KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SAUGMANDSGAARD ØE

ippreżentati fit-13 ta’ Ġunju 2019 ( 1 )

Kawża C‑377/18

Proċedimenti kriminali

kontra

AH,

PB,

CX,

KM,

PH,

fil-preżenza ta’

MH

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-iSpetsializiran nakazatelen sad (il-Qorti Kriminali Speċjalizzata, il-Bulgarija))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva (UE) 2016/343 – Preżunzjoni ta’ innoċenza – Artikolu 4 – Riferimenti pubbliċi għall-ħtija – Dritt li persuna ma tiġix ippreżentata f’dikjarazzjoni pubblika jew f’deċiżjoni ġudizzjarja bħala ħatja qabel ma tingħata s-sentenza definittiva – Twettiq ta’ reat minn grupp ta’ persuni – Ftehim dwar ir-rikonoxximent preliminari tal-ħtija konkluż bejn il-prosekuzzjoni u waħda mill-persuni akkużati – Indikazzjoni u identifikazzjoni tal-persuni akkużati b’mod separat bħala koawturi tar-reat – Kompatibbiltà – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 48 – Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali – Artikolu 6(2)”

I. Introduzzjoni

1. Fil-kuntest ta’ ftehim għar-rikonoxximent preliminari tal-ħtija konkluż bejn awtorità ta’ prosekuzzjoni u persuna akkużata ( 2 ) li wettqet reat ma’ grupp ta’ persuni, id-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza jipprekludi regola ta’ proċedura nazzjonali li teħtieġ li dak il-ftehim jirreferi għall-involviment fir-reat tal-persuni l-oħrajn akkużati b’mod separat u li dan jidentifikahom?

2. Fis-sustanza, dan huwa s-suġġett tad-domanda preliminari li qiegħda tagħmel l-iSpetsializiran nakazatelen sad (il-Qorti Kriminali Speċjalizzata, il-Bulgarija).

3. Din id-domanda hija parti minn proċedura kriminali kontra sitt persuni minħabba s-sħubija allegata tagħhom fi grupp ta’ kriminalità organizzata. Skont din il-proċedura, waħda mill-persuni akkużati xtaqet tikkonkludi ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija, li l-kontenut tiegħu għandu jiġi approvat mill-qorti tar-rinviju, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli. Huwa f’dan il-kuntest li dik il-qorti qiegħda tintalab teżamina jekk l-indikazzjoni f’dan il-ftehim tal-ħames persuni l-oħra akkużati separatament bħala koawturi tar-reat u l-identifikazzjoni tagħhom b’isimhom u bin-numru tal-identità nazzjonali tagħhom jistgħux jiksru d-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza ta’ dawk il-ħames persuni skont l-Artikolu 48(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ( 3 ) u b’hekk jiksru t-termini tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva (UE) 2016/343 ( 4 ).

4. Permezz tad-domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tiċċara l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ wieħed mir-rekwiżiti ewlenin meħtieġa sabiex jiġi żgurat ir-rispett għad-dritt tal-preżunzjoni ta’ innoċenza, jiġifieri li persuna akkużata ma tiġix ippreżentata, f’dikjarazzjoni pubblika jew f’deċiżjoni ġudizzjarja, bħala ħatja, sakemm din il-persuna ma tkunx instabet ħatja skont il-liġi. Din id-domanda hija konformi mal-kawża li wasslet għas-sentenza tad-19 ta’ Settembru 2018, Milev ( 5 ).

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Il-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali

5. L-Artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ( 6 ), intitolat “Id-dritt għal proċediment ġust”, jipprovdi: “Kull min ikun akkużat b’reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm ma jiġix pruvat ħati skont il-liġi.”

B. Id-dritt tal-Unjoni

1. Il-Karta

6. L-Artikolu 48 tal-Karta, bl-isem “Il-preżunzjoni ta’ innoċenza u dritt għad-difiża”, jgħid: “1. Kull imputat għandu jkun preżunt innoċenti sakemm jinstab ħati skond il-liġi. 2. Għandu jiġi ggarantit ir-rispett għad-drittijiet tad-difiża ta’ kull imputat.”

2. Id-Direttiva 2016/343

7. Permezz tal-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva 2016/343 tistabbilixxi regoli minimi dwar, minn naħa waħda, ċerti aspetti tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u, min-naħa l-oħra, id-dritt li wieħed ikun preżenti fil-proċess tiegħu.

8. Il-premessi 9, 10, 16, 17, 47 u 48 ta’ din id-direttiva jiddikjaraw: “(9) L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li ttejjeb id-dritt ta’ proċess ġust fi proċedimenti kriminali billi tistabbilixxi regoli minimi komuni dwar ċerti aspetti tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess. (10) Bl-istabbiliment ta’ regoli minimi komuni dwar il-protezzjoni tad-drittijiet proċedurali ta’ persuni suspettati u akkużati, din id-Direttiva għandha l-għan li ssaħħaħ il-fiduċja tal-Istati Membri fis-sistemi tal-ġustizzja kriminali ta’ xulxin u b’hekk li tiffaċilita r-rikonoxximent reċiproku ta’ deċiżjonjiet fi kwistjonijiet kriminali. […] […] (16) Il-preżunzjoni tal-innoċenza tkun inkisret jekk dikjarazzjonijiet pubbliċi magħmula mill-awtoritajiet pubbliċi, jew deċiżjonijiet ġudizzjarji ħlief dawk dwar il-ħtija, ikunu rreferew għal persuna suspettata jew akkużata bħala ħatja, sakemm ma ġiex ippruvat li dik il-persuna hija ħatja skont il-liġi. Tali dikjarazzjonijiet u deċiżjonijiet ġudizzjarji ma għandhomx jirreflettu opinjoni li dik il-persuna hija ħatja. […] (17) Il-frażi “dikjarazzjonijiet pubbliċi magħmula mill-awtoritajiet pubbliċi” għandha tfisser kwalunkwe dikjarazzjoni li tirreferi għal reat kriminali u li titnissel minn awtorità involuta fil-proċedimenti kriminali li jikkonċernaw dak ir-reat kriminali, bħal pereżempju l-awtoritajiet ġudizzjarji, il-pulizija u awtoritajiet oħra tal-infurzar tal-liġi, jew minn awtorità pubblika oħra, bħal pereżempju ministri u uffiċjali pubbliċi oħra, bl-intendiment li dan huwa mingħajr preġudizzju għal-liġi nazzjonali dwar l-immunità. […] (47) Din id-Direttiva ssostni d-drittijiet u l-prinċipji fundamentali li jinsabu fil-Karta u fil-KEDB, inklużi […] [i]d-dritt għal proċess ġust, il-preżunzjoni tal-innoċenza u d-drittijiet tad-difiża. […] (48) Ladarba din id-Direttiva tistabbilixxi regoli minimi, l-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jestendu d-drittijiet stabbiliti f’din id-Direttiva sabiex jipprovdu livell ogħla ta’ protezzjoni. Il-livell ta’ protezzjoni pprovdut mill-Istati Membri qatt ma għandu jkun inqas mill-istandards previsti mill-Karta jew mill-KEDB, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja [tal-Unjoni Ewropea] u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.”

9. L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2016/343, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, jipprovdi: “Din id-Direttiva tapplika għal persuni fiżiċi li jkunu persuni suspettati jew akkużati fi proċedimenti kriminali. Hija tapplika fl-istadji kollha tal-proċedimenti kriminali, mill-mument meta persuna hija suspettata jew akkużata li wettqet reat kriminali, jew reat kriminali allegat, sa meta d-deċiżjoni dwar id-determinazzjoni finali jekk dik il-persuna wettqitx ir-reat kriminali kkonċernat tkun saret definittiva.”

10. L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva jistabbilixxi d-dritt għall-preżunzjoni tal-innoċenza. Din id-dispożizzjoni hija redatta kif ġej: “L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni suspettati u akkużati jitqiesu innoċenti sa meta jinstabu ħatja skont il-liġi.”

11. L-Artikoli 4 sa 7 ta’ din id-direttiva jirregolaw ċerti aspetti tad-dritt għall-preżunzjoni tal-innoċenza.

12. B’mod partikolari, l-Artikolu 4 tad-Direttiva 2016/343, li tiegħu qiegħda tintalab l-interpretazzjoni hawnhekk, intitolat “Referenzi pubbliċi għall-ħtija”, jipprovdi: “1. L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li, sakemm ma jkunx ippruvat li persuna suspettata jew akkużata hija ħatja skont il-liġi, id-dikjarazzjonijiet pubbliċi mill-awtoritajiet pubbliċi, u deċiżjonijiet ġudizzjarji, għajr dawk dwar il-ħtija, ma jirreferux għal dik il-persuna bħala li hija ħatja. Dan għandu jkun mingħajr preġudizzju għall-atti tal-prosekuzzjoni li jkollhom l-għan li jippruvaw il-ħtija tal-persuna suspettata jew akkużata, u għad-deċiżjonijiet preliminari ta’ natura proċedurali, li jittieħdu mill-awtoritajiet ġudizzjarji jew awtoritajiet kompetenti oħra u li huma bbażati fuq suspett jew evidenza inkriminanti. 2. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkunu disponibbli miżuri xierqa fil-każ ta’ ksur tal-obbligu stabbilit fil-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu li ma ssirx referenza għal persuni suspettati jew akkużati bħala li huma ħatja, f’konformità ma’ din id-Direttiva u, b’mod partikolari, mal-Artikolu 10. 3. L-obbligu stabbilit fil-paragrafu 1 li ma ssirx referenza għal persuni suspettati jew akkużati bħala li huma ħatja ma għandux jimpedixxi lill-awtoritajiet pubbliċi milli jxerrdu informazzjoni pubblikament dwar il-proċedimenti kriminali fejn dan ikun strettament meħtieġ għal raġunijiet relatati mal-investigazzjoni kriminali jew mal-interess pubbliku.”

C. Id-dritt Bulgaru

13. L-Artikolu 31(3) tal-Konstitutsiya (il-Kostituzzjoni) u l-Artikolu 16 tan-nakazatelno protsesualen kodeks (il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, iktar ’il quddiem imsejjaħ in-“NPK”) jipprovdu li l-persuna akkużata għandha titqies bħala innoċenti sakemm ma jkunx ġie stabbilit il-kuntrarju permezz ta’ kundanna li tkun kisbet l-awtorità ta’ res judicata.

14. L-Artikolu 381(1) u (6) tan-NPK jippermetti lill-persuna akkużata tammetti l-ħtija tagħha u tidħol fi ftehim mal-prosekutur permezz tal-avukat tagħha ladarba tintemm l-investigazzjoni.

15. Il-punt 1 tal-Artikolu 381(5) tan-NPK jipprovdi: “Il-ftehim għandu jsir bil-miktub u għandu jinkludi ammissjoni fir-rigward tal-kwistjonijiet li ġejjin: 1. jekk twettaqx att, jekk twettaqx mill-persuna akkużata, jekk huwiex imputabbli għaliha, jekk l-att huwiex reat kriminali u l-klassifikazzjoni legali ta’ dak l-att.”

16. L-Artikolu 381(7) tan-NPK jipprovdi li “[m]eta l-proċediment jirrigwarda iktar minn persuna waħda […], il-ftehim jista’ jiġi konkluż minn xi wħud minn dawk il-persuni […]”.

17. L-Artikolu 382(5) tan-NPK jistipula: “Il-qorti tista’ tipproponi emendi għall-ftehim li jiġu diskussi mal-prosekutur u mal-avukati tal-persuni akkużati. Il-persuna akkużata tkun l-aħħar li tinstema’.”

18. Skont l-Artikolu 382(7) tan-NPK, il-qorti għandha tapprova l-ftehim jekk dan ma jmurx kontra l-liġi u l-moralità.

19. Skont l-Artikolu 383(1) tan-NPK, il-ftehim jipproduċi l-effetti ta’ sentenza li għandha l-awtorità ta’ res judicata.

20. Fl-aħħar nett, skont l-Artikoli 12 sa 14 taż-zakon za grazhdanskata registratsia (il-Liġi dwar l-Istatus Ċivili) ( 7 ), iċ-ċittadini Bulgari għandhom tliet ismijiet, jiġifieri l-isem, il-kunjom tal-missier u l-kunjom. Għandhom ukoll, skont l-Artikolu 11(1) tal-Liġi dwar l-Istatus Ċivili, numru tal-identità nazzjonali bħala identifikatur amministrattiv biex il-persuna inkwistjoni tiġi identifikata b’mod ċar.

III. Il-fatti tal-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

21. Din il-kawża tagħmel parti minn proċedimenti kriminali kontra sitt individwi, jiġifieri s-Sinjuri AH, PB, CX, KM, PH u MH. Dawn tal-aħħar huma akkużati skont l-Artikolu 321(2) u l-punt 2 tal-Artikolu 321(3) tan-nakazatelen kodeks (il-Kodiċi Kriminali, iktar ’il quddiem in-“NK”) minħabba l-allegata sħubija tagħhom fi grupp ta’ kriminalità organizzata. Dan il-grupp allegatament kien attiv f’Sofija (il-Bulgarija) minn Novembru 2014 sa Novembru 2015. L-akkuża tiddikjara li dawn is-sitt persuni qassmu l-kompiti bejniethom bl-iskop li jagħmlu l-flus billi jipproduċu dokumenti uffiċjali foloz jew jiffalsifikaw il-kontenut ta’ dawn id-dokumenti, jiġifieri dokumenti tal-identità u liċenzji tas-sewqan għal vetturi bil-mutur.

22. Waħda biss minn dawn il-persuni, is-Sur MH, esprimiet ix-xewqa li tikkonkludi ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija biex tikseb tnaqqis mill-piena.

23. Il-ħames persuni akkużati l-oħra qablu li s-Sur MH jikkonkludi dan il-ftehim, iżda ddikjaraw espressament li dan ma kienx ifisser li huma kienu qegħdin jammettu l-ħtija tagħhom u jirrinunzjaw għad-dritt tagħhom li jiddikjaraw lilhom innifishom mhux ħatja.

24. Il-ftehim bejn il-Prosekutur u s-Sur MH jindika li dan tal-aħħar jammetti li huwa ħati: “li minn Novembru 2014 sas-26 ta’ Novembru 2015 f’Sofija u f’Pavlikeni (il-Bulgarija), ipparteċipa fi grupp kriminali organizzat, assoċjazzjoni permanenti u strutturata ta’ iktar minn tliet persuni flimkien ma’ [ismijiet u numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali tal-ħames akkużati l-oħrajn] bl-iskop li jwettqu reat kriminali (skont it-tifsira tal-Artikolu 308(2) u (7), tal-Artikolu 321(2) u tal-punt 2 tal-Artikolu 321(3) tan-NK)” ( 8 ). Mit-test ta’ dan il-ftehim jirriżulta li l-akkużati l-oħrajn kollha huma identifikati bl-istess mod, jiġifieri bit-tliet ismijiet tagħhom u bin-numru tal-identità nazzjonali tagħhom. L-unika differenza hija li s-Sur MH huwa wkoll identifikat permezz tad-data u l-post tat-twelid tiegħu, l-indirizz, in-nazzjonalità, l-etniċità, is-sitwazzjoni familjari u r-rekord kriminali tiegħu.

25. F’konformità mar-regoli proċedurali nazzjonali, il-ftehim konkluż bejn il-Prosekutur u s-Sur MH ġie ppreżentat għall-approvazzjoni tal-qorti tar-rinviju, li għandha l-awtorità li tagħmel bidliet fih.

26. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk huwiex konformi mal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343 li dan il-ftehim isemmi b’mod ċar u espliċitu bħala membri ta’ dan il-grupp kriminali lill-ħames persuni l-oħra li ma daħlux f’dan il-ftehim u li huma akkużati fil-proċedimenti kriminali ordinarji, u li jidentifikahom mit-tliet ismijiet u n-numru tal-identità nazzjonali tagħhom.

27. Il-Qorti tar-rinviju tindika li, skont ġurisprudenza nazzjonali stabbilita, it-test tal-ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija għandu jikkorrispondi kompletament mat-test tal-att ta’ akkuża, fejn il-persuni kollha akkużati huma indikati bħala koawturi tar-reat kriminali. Għaldaqstant, għandhom jissemmew bħala tali fil-ftehim konkluż bejn il-Prosekutur u s-Sur MH. Barra minn hekk, ir-riferiment għall-koawturi tar-reat jista’ jkun ta’ importanza kbira sabiex jinġabru flimkien l-elementi li jikkostitwixxu l-att ta’ ksur rilevanti peress li grupp tal-kriminalità organizzata jkun ikkostitwit biss jekk mill-inqas tliet persuni jkunu involuti fih.

28. Il-Qorti tar-rinviju madankollu tirrileva li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343 jipprojbixxi awtorità ġudizzjarja milli tippreżenta persuna akkużata bħala ħatja f’deċiżjoni differenti minn dik dwar il-ħtija tagħha. Għalhekk, fil-fehma tagħha, hemm kontradizzjoni bejn il-ġurisprudenza nazzjonali, li teħtieġ li l-ftehim isemmi lill-persuni l-oħra akkużati bħala l-koawturi tar-reat kriminali inkwistjoni, u l-obbligu stabbilit mil-leġiżlatur tal-Unjoni li dawn ma jiġux ippreżentati bħala ħatja.

29. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-iSpetsializiran nakazatelen sad (il-Qorti Kriminali Speċjalizzata) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja s-segwenti domanda preliminari: “Ġurisprudenza nazzjonali li tirrikjedi li, fit-test ta’ ftehim (konkluż fil-kuntest ta’ proċedimenti kriminali), jiġu indikati bħala awturi ta’ reat kriminali mhux biss il-persuna akkużata li tkun ammettiet il-ħtija tagħha fir-rigward tal-imsemmi reat kriminali u kkonkludiet dak il-ftehim, iżda wkoll persuni oħrajn akkużati, il-koawturi tar-reat, li ma daħlux għal dak il-ftehim, li ma ammettewx il-ħtija tagħhom u li l-każ kontrihom ikompli skont il-proċedura kriminali ordinarja, iżda li jaqblu li l-ewwel persuna akkużata tikkonkludi l-ftehim, hija konformi mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(1), moqrija flimkien mal-ewwel sentenza tal-premessa 16 u mal-premessa 17 tad-Direttiva 2016/343?”

30. Il-Gvernijiet tal-Ġermanja u tal-Italja u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u, bl-eċċezzjoni tal-Gvern Taljan, osservazzjonijiet orali.

IV. Analiżi

A. Osservazzjoni preliminari dwar l-applikabbiltà tad-Direttiva 2016/343

31. Fid-dawl tad-diskussjonijiet li saru quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, nemmen li l-eżami tad-domanda preliminari jeħtieġ li ssir osservazzjoni preliminari dwar l-applikazzjoni ratione personae u ratione materiae tad-Direttiva 2016/343 u, b’mod partikolari, tal-Artikolu 4 tagħha ( 9 ).

32. Fl-ewwel lok, is-sitwazzjoni tas-Sinjuri AH, PB, CX, KM u PH bla dubju taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.

33. Dan huwa ddefinit fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2016/343. Skont din id-dispożizzjoni, din id-direttiva tapplika għall-persuni fiżiċi li jkunu persuni ssuspettati jew akkużati fi proċedimenti kriminali, fl-istadji kollha tal-proċedimenti, mill-mument meta persuna tkun issuspettata jew akkużata li wettqet reat kriminali sa meta d-deċiżjoni finali li tiddetermina jekk dik il-persuna wettqitx ir-reat kriminali kkonċernat tkun saret definittiva.

34. Madankollu, fil-kawża prinċipali, huwa stabbilit li dawn il-ħames persuni qegħdin jiġu akkużati li wettqu reat kriminali u li għadhom ma nstabux ħatja skont il-liġi.

35. Fit-tieni lok, l-indikazzjonijiet kontenzjużi dwar l-involviment tas-Sinjuri AH, PB, CX, KM u PH fit-twettiq tar-reat kriminali rilevanti jistgħu jinftiehmu fid-dawl tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343, filwaqt li jitqiesu n-natura u l-kamp ta’ applikazzjoni tal-ftehim bejn il-Prosekutur u s-Sur MH.

36. Fil-fatt, dan il-ftehim jikkostitwixxi, fir-rigward ta’ dawn il-ħames persuni l-oħra, deċiżjoni ġudizzjarja li ma tiddeċidix dwar il-ħtija tagħhom fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.

37. Minn naħa waħda, ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija jikkostitwixxi deċiżjoni ġudizzjarja li taqa’ taħt dak li normalment jissejjaħ “patteġġjament” ( 10 ).

38. Il-ftehim, li bih akkużat jammetti l-ħtija tiegħu fit-twettiq ta’ reat kriminali bi skambju, normalment, għal tnaqqis fil-piena, isir mal-awtorità ta’ prosekuzzjoni, f’dan il-każ il-Prosekutur, qabel ma jiġi approvat f’seduta orali mill-awtorità ġudizzjarja kompetenti.

39. Għaldaqstant, ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija huwa ta’ natura ġudizzjarja, peress li l-konklużjoni tiegħu teħtieġ l-intervent ta’ qorti fil-mertu li teżerċita s-setgħa ta’ awtorità ġudizzjarja permezz ta’ proċedura mħaffa.

40. F’dan il-każ, jirriżulta mill-Artikoli 381 sa 384 tan-NPK li l-qorti tar-rinviju għandha tiddeċiedi dwar il-ftehim bejn il-Prosekutur u s-Sur MH f’seduta ta’ smigħ fejn il-preżenza tiegħu hija espressament meħtieġa mil-liġi nazzjonali. Din il-qorti għandha mbagħad tivverifika jekk il-ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija ġiex konkluż skont ir-regoli proċedurali u sostantivi applikabbli u jekk il-persuna akkużata daħlitx għalih b’mod volontarju u b’għarfien sħiħ tal-fatti. Il-qorti tar-rinviju tista’ espressament tagħmel proposti għal emendi fir-rigward tat-termini użati fil-kuntest ta’ dan il-ftehim u huwa, barra minn hekk, f’dan il-kuntest li hija qiegħda tagħmel id-domanda preliminari tagħha.

41. Il-ftehim konkluż bejn il-Prosekutur u s-Sur MH għandu għalhekk iwassal sabiex tittieħed deċiżjoni, wara eżami ġudizzjarju ssimplifikat, mhux biss dwar il-klassifikazzjoni legali ta’ reat kriminali, iżda wkoll dwar ir-responsabbiltà kriminali tiegħu u dwar il-piena imposta fuqu. Dan il-ftehim, kif approvat mill-qorti tar-rinviju, huwa legalment vinkolanti u, kif jidher mill-Artikolu 383 tan-NPK, jinvolvi l-konsegwenzi ta’ sentenza b’awtorità ta’ res judicata. Madankollu, is-saħħa eżekuttiva u l-awtorità ta’ res judicata huma ż-żewġ karatteristiċi ta’ kull deċiżjoni ġudizzjarja.

42. Fid-dawl ta’ dawn il-fatturi, ma hemm l-ebda dubju, fil-fehma tiegħi, li l-ftehim konkluż bejn il-Prosekutur u s-Sur MH huwa l-espressjoni ta’ ius punendi u li, permezz tiegħu, qiegħda tittieħed deċiżjoni ġudizzjarja dwar l-akkużi u dwar il-ħtija ta’ dan tal-aħħar.

43. Min-naħa l-oħra, il-ftehim jikkostitwixxi deċiżjoni ġudizzjarja li ma tiddeċidix dwar il-ħtija tas-Sinjuri AH, PB, CX, KM u PH.

44. Il-kunċett ta’ “deċiżjonijiet ġudizzjarji għajr dawk dwar il-ħtija”, imsemmi fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343, għandu jiġi interpretat b’tali mod li jiġi żgurat l-effett utli ta’ din id-dispożizzjoni u, b’mod partikolari, li jiġi żgurat ir-rispett konkret u effettiv tad-drittijiet li jgawdu l-persuni akkużati li ma jiġux ippreżentati bħala ħatja sakemm ma jkunux instabu ħatja skont il-liġi.

45. Bla ebda dubju, kif permess mill-Artikolu 381(7) tan-NPK, il-ftehim milħuq bejn il-Prosekutur u s-Sur MH sar fil-kuntest ta’ proċedimenti kriminali li jinvolvu iktar minn persuna waħda. Madankollu, fil-mertu, il-ftehim jiddeċiedi biss il-ħtija tal-persuna li, ladarba ammettiet il-ħtija, hija parti fih. Il-persuni akkużati l-oħrajn li ma humiex parti f’dan il-ftehim, ma rrinunzjaw għall-ebda wieħed mid-drittijiet proċedurali tagħhom, inkluż id-dritt tagħhom għall-preżunzjoni ta’ innoċenza. Jirriżulta għalhekk mid-deċiżjoni tar-rinviju li, minkejja l-“ftehim proċedurali” espress mill-ħames akkużati l-oħrajn fir-rigward tal-konklużjoni ta’ tali patteġġjament, dawn iddikjaraw espressament li huma ma kinux qegħdin jammettu l-ħtija tagħhom u li ma kinux qegħdin jirrinunzjaw għad-dritt tagħhom li ma jammettux il-ħtija.

46. Għalhekk, ma naqbilx mad-dubji espressi f’dan ir-rigward mill-Gvern Ġermaniż.

47. Fil-fehma tiegħu, anki jekk il-ftehim bejn il-Prosekutur u s-Sur MH ma jiddeċidix dwar il-ħtija tal-persuni l-oħrajn akkużati separatament, jibqa’ l-fatt li huwa deċiżjoni ġudizzjarja dwar il-ħtija tas-Sur MH u li għalhekk irid jiġi kkwalifikat bħala tali fir-rigward ta’ dawn il-persuni l-oħra.

48. Nemmen li din l-interpretazzjoni hija formali wisq u ċċaħħad il-garanziji stabbiliti fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343 minn kull effett utli.

49. Barra minn hekk, din tmur kontra l-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Kif ser nuri fl-ambitu tal-analiżi tiegħi, din fil-fatt iddeċidiet li d-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza japplika wkoll meta deċiżjoni ġudizzjarja mogħtija fi tmiem ta’ proċedimenti li ma jkunux saru direttament kontra r-rikorrent bħala akkużat, iżda li, madankollu, jikkonċernaw proċedimenti kriminali li jkunu għadhom għaddejjin kontra dan ir-rikorrent u li jkunu relatati ma’ dawk il-proċedimenti, timplika evalwazzjoni prematura tal-ħtija tiegħu ( 11 ).

50. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-ftehim konkluż bejn il-Prosekutur u s-Sur MH jikkostitwixxi, fil-konfront tas-Sinjuri AH, PB, CX, KM u PH, deċiżjoni ġudizzjarja li ma tiddeċidix dwar il-ħtija tagħhom fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343. Dawn tal-aħħar jistgħu għalhekk jibbenefikaw mid-drittijiet li din id-dispożizzjoni tagħtihom.

B. Eżami tad-domanda preliminari

51. Permezz tad-domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk, fil-kuntest ta’ proċedimenti kriminali mressqa kontra diversi persuni minħabba t-twettiq ta’ reat minn grupp ta’ persuni, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343 jipprekludix regola proċedurali nazzjonali li tirrikjedi li l-ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija konkluż minn wieħed mill-akkużati jsemmi l-involviment fir-reat tal-persuni l-oħrajn akkużati b’mod separat u jidentifika lil dawn tal-aħħar b’isimhom u bin-numru tal-identità nazzjonali tagħhom.

52. Fi kliem ieħor, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kliem li għandu jintuża fil-kuntest ta’ ftehim bħal dan, sabiex dan tal-aħħar ma jiksirx id-dritt tal-preżunzjoni ta’ innoċenza tal-persuni akkużati fi proċedimenti separati u, b’mod partikolari, id-dritt tagħhom li ma jiġux ippreżentati, f’deċiżjoni ġudizzjarja, bħala ħatja qabel ma jkunu nstabu ħatja skont il-liġi.

53. Il-qorti tar-rinviju għandha diffikultà partikolari fir-rigward tan-natura tar-reat inkwistjoni.

54. Infakkar li sitt persuni huma akkużati b’involviment tagħhom fi “grupp kriminali organizzat”, fis-sens tal-Artikolu 321(2) u tal-punt 2 tal-Artikolu 321(3) tan-NK. L-involviment fi grupp kriminali organizzat huwa reat kollettiv min-natura tiegħu, bħall-assoċjazzjoni kriminali, li tinkrimina l-involviment inġenerali. Kif joħroġ ċar mill-kelma “grupp”, din tkun ikkostitwita biss sakemm diversi awturi kienu involuti fir-reat imwettaq ( 12 ). Kummentarji legali jqisuhom tradizzjonalment bħala koawturi tar-reat imwettaq. Kollha huma involuti fl-istess reat u l-imġiba tagħhom hija marbuta mill-qrib ma’ tal-oħrajn. Sa fejn ikun hemm għaqda ġenwina bejn il-koawturi meta jsir ir-reat, il-loġika tissuġġerixxi li din l-għaqda għandha tkun riflessa fil-proċedimenti applikati għalihom ( 13 ). Din l-interdipendenza tal-koazzjoni għandha konsegwenzi, iktar u iktar meta l-koawturi ma jiġux iġġudikati flimkien. Il-qorti tar-rinviju għalhekk tinnota li, fil-kuntest ta’ ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija konkluż minn wieħed minnhom, tali interdipendenza tista’ teħtieġ li l-koawturi l-oħrajn jiġu identifikati sabiex tiġi ddeterminata l-klassifikazzjoni legali tal-att investigat u r-responsabbiltà kriminali tal-persuna kkonċernata. Tali rekwiżit jista’, madankollu, jaffettwa l-garanziji proċedurali tal-koawturi u, b’mod partikolari, id-dritt tagħhom għall-preżunzjoni ta’ innoċenza.

55. Fis-sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem għalhekk esprimiet riżervi sinjifikattivi meta l-awtorità ġudizzjarja tiddeċiedi li tiġġudika lill-koakkużati ta’ reat fi proċedimenti separati, anki jekk in-natura tal-akkużi tinvolvi, għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-responsabbiltà legali ta’ wieħed, li jiġi stabbilit l-involviment tal-oħrajn fir-reat ( 14 ).

56. Għalhekk, hija fformulat rekwiżiti preċiżi bil-għan li tirrispetta d-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza stabbilit fl-Artikolu 6(2) tal-KEDB, meta awtorità ġudizzjarja tiddeċiedi li tirrikorri għas-separazzjoni tal-proċedimenti minħabba l-konklużjoni ta’ ftehim ta’ ammissjoni tal-ħtija minn wieħed minnhom.

57. Minn naħa, qabel ma tadotta deċiżjoni bħal din, l-awtorità ġudizzjarja għandha teżamina bir-reqqa l-interessi kollha involuti u tippermetti lill-koakkużati jikkontestaw dik id-deċiżjoni ( 15 ).

58. Min-naħa l-oħra, l-awtorità ġudizzjarja għandha tgħaqqad flimkien mal-proċedura ta’ ammissjoni tal-ħtija żewġ garanziji li hija tqis essenzjali sabiex tippermetti lill-koakkużati jkollhom proċess ġust fil-proċedimenti pendenti kontrihom ( 16 ).

59. L-ewwel nett, l-awtorità ġudizzjarja għandha l-obbligu li ma tagħtix l-awtorità ta’ res judicata lill-fatti ammessi fi proċedimenti li l-akkużati l-oħra ma kinux parti fihom, peress li l-istabbiliment ta’ dawn il-fatti għandu portata limitata għall-proċedimenti inkwistjoni.

60. It-tieni, l-awtorità ġudizzjarja għandha toqgħod lura minn kwalunkwe riferiment jew dikjarazzjoni li tista’ tikkomprometti l-eżami ġust tal-akkużi kontra dawn tal-aħħar fil-kuntest ta’ proċedimenti separati u, b’mod partikolari, milli tinjora d-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza tagħhom.

61. Din id-domanda preliminari tirrigwarda din il-kwistjoni u, b’mod partikolari, il-modalitajiet dwar l-identifikazzjoni u l-indikazzjoni, fil-ftehim konkluż bejn il-Prosekutur u s-Sur MH, tas-Sinjuri AH, PB, CX, KM u PH fuq il-bażi tal-parteċipazzjoni tagħhom fir-reat.

1. Id-dispożizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 2016/343

62. L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343 jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw li, b’mod partikolari, id-deċiżjonijiet ġudizzjarji, għajr dawk dwar il-ħtija, ma jirreferux għal persuna ssuspettata jew akkużata bħala li hija ħatja sakemm il-ħtija tagħha ma tkunx stabbilita skont il-liġi.

63. L-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva jżid li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkunu disponibbli miżuri xierqa fil-każ ta’ ksur ta’ dan l-obbligu.

64. Id-dispożizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva 2016/343 għalhekk ma jipprovdu l-ebda indikazzjoni tal-miżuri li l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom jadottaw b’mod speċifiku sabiex jiżguraw, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-konformità mad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza tal-persuni akkużati separatament. Barra minn hekk, l-ebda dispożizzjoni oħra ta’ din id-direttiva ma hija rilevanti ( 17 ). Il-premessa 16 biss, imsemmija espressament mill-qorti tar-rinviju, tispeċifika li d-deċiżjonijiet ġudizzjarji ma għandhomx jirriflettu opinjoni li dawn il-persuni huma ħatja.

65. Jirriżulta mill-Artikolu 1, iżda wkoll mill-premessi 10 u 48 tad-Direttiva 2016/43, li r-regoli intiżi għall-prevenzjoni u l-korrezzjoni ta’ kwalunkwe riferiment pubbliku għall-ħtija huma regoli minimi, filwaqt li l-Istati Membri huma mistiedna, skont l-Artikolu 4(1) u (2) ta’ din id-direttiva, jadottaw il-miżuri “meħtieġa” jew “xierqa” għal dan il-għan.

66. Għaldaqstant, il-leġiżlatur tal-Unjoni jħalli lill-Istati Membri jiddeterminaw, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tas-sistema ġuridika nazzjonali, in-natura speċifika u l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn il-miżuri. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk irrikonoxxiet espressament li din id-direttiva ma tikkostitwixxix strument komplet u eżawrjenti li għandu l-għan li jiffissa l-kundizzjonijiet kollha għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ġudizzjarja, bħad-deċiżjoni ta’ arrest provviżorju ( 18 ). Din il-konstatazzjoni hija ovvjament applikabbli għall-kundizzjonijiet għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni ġudizzjarja bħall-ftehim ta’ ammissjoni tal-ħtija inkwistjoni.

67. Madankollu, il-marġni ta’ diskrezzjoni disponibbli għall-Istati Membri f’dan ir-rigward għandu limitazzjonijiet. Fil-fatt, dawn tal-aħħar għandhom jirrispettaw id-drittijiet fundamentali u l-prinċipji rrikonoxxuti mill-Karta u mill-KEDB, kif jirriżulta barra minn hekk mill-premessa 47 tad-Direttiva 2016/343, u l-miżuri adottati għandhom, b’mod partikolari, jippermettu l-prevenzjoni jew il-korrezzjoni ta’ kwalunkwe ksur tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza.

68. L-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343 għandha għalhekk, fil-prinċipju, tkun ibbażata fuq l-istandard ta’ protezzjoni previst fl-Artikolu 48 tal-Karta ( 19 ). Madankollu, huwa ċar li la din id-dispożizzjoni u lanqas il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jagħmluha possibbli li jiġu ddeterminati n-natura u l-portata tal-miżuri li l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom jimplimentaw.

69. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, min-naħa l-oħra, ġiet adita b’tilwim abbundanti, li l-prinċipji tiegħu għandhom, f’dawn iċ-ċirkustanzi, jingħataw fil-qosor.

70. Kif jidher mill-ispjegazzjonijiet dwar il-Karta ( 20 ), id-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza stabbilit fl-Artikolu 48(1) tal-Karta jikkorrispondi għall-Artikolu 6(2) tal-KEDB. Sabiex tiġi żgurata l-koerenza meħtieġa bejn il-Karta u l-KEDB, il-leġiżlatur tal-Unjoni stipula r-regola li t-tifsira u l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan id-dritt għandhom ikunu l-istess bħal dawk mogħtija lilu mill-KEDB ( 21 ).

71. Barra minn hekk, jirriżulta mill-proposta għal direttiva tal-Kummissjoni ( 22 ) li l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-intenzjoni li jsaħħaħ u jiżgura l-applikazzjoni effettiva tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza fi proċedimenti kriminali billi inkorpora fid-dritt tal-Unjoni l-ġurisprudenza żviluppata mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fir-rigward tal-konformità mal-Artikolu 6(2) tal-KEDB ( 23 ). Il-leġiżlatur tal-Unjoni esprima b’mod ċar ir-rieda tiegħu li jiffavorixxi l-applikazzjoni tal-Artikoli 6, 47 u 48 tal-Karta billi jibbaża ruħu fuq l-Artikolu 6 tal-KEDB, kif interpretat mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

72. L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2016/343 għalhekk jistabbilixxi d-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza f’termini identiċi għal dawk użati fl-Artikolu 6(2) tal-KEDB.

73. Fir-rigward tal-Artikoli 4 sa 7 ta’ din id-direttiva, dawn jirregolaw ċerti aspetti tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza, kif ġew żviluppati fil-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

74. Għalhekk, fl-Artikolu 4(1) tal-imsemmija direttiva, il-leġiżlatur tal-Unjoni fformula wieħed mir-rekwiżiti ewlenin stabbiliti minn dik il-Qorti sa mill-1983, sabiex jiġi żgurat ir-rispett tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza, jiġifieri d-dritt li individwu ma jkunx ippreżentat f’dikjarazzjoni pubblika jew f’deċiżjoni ġudizzjarja bħala ħati qabel ma tkun ingħatat is-sentenza finali ( 24 ).

75. Din id-dispożizzjoni tistabbilixxi regola minima u għalhekk ma hijiex maħsuba, fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, sabiex tagħti protezzjoni iktar estiża minn dik mogħtija mill-KEDB ( 25 ).

76. Il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem għalhekk hija rilevanti għall-interpretazzjoni tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza stabbilit fl-Artikolu 48 tal-Karta u, b’mod partikolari, ta’ wieħed mill-aspetti tagħha msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343. Din il-ġurisprudenza tipprovdi, fil-fatt, indikazzjonijiet utli ħafna dwar liema miżuri l-awtoritajiet nazzjonali huma obbligati li jadottaw sabiex jiżguraw li, permezz tal-motivi ta’ deċiżjoni jew bit-termini użati fid-deċiżjoni, ma jkun hemm l-ebda ksur tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza tal-persuni akkużati b’mod separat.

2. Il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar ir-rispett tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza fil-każ li l-koakkużati jiġu pproċessati fi proċedimenti separati

77. Skont l-Artikolu 6(2) tal-KEDB, “[k]ull min ikun akkużat b’reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm ma jiġix pruvat ħati skont il-liġi” ( 26 ).

78. Fis-sentenza Karaman vs Il-Ġermanja, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tfakkar li l-preżunzjoni ta’ innoċenza hija parti mill-proċess kriminali ġust meħtieġ mill-Artikolu 6(1) tal-KEDB. Skont din il-qorti, din il-preżunzjoni tinkiser jekk, f’deċiżjoni ġudizzjarja, il-qorti tal-proċess tagħti opinjoni prematura dwar jekk il-persuna akkużata hijiex ħatja, meta l-ħtija ta’ din il-persuna tkun għadha ma ġietx stabbilita skont il-liġi. Motivazzjoni li tagħti x’tifhem li l-qorti tikkunsidra li l-persuna kkonċernata hija ħatja hija biżżejjed, anki fl-assenza ta’ konstatazzjoni formali ( 27 ).

79. Sabiex tevalwa jekk din il-motivazzjoni tikkostitwixxix ksur tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tagħti importanza “determinanti” lill-għażla tal-kliem użat mill-awtorità ġudizzjarja ( 28 ). Hija tqis ukoll iċ-ċirkustanzi partikolari li fihom dan ġie fformulat u, b’mod partikolari, in-natura tal-proċedimenti u n-natura tal-akkużi kontra l-persuna akkużata jew il-persuni akkużati ( 29 ). Fil-fatt, dawn il-fatturi jagħmluha possibbli li jiġi evalwat sa fejn l-awtorità ġudizzjarja hija meħtieġa ssemmi r-rwol konkret u l-intenzjonijiet tal-persuni kollha li jistgħu jkunu involuti fit-twettiq ta’ reat kriminali ( 30 ).

80. Għalhekk, fis-sentenza Karaman vs Il-Ġermanja ( 31 ), il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ammettiet li, “fi proċedimenti kriminali kumplessi li jinvolvu diversi suspettatti li ma jistgħux jiġu ġġudikati flimkien, il-qorti tal-proċess ikollha bilfors, sabiex tevalwa l-ħtija tal-imputati, issemmi l-involviment ta’ terzi persuni li jistgħu jiġu ġġudikati separatament wara” ( 32 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Hija enfasizzat li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, il-“qrati kriminali huma meħtieġa jistabbilixxu l-fatti tal-kawża li għandhom jintgħażlu sabiex l-analiżi tar-responsabbiltà legali tal-imputat tkun kemm jista’ jkun eżatta u preċiża u ma jistgħux jippreżentaw fatti stabbiliti bħallikieku kienu sempliċi allegazzjonijiet jew suspetti” ( 33 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Hija ddeċidiet li “[l]-istess jgħodd għall-fatti relatati mal-involviment ta’ terzi persuni” ( 34 )[traduzzjoni mhux uffiċjali].

81. Madankollu, din il-Qorti mmodifikat id-dikjarazzjoni tagħha billi qalet li, “jekk dawn il-fatti jkollhom jiġu introdotti, il-qorti għandha tevita li tiżvela iktar informazzjoni milli huwa meħtieġ għall-analiżi tar-responsabbiltà legali tal-persuni li jkunu mħarrka quddiemha” ( 35 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

82. F’dik il-kawża, is-sentenza semmiet f’diversi okkażjonijiet mhux biss il-kunjom u l-ismijiet kollha tar-rikorrent, iżda wkoll ir-rwol tiegħu fil-frodi. Madankollu, l-identifikazzjoni tar-rikorrent kienet segwita mill-espressjoni “akkużat separatament”.

83. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kellha tevalwa jekk il-motivazzjoni ta’ dik is-sentenza setgħetx twassal għal tħassib dwar l-eżistenza ta’ ġudizzju prematur dwar il-ħtija tar-rikorrent u b’hekk tipperikola l-eżami ġust tal-akkużi mressqa kontrih fil-kuntest ta’ proċedimenti separati fil-Ġermanja u/jew fit-Turkija.

84. Dik il-qorti ma sabitx ksur tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza. Hija nnotat li, sabiex tevalwa l-grad ta’ responsabbiltà tal-persuna akkużata fil-kuntest tas-sentenza inkwistjoni, l-awtorità ġudizzjarja kienet meħtieġa tiddetermina “min kien ifformula l-pjan ta’ miżapproprjazzjoni tal-flus […] u, abbażi ta’ dan, min ta liema struzzjonijiet lil min” ( 36 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Lanqas ma kkundannat l-identifikazzjoni tar-rikorrent b’ismu sħiħ sa fejn, tul is-sentenza kollha, din l-identifikazzjoni kienet segwita mill-espressjoni “akkużat separatament”. Fil-fehma tagħha, l-awtorità ġudizzjarja għalhekk kienet enfasizzat il-fatt li ma ġietx imsejħa biex tiddeċiedi dwar il-ħtija tar-rikorrent, iżda li, skont ir-regoli tal-proċediment kriminali nazzjonali, kienet biss ikkonċernata li tivvaluta r-responsabbiltà kriminali tal-persuna fil-limiti tal-proċedimenti inkwistjoni ( 37 ).

85. Fis-sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikkonfermat din il-ġurisprudenza filwaqt li esprimiet, b’mod preliminari, għadd ta’ riżervi meta ftehim ta’ ammissjoni tal-ħtija jiġi konkluż fi proċedimenti li fihom in-natura tal-akkużi kienet, għall-kuntrarju, tiġġustifika li l-koakkużati jiġu ġġudikati flimkien ( 38 ). Għalhekk hija nnotat kemm huwa “essenzjali” li l-awtorità ġudizzjarja żżid garanziji proċedurali mal-proċedura ta’ ammissjoni ta’ ħtija li jiżguraw il-ġustizzja tal-proċedimenti li jkunu għaddejjin kontra l-koakkużati, fosthom dik li ma jsirux kummenti li jistgħu jaffettwaw il-preżunzjoni ta’ innoċenza ( 39 ). Kien bl-iskop li hija tevalwa l-kliem stess ta’ dik il-motivazzjoni li mbagħad irreferiet għall-iskeda ta’ analiżi tagħha stabbilita fis-sentenza Karaman vs Il-Ġermanja.

86. Fil-kawża li tat lok għas-sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja, is-sentenza mogħtija kontra X fi proċedura ta’ ammissjoni ta’ ħtija semmiet li dan wettaq ir-reat allegat ma’ żewġ persuni oħra. Għalkemm l-ismijiet ta’ dawn il-persuni baqgħu anonimi, is-sentenza kienet tindika madankollu l-funzjonijiet professjonali mwettqa minn dawn il-persuni fi ħdan il-Gvern jew f’impriżi ewlenin u r-rwol tagħhom fit-twettiq ta’ dan ir-reat ( 40 ). Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikkundannat il-kliem użat f’din is-sentenza sa fejn ma kien hemm l-ebda dubju dwar l-identità tal-koakkużati u dwar l-involviment tagħhom fir-reat li għalih ġie kkundannat X ( 41 ).

3. Il-kontributi tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 48 tal-Karta u tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343

87. Din il-ġurisprudenza tippermetti li jittieħdu għadd ta’ tagħlimiet fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza stabbilit fl-Artikolu 48 tal-Karta u, b’mod partikolari, fir-rigward tal-modalitajiet konkreti għall-prevenzjoni u l-korrezzjoni ta’ kwalunkwe riferiment pubbliku għall-ħtija skont it-tifsira tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343.

88. Ir-riferimenti pubbliċi għandhom jiġu evalwati fuq il-bażi ta’ każ b’każ, b’kunsiderazzjoni taċ-ċirkustanzi partikolari li fihom ġew ifformulati u, b’mod partikolari, tan-natura u tal-kuntest tal-proċedimenti inkwistjoni.

89. Dawn iċ-ċirkustanzi jistgħu jkunu deċiżivi meta l-koakkużati jiġu ġġudikati fi proċedimenti kriminali separati, b’mod partikolari, meta wieħed minnhom ikun suġġett għal proċedura mħaffa ta’ ammissjoni tal-ħtija.

90. Fil-prinċipju, l-awtorità ġudizzjarja għandha tadotta l-miżuri xierqa sabiex tiżgura eżami ġust tal-akkużi kontra l-koakkużati l-oħrajn fil-qafas tal-proċedimenti pendenti kontrihom u, għalhekk, fil-ftehim ta’ ammissjoni tal-ħtija, għandha toqgħod lura minn kwalunkwe indikazzjoni jew riferiment li jista’ jikser id-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza ta’ dawn tal-aħħar.

91. Madankollu, jista’ jiġi aċċettat li dan il-ftehim isemmi l-involviment fir-reat ta’ dawn il-koakkużati l-oħrajn u jidentifikahom jekk, l-ewwel nett, dawn id-dettalji huma meħtieġa għall-klassifikazzjoni legali tal-att investigat u għall-analiżi tar-responsabbiltà kriminali tal-persuna li tammetti l-ħtija tagħha u jekk, it-tieni, ikunu akkumpanjati minn indikazzjoni ċara li l-imsemmija koakkużati huma akkużati separatament u li għadhom ma nstabux ħatja skont il-liġi.

92. Dan ifisser li l-awtorità ġudizzjarja għandha tagħti attenzjoni deċiżiva mhux biss għall-kliem użat għall-finijiet tar-riferiment u tal-identifikazzjoni ta’ persuni oħra li jkunu qegħdin jiġu akkużati separatament, iżda wkoll għall-motivazzjoni, kollha kemm hi, tal-ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija.

93. Minn naħa waħda, fir-rigward tal-kliem użat għall-finijiet tar-riferiment għar-rwol li jkollhom il-persuni l-oħrajn akkużati u tal-identifikazzjoni tagħhom, infakkar li l-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ma tipprekludix lill-awtorità ġudizzjarja milli tidentifika lil dawn tal-aħħar bl-isem sħiħ tagħhom. Madankollu, hija teżiġi li, f’dak il-każ, dawn l-indikazzjonijiet għandhom ikunu segwiti minn espressjoni jew kliem li jagħmluha possibbli għal kulħadd li jifhem li dawn huma meħtieġa għall-finijiet tal-evalwazzjoni mhux tal-ħtija tal-persuni l-oħra akkużati separatament iżda tar-responsabbiltà kriminali tal-persuna kkonċernata biss ( 42 ).

94. Min-naħa l-oħra, jeħtieġ li jsir kontroll tal-motivazzjoni, kollha kemm hi, tal-ftehim tal-ammissjoni ta’ ħtija inkwistjoni. Kif indikat tajjeb il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet tagħha, kwalunkwe espressjoni jew kelma miżjuda mal-indikazzjoni jew mal-identifikazzjoni tal-persuni l-oħra akkużati tkun bla sens jekk partijiet oħra tar-raġunament jew tal-analiżi legali tad-deċiżjoni jkunu jistgħu jinftiehmu bħala evalwazzjoni tal-ħtija ta’ dawn tal-aħħar.

95. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, jiena naħseb, għalhekk, li f’sitwazzjoni fejn awtorità ġudizzjarja tiġġudika persuna akkużata li wettqet reat ma’ grupp ta’ persuni bħala parti minn proċedura mħaffa ta’ ammissjoni ta’ ħtija, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343 għandu jiġi interpretat fis-sens li dan ma jipprekludix li dik l-awtorità tindika, fil-ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija, l-involviment fir-reat tal-persuni l-oħra akkużati u li tidentifika lil dawn tal-aħħar sakemm, l-ewwel nett, din tiżgura li dawk l-indikazzjonijiet huma meħtieġa għall-finijiet tal-klassifikazzjoni legali tal-att investigat u tal-analiżi tar-responsabbiltà kriminali tal-persuna li tammetti l-ħtija tagħha u, it-tieni nett, li jkunu akkumpanjati minn kliem li jagħmilha ċara li dawk il-persuni qegħdin jiġu akkużati fi proċedimenti kriminali separati u li huma għadhom ma nstabux ħatja skont il-liġi.

96. Naħseb li huwa importanti wkoll li nfakkar li d-Direttiva 2016/343 tistabbilixxi regoli minimi u li l-leġiżlatur tal-Unjoni jawtorizza espressament lill-Istati Membri sabiex jestendu d-drittijiet iddefiniti fiha sabiex joffru livell ogħla ta’ protezzjoni ( 43 ). Għaldaqstant, din id-direttiva ma tipprekludix lil Stat Membru milli jadotta miżuri iktar protettivi sabiex jimpedixxi, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, kwalunkwe riferiment li jista’ jikser id-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza tal-persuni akkużati fi proċedimenti kriminali separati.

97. F’dan il-każ, huwa stabbilit li l-proċedimenti kriminali mibdija kontra s-Sinjuri AH, PB, CX, KM, PH u MH minħabba l-allegata sħubija tagħhom fi grupp ta’ kriminalità organizzata ġew isseparati, wara x-xewqa tas-Sur MH li jikkonkludi ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija. Huwa rrikonoxxut ukoll li l-ħames persuni akkużati l-oħrajn qablu li s-Sur MH jikkonkludi dan il-ftehim, filwaqt li indikaw li dan il-kunsens ma kienx ifisser l-ammissjoni tal-ħtija tagħhom jew ir-rinunzja għad-dritt tagħhom li jiddikjaraw lilhom innifishom innoċenti.

98. Huwa ċar ukoll mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-indikazzjonijiet relatati mal-involviment tas-Sinjuri AH, PB, CX, KM u PH fit-twettiq tar-reat u l-identifikazzjoni tagħhom bl-isem sħiħ tagħhom kif ukoll bin-numru tal-identità tagħhom fil-kuntest tal-ftehim bejn il-Prosekutur u s-Sur MH huma r-riżultat tal-applikazzjoni tal-ġurisprudenza nazzjonali, li teħtieġ li t-test tal-ftehim jikkorrispondi għalkollox għal dak tal-att ta’ akkuża.

99. Dan ir-rekwiżit jaqa’ fl-ambitu tad-diskrezzjoni tal-Istati Membri fir-rigward tal-kundizzjonijiet għall-adozzjoni ta’ ftehim bħal dak inkwistjoni, minħabba l-armonizzazzjoni minima miksuba mid-Direttiva 2016/343.

100. Madankollu, l-implimentazzjoni ta’ dan ir-rekwiżit teħtieġ li jittieħdu prekawzjonijiet speċjali sabiex jiġi żgurat li l-ftehim bejn il-Prosekutur u s-Sur MH ma jikkompromettix l-eżami ġust tal-akkużi kontra s-Sinjuri AH, PB, CX, KM u PH fil-kuntest tal-proċedimenti pendenti kontrihom u, b’mod partikolari, ma jiksirx id-dritt tagħhom għall-preżunzjoni ta’ innoċenza. Fil-fatt, fit-test attwali tiegħu, dan il-ftehim fih indikazzjonijiet li, fin-nuqqas ta’ preċiżazzjoni, x’aktarx jinftiehmu bħala espressjoni prematura tal-ħtija tagħhom.

101. Ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħmel suġġerimenti jew tipproponi bidliet fil-kliem użat fl-imsemmi ftehim. Dan huwa l-kompitu tal-qorti tar-rinviju li, minn naħa waħda, hija unikament f’pożizzjoni li tinterpreta l-liġi nazzjonali applikabbli u tqis iċ-ċirkustanzi tal-każ u, min-naħa l-oħra, hija unikament kompetenti sabiex tapprova dan il-ftehim.

102. Sabiex tissodisfa r-rekwiżiti msemmija fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2016/343, dik il-qorti għandha tevalwa sa fejn l-indikazzjonijiet kontenzjużi huma meħtieġa għall-finijiet tal-klassifikazzjoni legali tal-att investigat u tal-analiżi tar-responsabbiltà kriminali tas-Sur MH. Nirrileva, f’dan ir-rigward, li hija tenfasizza fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha li dawn l-indikazzjonijiet jista’ jkollhom importanza kbira biex jinġabru l-elementi li jikkostitwixxu r-reat inkwistjoni.

103. Fejn xieraq, il-qorti tar-rinviju hija meħtieġa tevalwa l-punt sa fejn l-imsemmija indikazzjonijiet jistgħu jkunu segwiti minn espressjoni jew minn kliem li b’mod ċar jenfasizzaw il-fatt li s-Sinjuri AH, PB, CX, KM u PH huma akkużati fi proċedimenti kriminali separati u li għadha ma tteħditx deċiżjoni legali dwar il-ħtija tagħhom.

104. Fl-aħħar nett, hija għandha tiżgura li l-ftehim bejn il-Prosekutur u s-Sur MH ma jinkludix kliem ieħor li jista’ jinftiehem bħala espressjoni prematura tal-ħtija ta’ dawn il-ħames persuni.

V. Konklużjoni

105. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li għad-domanda preliminari tal-iSpetsializiran nakazatelen sad (il-Qorti Kriminali Speċjalizzata, il-Bulgarija) tirrispondi kif ġej: L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva (UE) 2016/343 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Marzu 2016 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali għandu jiġi interpretat bħala li ma jipprekludix, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fejn l-awtorità ġudizzjarja nazzjonali tiġġudika persuna akkużata li wettqet reat ma’ grupp ta’ persuni fil-kuntest ta’ ftehim konkluż minn qabel dwar l-ammissjoni ta’ ħtija, li din l-awtorità ġudizzjarja ssemmi, f’dan il-ftehim, l-involviment fir-reat tal-persuni l-oħra akkużati b’mod separat u li tidentifikahom sakemm, l-ewwel nett, din l-awtorità tiżgura li dawn l-indikazzjonijiet huma meħtieġa għall-finijiet tal-klassifikazzjoni legali tal-att investigat u tal-analiżi tar-responsabbiltà kriminali tal-persuna li tammetti l-ħtija tagħha u, it-tieni nett, li jkunu akkumpanjati minn kliem li jagħmilha ċara li dawn il-persuni huma akkużati fi proċedimenti kriminali separati u li għadhom ma nstabux ħatja skont il-liġi.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Iktar ’il quddiem il-“ftehim ta’ ammissjoni ta’ ħtija”. Il-proċedura relatata se tissejjaħ iktar ’il quddiem “proċedura ta’ ammissjoni ta’ ħtija”.

( 3 ) Iktar ’il quddiem “il-Karta”.

( 4 ) Direttiva (UE) 2016/343 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Marzu 2016 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali (ĠU 2016, L 65, p. 1).

( 5 ) C-310/18 PPU, EU:C:2018:732.

( 6 ) Iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950; iktar ’il quddiem, il-“KEDB”.

( 7 ) DV Nru 67 tas-27 ta’ Lulju 1999.

( 8 ) It-test tal-ftehim mibgħut mill-qorti tar-rinviju fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja.

( 9 ) Fil-fehma tiegħi, l-applikazzjoni ratione temporis tad-Direttiva 2016/343 ma toħloqx diffikultajiet partikolari. Skont l-Artikolu 14(1) ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri kienu meħtieġa li jittrasponu din id-direttiva sal-1 ta’ April 2018. Issa, nikkonstata li l-ftehim inkwistjoni ġie konkluż bejn il-Prosekutur u s-Sur MH fit-18 ta’ Mejju 2018 u għad irid jiġi approvat mill-qorti tar-rinviju.

( 10 ) Ara, f’dan ir-rigward, l-iżviluppi dwar il-patteġġjament fl-Unjoni Ewropea fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-kawża Gözütok u Brügge (C-187/01, EU:C:2002:516, punti 61 sa 106). Ara wkoll, f’dak li jirrigwarda l-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, is-sentenza tal-Qorti EDB tat-23 ta’ Frar 2016, Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja (CE:ECHR:2016:0223JUD004663213, punt 100 u l-ġurisprudenza ċċitata), iktar ’il quddiem is-“sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja”.

( 11 ) Ara l-Qorti EDB, 27 ta’ Frar 2014, Karaman vs Il-Ġermanja (CE:ECHR:2014:0227JUD001710310, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata), iktar ’il quddiem “Karaman vs Il-Ġermanja”.

( 12 ) Jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju u mit-termini tal-ftehim inkwistjoni li n-numru minimu ta’ tliet parteċipanti huwa għalhekk meħtieġ sabiex dan il-grupp jiġi kkaratterizzat.

( 13 ) Ara, f’dan ir-rigward, Baron, E., La coaction en droit pénal, teżi tad-dottorat ippreżentata fis-7 ta’ Diċembru 2012, b’mod partikolari l-punt 371.

( 14 ) Sentenza Navalnyy u Ofitserov vs ir-Russja (punt 100 u l-ġurisprudenza ċċitata, u l-punti 103 u 104 u l-ġurisprudenza ċċitata). Fil-punt 104, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem innotat dan li ġej: “If the nature of the charges makes it unavoidable for the involvement of third parties to be established in one set of proceedings and those findings would be consequential on the assessment of the legal responsibility of the third parties tried separately, this should be considered as a serious obstacle for disjoining the cases.”

( 15 ) Sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja (punt 104).

( 16 ) Sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja (punti 103 sa 105).

( 17 ) Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4(3) tad-Direttiva 2016/343 ma humiex rilevanti għal din il-kawża.

( 18 ) Sentenza tad-19 ta’ Settembru 2018, Milev (C-310/18 PPU, EU:C:2018:732, punti 45 sa 47).

( 19 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi tal-21 ta’ Diċembru 2016, Tele2 Sverige u Watson et (C-203/15 u C-698/15, EU:C:2016:970, punti 127 u 128 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal-25 ta’ Lulju 2018, Minister for Justice and Equality (Nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja) (C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 62).

( 20 ) ĠU 2007, C 303, p. 17.

( 21 ) Ara l-ispjegazzjoni tal-Artikolu 52 tal-Karta.

( 22 ) Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali (COM(2013) 821 finali).

( 23 ) Ara l-punti 13 sa 17 ta’ din il-proposta.

( 24 ) Fil-kuntest tal-proposta tagħha għal direttiva, il-Kummissjoni rreferiet espressament għas-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-25 ta’ Marzu 1983, Minelli vs L-Isvizzera (CE:ECHR:1983:0325JUD000866079, punt 37), li fiha ddikjarat li “l-preżunzjoni ta’ innoċenza tkun injorata jekk, mingħajr l-istabbiliment legali tal-ħtija ta’ akkużat, u b’mod partikolari, mingħajr ma dan ikun ingħata l-opportunità li jeżerċita d-drittijiet tad-difiża, deċiżjoni ġudizzjarja dwaru tirrifletti l-opinjoni li huwa ħati. Dan jista’ jkun il-każ anki fin-nuqqas ta’ konstatazzjoni formali; huwa biżżejjed li motivazzjoni tagħti x’taħseb li l-qorti tqis li l-persuna kkonċernata hija ħatja” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

( 25 ) Għandu jitfakkar, skont ġurisprudenza stabbilita, li l-Artikolu 52(3) tal-Karta ma jippreġudikax l-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni u tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-leġiżlatur tal-Unjoni jista’ għalhekk jagħti protezzjoni iktar estiża mill-KEDB (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2016, Tele2 Sverige u Watson et (C-203/15 u C-698/15, EU:C:2016:970, punt 129 u l-ġurisprudenza ċċitata)).

( 26 ) Ara, fir-rigward tad-dritt għall-preżunzjoni ta’ innoċenza stabbilit fl-Artikolu 6(2) tal-KEDB, Kjølbro, J. F., Den Europaeiske Menneskerettighedskonvention – for praktikere, Jurist – og Okonomforbundets Forlag, Kopenħagen, 2017, b’mod partikolari pp. 655 et seq.

( 27 ) Ara, f’dan ir-rigward, Karaman vs Il-Ġermanja (punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 28 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza Karaman vs Il-Ġermanja (punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll, fl-istess sens, il-Qorti EDB, 31 ta’ Ottubru 2013, Mosinian vs Il-Greċja (CE:ECHR:2013:1031JUD000804510, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 29 ) Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi Karaman vs Il-Ġermanja (punt 64) u Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja (punt 104), kif ukoll il-Qorti EDB, 25 ta’ Jannar 2018, Bikas vs Il-Ġermanja (CE:ECHR:2018:0125JUD007660713, punt 46 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 30 ) Kif irrilevat mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-punt 63 tas-sentenza Karaman vs Il-Ġermanja, “meta wieħed iqis in-natura u l-kuntest tal-proċedura inkwistjoni, anki l-użu ta’ kliem inkonvenjenti jista’ ma jkunx deċiżiv” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

( 31 ) F’dik il-kawża, ir-rikorrent allega ksur tad-dritt tiegħu għall-preżunzjoni ta’ innoċenza minħabba riferimenti għall-involviment tiegħu fit-twettiq ta’ reat kriminali li dehru fil-kuntest ta’ sentenza kontra suspettati oħrajn akkużati separatament fil-Ġermanja. Għalhekk, id-deċiżjoni tal-qorti inkwistjoni ttieħdet fi tmiem proċedimenti li ma sarux direttament kontra r-rikorrent bħala akkużat, iżda li, madankollu, kienu jikkonċernaw, u kienu marbutin ma’, proċedimenti kriminali li kienu għaddejjin kontra r-rikorrent.

( 32 ) Sentenza Karaman vs Il-Ġermanja (punt 64); enfasi miżjuda minni.

( 33 ) Sentenza Karaman vs Il-Ġermanja (punt 64).

( 34 ) Idem.

( 35 ) Idem.

( 36 ) Ibidem (punt 66).

( 37 ) Ibidem (punt 69).

( 38 ) Ara l-iżviluppi dwar din il-kwistjoni fil-punti 56 sa 61 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 39 ) Sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja (punti 103 u 104).

( 40 ) Din is-sentenza kienet tgħid li X kien ikkonfoffa ma’ żewġ persuni oħrajn, “N. ex konsulent volontarju tal-Gvernatur” u “O., ex direttur ta’ VLK”, u kienet tiddikjara b’mod partikolari li “N.” kien “daħħal il-ħsieb kriminali ta’ miżapproprjazzjoni tal-assi […]” (ara l-istqarrija għall-istampa tas-sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja, disponibbli fl-indirizz tal-internet li ġej: http://hudoc.echr.coe.int/fre-press?i=003-5307100-6607284).

( 41 ) Sentenza Navalnyy u Ofitserov vs Ir-Russja (punt 106).

( 42 ) Ara l-punti l-punti 82 sa 84 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 43 ) Ara l-premessa 48 ta’ din id-direttiva.