’ logħob tal-ażżard tal-Istat.

8. Madankollu, l-Istat seta’ temporanjament jassenja lil terzi d-dritt li jorganizzaw logħob tal-ażżard permezz ta’ kuntratt ta’ konċessjoni.

9. Tali kuntratt ta’ konċessjoni seta’ jinkiseb jew wara li l-Ministru kompetenti joħroġ sejħa għall-offerti pubblika (Artikolu 4(1) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard, flimkien mal-Artikolu 5(1) tal-liġi dwar il-konċessjonijiet) jew mingħajr sejħa għall-offerti fejn ikun ingħata lil-“operatur ta’ logħob tal-ażżard affidabbli” (Artikolu 4(6) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard, flimkien mal-Artikolu 10/C(2) tal-liġi dwar il-konċessjonijiet).

10. Il-qorti tar-rinviju kkonstatat li qatt ma ġiet organizzata sejħa għall-offerti.

11. “Operatur ta’ logħob tal-ażżard” affidabbli, kif rikjest mill-Artikolu 37(30)(d) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard, irid ikun mexxa l-attività tal-organizzazzjoni tal-logħob tal-ażżard fl-Ungerija għal tal-inqas 10 snin. Barra minn hekk, ried ikollu kapital ta’ ekwità minimu ta’ HUF 200000000 (Artikolu 29/D tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard).

Il-liġi dwar il-konċessjonijiet

12. L-Artikolu 10/c(3) tal-liġi dwar il-konċessjonijiet kien jirrkjedi li l-operatur ta’ logħob tal-ażżard affidabbli jippreżenta offerta li fiha kellu jindika l-lokalità tal-unitajiet li huwa kellu l-intenzjoni li jopera u li jintrabat li jħallas, għal kull waħda minnhom, miżata annwali tal-konċessjoni ekwivalenti għal tal-inqas id-doppju tal-miżata tal-konċessjoni stabbilita mil-Liġi tal-baġit ġenerali li kienet fis-seħħ dak iż-żmien.

Il-leġiżlazzjoni Ungeriża fid-29 ta’ Awwissu 2014

Il-liġi dwar il-logħob tal-ażżard

13. B’riżultat tar-formulazzjoni mill-ġdid tal-Artikolu 3(3) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard, il-logħob tal-ażżard online ma baqax irriżervat esklużivament għall-operatur ta’ logħob tal-ażżard tal-Istat.

14. L-“operatur tal-logħob tal-ażżard affidabbli”, kif rikjest mill-Artikolu 37(30)(d) tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard, kellu jkun mexxa attività li jorganizza l-logħob, fl-Istat li jkun ħariġlu l-liċenzja għall-attività tal-logħob tal-ażżard, għal tal-inqas 3 snin. Barra minn hekk, kellu jkollu kapital ta’ ekwità minimu ta’ HUF 50 miljun (Artikolu 29/D tal-liġi dwar il-logħob tal-ażżard).

15. Dawn it-tibdiliet fil-liġi dwar il-logħob tal-ażżard daħlu fis-seħħ fil-15 ta’ Lulju 2014.

Il-liġi dwar il-konċessjonijiet

16. L-Artikolu 10/C(3a)(b) tal-liġi dwar il-konċessjonijiet kien jeżiġi li l-operatur tal-logħob tal-ażżard affidabbli jindika, fl-offerta tiegħu, għal kull tip ta’ logħba, il-miżata annwali għall-konċessjoni skont il-miżata ta’ riferiment għall-konċessjonijiet stabbiliti fil-Liġi tal-Baġit Ġenerali, u skont it-tip ta’ logħba.

Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari

17. Unibet, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, għandha l-uffiċċju rreġistrat tagħha f’Malta u għandha liċenzji biex torganizza logħob tal-ażżard maħruġa mill-awtoritajiet ta’ diversi Stati Membri tal-Unjoni.

18. L-Amministrazzjoni Ċentrali Nazzjonali tat-Teżor u tad-Dwana Ungeriża (iktar ’il quddiem l-“awtorità tat-taxxa”), il-konvenuta fil-kawża prinċipali, fir-rwol tagħha ta’ awtorità ta’ superviżjoni tal-logħob tal-ażżard, wettqet spezzjonijiet fuq il-kontenut tas-siti internet użati minn Unibet fis-sajf tal-2014.

19. Wara dawn l-ispezzjonijiet, l-awtorità tat-taxxa sabet li kien possibbli li jkun hemm aċċess għal-logħob tal-ażżard fis-sens tad-dispożizzjonijiet Ungeriżi fuq il-logħob tal-ażżard, għalkemm Unibet ma kellhiex il-liċenzji meħtieġa.

20. Fil-25 ta’ April u fid-29 ta’ Awwissu 2014, l-awtorità tat-taxxa adottat żewġ deċiżjonijiet kontra Unibet, fejn ipprojbixxiet temporanjament l-aċċess mill-Ungerija għas-siti internet li ġew spezzjonati. Sussegwentement, permezz ta’ deċiżjonijiet oħra, li, nifhem, ma humiex is-suġġett ta’ dan il-każ speċifiku quddiem il-qorti tar-rinviju, l-awtorità tat-taxxa imponiet multa għall-ksur ripetut tad-dispożizzjonijiet legali.

21. Unibet ikkontestat id-deċiżjonijiet tal-awtorità tat-taxxa tal-25 ta’ April u d-29 ta’ Awwissu 2014 li ordnaw l-imblukkar temporanju tal-aċċess, u talbet li dawn jiġu annullati. Fil-fehma tagħha, dawn ġew adottati skont leġiżlazzjoni li tmur kontra l-Artikolu 56 TFUE. Unibet allegat li r-rekwiżiti fil-leġiżlazzjoni jeskludu l-possibbiltà li, fil-prattika, tikseb konċessjoni li tikkostitwixxi l-kundizzjoni minn qabel għall-ksib tal-liċenzja sabiex torganizza logħob tal-ażżard online.

22. Għal dak li jirrigwarda l-ewwel deċiżjoni, hija ssostni li l-ewwel nett ma nħarġet ebda sejħa għall-offerti biex tingħata l-konċessjoni, u t-tieni nett hija ma kinitx awtorizzata tippreżenta offerta peress li ma kinitx tissodisfa r-rekwiżiti legali biex tkun meqjusa bħala operatur ta’ logħob tal-ażżard affidabbli.

23. Fir-rigward tat-tieni deċiżjoni, hija ssostni li t-tibdil fil-liġi dwar il-logħob tal-ażżard sar madwar sitt ġimgħat biss qabel it-tieni deċiżjoni amministrattiva, perijodu dan li kien qasir wisq sabiex tiġi ppreżentata offerta bid-dettalji kollha.

24. Huwa fil-kuntest ta’ dawk il-proċeduri li, b’digriet tad-9 ta’ Diċembru 2015, li waslet fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-27 ta’ Jannar 2016, il-Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (qorti amministrattiva u soċjali ta’ Budapest, l-Ungerija) għamlet id-domandi preliminari li ġejjin: “1. L-Artikolu 56 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (iktar 'il quddiem it-“TFUE”) għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi miżura nazzjonali skont liema l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li fil-kuntest tal-ftuħ, eventwalment, ta’ sejħa għal offerti għall-attribuzzjoni ta’ konċessjoni jew fil-kuntest tal-aċċettazzjoni ta’ offerta ppreżentata għall-ksib ta’ din il-konċessjoni, tiżgura fit-teorija l-possibbiltà li kwalunkwe fornitur ta’ servizzi li jissodisfa r-rekwiżiti legali – inkluż fornitur ta’ servizzi stabbilit fi Stat Membru ieħor – jikseb il-konċessjoni sabiex jipprovdi servizzi ta’ logħob tal-ażżard online mhux liberalizzati, permezz ta’ sejħa għal offerti pubblika jew permezz ta’ preżentazzjoni ta’ offerta, meta fir-realtà l-Istat Membru ikkonċernat ma jiftaħ l-ebda sejħa għal offerti għall-għotja ta’ konċessjoni u l-fornitur ta’ servizzi, fil-prattika, ma għandux il-possibbiltà li jippreżenta offerta, u madankollu, l-awtoritajiet tal-Istat Membru jiddikjaraw li l-fornitur ta’ servizzi, peress li pprovda dan is-servizz mingħajr ma kellu l-liċenzja bbażata fuq il-konċessjoni, kiser il-liġi u jimponulu s-sanzjoni amministrattiva prevista fid-dispożizzjoni legali (għeluq temporanju tal-aċċess u impożizzjoni ta’ multa jekk huwa reċidiv)? 2. L-Artikolu 56 TFUE jipprekludi lil Stat Membru milli jintroduċi regoli, ta’ livell superjuri fid-dawl tad-dritt nazzjonali tiegħu, li fit-teorija tagħti lill-fornituri ta’ servizzi ta’ logħob tal-ażżard online l-possibbiltà li jeżerċitaw l-attività tagħhom fuq livell transkonfinali, iżda li, minħabba fl-assenza tar-regoli ta’ implementazzjoni ta’ livell inferjuri, l-imsemmija fornituri ta’ servizzi huma fir-realtà mċaħħda mill-possibbiltà li jiksbu mill-awtorità l-liċenzji neċessarji għall-eżerċizzju ta’ din l-attività? 3. Fil-każ li l-qorti li quddiemha tressqet il-kawża prinċipali tikkonstata, fid-dawl tar-risposti li jingħataw għad-domandi preċedenti, li l-miżura tal-Istat Membru tmur kontra l-Artikolu 56 TFUE, din il-qorti taġixxi b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni jekk tqis li l-ksur ikkonstatat fid-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet tal-Istat Membru minħabba fil-provvista ta’ servizzi mwettqa mingħajr liċenzja u s-sanzjoni amministrattivi applikata konsegwentement (għeluq temporanju tal-aċċess u multa) imorru kontra l-Artikolu 56 TFUE?”

25. Unibet u l-gvernijiet tal-Ungerija, tal-Belġju u tal-Portugall ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub, l-istess kif għamlet il-Kummissjoni Ewropea. Dawn kollha, ħlief għar-Repubblika Ċeka, ippreżentaw l-oservazzjonijiet orali tagħhom fis-seduta tal-15 ta’ Diċembru 2016.

Analiżi

Osservazzjonijiet preliminari

26. Dan il-każ għandu jiġi eżaminat fid-dawl tad-dispożizzjonijiiet tat-Trattat. Id-Direttivi 2000/31/KE ( 2 ) u 2006/123/KE ( 3 ) ma japplikawx għal attivitajiet ta’ mħatri. Peress li mill-informazzjoni li hija disponibbli għall-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li Unibet ma hijiex stabbilita fl-Ungerija, id-dispożizzjonijiet rilevanti tat-Trattat huma dawk li jirrigwardaw il-libertà li jiġu pprovduti servizzi skont l-Artikolu 56 TFUE et seq.

27. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun iggwidata dwar kif għandha tiddeċiedi fuq is-sitwazzjoni fejn operatur tal-logħob tal-ażżard, li huwa legalment stabbilit fi Stat Membru u li għandu liċenzji f’numru ta’ Stati Membri, joffri logħob tal-ażżard fl-Ungerija mingħajr ma għandu liċenzja maħruġa mill-awtoritajiet Ungeriżi u mingħajr ma ħa passi sabiex jikseb din il-liċenzja.

28. Minn kif huma fformulati d-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju ma tidhirx li qiegħda titlob gwida mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà mal-Artikolu 56 TFUE tal-leġiżlazzjoni nazzjonali indikata fil-kuntest ġuridiku ta’ dawn il-konklużjonijiet. Pjuttost tidher li tiffoka fuq l-effett tan-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet ta’ implementazzjoni f’din il-leġiżlazzjoni.

29. Madankollu, sabiex tingħata gwida tajba lill-qorti tar-rinviju u tingħata riposta utli, l-ewwel nett irrid niffoka fuq il-leġiżlazzjoni nazzjonali indikata fil-kuntest ġuridiku. Ċertament huwa dan il-mod li bih ser nittratta t-tliet domandi tal-qorti tar-rinviju. Dan għandu bħala konsegwenza wkoll li t-tielet domanda għandha tingħata risposta qabel it-tieni domanda.

30. Għall-iskopijiet ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-kliem rekwiżit ta’ liċenzja, konċessjoni u awtorizzazzjoni ser ikunu qegħdin jintużaw fl-istess sens.

L-ewwel domanda preliminari

31. Permezz tal-ewwel domanda prelimianri, il-qorti tar-rinviju tixtieq essenzjalment tkun taf jekk l-Artikolu 56 TFUE jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-possibbiltà teorika għal operatur ta’ logħob tal-ażżard, li huwa legalment stabbilit fi Stat Membru ieħor, li jikseb liċenzja meta, de facto, dan l-operatur ma jistax jikseb liċenzja.

Restrizzjoni

32. L-Artikolu 56 TFUE jipprojbixxi r-restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu pprovduti s-servizzi ġewwa l-Unjoni fir-rigward ta’ ċittadini tal-Istati Membri stabbiliti fi Stat Membru li huwa differenti minn dak tad-destinatarju tal-provvista. L-Artikolu 57 TFUE jiddefinixxi s-“servizzi” bħala s-servizzi li normalment jingħataw bi ħlas, sa fejn ma jkunux regolati minn dispożizzjonijiet dwar il-moviment liberu tal-merkanzija, tal-kapital u tal-persuni.

33. Unibet, li hija stabbilita f’Malta, tixtieq toffri servizz, permezz tal-internet, lil klijenti bbażati fl-Ungerija. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li logħob tal-ażżard offruti online jikkostitwixxu servizz fis-sens tal-Artikolu 56 TFUE ( 4 ).

34. Il-kwistjoni hija dwar jekk hemmx restrizzjoni għal-libertà ta’ Unibet li tipprovdi servizzi fl-Ungerija. Kull miżura li tipprojbixxi, tfixkel jew tagħmel inqas attraenti l-eżerċizzju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi għandha titqies bħala li tikkostitwixxi restrizzjoni ( 5 ). Il-libertà li jiġu pprovduti servizzi taħt l-Artikolu 56 TFUE teżiġi mhux biss it-tneħħija ta’ kull diskriminazzjoni kontra fornituri ta’ servizzi stabbiliti fi Stati Membri oħra minħabba n-nazzjonalità, imma wkoll it-tneħħija ta’ kull restrizzjoni anki jekk din ir-restrizzjoni tapplika mingħajr distinzjoni bejn il-prestatarji nazzjonali u dawk ta’ Stati Membri oħra ( 6 ). Barra minn hekk, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi tapplika kemm favur il-prestatarju u kif ukoll favur id-destinatarju tas-servizzi ( 7 ).

35. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet konsistentement li l-leġiżlazzjoni minn Stat Membru li tipprojbixxi lill-fornituri stabbiliti fi Stati Membri oħra milli joffru servizzi fit-territorju ta’ dak l-ewwel Stat Membru permezz tal-internet, tikkostitwixxi restrizzjoni ta’ libertà li jiġu pprovduti servizzi skont l-Artikolu 56 TFUE ( 8 ). Tali leġiżlazzjoni timponi restrizzjoni wkoll fuq il-libertà tar-residenti tal-Istat Membru li jgawdi, permezz tal-internet, servizzi li jiġu offruti fi Stati Membri oħra ( 9 ). L-istess japplika għal dawn il-projbizzjonijiet fl-assenza ta’ awtorizzazzjoni minn qabel tal-awtoritajiet amministrattivi ( 10 ).

36. Abbażi tal-ġurisprudenza stabbilita li għadha kif issemmiet, ma hemmx dubju li l-leġiżlazzjoni Ungeriża, kemm fid-data tal-ewwel u tat-tieni deċiżjoni, tikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Fiż-żewġ dati, Unibet kienet obbligata tgħaddi minn proċedura ta’ għoti ta’ liċenzja. L-eżistenza ta’ proċedura ta’ għoti ta’ liċenzja hija biżżejjed sabiex tistabbilixxi restrizzjoni. Id-domandi l-oħra, b’mod partikolari dawk li jirrigwardaw il-kundizzjonijiet u l-modalitajiet tal-proċedura ta’ għoti ta’ liċenzja, ser jiġu eżaminati fil-kuntest ta’ ġustifikazzjoni potenzjali.

Ġustifikazzjoni

37. Il-kwistjoni li tibqa’ hija dwar jekk il-leġiżlazzjoni Ungeriża tistax tkun iġġustifikata. Hawnhekk, irridu neżaminaw iż-żewġ deċiżjonijiet amministrattivi b’mod separat.

– Id-deċiżjoni amministrattiva tal-25 ta’ Ġunju 2014

38. Għandu l-ewwel jitfakkar li la l-monopolju tal-Istat minnu nnifsu ma jmur kontra l-Artikolu 56 TFUE, u lanqas dik id-dispożizzjoni ma teżiġi lill-Istati Membri li jilliberalizzaw is-swieq fil-qasam tal-logħob tal-ażżard ( 11 ). Il-gvern Ungeriż jidher li jitlaq mill-idea li hemm monopolju f’dan il-każ. Madankollu, minn kif fhimt jien it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju tidher li tassumi li ma hemmx monopolju. Barra mill-fatt li, għal dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali l-Qorti tal-Ġustizzja hija meħtieġa, fil-prinċipju, li tibbaża l-kunsiderazzjonijiet tagħha fuq id-deskrizzjoni mogħtija fid-digriet tar-rinviju, u li hija ġurisprudenza stabbilita li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dritt intern ta’ Stat Membru ( 12 ), nifhem li f’dan il-każ ma hemmx monopolju formali. Fil-fehma tiegħi, il-kwistjoni dwar jekk hemmx jew ma hemmx monopolju hija waħda legali u mhux fattwali. U s-sitwazzjoni legali f’dan il-każ hija ċara: skont il-formulazzjoni tad-dritt Ungeriż, fil-prinċipju, l-operaturi li joffru logħob tal-ażżard online jistgħu jidħlu fis-suq Ungeriż.

39. Ir-rekwiżit ta’ minimu ta’ 10 snin ta’ operazzjoni fl-Ungerija huwa diskriminatorju peress li jpoġġi f’vantaġġ sistematiku lill-operaturi stabbiliti fl-Ungerija mqabbla ma’ operaturi stabbiliti banda oħra fl-Unjoni. B’konsegwenza ta’ din id-diskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità, l-unika raġunijiet possibbli ta’ ġustifikazzjoni li jistgħu jiġu invokati huma t-tliet raġunijiet previsti fl-Artikolu 52 TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 62 TFUE: il-politika pubblika, is-sigurtà pubblika u s-saħħa pubblika ( 13 ). Raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku li, fil-prinċipju, ġew irrikonoxxuti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, bħalma huma l-għanijiet ta’ protezzjoni tal-konsumatur u l-prevenzjoni kemm tal-frodi u tal-inċitar għall-ħela tal-flus fuq il-logħob tal-ażżard, kif ukoll il-bżonn ġenerali sabiex tkun ippriżervata l-ordni soċjali ( 14 ), ma jistgħux jiġu invokati sabiex jiġġustifikaw restrizzjonijiet diskriminatorji ( 15 ). Barra minn hekk, l-għan li jkun immassimizzat id-dħul pubbliku waħdu ma jista’ qatt jippermetti restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ( 16 ).

40. Għandu jiżdied ukoll li l-Qorti tal-Ġustizzja, xi kultant, kienet inflessibbli ( 17 ) sabiex tillimita r-raġunijiet dwar is-sigurtà tal-politika pubblika u s-saħħa pubblika bħala ġustifikazzjoni għal diskriminazzjoni, mentri f’każijiet oħra kienet inqas riġida, u din hija r-raġuni għaliex il-ġurisprudenza f’dan ir-rigward ġiet deskritta bħala “mhux konsistenti” ( 18 ).

41. Irrispettivament minn dan, l-awtoritajiet Ungeriżi ma invokaw l-ebda raġunijiet ta’ ġustifikazzjoni, aħseb u ara kemm ipprovdew xi prova dwar il-proporzjonalità possibbli tagħhom. F’dan l-isfond, ma narax kif l-ewwel deċiżjoni amministrattiva tista’ tkun iġġustifikata.

– Id-deċiżjoni amministrattiva tad-29 ta’ Awwissu 2014

42. Hawnhekk, abbażi tal-informazzjoni disponibbli, ma narax diskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità. Jidher li fid-dritt u bħala fatt l-operaturi Ungeriżi u dawk barranin huma ttrattati bl-istess mod. B’mod partikolari, ir-regola ta’ 10 snin, li tniżżlet għal 3 snin, li ukoll lanqas għadha limitata għal operazzjoni fl-Ungerija, jidhirli li hija miżura li tapplika mingħajr distinzjoni kemm għall-operaturi Ungeriżi u dawk barranin.

43. B’riżultat ta’ dan, ir-raġunijiet ta’ interess pubbliku li għadhom kif issemmew jistgħu, fil-prinċipju, jiġu invokati bħala raġuni ta’ ġustifikazzjoni valida.

44. Madankollu, il-Gvern Ungeriż reġa’ ma invoka ebda raġuni ta’ ġustifikazzjoni ( 19 ).

45. Jekk wieħed jassumi, madankollu, li l-leġiżlazzjoni Ungeriża sservi sabiex tipproteġi għan imperattiv ta’ interess pubbliku bħalma huwa l-protezzjoni tal-konsumatur, il-prevenzjoni tal-frodi u tal-inċitar għall-ħela tal-flus fuq il-logħob tal-ażżard jew, ukoll, il-bżonn ġenerali sabiex tkun ippriżervata l-ordni soċjali, tali sistema għandha madankollu tkun proporzjonata.

46. Għaldaqstant, leġiżlazzjoni nazzjonali tkun adegwata sabiex tiggarantixxi li jintlaħaq l-għan imfittex biss jekk verament tirrifletti l-intenzjoni li dan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku ( 20 ).

47. Hemm ġurisprudenza estensiva tal-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-kwistjoni tal-ġustifikazzjoni ta’ sistemi restrittivi adottati mill-Istati Membri fil-qasam tal-logħob tal-ażżard u, b’mod partikolari, il-kwistjoni tal-proporzjonalità. Jien ser nillimita ruħi sabiex infakkar dak li hu strettament neċessarju fil-kuntest ta’ dan il-każ.

48. Sistema ta’ awtorizzazzjoni amministrattiva sabiex ikun hemm logħob tal-ażżard, fil-prinċipju, hija permissibbli, sakemm tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi, nondiskriminatorji u magħrufa minn qabel li jiċċirkoskrivu l-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tal-awtoritajiet nazzjonali sabiex ma tintużax b’mod arbitrarju. Fil-prinċipju, għalhekk, l-Istati Membri huma ħielsa jirregolaw f’dan il-qasam sakemm josservaw il-liġi tal-Unjoni ( 21 ).

49. Għaldaqstant, jeħtieġ li titfakkar il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tirrigwarda l-prinċipji ġenerali li għandhom ikunu osservati mill-awtoritajiet nazzjonali meta jirrikorru għal sistema ta’ kuntratti għal konċessjoni ta’ servizz jew ta’ għoti ta’ liċenzja. Dawk il-prinċipji joħorġu mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntesti ta’ kuntratti pubbliċi, konċessjonijiet u proċeduri minn qabel ta’ awtorizzazzjoni amministrattiva. Il-Qorti tal-Ġustizzja tapplika l-istess prinċipji għal dawn l-oqsma ( 22 ).

50. L-awtoritajiet pubbliċi li jikkonkludu kuntratti ta’ konċessjoni huma obbligati jkunu konformi mar-regoli fundamentali tat-Trattat, inklużi l-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità, u mal-obbligu tat-trasparenza li jirriżulta minnhom ( 23 ). Dan l-obbligu ta’ trasparenza, li huwa korollarju tal-prinċipju ta’ ugwaljanza, għandu essenzjalment, f’dan il-kuntest, l-għan li jiżgura li kull operatur ikkonċernat ikun jista’ jiddeċiedi li jagħmel offerti wara sejħiet għal offerti fuq il-bażi tal-informazzjoni rilevanti kollha u li jiggarantixxi l-assenza ta’ riskju ta’ favoritiżmu u ta’ arbitrarjetà min-naħa tal-awtorità kontraenti ( 24 ). Huwa jimplika li l-kundizzjonijiet u l-modalitajiet kollha tal-proċedura tal-għoti jkunu fformulati b’mod ċar, preċiż u univoku fl-avviż ta’ kuntratt jew fl-ispeċifikazzjonijiet tas-sejħa għal offerti, b’mod, l-ewwel nett, li jippermetti lill-offerenti kollha raġonevolment informati u b’diliġenza ordinarja jifhmu l-portata eżatta tagħhom u li jinterpretawhom bl-istess mod u, it-tieni nett, li l-awtorità kontraenti tqegħidha f’pożizzjoni li tivverifika li l-offerti ppreżentati jissodisfaw il-kriterji li japplikaw għall-kuntratt inkwistjoni ( 25 ).

51. Irrid inżid li fl-aħħar nett, hija l-qorti tar-rinviju, li hija l-unika waħda li għandha ġurisdizzjoni sabiex tevalwa l-fatti u sabiex tinterpreta l-leġiżlazzjoni nazzjonali, li għandha teżamina, fid-dawl ta’ dawn il-prinċipji, jekk il-fatturi li hija semmiet, meħuda b’mod iżolat jew permezz tal-effett ikkombinat tagħhom, jistgħux jikkontestaw il-konformità ta’ proċedura ta’ għoti ta’ konċessjonijiet għall-organizzazzjoni ta’ logħob tal-ażżard online, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, mal-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità kif ukoll l-obbligu ta’ trasparenza riżultanti ( 26 ).

52. B’hekk, abbażi tal-informazzjoni disponibbli, jidhirli li l-leġiżlazzjoni Ungeriża li fuqha hija bbażata t-tieni deċiżjoni amministrattiva ma tgħaddix it-test imsemmi qabel.

53. Il-pożizzjoni legali hija ftit inċerta minħabba l-qafas regolatorju li dejjem jinbidel. F’din is-sitwazzjoni, kumpannija ma tistax tkun raġonevolment mistennija li tipprepara immedjatament offerta studjata motivata u bl-għarfien sħiħ tal-materja u sabiex taġġusta l-istrateġija tagħha. Barra minn hekk, anki jekk Unibet kienet ippreżentat offerta, kien ikun diffiċli li tantiċipa d-deċiżjoni li tkun trid tittieħed mill-awtorità kompetenti minħabba l-marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ li din tal-aħħar kellha għad-dispożizzjoni tagħha. Kif jirriżulta mill-kuntest ġuridiku msemmi iktar ’il fuq, ma kien hemm ebda obbligu li l-ministru kompetenti joħroġ liċenzja malli jkunu ġew issodisfatti l-kundizzjonijiet rilevanti għal “operatur affidabbli”. Fi kliem ieħor, hemm kwistjoni serja ta’ trasparenza f’diversi aspetti u din hija r-raġuni għaliex jien tal-fehma li s-sistema fis-seħħ fil-mument tat-tieni deċiżjoni amministrattiva ma hijiex konformi mal-Artikolu 56 TFUE.

54. Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrispondi għall-ewwel domanda kif ġej: l-Artikolu 56 TFUE jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi li operatur ta’ logħob tal-ażżard online, li huwa stabbilit legalment fi Stat Membru ieħor, għandu l-possibbiltà teorika li jikseb liċenzja meta dan l-operatur kien, fil-fatt, prekluż milli jikseb liċenzja minħabba li s-sistema hija jew diskriminatorja jew nieqsa mir-rekwiżiti ta’ proporzjonalità jew trasparenza.

It-tielet domanda

55. Permezz tat-tielet domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, f’każ li l-leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik tal-każ hawnhekk tmur kontra l-Artikolu 56 TFUE, il-multa li tiġi imposta fuq operatur talli ma jkunx osserva din il-leġiżlazzjoni tmurx ukoll kontra l-Artikolu 56 TFUE.

56. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet konsistentement li meta sistema restrittiva tkun ġiet stabbilita fil-qasam tal-logħob tal-ażżard, u meta din is-sistema tkun inkompatibbli mal-Artikolu 56 TFUE, il-ksur tagħha minn operatur ekonomiku ma jkunx jista’ jkun suġġett għal sanzjonijiet ( 27 ). Kontra ta’ dak li jgħid il-gvern Ungeriż, dan japplika kemm għas-sanzjonijiet kiriminali u, kif inhu l-każ hawnhekk, għal dawk amministrattivi.

57. Għaldaqstant, f’dan il-każ, is-sanzjonijiet imposti fuq Unibet ukoll imorru kontra l-Artikolu 56 TFUE.

58. Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tielet domanda fis-sens li ksur tas-sistema, bħalma huwa l-ksur f’dan il-każ, minn operatur ekonomiku ma jistax iwassal għal sanzjonijiet.

It-tieni domanda

59. Permezz tat-tieni domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf essenzjalment x’inhi r-rilevanza legali tal-assenza, fuq livell nazzjonali, ta’ dispożizzjonijiet implementattivi għad-dispożizzjonijiet indikati fil-kuntest ġuridiku u eżaminati fl-argumenti relatati mal-ewwel domanda ta’ dawn il-konklużjonijiet.

60. Din id-domanda hija bbażata fuq il-preżunzjoni li dan il-kuntest ġuridiku huwa kompatibbli mal-Artikolu 56 TFUE. Madankollu, kif diġà ntwera, dan ma huwiex il-każ.

61. Fil-kuntest ta’ dan ir-rinviju preliminari hija l-qorti (nazzjonali) li għandha tevalwa l-kuntest ġuridiku kif kien jeżisti. Kieku kien hemm dispożizzjonijiet implementattivi, in-nuqqas ta’ proporzjonalità u trasparenza deskritta iktar ’il fuq x’aktarx li kienet tkun irrimedjata. Iżda ma kienx hemm dispożizzjonijiet implementattivi. Dak li jgħodd hu l-liġi kif kienet fil-mument meta ttieħdu d-deċiżjonijiet amministrattivi. F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-fatt jekk kienx hemm jew le proċedura pendenti fil-kuntest tad-Direttiva 98/34/KE ( 28 ) huwa irrilevanti f’dan ir-rigward, u dan peress li ebda dispożizzjoni implementattiva ma kienet fis-seħħ.

62. Kif tajjeb tinnota l-Kummissjoni, l-assenza ta’ dispożizzjonijiet implementattivi ma jista’ jkollha l-ebda effett fuq id-drittijiet li joħorġu mill-Artikolu 56 TFUE. Altrimenti jiġi mxejjen l-eżerċizzju ta’ dispożizzjoni direttament applikabbli li tagħti dritt ekonomiku suġġettiv fuq Unibet. L-Istati Membri ma jistgħux jirrestrinġu d-drittijiet stabbiliti fl-Artikolu 56 TFUE billi ma jipprovdux leġiżlazzjoni implementattiva.

63. Ir-risposta li nipproponi għat-tieni domanda hija, għaldaqstant, li l-assenza ta’ dispożizzjonijiet implementattivi ma taffettwax il-konstatazzjonijiet relatati mal-ewwel domanda.

Konklużjoni

64. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domandi magħmula mill-Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (qorti amministrattiva u tax-xogħol ta’ Budapest, l-Ungerija) kif ġej: L-Artikolu 56 TFUE jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi li operatur ta’ logħob tal-ażżard online, li huwa stabbilit legalment fi Stat Membru ieħor, għandu l-possibbiltà teorika li jikseb liċenzja meta dan l-operatur kien, fil-fatt, prekluż milli jikseb liċenzja minħabba li s-sistema hija jew diskriminatorja jew nieqsa mir-rekwiżiti ta’ proporzjonalità jew trasparenza. Ksur ta’ tali sistema minn operatur ekonomiku ma jistax iwassal għal sanzjonijiet. L-assenza ta’ dispożizzjonijiet implementattivi ma taffettwax dawn il-konstatazzjonijiet.

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

( 2 ) Ara l-Artikolu 1(5)(d) tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-8 ta’ Ġunju 2000, dwar ċerti aspetti legali tas-servizzi minn soċjetà tal-informazzjoni, partikolarment il-kummerċ elettroniku, fis-Suq Intern (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-kummerċ elettroniku”) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 25, p. 399).

( 3 ) Ara l-Artikolu 2(2)(h) tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-12 ta’ Diċembru 2006, dwar is-servizzi fis-suq intern (ĠU 2006 L 376, p. 36).

( 4 ) Ara s-sentenza tas-6 ta’ Novembru 2003, Gambelli et (C-243/01, EU:C:2003:597, punt 54).

( 5 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tal-20 ta’ Frar 2001, Analir et (C-205/99, EU:C:2001:107, punt 21); tal-15 ta’ Jannar 2002, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-439/99, EU:C:2002:14, punt 22), u tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Baw International (C-42/07, EU:C:2009:519, punt 51).

( 6 ) Din tikkostitwixxi ġurisprudenza stabbilita mis-sentenza tal-25 ta’ Lulju 1991, Säger (C-76/90, EU:C:1991:331, punt 12). Ara wkoll, is-sentenzi tat-18 ta’ Lulju 2013, Citroën Belux (C-265/12, EU:C:2013:498, punt 35), u tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional and Baw International (C-42/07, EU:C:2009:519, punt 51).

( 7 ) Ara s-sentenzi tal-31 ta’ Jannar 1984, Luisi u Carbone (286/82 u 26/83, EU:C:1984:35, punt 16), u tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Baw International (C-42/07, EU:C:2009:519, punt 51).

( 8 ) Ara s-sentenzi tas-6 ta’ Novembru 2003, Gambelli et (C-243/01, EU:C:2003:597, punt 54), u tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Baw International (C-42/07, EU:C:2009:519, punt 52).

( 9 ) Ara s-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Baw International (C-42/07, EU:C:2009:519, punt 53).

( 10 ) Ara s-sentenzi tas-6 ta’ Marzu 2007, Placanica et (C-338/04, C-359/04 u C-360/04, EU:C:2007:133, punt 42), u tat-30 ta’ April 2014, Pfleger et (C-390/12, EU:C:2014:281, punt 39).

( 11 ) Ara, għal iktar dettall, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Ince (C-336/14, EU:C:2015:724, punt 32).

( 12 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tas-16 ta’ Frar 2017, Agro Foreign Trade & Agency (C-507/15, EU:C:2017:129, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 13 ) Ara s-sentenza tas-6 ta’ Ottubru 2009, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-153/08, EU:C:2009:618, punti 36 u 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 14 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Baw International (C-42/07, EU:C:2009:519, punt 56).

( 15 ) Ara s-sentenzi tat-30 ta’ Novembru 1995, Gebhard (C-55/94, EU:C:1995:411, punt 37); tas-6 ta’ Novembru 2003, Gambelli et (C-243/01, EU:C:2003:597, punt 65); tas-6 ta’ Marzu 2007, Placanica et (C-338/04, C-359/04 u C-360/04, EU:C:2007:133, punt 49); tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Baw International (C-42/07, EU:C:2009:519, punt 60), u tas-6 ta’ Ottubru 2009, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-153/08, EU:C:2009:618, punt 36). Ara wkoll is-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2012, Garkalns (C-470/11, EU:C:2012:505, punt 35).

( 16 ) Ara s-sentenza tal-15 ta’ Settembru 2011, Dickinger u Ömer (C-347/09, EU:C:2011:582, punt 55).

( 17 ) Ara Barnard, C., The substantive law of the EU. The four freedoms, Oxford University Press, il-5 ed., 2016, p. 415.

( 18 ) Ara Barnard, C., op. cit.

( 19 ) Fil-fatt, il-Gvern Ungeriż, fl-osservazzjonijiet tiegħu, jagħmel l-enfasi fuq il-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni hijiex proporzjonata jew le.

( 20 ) Ara s-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Baw International (C-42/07, EU:C:2009:519, punti 59 sa 61 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 21 ) Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Ince (C-336/14, EU:C:2015:724, punt 32).

( 22 ) Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Ince (C-336/14, EU:C:2015:724, punt 68).

( 23 ) Ara s-sentenzi tal-4 ta’ Frar 2016, Ince (C-336/14, EU:C:2016:72, punt 86), u tat-3 ta’ Ġunju 2010, Sporting Exchange (C-203/08, EU:C:2010:307, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 24 ) Ara s-sentenza tal-4 ta’ Frar 2016, Ince (C-336/14, EU:C:2016:72, punt 87).

( 25 ) Ara s-sentenzi tal-4 ta’ Frar 2016, Ince (C-336/14, EU:C:2016:72, punt 87), u tas-16 ta’ Frar 2012, Costa u Cifone (C-72/10 u C-77/10, EU:C:2012:80, punt 73 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 26 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-4 ta’ Frar 2016, Ince (C-336/14, EU:C:2016:72, punt 88). Ara wkoll is-sentenza tat-30 ta’ April 2014, Pfleger et (C-390/12, EU:C:2014:281, punt 48).

( 27 ) Ara s-sentenzi tas-6 ta’ Marzu 2007, Placanica et (C-338/04, C-359/04 u C-360/04, EU:C:2007:133, punti 63 u 69); tal-15 ta’ Settembru 2011, Dickinger u Ömer (C-347/09, EU:C:2011:582, punt 43); u tat-30 ta’ April 2014, Pfleger et (C-390/12, EU:C:2014:281, punt 63).

( 28 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Ġunju 1998, li tistabbilixxi proċedura dwar l-għoti ta’ informazzjoni fil-qasam tal-istandards u tar-Regolamenti Tekniċi u r-regoli dwar is-servizzi tas-Soċjetà tal-Informatika (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 20, p. 337), kif emendata bid-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 98/48/KE, tal-20 ta’ Lulju 1998 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 21, p. 8).