Kawża T-62/08

ThyssenKrupp Acciai Speciali Terni SpA

vs

Il-Kummissjoni Ewropea

“Għajnuna mill-Istat — Kumpens għal esproprjazzjoni minħabba raġunijiet ta’ utilità pubblika — Proroga ta’ tariffa preferenzjali għall-provvista tal-elettriku — Deċiżjoni li tiddikjara l-għajnuna inkompatibbli mas-suq komuni u li tordna l-irkupru tagħha — Kunċett ta’ vantaġġ — Prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi — Implementazzjoni tal-għajnuna”

Sommarju tas-sentenza

1. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Kunċett — Ħlas mogħti bħala kumpens għall-esproprjazzjoni ta’ assi — Esklużjoni

(Artikolu 87(1) KE)

2. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Eżami mill-Kummissjoni — Proċedura amministrattiva — Obbligu tal-Kummissjoni li ssejjaħ il-partijiet interessati biex jissottomettu l-kummenti tagħhom — Dritt tal-benefiċjarju tal-għajnuna li jiġi inkluż b’mod xieraq fil-proċeduri — Limiti

(Artikolu 88(2) KE)

3. Dritt tal-Unjoni — Prinċipji — Drittijiet tad-difiża — Applikazzjoni għall-proċeduri amministrattivi mibdija mill-Kummissjoni — Eżami tal-proġetti ta’ għajnuna — Portata

(Artikolu 88(2) KE)

4. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Proġetti ta’ għajnuna — Notifika lill-Kummissjoni — Portata tal-obbligu — Neċessità li l-miżuri ta’ għajnuna jiġu nnotifikati fl-istadju ta’ proġetti

(Artikolu 88(3) KE; Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, Artikoli 2 u 3)

5. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata l-illegalità ta’ għajnuna u li tordna l-irkupru tagħha — Għajnuna li għadha ma ngħatatx

(Artikolu 88(3) KE; Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, Artikolu 14(1))

6. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Irkupru ta’ għajnuna illegali — Għajnuna mogħtija bi ksur tar-regoli proċedurali tal-Artikolu 88 KE — Aspettattivi leġittimi possibbli tal-benefiċjarji — Protezzjoni — Kundizzjonijiet u limiti

(Artikolu 88 KE; Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, Artikolu 14(1))

7. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Deċiżjoni tal-Kummissjoni li ma tqajjimx oġġezzjonijiet fir-rigward ta’ miżura nazzjonali — Aspettattivi leġittimi tal-benefiċjarju fir-rigward tal-legalità ta’ proroga tal-imsemmija miżura — Assenza

(Artikolu 88 KE;Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, Artikolu 14(1))

1. Jikkostitwixxu vantaġġi fis-sens tal-Artikolu 87(1) KE, il-miżuri li, taħt diversi forom, itaffu l-piżijiet li normalment jaqgħu fuq il-baġit ta’ impriża u li, għalhekk, jixbhu sussidju, bħalma huma, b’mod partikolari, il-provvisti ta’ oġġetti jew ta’ servizzi b’kundizzjonijiet preferenzjali. Min-naħa l-oħra, danni li l-awtoritajiet nazzjonali jiġu, eventwalment, ikkundannati jħallsu lill-individwi bħala kumpens għal dannu li huma jkunu kkawżawlhom huma ta’ natura legali fundamentalment differenti u ma jikkostitwixxux għajnuna fis-sens tal-Artikoli 87 KE u 88 KE.

Min-naħa l-oħra, miżura li tikkonsisti fi proroga ta’ miżura li tagħti lill-impriża tariffa preferenzjali applikabbli għall-provvista tal-elettriku, u dan bħala kumpens għal esproprjazzjoni fil-kuntest tan-nazzjonalizzazzjoni tas-settur tal-elettriku, għandha tiġi kklassifikata bħala għajnuna mill-Istat meta t-tariffa preferenzjali ngħatat bħala kumpens għal perijodu determinat, mingħajr il-possibbiltà ta’ proroga. Barra minn hekk, miżura li hija sempliċement waħda mill-kundizzjonijiet tariffarji favorevoli u li l-proroga tagħha hija intiża sabiex “tippermetti l-iżvilupp u r-ristrutturazzjoni tal-produzzjoni tal-impriżi kkonċernati” ma tistax tiġi kkunsidrata bħala t-tkomplija legali tal-kumpens li minnu bbenefikat l-impriża wara n-nazzjonalizzazzjoni.

(ara l-punti 57, 60, 63, 72, 74, 99, 101)

2. Il-proċedura ta’ investigazzjoni tal-għajnuna mill-Istat hija, meta titqies l-istruttura ġenerali tagħha, proċedura miftuħa fil-konfront tal-Istat Membru responsabbli, fid-dawl tal-obbligi Komunitarji tiegħu, għall-għoti tal-għajnuna. Fil-kuntest ta’ din il-proċedura, għaldaqstant, il-partijiet interessati minbarra l-Istat Membru responsabbli għall-għoti tal-għajnuna ma jistgħux jippretendu li huma stess ikollhom diskussjoni kontradittorja mal-Kummissjoni, bħalma jista’ jagħmel l-imsemmi Stat. Huma għandhom għalhekk, essenzjalment, ir-rwol ta’ sors ta’ informazzjoni għall-Kummissjoni. F’dan ir-rigward, l-ebda dispożizzjoni tal-proċedura ta’ investigazzjoni tal-għajnuna mill-Istat ma tirriżerva rwol partikolari għall-benefiċjarju tal-għajnuna minn fost il-partijiet interessati. Barra minn hekk, il-proċedura ta’ investigazzjoni tal-għajnuna mill-Istat ma hijiex proċedura miftuħa “fil-konfront” tal-benefiċjarju tal-għajnuna li jkun jimplika li dan tal-aħħar jista’ jippretendi drittijiet li huma estiżi daqs id-drittijiet tad-difiża bħala tali. Fil-fatt, id-deċiżjonijiet adottati mill-Kummissjoni fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat għandhom biss u unikament bħala destinatarji l-Istati Membri kkonċernati.

Il-prinċipji ġenerali tad-dritt, bħalma huma d-dritt għal smigħ jew għal amministrazzjoni tajba, ma jistgħux jippermettu lill-qorti Komunitarja li testendi d-drittijiet proċedurali mogħtija lill-partijiet interessati, fil-kuntest tal-proċeduri ta’ investigazzjoni tal-għajnuna mill-Istat, mit-Trattat u mid-dritt sekondarju. Il-fatt li rikorrent għandu locus standi kontra d-deċiżjoni kkontestata lanqas ma jippermetti dan.

Fil-fatt, la mid-dispożizzjonijiet relatati mal-għajnuna mill-Istat u lanqas mill-ġurisprudenza ma jirriżulta li l-Kummissjoni hija marbuta tisma’ lill-benefiċjarju ta’ riżorsi tal-Istat dwar l-evalwazzjoni legali tagħha tal-miżura inkwistjoni jew li hija marbuta tinforma lill-Istat Membru kkonċernat – u, a fortiori , lill-benefiċjarju tal-għajnuna – dwar il-pożizzjoni tagħha qabel ma tadotta d-deċiżjoni tagħha, meta l-partijiet interessati u l-Istat Membru kienu ġew imsejjħa jissottomettu l-kummenti tagħhom.

(ara l-punti 161-163, 166-168)

3. Fil-qasam tal-investigazzjoni tal-għajnuna mill-Istat, il-prinċipju tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża jeżiġi li l-Istat Membru inkwistjoni jitqiegħed f’pożizzjoni li jkun jista’ jesponi b’mod utli l-fehma tiegħu dwar il-kummenti ppreżentati minn terzi interessati, skont l-Artikolu 88(2) KE, u li fuqhom il-Kummissjoni jkollha l-intenzjoni li tibbaża d-deċiżjoni tagħha u sa fejn l-Istat Membru ma jkunx tqiegħed f’pożizzjoni li jikkummenta dwar dawn il-kummenti, il-Kummissjoni ma tistax tikkunsidrahom fid-deċiżjoni tagħha kontra dan l-Istat. Madankollu, sabiex tali ksur tad-drittijiet tad-difiża jwassal għal annullament, huwa meħtieġ li, fin-nuqqas ta’ din l-irregolarità, il-proċedura setgħet twassal għal riżultat differenti.

(ara l-punt 189)

4. F’dak li jirrigwarda l-għajnuna ġdida li l-Istati Membri beħsiebhom jistabbilixxu, teżisti proċedura ta’ investigazzjoni minn qabel li fin-nuqqas tagħha l-ebda għajnuna ma tista’ tiġi kkunsidrata bħala regolarment stabbilita. Fil-fatt, skont l-Artikolu 88(3) KE u l-Artikoli 2 u 3 tar-Regolament Nru 659/1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 88 KE, kull proġett li huwa intiż li jistabbilixxi jew jimmodifika għajnuna għandu jiġi nnotifikat lill-Kummissjoni u ma jistax jiġi implementat qabel ma din, impliċitament jew espliċitament, tapprovah.

Għalhekk, l-Istati Membri għandhom josservaw żewġ obbligi inseparabbli, jiġifieri dak li minn qabel jinnotifikaw il-proġetti ta’ għajnuna u dak li jimponi li l-implementazzjoni tiġi posposta sakemm il-Kummissjoni tiddeċiedi fuq il-kompattibbiltà tal-miżura mas-suq komuni.

Għajnuna tista’ tiġi kkunsidrata bħala mogħtija anki jekk l-ammont tagħha jkun għadu ma tħallasx lill-benefiċjarju.

Barra minn hekk, miżuri ta’ għajnuna għandhom jiġu nnotifikati lill-Kummissjoni meta jkun għadhom fi stadju ta’ proġett, jiġifieri qabel ma jiġu implementati u sakemm ikunu għadhom jistgħu jiġu mmodifikati skont l-eventwali kummenti tal-Kummissjoni. Fil-fatt għandu jiġi żgurat li l-Kummissjoni tkun tista’, fi żmien utli u fl-interess ġenerali, teżerċita l-investigazzjoni tagħha fuq kull proġett intiż li jistabbilixxi jew jimmodifika għajnuna u, għalhekk, li tkun tista’ twettaq eżami preventiv. Ikun kuntrarju għal-loġika tas-sistema ta’ investigazzjoni preliminari tal-għajnuna mill-Istat li jiġi kkunsidrat li l-Kummissjoni tista’ tikkonstata ksur tal-Artikolu 88(3) KE biss wara li tkun ivverifikat li kull benefiċjarju effettivament ibbenefika mill-vantaġġi mogħtija mill-miżura inkwistjoni.

(ara l-punti 228-230, 234-236)

5. Il-kliem tal-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 659/1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 88 KE, li jgħid li, f’każ ta’ deċiżjoni negattiva dwar għajnuna illegali, il-Kummissjoni tiddeċiedi li l-Istat Membru kkonċernat għandu jadotta l-miżuri kollha meħtieġa sabiex jirkupra l-għajnuna, jesprimi l-karattru sistematiku tal-irkupru.

Il-fatt li, matul il-proċedura amministrattiva, il-Kummissjoni tiġi informata li l-għajnuna kkontestata tkun għadha ma tħalsitx lill-benefiċjarji ma jikkostitwixxix garanzija li l-għajnuna kkontestata ma tkunx ingħatat sussegwentement, speċjalment fil-perijodu ta’ bejn l-għoti ta’ din l-informazzjoni u n-notifika tad-deċiżjoni finali. F’kull każ il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata talli, bil-għan li jkun hemm ċertezza legali ikbar, esponiet b’mod ċar il-konsegwenzi konkreti tad-deċiżjoni tagħha.

Fil-fatt, il-fatt li għajnuna għadha ma ngħatatx lill-benefiċjarju tagħha ma jistax jaffettwa l-validità tad-deċiżjoni kkontestata, iżda biss il-kundizzjonijiet li taħthom l-għajnuna tiġi rkuprata. Bħala prinċipju, l-irkupru tal-għajnuna għandu jseħħ skont id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali, madankollu dan huwa suġġett għall-kundizzjoni li dawn id-dispożizzjonijiet jiġu applikati b’mod li ma jagħmlux prattikament impossibbli l-irkupru impost mid-dritt Komunitarju, u hija biss il-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni fil-kawżi li jirrigwardaw din l-eżekuzzjoni.

L-obbligu li Stat Membru għandu li jikkalkola l-ammont preċiż ta’ għajnuna li għandha tiġi rkuprata, partikolarment meta dan il-kalkolu jiddependi fuq informazzjoni li dan l-Istat Membru ma kkomunikax lill-Kummissjoni, jifforma parti mill-kuntest iktar ġenerali tal-obbligu ta’ kooperazzjoni leali li jorbot reċiprokament lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri fl-implementazzjoni tar-regoli tat-Trattat dwar l-għajnuna mill-Istat. Il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata li ma qisitx eventwali punti ta’ fatt u ta’ liġi li setgħu jitressqu quddiemha matul il-proċedura amministrattiva, iżda li ma tressqux, peress li l-Kummissjoni ma hijiex obbligata teżamina, ex officio u billi tippreżumi, l-informazzjoni li setgħet ġiet sottomessa quddiemha.

(ara l-punti 239, 241, 250, 251)

6. Fid-dawl tan-natura imperattiva tal-investigazzjoni tal-għajnuna magħmula mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 88 KE, bħala prinċipju, l-impriżi jista’ ikollhom aspettattivi leġittimi fir-rigward tar-regolarità ta’ għajnuna li huma rċevew biss jekk l-għajnuna tkun ingħatat b’osservanza tal-proċedura prevista mill-imsemmi artikolu. Fil-fatt, operatur ekonomiku diliġenti għandu normalment ikun f’pożizzjoni li jiżgura ruħu li din il-proċedura tkun ġiet osservata. B’mod partikolari, meta għajnuna tiġi implementata mingħajr notifika minn qabel lill-Kummissjoni, b’tali mod li hija illegali skont l-Artikolu 88(3) KE, il-benefiċjarju tal-għajnuna ma jistax ikollu, f’dak il-waqt, aspettattivi leġittimi fir-regolarità tal-għoti ta’ din l-għajnuna.

Madankollu, il-benefiċjarji ta’ għajnuna illegali għandhom il-possibbiltà li jinvokaw ċirkustanzi eċċezzjonali li ppermettewlhom jiksbu aspettativi leġittimi fir-rigward tal-karattru regolari ta’ din l-għajnuna, sabiex jikkontestaw ir-rimbors tagħha.

Barra minn hekk, l-adozzjoni tar-Regolament Nru 659/1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 88 KE, ħolqot sitwazzjoni ġdida f’dak li jirrigwarda l-irkupru tal-għajnuna inkompatibbli, fejn il-konsegwenzi legali kollha tagħha għandhom jiġu osservati. L-Artikolu 14(1) tal-imsemmi regolament jikkonferma l-karattru sistematiku tal-irkupru (l-ewwel fażi), filwaqt li jipprovdi għal eċċezzjoni (it-tieni fażi) fil-każ fejn l-irkupru jkun imur kontra prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. Għalhekk, teżisti dispożizzjoni tad-dritt sekondarju li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni meta tadotta d-deċiżjonijiet tagħha u li tista’ twassalha sabiex tirrinunzja, jekk ikun il-każ, milli tordna l-irkupru tal-għajnuna inkompatibbli. Huwa paċifiku li l-ksur ta’ tali dispożizzjoni jista’ jiġi invokat insostenn tal-annullament tal-parti tad-deċiżjoni li timponi r-restituzzjoni.

(ara l-punti 269-271, 275, 276)

7. Is-sempliċi fatt li l-klassifikazzjoni bħala għajnuna mill-Istat tal-miżura ta’ proroga tat-tariffa setgħet tidher dubjuża f’għajnejn il-benefiċjarju tagħha huwa, evidentement, insuffiċjenti sabiex jiġġustifika l-ħolqien ta’ kwalsiasi aspettattivi leġittimi min-naħa tiegħu fir-rigward tar-regolarità tal-għajnuna jew fir-rigward tal-fatt li l-miżura inkwistjoni ma tikkostitwixxix għajnuna mill-Istat.

Għalhekk, id-deċiżjoni tal-Kummissjoni li ma tqajjimx oġġezzjonijiet fil-konfront ta’ miżura li tikkonsisti fl-għoti ta’ tariffa preferenzjali għall-provvista tal-elettriku ma tistax toħloq aspettattivi leġittimi fir-rigward tal-legalità tal-proroga ulterjuri tal-imsemmija miżura jew fir-rigward tal-fatt li t-tariffa preferenzjali ma tikkostitwixxix għajnuna.

(ara l-punti 283, 284, 288)

SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (Il-Ħames Awla)

1 ta’ Lulju 2010( )

“Għajnuna mill-Istat − Kumpens għal esproprjazzjoni minħabba raġunijiet ta’ utilità pubblika − Proroga ta’ tariffa preferenzjali għall-provvista tal-elettriku − Deċiżjoni li tiddikjara l-għajnuna inkompatibbli mas-suq komuni u li tordna l-irkupru tagħha − Kunċett ta’ vantaġġ − Prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi – Implementazzjoni tal-għajnuna”

Fil-Kawża T‑62/08,

ThyssenKrupp Acciai Speciali Terni SpA, stabbilita f’Terni (l-Italja), irrappreżentata minn T. Salonico, G. Pellegrino, G. Pellegrino u G. Barone, avukati,

rikorrenti

vs

Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn C. Giolito u G. Conte, bħala aġenti,

konvenuta

li għandha bħala suġġett talba għall-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2008/408/KE, tal-20 ta’ Novembru 2007, dwar l-għajnuna tal-Istat C 36/A/06 (ex NN 38/06) implementata mill-Italja favur ThyssenKrupp, Cementir u Nuova Terni Industrie Chimiche (ĠU 2008, L 144, p. 37),

IL-QORTI ĠENERALI (Il-Ħames Awla),

komposta minn M. Vilaras (Relatur), President tal-Awla, M. Prek u V. M. Ciucă, Imħallfin,

Reġistratur: J. Palacio González, Amministratur Prinċipali,

wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat-1 ta’ Lulju 2009,

tagħti l-preżenti

Sentenza

Il-fatti li wasslu għall-kawża

1 Ir-Repubblika Taljana nnazzjonalizzat is-settur tal-elettriku permezz tal-Liġi Nru 1643, tas-6 ta’ Diċembru 1962, li tistabbilixxi l-Ente nazionale per l’energia elettrica (ENEL) u li titrasferixxi lil dan tal-aħħar impriżi tal-industrija tal-elettriku (GURI Nru 316, tat-12 ta’ Diċembru 1962, p. 5007, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 1643/62”). Permezz ta’ din il-liġi, hija fdat f’idejn ENEL il-monopolju tal-eżerċiżżju, fit-territorju nazzjonali, tal-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ importazzjoni u ta’ esportazzjoni, ta’ trasport, ta’ trasformazzjoni, ta’ distribuzzjoni u ta’ bejgħ tal-enerġija elettrika indipendentement mis-sors ta’ produzzjoni, madankollu, kien hemm ċerti eċċezzjonijiet.

2 Barra minn hekk, skont l-Artikolu 4(6) tal-Liġi Nru 1643/62, l-impriżi li jipproduċu l-elettriku prinċipalment għal finijiet ta’ konsum intern (iktar ’il quddiem l-“awtoprodutturi”) ġew esklużi mill-proċess ta’ nazzjonalizzazzjoni tas-settur tal-elettriku.

3 Dak iż-żmien, Terni, kumpannija fejn l-Istat kien l-azzjonist b’maġġuranza, kienet attiva fis-setturi tal-azzar, tal-prodotti kimiċi u tal-produzzjoni tas-siment. Barra minn hekk, hija kellha u kienet topera installazzjonijiet idroelettriċi li l-produzzjoni tagħhom kienet prinċipalment intiża għat-tħaddim tal-proċessi ta’ manifatturar tagħha.

4 Fid-dawl tal-importanza strateġika tagħha fil-kuntest tal-provvista enerġetika tal-pajjiż, u minkejja l-istatus ta’ awtoproduttur ta’ Terni, il-fergħa idroelettrika ta’ din tal-aħħar ġiet inkluża fin-nazzjonalizzazzjoni.

5 Permezz tad-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 1165, tal-22 ta’ Awwissu 1963, dwar it-trasferiment lil ENEL tal-assi kollha użati għall-attivitajiet imsemmija fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 1643 imwettqa minn “Terni: società per l’Industria e l’Elettricità” S.p.A (suppliment ordinarju tal-GURI Nru 230, tal-31 ta’ Awwissu 1963, p. 58, iktar ’il quddiem id-“Digriet Nru 1165/63”) ir-Repubblika Taljana kkumpensat lill-Terni għat-trasferiment tal-assi tagħha billi tatha tariffa tal-elettriku preferenzjali (iktar ’il quddiem it-“tariffa Terni”) għall-perijodu ta’ bejn l-1963 u l-1992.

6 Fl-1964, Terni nqasmet fi tliet kumpanniji: Terni Acciai Speciali, li tipproduċi l-azzar, Nuova Terni Industrie Chimiche, li topera fis-settur kimiku, u Cementir, li tipproduċi s-siment (iktar ’il quddiem, flimkien, il-“kumpanniji Terni”). Dawn il-kumpaniji kienu sussegwentement ipprivatizzati u mixtrija minn ThyssenKrupp, Norsk Hydro u Caltagirone rispettivament. Dawn l-aħħar operazzjonijiet wasslu għall-ħolqien, rispettivament, ta’ ThyssenKrupp Acciai Speciali Terni SpA, Nuova Terni Industrie Chimiche SpA u Cementir SpA, li komplew jibbenefikaw mit-tariffa Terni.

7 Permezz tal-Liġi Nru 9, tad-9 ta’ Jannar 1991, dwar l-implementazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-pjan il-ġdid tal-enerġija nazzjonali: aspetti istituzzjonali, impjanti idroelettriċi u netwerks, idrokarboni u enerġija ġeotermali, awtoprodutturi u dispożizzjonijiet fiskali (suppliment ordinarju tal-GURI Nru 13, tas-16 ta’ Jannar 1991, p. 3, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 9/91”), ir-Repubblika Taljana estendiet il-konċessjonijiet idroelettriċi eżistenti sal-31 ta’ Diċembru 2001. Dawn il-konċessjonijiet kienu jservu bħala bażi għall-operat tal-kumpanniji li kienu jużaw riżorsi idriċi pubbliċi għall-produzzjoni tal-enerġija elettrika.

8 Barra minn hekk, abbażi tal-Artikolu 20(4) ta’ din il-liġi, ir-Repubblika Taljana estendiet it-tariffa Terni sal-31 ta’ Diċembru 2001. Kien ukoll previst li matul is-sitt snin segwenti (2002-2007), il-kwantità ta’ enerġija elettrika ssussidjata pprovduta lill-kumpanniji Terni kellha titneħħa progressivament b’tali mod li l-vantaġġ tariffarju jintemm qabel tmiem l-2007.

9 L-awtoritajiet Taljani nnotifikaw il-Liġi Nru 9/91 lill-Kummissjoni li min-naħa tagħha adottat, fis-6 ta’ Awwissu 1991, deċiżjoni li ma tqajjimx oġġezzjonijiet (deċiżjoni dwar l-għajnuna mill-Istat NN 52/91, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991”).

10 Ir-Repubblika Taljana, permezz tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 79, tas-16 ta’ Marzu 1999, dwar id-Direttiva 96/92/KE dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku (GURI Nru 75, tal-31 ta’ Marzu 1999, p. 8, iktar ’il quddiem id-“Digriet Nru 79/99”), estendiet il-konċessjonijiet idroelettriċi eżistenti. L-Artikolu 12(7) u (8) tal-imsemmi digriet jipprovdi:

“7. Il-konċessjonijiet li skadew jew li għandhom jiskadu sal-31 ta’ Diċembru 2010 huma estiżi sa din l-aħħar data u l-prorjetarji ta’ konċessjonijiet ikkonċernati, mingħar il-ħtieġa ta’ xi att amministrattiv, għandhom ikomplu l-attivita billi jinformaw b’dan, fi żmien disgħin ġurnata mid-dħul fis-seħħ ta’ dan id-digriet, […]

Fir-rigward tal-konċessjonijiet li jiskadu wara l-31 ta’ Diċembru 2010, japplikaw it-termini ta’ skadenza previsti fl-att tal-konċessjoni.”

11 Skont l-Artikolu 11(11) tad-Digriet Liġi Nru 35, tal-14 ta’ Marzu 2005, dwar dispożizzjonijiet urġenti fil-kuntest tal-Pjan ta’ azzjoni għall-iżvilupp ekonomiku, soċjali u territorjali (GURI Nru 62, tas-16 ta’ Marzu 2005, p. 4), mibdul fil-Liġi Nru 80, tal-14 ta’ Mejju 2005 (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 80/05”), ir-Repubblika Taljana reġgħet estendiet it-tariffa Terni sal-2010 u din il-miżura kellha tibda tapplika mill-1 ta’ Jannar 2005 (iktar ’il quddiem il-“miżura inkwistjoni”). Il-Liġi Nru 80/05 tistabbilixxi li, sal-2010, il-kumpanniji Terni għandhom ikomplu jibbenefikaw mit-trattament li kienu jibbenefikaw minnu fil-31 ta’ Diċembru 2004 f’termini ta’ kwantitajiet ipprovduti (926 GWh għat-tliet kumpanniji Terni) u minn prezzijiet ta’ 1.32 ċenteżmu/kWh). Ftit wara, il-konċessjonijiet idroelettriċi ġġeddew, b’mod ġenerali, sal-2020 permezz tal-Liġi Nru 266, tat-23 ta’ Diċembru 2005.

12 Il-Kummissjoni saret taf b’din il-miżura ta’ proroga fil-kuntest tal-investigazzjoni ta’ każ ieħor u b-ittra tat-23 ta’ Diċembru 2005 talbet lill-awtoritajiet Taljani jipprovdulha informazzjoni, dawn tal-aħħar ipprovdew din l-informazzjoni b’ittra tal-24 ta’ Frar 2006, segwita b’żewġ ittri oħra tat-2 ta’ Marzu 2006 u tas-27 ta’ April 2006.

13 Permezz ta’ ittra tad-19 ta’ Lulju 2006, il-Kummissjoni informat lir-Repubblika Taljana bid-deċiżjoni tagħha li tiftaħ il-proċedura prevista fl-Artikolu 88(2) KE. Din id-deċiżjoni ġiet ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea (ĠU C 214, p. 5) u l-Kummissjoni stiednet lit-terzi interessati jissottomettu l- osservazzjonijiet tagħhom fuq il-miżuri inkwistjoni.

14 Ir-repubblika Taljana ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha permezz ta’ ittra tal-25 ta’ Ottubru 2006 u pprovdiet informazzjoni supplimentari permezz tal-ittri tad-9 ta’ Novembru 2006 u tas-7 ta’ Diċembru 2006.

15 Il-Kummissjoni rċeviet osservazzjonijiet mingħand terzi interessati u għaddiethom lill-awtoritajiet Taljani li ngħataw l-opportunità li jissottomettu l-osservazzjonijiet tagħhom fuqhom. L-osservazzjonijiet tar-Repubblika Taljana waslu għand il-Kummissjoni permezz tal-ittra tat-22 ta’ Diċembru 2006.

16 Permezz ta’ ittra tal-20 ta’ Frar 2007, il-Kummissjoni talbet informazzjoni supplimentari. L-awtoritajiet Taljani pprovdew din l-informazzjoni permezz ta’ ittri tas-16 ta’ April 2007, tal-10 ta’ Mejju 2007 u tal-14 ta’ Mejju 2007.

17 Fl-20 ta’ Novembru 2007 il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni dwar l-għajnuna tal-Istat C 36/A/06 (ex NN 38/06) implementata mill-Italja favur ThyssenKrupp, Cementir u Nuova Terni Industrie Chimiche (ĠU 2008, L 144, p. 37, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”).

18 Il-premessa 163 tad-deċiżjoni kkontestata tipprovdi:

“Il-Kummissjoni ssib li l-Italja implimentat illegalment, bi ksur ta’ l-Artikolu 88(3) [KE], id-dispożizzjoni ta’ l-Artikolu 11, paragrafu 11 tad-Decreto-legge [35/2005], maqlub f’Liġi [Nru 80/05], li tipprovdi għall-modifikazzjoni u l-estensjoni fiż-żmien sa l-2010 tat-tariffa preferenzjali ta’ l-elettriku applikabbli għat-tliet kumpaniji Terni. Il-Kummissjoni tikkunsidra li miżura simili, li tikkostitwixxi għajnuna pura ta’ l-operar, m’hija eliġibbli għall-ebda deroga taħt it-trattat tal-KE, u għalhekk hija inkompatibbli mas-suq komuni. Għalhekk, il-partijiet tal-miżura t’hawn fuq li għadhom ma ġewx mogħtija [jew] imħallsa ma jridux jiġu implimentati. L-għajnuna li diġà tħallset trid tiġi rkuprata. L-ammonti li l-benefiċjarji kienu jkunu intitolati għalihom fl-2005, l-2006 u l-2007 taħt il-Liġi [Nru 9/91] jistgħu jitnaqqsu mill-ammont totali li jrid jiġi rkuprat.”

19 Id-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata jinkludi d-dispożizzjonijiet segwenti:

“Artikolu 1

1. L-għajnuna ta’ l-Istat li [r-Repubblika Taljana] implimentat favur ThyssenKrupp, Cementir u Nuova Terni Industrie Chimiche hija inkompatibbli mas-suq komuni.

2. L-għajnuna ta’ l-Istat li [r-Repubblika Taljana] tat imma għadha ma ħallsitx lil ThyssenKrupp, Cementir u Nuova Terni Industrie Chimiche hija wkoll inkompatibbli mas-suq komuni u għalhekk ma tistax tiġi implimentata.

Artikolu 2

1. [Ir-Repubblika Taljana] għandha tirkupra mill-benefiċjarji l-għajnuna msemmija fl-Artikolu 1(1).

[…]”.

Il-proċedura u t-talbiet tal-partijiet

20 Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali, fis-6 ta’ Frar 2008, ir-rikorrenti ppreżentat dan ir-rikors.

21 Ir-rikorrenti titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tiddikjara d-deċiżjoni kkontestata illegali u tannullha kollha kemm hi;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż;

– jekk ikun meħtieġ, tordna lill-Kummissjoni tipproduċi, skont l-Artikoli 64 u 66 tar-Regoli tal-proċedura tal-Qorti Ġenerali, l-ittri li l-awtoritajiet Taljani bagħtu u rċevew, rispettivament, f’Settembru u f’Novembru 1991 kif ukoll kull miżura oħra ta’ organizzazzjoni tal-proċedura jew ta’ investigazzjoni kkunsidrata xierqa;

jew, sussidjarjament, tannulla d-deċiżjoni kkontestata sa fejn din:

– tistabbilixxi li r-Repubblika Taljana implementat l-għajnuna mill-Istat favur ir-rikorrenti, Cementir u Nuova Terni Industrie Chimiche bi ksur tal-Artikolu 88(3) KE;

– tistabbilixxi li hemm ammonti li għandhom jiġu rkuprati mingħand ir-rikorrenti, Cementir u Nuova Terni Industrie Chimiche, u konsegwentement;

– tordna lir-Repubblika Taljana tirkupra dawn l-ammonti u l-interessi mingħajr dewmien;

jew, iktar sussidjarjament, tannulla d-deċiżjoni kkontestata sa fejn din tordna lir-Repubblika Taljana tirkupra l-għajnuna u l-interessi, peress li dan l-irkupru jmur kontra l-prinċipju ġenerali tal-aspettattivi leġittimi.

22 Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tiċħad ir-rikors;

– tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.

Id-dritt

23 Ir-rikorrenti tinvoka erba’ motivi li huma bbażati, l-ewwel wieħed, fuq ksur tal-Artikolu 87(1) KE, it-tieni wieħed, fuq ksur tal-forom proċedurali sostanzjali u fuq ksur tal-Artikoli 87 KE u 88 KE minħabba żball manifest ta’ evalwazzjoni tal-istudju ekonomiku prodott mill-awtoritajiet Taljani, it-tielet wieħed, fuq ksur tal-Artikolu 88(3) KE u, ir-raba’ wieħed, fuq ksur tal-Artikolu 14(1) tar-Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, tat-22 ta’ Marzu 1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu [88 KE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 339), u tal-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi.

Fuq il-motiv ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 87(1) KE

L-argumenti tal-partijiet

24 Ir-rikorrenti ssostni li l-Kummissjoni ma kinitx iġġustifikata meta kklassifikat il-miżura inkwistjoni bħala għajnuna mill-Istat u meta kkunsidrat li, b’konsegwenza ta’ dan, l-imsemmija miżura kellha tiġi nnotifikata lilha.

25 Hija tindika li l-miżuri kumpensatorji mogħtija mill-Istati Membri bħala kumpens għal danni kkawżati lill-impriżi, b’mod partikolari b’konsegwenza ta’ esproprjazzjoni, ma humiex ikkunsidrati bħala għajnuna mill-Istat u l-Kummissjoni nnifisha ammettiet dan fil-premessa 70 tad-deċiżjoni kkontestata.

26 F’din il-kawża, l-esproprjazzjoni eċċezzjonali li Terni subiet fl-1962 qegħdet lil din tal-aħħar f’sitwazzjoni evidenti ta’ żvantaġġ kompetittiv meta mqabbla mal-kompetituri tagħha u dan wassal sabiex il-leġiżlatur joħloq fil-konfront ta’ Terni, sabiex jirrimedja għal din id-diskriminazzjoni gravi, “kriterju” ta’ kumpens totalment differenti minn dak mogħti, fil-forma ta’ kumpens finanzjarju uniku, lill-impriżi l-oħra li ssubixxew esproprjazzjoni u dan sabiex “ma jiġix affettwat ħażin il-bilanċ intern ta’ din l-impriża”, li, skont il-liġi, ma kellhiex tkun suġġetta għan-nazzjonalizzazzjoni.

27 Il-Liġi Nru 1643/62 kienet għalhekk tat lil Terni d-dritt li matul is-snin tirċievi kumpens ekonomiku, li jqiegħdha f’sitwazzjoni ta’ awtoproduttur virtwali, sabiex tkun tista’ tkopri, għal żmien twil, l-eventwali danni addizzjonali – li diffiċilment setgħu jiġu stmati meta seħħet l-esproprjazzjoni – ikkawżati mill-iżvilupp tal-prezzijiet tal-elettriku u sabiex b’dan il-mod tkun tista’ kontinwament tinnewtralizza l-effetti ta’ dan l-iżvilupp.

28 Skont dan il-kriterju flessibbli, li jikkonsisti f’li jinżamm parallelliżmu nondiskriminatorju bejn Terni u l-awtoprodutturi l-oħra li ma ssubixxewx esproprjazzjoni, id-Digriet Nru 1165/63 jipprovdi li t-tariffa Terni kellu jkollha l-istess perijodu ta’ applikazzjoni bħal dak tal-konċessjonijiet għal diegi idroelettriċi mogħtija lill-awtoprodutturi li ma ssubixxewx esproprjazzjoni, jiġifieri sal-31 ta’ Diċembru 1992, id-data ta’ meta kellhom probabbilment jintemmu l-effetti diskriminatorji kkawżati mill-esproprjazzjoni tal-fergħa idroelettrika ta’ Terni. Fil-fatt, lejn tmiem l-1992, Terni kellha titlef il-konċessjonijiet li jawtorizzawha tagħmel użu minn riżorsi idriċi bil-għan li tipproduċi l-elettriku għaliha nnifisha.

29 Għalhekk, dan il-kumpens, kif iddefinit hawn fuq, huwa r-riżultat ta’ tliet fatturi: il-kwantità ta’ elettriku, il-prezz tiegħu u t-tul tas-sistema preferenzjali. Kien biss l-ewwel wieħed minn dawn il-fatturi li ġie stabbilit b’mod definittiv, skont il-konsum ta’ Terni fl-1961 u tal-istima ta’ żieda fil-konsum marbuta mal-investimenti diġà mibdija iżda li kien għadhom ma tlestewx sal-1962. Il-prezz ma huwiex iddeterminat mill-ammont tiegħu iżda pjuttost mill-metodu tal-kalkolu tiegħu, peress li kienet biss il-flessibbiltà tal-prezz li setgħet tippermetti li tiġi osservata l-loġika ta’ kumpens magħżula. It-tul tas-sistema preferenzjali ġie stabbilit għal 30 sena, mhux għaliex dan it-tul kien jippermetti li jiġi kopert il-valur tal-assi esproprjati, iżda għaliex dan kien it-tul, skont il-kriterju ta’ paragun mal-awtoprodutturi li ma ssubixxewx esproprjazzjoni, tal-konċessjonijiet idroelettriċi, u l-Kummissjoni tirrikonoxxi dan fil-premessi 18 u 77 tad-deċiżjoni kkontestata.

30 L-għan li jerġgħu jiġu stabbiliti, sa fejn possibbli, il-kundizzjonijiet ekonomiċi u l-ekwilibriju li minnu kienet tibbenefika Terni qabel ma l-esproprjazzjoni ngħażel ukoll sabiex ikun hemm konformità kemm mal-prinċipji kostituzzjonali Taljani, f’dan il-każ il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni u l-prinċipju li jipprovdi li f’każ ta’ esproprjazzjoni għandu jkun hemm kumpens “serju”, “konsistenti u xieraq”, kif ukoll mal-prinċipju tad-dritt Komunitarju ta’ protezzjoni tal-kompetizzjoni libera, previst fl-Artikolu 4(1) KE.

31 Dan il-mekkaniżmu ta’ kumpens oriġinali huwa wkoll konformi mal-prinċipji previsti fl-Artikolu 1 tal-Protokoll addizzjonali tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), kif ukoll mal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”.

32 Il-Kummissjoni kienet żbaljata meta ddikjarat li kull proroga tat-tul ta’ din is-sistema timplika modifika fil-mekkaniżmu oriġinali li jkun tali li jbiddel, mingħajr ebda dubju u mingħajr eċċezzjoni, in-natura kumpensatorju tal-kumpens. L-eventwali bdil fin-natura tal-kumpens permezz tal-proroga tal-miżura tariffarja għandu jiġi evalwat fid-dawl tal-osservanza tal-għan imsemmi iktar ’il fuq iddefinit ex ante.

33 Ir-rikorrenti tindika li l-Liġi Nru 529, tas-7 ta’ Awwissu 1982, li tirregola r-relazzjonijiet bejn l-ENEL, l-impriżi elettriċi tal-kumpanniji lokali u l-impriżi awtoprodutturi tal-enerġija elettrika fil-qasam ta’ diegi idroelettriċi (GURI Nru 222, tat-13 ta’ Awwissu 1982, p. 5771), u l-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 9/91 estendew sal-31 ta’ Diċembru 2001, favur il-konċessjonarji eżistenti, il-konċessjonijiet għal diegi idroelettriċi li kienu jiskadu fi tmiem l-1992 u li dan it-tiġdid, kompletament eċċezzjonali u ċertament imprevedibbli fiż-żmien ta’ meta seħħet in-nazzjonalizzazzjoni, reġa’ ta lok għall-problema tal-implementazzjoni tal-kriterju ta’ kumpens maħluq għal Terni. Skont il-metodu ta’ kumpens iddefinit permezz tal-Liġi Nru 1643/62 kif ukoll permezz tad-Digriet Nru 1165/63 u sabiex jinżamm il-parallelliżmu bejn Terni u l-awtoprodutturi l-oħra, il-leġiżlatur iddeċieda li jestendi t-tariffa Terni sal-31 ta’ Diċembru 2001 billi jadotta l-Artikolu 20(4) tal-Liġi Nru 9/91.

34 Ir-rikorrenti tosserva li, b’kuntrast mad-dikjarazzjonijiet tal-Kummissjoni, l-Artikolu 20 tal-Liġi Nru 9/91, li jipprovdi l-proroga tat-tariffa Terni, jinkludi żewġ riferimenti espliċiti u riferiment indirett għall-awtoprodutturi, li jikkonfermaw li l-proroga tal-imsemmija tariffa kienet, għall-Istat Taljan, att obbligatorju għall-implementazzjoni tal-“kriterju” ta’ kumpens stabbilit permezz tal-Liġi Nru 1643/62.

35 Barra minn hekk hija tenfasizza li, permezz tad-deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991, il-Kummissjoni ddeċidiet li “ma tqajjimx oġġezzjonijiet” fir-rigward tal-applikazzjoni tal-Liġi Nru 9/91. Barra minn hekk, wara li talbet lir-Repubblika Taljana tipprovdilha informazzjoni speċifika “dwar għajnuna allegatament mogħtija lill-Kumpannija Ilva [aventi kawża ta’ Terni] permezz ta’ tnaqqis tat-tariffa tal-elettriku” u wara li rċeviet risposti li jiċċaraw l-effettiva natura kumpensatorja tat-tariffa preferenzjali, il-Kummissjoni ma fetħet l-ebda proċedura f’dan ir-rigward. Minn dan isegwi, skont ir-rikorrenti, li l-Kummissjoni aċċettat il-konklużjoni li tgħid li din il-proroga tikkostitwixxi kontinwazzjoni legali tal-miżura kumpensatorja mogħtija lill-Terni permezz tal-Liġi Nru 1643/62 kif ukoll permezz tad-Digriet Nru 1165/63 u li, konsegwentement, din is-sistema tarrifarja ma kinitx suġġetta għal-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar l-għajnuna mill-Istat.

36 Ir-rikorrenti tfakkar li l-konċessjonijiet idroelettriċi reġgħu ġew estiżi, sal-31 ta’ Diċembru 2010, permezz tal-Artikolu 12(7) tad-Digriet Nru 79/99, filwaqt li t-tariffa Terni ma ġietx estiża fl-istess waqt minħabba li l-proroga prevista mil-Liġi Nru 9/91 kienet stabbiliet ukoll sistema ta’ tneħħija progressiva li kellu jibda meta jiskadu l-konċessjonijiet idroelettriċi (jiġifieri fi tmiem l-2001) u jintemm fi tmiem l-2007. Barra minn dan, il-liberalizzazzjoni tas-suq tal-ellettriku, li ġiet introdotta wkoll permezz tad-Digriet Nru 79/99, kellha, skont il-previżjonijiet, tippermetti li l-kumpanniji Terni jiksbu, fis-suq illiberalizzat, enerġija elettrika bi prezzijiet kompetittivi, simili għall-ispejjeż ta’ produzzjoni li huma kien ikollhom li kieku baqgħu fil-pussess tal-impjanti esproprjati.

37 Madankollu, fl-2005, il-liberalizzazzjoni tas-suq tal-elettriku fl-Italja ma pproduċietx l-effetti favorevoli mistennija f’termini ta’ kompetizzjoni u l-kumpanniji Terni kienu ser jerġgħu jsibu ruħhom f’sitwazzjoni diskriminatorja meta mqabbla mal-awtoprodutturi li ma ssubixxewx esproprjazzjoni, u dan wassal sabiex il-leġiżlatur jadotta l-miżura inkwistjoni. Skont ir-rikorrenti huwa evidenti li, ladarba r-Repubblika Taljana ddeċidiet li terġa tipposponi, sal-2010, l-iskadenza tal-konċessjonijiet idroelettriċi, ir-rikorrenti u l-kumpanniji Terni l-oħra awtomatikament kellhom dritt għat-tkomplija tat-tariffa Terni, anki jekk mhux taħt kundizzjonijiet u tul ekwivalenti għal dak tal-imsemmija konċessjonijiet. Fl-aħħar nett, il-miżura inkwistjoni żammet mhux mittiefsa l-loġika oriġinali tal-kumpens li kienet tikkonsisti f’li Terni tiġi trattata bħala awtoproduttur virtwali.

38 Ir-rikorrenti tenfasizza li dan l-istatus ta’ awtoproduttur virtwali ġie applikat, matul iż-żmien, għal finijiet oħra, b’mod partikolari meta fl-Italja ġie introdott, fit-tariffa tal-elettriku, l-element imsejjaħ “taxxa addizzjonali termika”, fejn Terni ġiet eżentata milli tħallsu l-istess bħall-awtoprodutturi l-oħra. Barra minn hekk kemm il-Corte suprema di cassazione (qorti ta’ kassazzjoni) kif ukoll il-Consiglio di Stato (kunsill tal-Istat, l-Italja), f’sentenzi mogħtija in tempore non suspecto u f’kawżi fejn is-suġġett kien kompletament differenti minn dak tal-kawża preżenti, uffiċjalment irrikonoxxew il-loġika speċjali tal-parallelliżmu u tal-kriterju ta’ awtoproduttur virtwali, li jikkostitwixxu l-bażi tat-tariffa Terni. Fil-fatt, dawn iż-żewġ qrati supremi kkonfermaw li, anki wara l-1992, it-tariffa tal-elettriku li Terni kellha tħallas lill-ENEL kellha tkun komposta mill-istess elementi li jikkomponu l-ispejjeż tal-awtoprodutturi l-oħra. L-oġġezzjoni tal-Kummissjoni li tgħid li din l-interpretazzjoni hija irrilevanti sa fejn din tikkonċerna biss il-Liġi Nru 9/91 u mhux id-Digriet Nru 1165/63, hija formalistika u ma tirifflettix il-verità, inkwantu l-konklużjonijiet ta’ dawn is-sentenzi huma ġustament ibbażati fuq il-loġika speċjali tal-kumpens mogħti lill-Terni fil-kuntest tan-nazzjonalizzazzjoni, u b’mod partikolari, fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 1643/62 u tal-Artikoli 7 u 8 tad-Digriet Nru 1165/63.

39 Mill-pożizzjoni tal-Kummissjoni jirriżulta li hemm kontradizzjonijiet kemm fid-deċiżjoni kkontestata nnifisha kif ukoll bejn din tal-aħħar u r-risposta.

40 Ir-rikorrenti ssostni li d-dikjarazzjoni tal-Kummissjoni li tgħid li “kull reviżjoni ex post tal-ammonti jew tal-mekkaniżmu neċessarjament tbiddel in-natura tal-miżura” tmur, b’mod evidenti, kontra dak li l-Kummissjoni nnifisha ammettiet, jiġifieri li l-loġika tal-prorogi kienet tikkonsisti f’li “jinżamm paralleliżmu fit-trattament ma’ dawn il-produtturi ta’ l-idroelettriku li raw il-konċessjonijiet tagħhom imġedda” (premessa 92 tad-deċiżjoni kkontestata), li t-tul inizjali kien ġie stabbilit skont id-data ta’ skadenza tal-konċessjonijiet idroelettriċi (premessa 77 tad-deċiżjoni kkontestata), jew li l-metodu ta’ kumpens magħżul mil-leġiżlatur Taljan fl-1962 kien iġġustifikat sa fejn dan kien jippermetti li “jiġi nnewtralizzat ir-riskju eventwali ta’ dannu ikbar għal […] Terni, fil-każ fejn il-prezzijiet tal-enerġija jiżdiedu matul is-snin” (premessa 73 tad-deċiżjoni kkontestata).

41 Din id-dikjarazzjoni tikkostitwixxi rikonoxximent impliċitu tal-fatt li d-dannu li Terni subiet wara l-esproprjazzjoni huwa strettament marbut mal-vantaġġ li minnu jistgħu jibbenefikaw l-awtoprodutturi l-oħra f’dak li jirrigwarda l-ispejjeż ta’ provvista ta’ elettriku u, għalhekk, għandu jiġi deċiż li l-proroga tat-tul tal-kumpensazzjoni, marbuta mal-proroga tad-data ta’ skadenza tal-konċessjonijiet, ma tikkostitwixxix miżura ġdida (u lanqas kriterju ġdid), iżda biss eżekuzzjoni ġusta tal-miżura oriġinali.

42 L-unika raġuni li għaliha l-Kummissjoni tikkontesta, fid-deċiżjoni kkontestata, in-natura kumpensatorja tal-proroga tat-tariffa Terni hija bbażata fuq l-element tat-tul u dan juri modus operandi estremament formali, li la huwa koerenti mal-kriterji ta’ interpretazzjoni tas-sistema legali Taljana, li tirrikonoxxi l-importanza tal-intenzjoni tal-leġiżlatur, u lanqas mal-“evalwazzjoni sostantiva” li kemm il-Kummissjoni kif ukoll il-ġurisprudenza Komunitarja jadottaw, b’mod partikolari fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE.

43 Ir-rikorrenti tallega li, ladarba jiġi rikonoxxut li l-kumpens ma jikkostitwixxix il-valorizzazzjoni attwali tal-assi esproprjati iżda huwa intiż għaż-żamma tal-bilanċ ekonomiku u finanzjarju ta’ Terni fir-rigward tal-ispiża tal-elettriku, skont il-loġika tal-assimilazzjoni għal awtoproduttur virtwali, ma jibqax possibbli li jiġi allegat li waħda mill-varjanti ddefiniti sabiex jinkiseb dan ir-riżultat ma kelliex tinbidel fil-każ ta’ modifika tal-fattur li abbażi tiegħu hija kienet ġiet definita oriġinalment. Skont ir-rikorrenti dan ifisser li, l-istess bħalma l-prezz tal-elettriku pprovdut lil Terni (jiġifieri t-tariffa Terni) kien destinat li jsegwi l-iżvilupp tat-tariffi tal-ENEL, bl-istess mod, it-tul tad-dritt għall-benefiċċju ta’ din it-tariffa ġie mmodifikat skont il-posponiment tal-iskadenza tal-konċessjonijiet idroelettriċi, dak iż-żmien stabbilita għall-31 ta’ Diċembru 2001. L-unika differenza hija li, filwaqt li l-varjazzjoni fil-prezz kienet ġiet prevista b’mod ċar u espliċitu fl-Artikolu 8 tad-Digriet Nru 1165/63, sa fejn il-varjazzjoni fil-prezzijiet miżmuma minn ENEL kienet fattur normali u prevedibbli meta ġiet adottata din id-dispożizzjoni, il-varjazzjoni tat-tul ma ġietx indikata espliċitament, peress li ħadd ma seta jipprevedi, 30 sena bil-quddiem, li l-leġiżlatur kien ser jiddeċiedi li jestendi t-tul tal-konċessjonijiet.

44 Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni twettaq żball ieħor ta’ raġunament meta tiddikjara li, li kieku Terni ma kinitx sodisfatta mill-miżura kumpensatorja, hija kien imissha kkontestatha skont l-Artikolu 5(5) tal-Liġi Nru 1643/62. Il-Kummissjoni tonqos milli tieħu inkunsiderazzjoni li, fid-dawl tan-natura ferm partikolari u l-flessibbiltà tal-metodu magħżul sabiex Terni tingħata t-tariffa preferenzjali, din tal-aħħar ma seta jkollha ebda interess li tikkontesta n-natura xierqa ta’ din it-tariffa. Ir-rikorrenti tkompli tgħid li d-dispożizzjoni inkwistjoni kienet, effettivament, applikabbli biss fil-każijiet fejn l-esproprjazzjoni tiġi kkumpensata permezz ta’ “ħlasijiet” u mhux permezz ta’ tariffa preferenzjali bħal fil-każ ta’ Terni.

45 Il-Kummissjoni tiddikjara li l-motiv imqajjem mir-rikorrenti għandu jiġi miċħud bħala bbażat fuq premessa żbaljata u tikkontesta li l-pożizzjoni tagħha, f’din il-kawża, tagħti lok għal xi tip ta’ kontradizzjoni.

46 Hija tfakkar li d-deċiżjoni kkontestata tindika li skont d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63, it-tariffa Terni ngħatat b’mod preċiż għal tul determinat, jiġifieri sal-31 ta’ Diċembru 1992. Minn dawn id-dispożizzjonijiet jirriżulta b’mod ċar li l-imsemmija tariffa ngħatat lil Terni, bħala kumpens, għal perijodu ffissat darba għal dejjem meta seħħet l-esproprjazzjoni u li probabbilment dan it-terminu kien ġie stabbilit billi ttieħed inkunsiderazzjoni t-tul residwu tal-konċessjoni idroelettrika ta’ Terni, li jikkostitwixxi element fundamentali sabiex jiġi ddeterminat il-valur tal-konċessjoni esproprjata.

47 Il-Kummissjoni ssostni li, għalkemm jista’ jkun li l-leġiżlatur Taljan kellu f’moħħu l-iskadenza tal-konċessjonijiet idroelettriċi l-oħra meta stabbilixxa t-tul tat-tariffa Terni, ma jistax jiġi kkontestat li mit-test tal-Liġi Nru 1643/62 tirriżulta biss id-deċiżjoni tal-leġiżlatur li Terni ma tiġix ikkumpensata (għall-esproprjazzjoni tal-konċessjoni idroelettrika) permezz ta’ pagament uniku, iżda permezz ta’ provvista tal-elettriku bi prezz imnaqqas għal perijodu stabbilit (iffissat iktar ’il quddiem permezz tad-Digriet Nru 1165/63).

48 Hija tenfasizza li skont il-ġurisprudenza Taljana l-kriterju ermanewtiku, li jgħid li l-liġi għandha tiġi interpretata skont is-sens xieraq tal-kliem, għandu preċedenża fuq kull kriterju ieħor sakemm il-kliem użat mil-liġi huwa univoku. Dan il-prinċipju huwa normalment applikat mill-qrati Komunitarji.

49 L-interpretazzjoni tad-Digriet Nru 1165/63 proposta mill-Kummissjoni assolutament ma hijiex ikkonfutata mis-sentenzi tal-Corte suprema di cassazione u tal-Consiglio di Stato msemmija mir-rikorenti. Fil-fatt, dawn is-sentenzi ma humiex ibbażati fuq it-test oriġinali tal-imsemmi digriet iżda fuq leġiżlazzjoni applikabbli wara l-proroga tat-tariffa Terni prevista permezz tal-Liġi Nru 9/91. Huwa evidenti li dawn is-sentenzi jsemmu d-dispożizzjonijiet previsti permezz tal-Liġi Nru 1643/62 u tad-Digriet Nru 1165/63 biss sa fejn dawn ġew estiżi u magħmula applikabbli, wara l-iskadenza tal-31 ta’ Diċembru 1992, permezz tal-Liġi Nru 9/91. Il-Kummissjoni ssostni li dawn is-sentenzi jikkontradixxu l-argument tar-rikorrenti.

50 Fir-rigward tal-Liġi Nru 9/91, id-deċiżjoni kkontestata sempliċement tindika li, abbażi tal-informazzjoni pprovduta mill-awtoritajiet Taljani, il-Kummissjoni kkonkludiet li d-deċiżjoni li t-tariffa Terni tiġi pprorogata sal-2001 (bi tneħħija progressiva matul il-perijodu ta’ bejn l-2002 u l-2007) ġiet adottata billi ttieħdet inkunsiderazzjoni l-proroga kważi simultanja tal-konċessjonijiet idroelettriċi. Madankollu, mit-test tal-liġi inkwistjoni jirriżulta b’mod ċar li din ma rabtitx il-proroga tat-tariffa Terni ma’ dik tal-konċessjonijiet ta’ awtoprodutturi oħra u d-dikjarazzjoni li tgħid li l-proroga tat-tariffa Terni hija att “obbligatorju” hija evidentement infondata fid-dawl tal-kontenut tal-Liġi Nru 1643/62 u tad-Digriet Nru 1165/63.

51 Lanqas ma għandu jiġi kkunsidrat li l-proroga tal-imsemmija tariffa mogħtija fl-2005 permezz tal-miżura inkwistjoni hija, b’mod partikolari, marbuta mal-proroga tal-konċessjonijiet mogħtija, sitt snin qabel, permezz tad-Digriet Nru 79/99. Minbarra l-fatt li t-test tal-miżura inkwistjoni ma jinkludi ebda indikazzjoni f’dan ir-rigward, huwa diffiċli li wieħed jifhem għalfejn il-leġiżlatur, jekk l-intenzjoni vera tiegħu kienet li jallinja t-tariffa Terni mal-iskadenza l-ġdida stabbilita għall-konċessjonijiet idroelettriċi, stenna sitt snin qabel ma estenda l-imsemmija tariffa. Din l-inkoerenza hija enfasizzata mill-fatt li, xi xhur wara l-proroga tat-tariffa Terni, il-Liġi Nru 266/05 reġgħet ipprorogat (sal-2020) il-konċessjonijiet idroelettriċi mingħajr madankollu ma pprovdiet għal proroga analoga tat-tariffa Terni.

52 Bil-kontra ta’ dan, mil-Liġi Nru 80/05 jirriżulta b’mod ċar li l-proroga tat-tariffi favorevoli, fosthom it-tariffa Terni, ingħatat globalment sabiex “tippermetti l-iżvilupp u r-ristrutturazzjoni tal-produzzjoni tal-impriżi kkonċernati”, għan li ġie espliċitament ikkonfermat mill-awtoritajiet Taljani matul il-proċedura amministrattiva.

53 Il-Kummissjoni ssostni li, li kieku d-Digriet Nru 1165/63 ipprovda għal proroga awtomatika tat-tariffa Terni fil-każ ta’ proroga tal-konċessjonijiet ta’ awtoprodutturi oħra, l-imsemmi digriet kien ikun qiegħed jikser il-prinċipju li jgħid li l-kumpens imħallas għall-esproprjazzjoni ta’ ass għandu jiġi stabbilit billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-valur tal-ass fid-data ta’ meta seħħet l-esproprjazzjoni (valur li, fil-każ tal-esproprjazzjoni ta’ konċessjoni, jiddependi wkoll fuq it-tul residwu tagħha). Ladarba l-imsemmi kumpens jiġi stabbilit billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-valur tal-ass esproprjat, dan ma jistax jiġi mmodifikat ex post abbażi ta’ varjazzjonijiet ulterjuri (ogħla jew orħos) tal-valur tal-ass, wara emendi leġiżlattivi jew ta’ regolamenti.

54 L-għażla tal-metodu ta’ kumpens ta’ Terni ma jimplikax dritt illimitat jew perpetwu għaż-żamma ta’ din it-tariffa preferenzjali u l-Kummissjoni tiddikjara li ma tistax tasal li tifhem sa fejn l-interpretazzjoni proposta mir-rikorrenti hija kkonfermata mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB.

Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali

55 Skont ġurisprudenza stabbilita, il-klassifikazzjoni bħala “għajnuna” fis-sens tal-Artikolu 87(1) KE tirrikjedi li l-kundizzjonijiet kollha msemmija f’din id-dispożizzjoni jiġu sodisfatti (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Marzu 1990, Il-Belġju vs Il-Kummissjoni, imsejħa “Tubemeuse”, C‑142/87, Ġabra p. I‑959, punt 25 u tal-1 ta’ Lulju 2008, Chronopost u La Poste vs Ufex et, C‑341/06 P u C‑342/06 P, Ġabra p. I‑4777, punt 121).

56 L-ewwel nett, għandu jkun hemm intervent mill-Istat jew permezz ta’ riżorsi tal-Istat. It-tieni nett, dan l-intervent għandu jkun jista’ jaffettwa l-kummerċ bejn Stati Membri. It-tielet nett, dan għandu jagħti vantaġġ lill-benefiċjarju tiegħu. Ir-raba’ nett, irid iwassal għal distorsjoni jew theddida ta’ distorsjoni tal-kompetizzjoni (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, tat-30 ta’ Marzu 2006, Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, C‑451/03, Ġabra p. I‑2941, punt 56 u Chronopost u La Poste vs Ufex et, punt 47 iktar ’il fuq, punt 122).

57 Għandu jitfakkar li jikkostitwixxu vantaġġi fis-sens tal-Artikolu 87(1) KE l-miżuri li, taħt diversi forom, itaffu l-piżijiet li normalment jaqgħu fuq il-baġit ta’ impriża u li, għalhekk, jixbhu sussidju (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Frar 1961, De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg vs Awtorità għolja, 30/59, Ġabra p. 1, 39; tad-29 ta’ Ġunju 1999, DM Transport, C‑256/97, Ġabra p. I‑3913, punt 19, u tal-14 ta’ Settembru 2004, Spanja vs Il-Kummissjoni, C‑276/02, Ġabra p. I‑8091, punt 24), bħalma huma, b’mod partikolari, il-provvisti ta’ oġġetti jew servizzi b’kundizzjonijiet preferenzjali (ara s-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza (li issa saret il-“Qorti Ġenerali”), tas-16 ta’ Settembru 2004, Valmont vs Il-Kummissjoni, T‑274/01, Ġabra p. II‑3145, punt 44, u l-ġurisprudenza ċċitata).

58 F’din il-kawża, ir-rikorrenti ssostni li l-miżura inkwistjoni ma setgħetx tiġi kklassifikata bħala għajnuna mill-Istat sa fejn ir-rekwiżit tal-għoti ta’ vantaġġ lill-benefiċjarju ma huwiex sodifatt peress li l-imsemmija miżura hija ta’ natura purament kumpensatorja.

59 Huwa paċifiku li ċerti forom ta’ kumpens mogħtija lill-impriżi ma jikkostitwixxux għajnuna.

60 Għalhekk, f’sentenza tas-27 ta’ Settembru 1988, Asteris et (106/87 sa 120/87, Ġabra p. 5515, punti 23 u 24), il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li n-natura legali tal-għajnuna pubblika, peress li tikkostitwixxi miżura tal-awtorità pubblika li tiffavorixxi ċerti impriżi jew ċerti prodotti, hija fundamentalment differenti minn dik tad-danni li l-awtoritajiet nazzjonali jiġu, eventwalment, ikkundannati jħallsu lill-individwi bħala kumpens għad-dannu li huma jkunu kkawżawlhom u li għalhekk, l-imsemmija danni ma jikkostitwixxux għajnuna fis-sens tal-Artikoli 87 KE u 88 KE.

61 Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li sussidji pubbliċi mogħtija lill-impriżi li huma espliċitament inkarigati b’obbligi ta’ servizz pubbliku sabiex jiġu kkumpensati l-ispejjeż magħmula fit-twettiq ta’ tali obbligi u li jissodisfaw ċerti rekwiżiti, ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 87(1) KE (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-24 ta’ Lulju 2003, Altmark Trans u Regierungspräsidium Magdeburg, C‑280/00, Ġabra p. I‑7747, punt 94).

62 F’din il-kawża, il-Kummissjoni tindika li kumpens mogħti mill-Istat inkambju ta’ esproprjazzjoni ta’ assi ma jikkostitwixxix, ġeneralment, għajnuna mill-Istat (premessa 70 tad-deċiżjoni kkontestata).

63 Il-miżura inkwistjoni hija komposta mill-proroga ta’ miżura preċedenti li kienet tagħti lill-Terni tariffa preferenzjali applikabbli għall-provvista tal-elettriku, u dan bħala kumpens wara li l-fergħa idroelettrika ta’ din il-kumpannija ġiet nazzjonalizzata fl-1962.

64 L-Artikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63, li jiddefinixxi dan il-kumpens, jipprovdi:

“L-ENEL hija obbligata li tipprovdi lil Terni […] 1 025 000 000 kWh (biljun u ħamsa u għoxrin miljun) kull sena b’saħħa ta’ 170 000 kW (mija u sebgħin elf), kwantità ta’ enerġija elettrika użata fl-1961 minn Terni […] għall-attivitajiet li mhumiex inklużi fost dawk imsemmija fl‑Artikolu 1 tal-Liġi Nru 1643[/62], u 595 000 000 kWh (ħames mija u ħamsa u disgħin miljun) fis-sena, permezz ta’ saħħa addizzjonali ta’ 100 000 kW (mitt elf), għall-attivitajiet li jkunu qegħdin jitwettqu fid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 1643[/62].

L-imsemmija provvisti għandhom jibqgħu jingħataw sal-31 ta’ Diċembru 1992 fil-punti ta’ provvista li jinsabu fl-istabbilimenti ta’ Terni miftehma bejn il-partijiet”.

65 Din il-kwantità fissa ta’ enerġija elettrika kellha tiġi pprovduta b’tariffa preferenzjali ddefinita, fl-Artikolu 7 tad-Digriet Nru 1165/63, kif ġej:

“Fir-rigward tal-provvista ta’ 1 025 000 000 kWh […] fis-sena, il-prezz tal-provvista għal kull kWh għandu jiġi ddeterminat skont il-prezzijiet ta’ ċessjoni interna medjament miżmuma, matul il-perijodu ta’ bejn l-1959 u l-1961, mis-settur tal-produzzjoni tal-elettriku ta’ Terni […], lill-istabbilimenti tal-kumpannija li joperaw f’setturi oħra.

Fir-rigward tal-kwantitajiet ta’ enerġija li Terni tikkonsma […] lill hinn minn 1 025 000 000 kWh […] fis-sena, sal-kwantità ta’ 595 000 000 kWh […] fis-sena, il-prezz imsemmi fil-paragrafu preċedenti jiżdied b’0.45 Lire [Taljani] għal kull kWh.”

66 Għalhekk jidher li l-miżura li tagħha Terni kienet destinatarja kienet ir-riżultat ta’ tliet fatturi: il-kwantità ta’ elettriku, il-prezz tiegħu u t-tul tas-sistema preferenzjali.

67 Il-Kummissjoni tqis li l-miżura inizjali kienet tikostitwixxi kumpens, kienet xierqa u li t-tariffa Terni ma tat l-ebda vantaġġ lill-benefiċjarji matul il-perijodu kollu previst mill-imsemmija miżura, jiġifieri sal-1992. Filwaqt li tirreferi għal interpretazzjoni letterali tal-Artikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63 u għall-iffissar ċar ta’ perijodu ta’ 30 sena għall-applikazzjoni tal-imsemmija tariffa, il-Kummissjoni ssostni li l-proroga ta’ din it-tariffa ma tistax tiġi kkunsidrata bħala li tifforma parti integrali mill-kumpens u tikkonkludi li t-tariffa mogħtija lill-kumpanniji Terni b’effett mill-1 ta’ Jannar 2005, skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 11(11) tal-Liġi Nru 80/05, tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 87(1) KE (premessi 78, 79, 94 u 177 tad-deċiżjoni kkontestata).

68 Ir-rikorrenti tikkontesta din il-konklużjoni u tibbaża ruħha fuq interpretazzjoni dinamika tad-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar il-kumpens. Hija ssostni li dawn tal-aħħar jistabbilixxu mekkaniżmu ta’ kumpens partikolari, għaliex flessibbli, peress li l-kwantità tal-elettriku hija l-uniku waħda mit-tliet fatturi li jiddeterminaw il-kumpens, minbarra l-prezz u t-tul, li ġiet iffissata darba għal dejjem.

69 Dan il-mekkaniżmu għandu l-għan li jiżgura l-bilanċ ekonomiku li minnu kienet tibbenefika Terni qabel in-nazzjonalizzazzjoni tal-1962, miżura eċċezzjonali u diskriminatorja meta mqabbla mal-awtoprodutturi l-oħra, kemm jekk kompetituri ta’ Terni u anki jekk le. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-leġiżlatur kellu l-intenzjoni li jikkumpensa lil Terni permezz ta’ mekkaniżmu bbażat fuq l-assimilazzjoni ta’ din il-kumpannija ma’ awtoproduttur virtwali u li kellu jiżgura, b’mod kontinwat, paralleliżmu fit-trattament ta’ Terni meta mqabbla mal-awtoprodutturi li ma ssubixxewx esproprjazzjoni.

70 Skont il-loġika oriġinali tal-kumpens, l-awtoritajiet Taljani estendew it-tariffa Terni skont it-tiġdid tal-konċessjonijiet idroelettriċi tal-awtoprodutturi peress li din il-proroga tikkostitwixxi att obbligatorju għall-implementazzjoni tal-miżura ta’ kumpens u peress li ma tistax tiġi separata minnu.

71 Dan l-argument ma jistax jiġi aċċettat.

72 L-ewwel nett, għandu jiġi enfasizzat li din il-kawża tidħol fil-kuntest tan-nazzjonalizzazzjoni tas-settur tal-elettriku fl-Italja, ibbażata fuq l-Artikolu 43 tal-Kostituzzjoni Taljana, u li l-att legali li jimplementha huwa kompost mil-Liġi Nru 1643/62, ikkompletata bid-Digriet Nru 1165/63.

73 Għaldaqstant, huma dawn l-aħħar testi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex wieħed ikun jista’ jifhem l-aspetti kollha tan-nazzjonalizzazzjoni inkwistjoni, inkluż il-kumpens li l-liġi teħtieġ f’sitwazzjoni bħal din ta’ trasferiment ta’ proprjetà deċiż unilateralment minn Stat.

74 Mill-kliem tal-Artikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63 jirriżulta mingħajr ebda dubju li t-tariffa Terni ngħatat bħala kumpens għal perijodu tabilħaqq speċifiku, mingħajr il-possibbiltà ta’ proroga. Għalhekk, l-imsemmi artikolu jipprovdi li l-provvisti ta’ elettriku lil Terni “għandhom jibqgħu jingħataw sal-31 ta’ Diċembru 1992”. Il-fatt li tissemma data speċifika jeskludi, a priori, kull diffikultà ta’ interpretazzjoni fir-rigward tal-portata ratione temporis tad-dispożizzjoni.

75 Barra minn hekk, ir-rikorrenti ma tindika ebda dispożizzjoni tal-Liġi Nru 1643/62 jew tad-Digriet Nru 1165/63 li tipprovdi għal reviżjoni tat-tul tal-applikazzjoni tat-tariffa Terni, bil-possibiltà li dan jiġi estiż lil hinn mid-data ta’ skadenza prevista. Min-naħa l-oħra, għandu jiġi osservat li l-leġiżlatur nazzjonali espliċitament ipprovda, fl-Artikolu 8 tad-Digriet Nru 1165/63, għall-possibbiltà ta’ reviżjoni tal-prezz tal-provvista ta’ elettriku lil Terni.

76 Filwaqt li tenfasizza li l-leġiżlatur nazzjonali kien ħa inkunsiderazzjoni, meta seħħet in-nazzjonalizzazzjoni, id-data ta’ skadenza tal-konċessjonijiet idroelettriċi tal-awtoprodutturi sabiex jagħżel il-31 ta’ Diċembru 1992 fid-Digriet Nru 1165/63, ir-rikorrenti ssostni li n-nuqqas ta’ dispożizjoni espliċita fir-rigward tal-possibbiltà li t-tul tal-applikazzjoni tat-tariffa Terni jiġi rivedut skont it-tul tal-konċessjonijiet huwa spjegat mill-fatt li t-tiġdid ta’ dawn tal-aħħar kien jikkostitwixxi, għall-istess leġiżlatur u fl-istess żmien, ġrajja “ċertament imprevedibbli”.

77 Għandu jiġi osservat li, fiħ innifsu, l-iffissar inizjali ta’ perijodu ta’ validità għal konċessjonijiet kien diġà jqajjem il-kwistjoni ta’ x’ser jiġri minnhom wara li jiskadu u li l-possibbilta li dawn jinżammu, wara proroga prevista b’liġi jew wara proċedura ta’ sejħa għal offerti, kienet prevedibbli u mhux ġrajja “ċertament imprevedibbli”. Mill-proċess jirriżulta li n-nuqqas ta’ dispożizzjoni espliċita fil-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi għall-possibblità li t-tul tal-applikazzjoni tat-tariffa Terni jiġi rivedut jidher li huwa s-sempliċi konsegwenza ta’ għażla, min-naħa tal-leġiżlatur, li Terni tiġi kkumpensata permezz ta’ tariffa preferenzjali għall-provvista ta’ elettriku għal perijodu tabilħaqq determinat, iffissat b’mod definittiv meta seħħet in-nazzjonalizzazzjoni.

78 Anki jekk jiġi meqjus li, kif issostni r-rikorrenti, fir-rigward tal-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kuntest u l-intenzjonijiet tal-leġiżlatur nazzjonali, xorta jibqa l-fatt li l-analiżi esposta iktar ’il fuq ma tistax tiġi kkonfutata u dan anki minkejja l-kliem univoku użat fihom.

79 Għall-ewwel, ir-rikorrenti ssemmi xogħolijiet parlamentari preparatorji u, b’mod partikolari, xogħolijiet tas-seduta ta’ waranofsinhar tal-Kamra tad-deputati li nżammet fit-18 ta’ Settembru 1962, u xogħolijiet tas-seduta ta’ waranofsinhar tas-Senat tar-Repubblika li nżammet fil-15 ta’ Novembru 1962.

80 Fir-rigward tas-seduta tal-Kamra tad-deputati hija ssemmi s-silta li ġejja:

“[G]ħalhekk, x’nistgħu nagħmlu aħna [sabiex nikkumpensaw lil Terni]? […] Inizjalment il-Kummissjoni kienet għażlet kriterju preċiż ħafna: li s-siti attwalment operati minn Terni jiġu pprovduti bil-kwantitajiet ta’ elettriku kkunsmati fl-1961, bil-prezzijiet ta’ dik is-sena. Aħna nistgħu, bil-kontra ta’ dan, nipprovdu kriterju.”

81 F’dak li jirrigwarda s-seduta tas-Senat, ir-rikorrenti tindika li matula kien ġie espliċitament speċifikat li l-forma ta’ kumpens partikolari mogħti lil Terni kienet “ovvjament intiża sabiex ma jiġix affetwat ħażin il-bilanċ intern ta’ din l-impriża”.

82 Minn dawn iż-żewġ riferimenti jirriżulta, l-iktar l-iktar, it-tħassib tal-parlamentari fir-rigward, minn naħa, taż-żamma tal-bilanċ finanzjarju ta’ Terni, li inizjalment ma kellhiex tkun suġġetta għal-Liġi Nru 1643/62, u, min-naħa l-oħra, tal-għażla ta’ kriterju jew ta’ mekkaniżmu ta’ kumpens, u dan it-tħassib effettivament wassal sabiex fil-leġiżlazzjoni jingħażel metodu ta’ kumpens speċifiku, hekk kif jikkonferma l-kontenut tal-Artikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63.

83 Huwa paċifiku li f’din il-kawża l-kumpens ma huwiex ikkostitwit mill-ħlas ta’ somma f’daqqa speċifika ekwivalenti għall-valur tas-suq tal-assi esproprjati, iżda permezz ta’ mekkaniżmu li jipprovdi għall-provvista ta’ kwantità speċifika ta’ enerġija elettrika bil-prezz li Terni kienet tħallas li kieku żammet l-installazzjonijiet ta’ produzzjoni tagħha għal perijodu proporzjonali għat-tul residwu tal-konċessjoni esproprjata, u din hija s-soluzzjoni misjuba għat-tħassib tal-leġiżlatur li ma jiġix affetwat ħażin il-bilanċ intern ta’ Terni.

84 Għalkemm huwa minnu li l-applikazzjoni tat-tariffa Terni teċċeddi bi ftit it-tul residwu tal-konċessjoni ta’ Terni u li l-Kummissjoni tindika li huwa aċċettabbli li l-awtoritajiet Taljani ddeċidew li d-data ta’ skadenza tal-imsemmija tariffa tkun tikkoinċidi mad-data ta’ skadenza ġenerali tal-konċessjonijiet idroelettriċi Taljani (premessa 77 tad-deċiżjoni kkontestata).

85 Madankollu, xorta jibqa l-fatt li, mingħajr ma ta indikazzjonijiet oħra dwar it-tul, fid-Digriet Nru 1165/63 il-leġiżlatur nazzjonali għażel data preċiża għall-iskadenza tat-tariffa Terni, u li r-rikorrenti ma turix li mix-xogħolijiet parlamentari tirriżulta rieda, min-naħa tal-imsemmi leġiżlatur, li jkun hemm allinjament bejn it-tul ta’ applikazzjoni tat-tariffa Terni u t-tul tal-konċessjonijiet idroelettriċi tal-awtoprodutturi, fis-sens li t-tiġdid ta’ dawn tal-aħħar kellu awtomatikament iġib miegħu il-proroga tal-imsemmija tariffa.

86 Sussegwentement ir-rikorrenti teċepixxi l-interpretazzjoni univoka tal-intenzjoni tal-leġiżlatur nazzjonali min-naħa tal-għola qrati Taljani u f’dan ir-rigward ssemmi s-sentenza Nru 17686 tal-Corte suprema di cassazione, tal-21 ta’ Novembru 2003, u s-sentenza Nru 606 tal-Consiglio di Stato, tal-21 ta’ Frar 2005, li kkonfermaw il-ħtieġa, anki wara l-1992, li jiġi żgurat trattament paragunabbli bejn Terni u l-awtoprodutturi li ma ssubixxewx esproprjazzjoni.

87 Madankollu jidher li r-riferiment għal dawn iż-żewġ sentenzi huwa irrilevanti sa fejn dawn ingħataw wara l-Liġi Nru 9/91, li estendiet u għamlet applikabbli, wara l-iskadenza tal-31 ta’ Diċembru 1992, id-dispożizzjonijiet li jipprovdu, bħala kumpens, l-għoti lill-Terni ta’ tariffa preferenzjali.

88 Barra minn hekk, kif tindika r-rikorrenti, dawn is-sentenzi ngħataw “f’kawżi fejn is-suġġett kien kompletament differenti minn dak tal-kawża preżenti”. Peress li l-qrati nazzjonali ma ġewx aditi bil-kwistjoni ta’ jekk l-awtoritajiet Taljani kisrux, billi estendew it-tariffa Terni lil hinn mil-31 ta’ Diċembru 1992, l-obbligu impost fuq l-Istati Membri mill-Artikolu 88(3) KE li ma jimplementawx għajnuna ġdida qabel ma jinformaw minn qabel lill-Kummissjoni.

89 Id-domanda magħmula lil dawn il-qrati kienet dik ta’ jekk, wara modifika fl-istruttura tariffarja nazzjonali tal-elettriku, Terni kelliex tkun suġġetta għal spejjeż addizzjonali għall-provvista tal-elettriku. Fil-kuntest legali mfakkar fil-punt 87 iktar ’il fuq, ir-risposta ta’ dawn il-qrati kienet waħda negattiva. Huma waslu għal din il-konklużjoni billi bbażaw ruħhom fuq ir-raġuni wara s-sistema speċjali ta’ determinazzjoni tal-prezz tal-provvista ta’ elettriku ta’ Terni, li ntgħażlet sabiex din tal-aħħar tiġi kkumpensata wara n-nazzjonalizzazzjoni.

90 Ġie deċiż li l-għan tat-tariffa Terni kien li tinżamm il-possibbiltà li din il-kumpannija tikseb elettriku “bi spejjeż li jkunu globalment analogi għal dawk li Terni nnifisha kienet tkun suġġetta għalihom li kieku kompliet tuża l-enerġija prodotta minnha stess” u li għalhekk din il-kumpannija ma setgħetx tintalab tkopri “l-ispejjeż addizzjonali [għall-provvista ta’ elettriku] li hija ma kienx ikollha tkopri li kieku hija setgħet tkompli tipproduċi elettriku għal konsum tagħha stess u għalhekk tkompli tikkonsma l-enerġija hekk prodotta”.

91 Din il-motivazzjoni tmur kontra l-argument tar-rikorrenti. Bil-kontra ta’ dak li tiddikjara din tal-aħħar, il-qrati nazzjonali ma kkunsidrawx li t-tariffa tal-elettriku li Terni kellha tħallas lill-ENEL kella tibqa analoga “għal dik tal-awtoprodutturi l-oħra” iżda li kellha tikkorrispondi għall-ispejjeż li “Terni nnifisha” kienet tkun suġġetta għalihom li kieku setgħet tkompli tuża l-enerġija prodotta minnha stess, u dan kien possibbli biss abbażi tal-konċessjoni idroelettrika u matul it-tul tagħha.

92 Skont il-loġika ta’ kumpens kif definita mill-qrati nazzjonali fir-rigward tal-element relatat mal-prezz tal-elettriku, it-tul tat-tariffa Terni ma setgħax, kif ġustament osservat il-Kummissjoni, jinjora t-tul residwu tal-konċessjoni esproprjata u jiġi stabbilit fuq l-iżvilupp futur tal-konċessjonijiet idroelettriċi tal-awtoprodutturi.

93 It-tieni nett, għandu jiġi osservat li l-leġiżlazzjoni dwar il-prorogi tal-konċessjonijiet idroelettriċi, wara d-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 1643/62 u tad-Digriet Nru 1165/63, tikkontradixxi l-interpretazzjoni proposta mir-rikorrenti, li tgħid li dawn tal-aħħar jorbtu t-tul tat-tariffa Terni, permezz ta’ speċi ta’ riferiment dinamiku u impliċitu, mat-tul tal-konċessjonijiet idroelettriċi tal-awtoprodutturi u li l-proroga ta’ dawn il-konċessjonijiet awtomatikament iġġib magħha l-proroga tal-imsemmija tariffa.

94 Din l-interpretazzjoni diġà hija mittiefsa mill-fatt li l-prorogi tat-tariffa Terni mhux talli ma kinux awtomatiċi iżda talli ħtieġu intervent leġiżlattiv sabiex jiġi mmodifikat il-kumpens inizjalment stabbilit permezz tad-Digriet Nru 1165/63.

95 L-ewwel proroga tat-tariffa Terni tirriżulta mill-Artikolu 20(4) tal-Liġi Nru 9/91, li estendiet ukoll il-konċessjonijiet idroelettriċi eżistenti sal-2001. Din il-liġi ma tistax tiġi meqjusa, bħal ma tagħmel ir-rikorrenti, bħala limitata biss għall-proroga, fl-istess ħin, tat-tul tat-tariffa Terni u tat-tul tal-konċessjonijiet idroelettriċi tal-awtoprodutturi sal-2001, sa fejn din kellha għan doppju, jiġifieri kemm dak li testendi t-tariffa Terni iżda wkoll dak li din it-tariffa titneħħa sal-2007 (ara l-premessa 19 tad-deċiżjoni kkontestata), jiġifieri data posterjuri u għalhekk indipendenti minn dik tal-iskadenza tal-konċessjonijiet idroelettriċi eżistenti. Dawn iż-żewġ elementi ma jistgħux jiġu separati minn xulxin u fir-realtà juru l-awtonomija tal-kwistjoni tat-tul tal-imsemmija tariffa meta mqabbla mas-sitwazzjoni tal-awtoprodutturi.

96 Is-separazzjoni bejn ix-xorti tal-kumpanniji Terni u dik tal-awtoprodutturi hija kkonfermata mill-fatt li fl-1999 l-awtoritajiet Taljani intervjenew biss sabiex iġeddu, sal-2010, il-konċessjonijiet idroelettriċi eżistenti.

97 It-tieni proroga tat-tariffa Terni tirriżulta mill-Artikolu 11(11) tal-Liġi Nru 80/05, li jipprovdi:

“Sabiex il-produzzjoni tal-impriżi kkonċernati tkun tista’ tiżviluppa u tiġi ristrutturata, l-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet tariffarji favorevoli għal provvista ta’ enerġija elettrika previsti fl-Artikolu 1(1)(c) tad-Digriet Liġi Nru 25, tat-18 ta’ Frar 2003, mibdula, wara emendi, fil-Liġi […] Nru 83, tas-17 ta’ April 2003, hija estiża għall-2010 kollha taħt il-kundizzjonijiet tariffarji aplikabbli fil-31 ta’ Diċembru 2004”.

98 L-imsemmija dispożizzjoni lanqas biss ma tagħmel riferiment għall-konċessjonijiet idroelettriċi u ma tinkludi ebda indikazzjoni li tagħti l-wieħed x’jifhem li l-intenzjoni tal-leġiżlatur kienet li jkun hemm allinjament bejn it-tul tat-tariffa Terni u t-tul tal-konċessjonijiet.

99 Bil-kontra ta’ dan, minn din id-dispożizzjoni jirriżulta li t-tariffa Terni hija biss waħda mill-kundizzjonijiet tariffarji favorevoli li l-proroga tagħhom hija intiża sabiex “il-produzzjoni tal-impriżi kkonċernati tkun tista’ tiżviluppa u tiġi ristrutturata”. Il-premessa 67 tad-deċiżjoni kkontestata, li tifforma parti mir-riassunt tal-osservazzjonijiet li l-awtoritajiet Taljani għamlu matul il-proċedura ta’ investigazzjoni formali, tispeċifika li l-imsemmija awtoritajiet jinsistu fuq il-fatt li:

“[L]-estensjoni kontestata tat-tariffa stabbilita fl-Artikolu 11, paragrafu 11 tal-Liġi 80/2005 hija marbuta ma’ programm ta’ investimenti mifrux li ThyssenKrupp qed iwettaq fiż-żona industrijali Terni-Narni. Taħt dan il-pjan ta’ azzjoni, kapaċità ġdida ta’ ġenerazzjoni se tiġi żviluppata f’din iż-żona. It-tariffa hija għalhekk intenzjonata bħala soluzzjoni temporanja sakemm kapaċità ġenerattiva simili tidħol fis-seħħ, minħabba li l-abolizzjoni tagħha jipperikola l-investimenti li hemm bħalissa.”

100 Kif espost fil-premessa 61 tad-deċiżjoni kkontestata, dwar “ir-raġunijiet ta’ politika għat-tieni estensjoni”, l-awtoritajiet Taljani indikaw:

“[Fl-istennija tat-tlestija tal-proġetti mibdija fir-rigward tal-produzzjoni u t-trasport tal-elettriku,] it-tariffa hija meħtieġa biex tistabbilixxi livell ugwali [trattament ugwali] bejn dawn il-kumpaniji intensivi fl-enerġija attivi [konsumaturi kbar tal-enerġija] fl-Italja u l-kompetituri tagħhom fl-[Unjoni Ewropea], li wkoll jibbenefikaw minn prezzijiet imnaqqsa ta’ l-enerġija (tariffi jew bażati fuq kuntratt). Jekk it-tariffa tiġi mneħħija, il-kumpaniji fil-kwistjoni jmexxu l-operazzjonijiet tagħhom barra l-[Unjoni]. Inevitabbilment dan iwassal għal kriżi industrijali u jġib telf ta’ impjiegi fir-reġjun. Għalhekk, skond [ir-Repubblika Taljana], id-dewmien [l-estensjoni] tat-tariffa għandu jiġi meqjus bħala soluzzjoni tranżizzjonali.”

101 Għalhekk din ċertament ma hijiex miżura li tikkostitwixxi t-tkomplija legali tal-kumpens li minnu bbenefikat Terni wara n-nazzjonalizzazzjoni tal-fergħa idroelettrika tagħha fl-1962

102 Barra minn hekk għandu jiġi osservat li din il-proroga tat-tariffa Terni seħħet kważi sitt snin wara t-tiġdid tal-konċessjonijiet idroelettriċi permezz tad-Digriet Nru 79/99, u li tali mogħdija ta’ żmien tikkontradixxi l-allegata rabta bejn il-miżura inkwistjoni u l-proroga tal-imsemmija konċessjonijiet.

103 Ir-rikorrenti ssostni li r-raġuni għaliex ittariffa Terni ma ġietx estiż fl-istess żmien, fl-1999, hija li l-Liġi Nru 9/91 kienet stabbiliet sistema ta’ “ħruġ bil-mod” fejn l-applikazzjoni tal-imsemmija tariffa kellha tintemm fl-2007. Huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat li dan l-argument mhux talli ma jsostnix l-argument tar-rikorrenti iżda talli saħansitra jikkonferma li ma hemm ebda konnessjoni bejn l-andament tat-tariffa Terni u dak tal-awtoprodutturi li għandhom konċessjonijiet idroelettriċi.

104 Din il-konstatazzjoni ta’ rabta oġġettiva bejn it-tneħħija ppjanata u progressiva tat-tariffa Terni u n-nuqqas ta’ proroga tagħha fl-1999 ma tistax tiġi kkonfutata mis-sempliċi ipoteżi tar-rikorrenti li tgħid li t-tariffa inkwistjoni ma ġietx estiża fl-1999 fl-istennija ta’ tnaqqis fil-prezz tal-elettriku insegwitu għal-liberalizzazzjoni tas-suq, ipoteżi li, barra minn hekk, ma hijiex sostanzjata mir-rikorrenti.

105 Fil-verità, jidher li fl-1991 l-awtoritajiet Taljani ddeċidew li jneħħu, b’mod progressiv, l-applikazzjoni tat-tariffa Terni u li reġgħu lura minn din id-deċiżjoni fl-2005, fejn il-miżura inkwistjoni saret fl-istess ħin tal-investimenti mwettqa, b’mod partikolari, mir-rikorrenti.

106 Fl-aħħar nett, għandu jiġi osservat li xi xhur wara l-proroga tat-tariffa Terni, il-Liġi Nru 266/05 reġgħet estendiet (sal-2020) il-konċessjonijiet idroelettriċi mingħajr madankollu ma pprovdiet għal proroga analoga tat-tariffa Terni.

107 It-tielet nett, għandu jiġi enfasizzat li jidher li l-argument tar-rikorrenti bbażat fuq id-deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991 u, b’mod iktar ġenerali, fuq l-allegati kontradizzjonijiet tal-Kummissjoni, huwa irrilevanti.

108 Ir-rikorrenti inizjalment sostniet li kemm mid-deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991 li “ma tqajjimx oġġezzjonijiet” fir-rigward tal-applikazzjoni tal-Liġi Nru 9/91 kif ukoll minn bdil ta’ ittri bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Taljani, jirriżulta li din l-istituzzjoni aċċettat il-konklużjoni li tgħid li l-proroga tat-tariffa Terni, fl-1991, kienet tikkostitwixxi l-kontiwazzjoni legali tal-miżura kumpensatorja mogħtija lill-Terni permezz tal-Liġi Nru 1643/62 u tad-Digriet Nru 1165/63 u li, għalhekk, din is-sistema tariffarja ma kinitx suġġetta għal-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar l-għajnuna mill-Istat.

109 Huwa paċifiku li wara li l-awtoritajiet Taljani nnotifikaw il-Liġi Nru 9/91, li l-Artikolu 20(4) tagħha estenda għall-ewwel darba t-tariffa Terni, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991 li tipprovdi li hija ddeċidiet li ma tqajjimx oġġezzjonijiet.

110 Fid-deċiżjoni kkontestata l-Kummissjoni tindika, mingħajr ma tiġi kkontestata mir-rikorrenti, li l-Liġi Nru 9/91 ġiet innotifikata lilha fl-istess ħin bħal-Liġi Nru 10/91, li kienet tirrigwarda wkoll il-kwistjoni tal-enerġija, u li d-dokumenti li abbażi tagħhom il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni tagħha kien fihom biss deskrizzjoni fil-qosor u evalwazzjoni sommarja tal-artikoli rilevanti fir-rigward tal-għajnuna mill-Istat. L-Artikolu 20(4) tal-Liġi Nru 9/91, li jestendi t-tariffa Terni, ma kienx imsemmi (ara l-premessi 20 u 143 tad-deċiżjoni kkontestata).

111 Il-Kummissjoni tkompli tgħid li minħabba informazzjoni skarsa, sfortunatament huwa impossibbli li jiġi rintraċċat ir-raġunament segwit dak iż-żmien u, b’mod partikolari li jiġi ddeterminat jekk it-tariffa Terni ġietx eżaminata u jekk l-intenzjoni kinitx dik li tiġi awtorizzata, iżda li, irrispettivament minn dan, kemm in-notifika magħmula mir-Repubblika Taljana kif ukoll id-deċiżjoni ta’ awtorizzazzjoni, it-tnejn li huma jirreferu għal-liġi sħiħa (premessi 135 u 136 tad-deċiżjoni kkontestata).

112 Bil-kontra ta’ dak li tiddikjara r-rikorrenti, il-Kummissjoni ddikjarat “kompatibbli l-għajnuna li kien hemm fiż-żewġ liġijiet taħt ir-regoli [dwar] l-għajnuna [mil]l-Istat” (premessa 20 tad-deċiżjoni kkontestata).

113 Din il-konklużjoni hija kkorroborata mill-kliem użat fid-deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991, fejn il-Kummissjoni indikat li “peress li l-ekonomija tal-enerġija tikkostitwixxi għan tal-politika enerġetika Komunitarja, u wara eżami tal-inċentivi finanzjarja prevista mil-liġijiet [inkwistjoni], fid-dawl tal-impenji tal-awtoritajiet Taljani fir-rigward ta’ ċerti dispożizzjonijiet, [hija] ddeċidiet li ma tqajjimx oġġezzjonijiet fir-rigward tal-applikazzjoni tagħhom”. Il-fatt li jissemmew għan ambjentali u l-impenji tal-awtoritajiet nazzjonali, esposti fid-dettall fil-paragrafi segwenti tal-istess deċiżjoni bir-riferiment, b’mod partikolari, għal-limitu massimu previst għall-għajnuna reġjonali, jikkonferma li l-miżuri li jinsabu fil-Liġijiet Nri 9/91 u 10/91, wara li kienu ġew inizjalment ikkunsidrati bħala għajnuna, ġew awtorizzati, peress li kienu kompatibbli mas-suq komuni, għalkemm id-deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991 ma tispeċifikax b’mod espliċitu d-deroga li ġiet applikata.

114 Barra minn hekk għandu jitfakkar li d-deċiżjoni li ma jitqajjmux oġġezzjonijiet tikkorrispondi, skont id-definizjoni pprovduta fl-Artikolu 4(3) tar-Regolament Nru 659/1999, li jikkodifika u jirrinforza l-prattika, fir-rigward tal-eżami tal-għajnuna mill-Istat, b’mod konformi mal-ġurisprudenza Komunitarja (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tas-17 ta’ Lulju 2008, Athinaïki Techniki vs Il-Kummissjoni, C‑521/06 P, Ġabra. p. I‑5829, punt 5), għas-sitwazzjoni fejn il-Kummissjoni tikkonstata, wara eżami preliminari, li l-miżura nnotifikata, minkejja li taqa taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 87(1) KE, ma tagħti lok għal ebda dubju dwar il-kompatibbiltà tagħha mas-suq komuni u tiddeċiedi, b’konsegwenza ta’ dan, li din il-miżura hija kompatibbli mal-imsemmi suq.

115 Barra minn hekk ir-rikorrenti ssostni, billi tibbaża ruħha fuq ittra, tad-19 ta’ Settembru 1991, li l-Ministeru tal-Industrija, tal-Kummerċ u tal-Artiġanat Taljan bagħat lill-Ministero delle Partecipazioni Statali Taljan, li l-Kummissjoni għamlet kuntatti mal-awtoritajiet Taljani sabiex titlob informazzjoni dwar għajnuna allegatament mogħtija lill-“kumpannija Ilva”, li kienet Terni, u li, wara li rċeviet ir-risposta tal-imsemmija awtoritajiet, li kienet tgħid li l-proroga tat-tariffa Terni permezz tal-Liġi Nru 9/91 ma kinitx tikkostitwixxi għajnuna iżda forma ta’ proroga tal-kumpens previst bil-Liġi Nru 1643/62, il-Kummissjoni ma kkontestatx din l-interpretazzjoni.

116 Apparti l-kontestazzjonijiet tal-Kummissjoni fir-riġward tat-trażmissjoni ta’ din ir-risposta min-naħa tal-awtoritajiet Taljani, ma jistax jiġi dedott, fid-dawl tal-kliem użat fir-Regolament Nru 659/1999, li s-sempliċi silenzju tal-Kummissjoni jammonta għal xi teħid ta’ pożizzjoni min-naħa ta din tal-aħħar fir-rigward tal-miżura prevista bil-Liġi Nru 9/91, li kienet, barra minn hekk, diġà tinsab fid-deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991.

117 F’kull każ, għandu jiġi enfasizzat li l-proroga tat-tariffa Terni permezz tal-Liġi Nru 9/91 ma tikkostitwixxix il-miżura inkwistjoni li wasslet għall-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, li hija s-suġġett ta’ dan ir-rikors, u li l-argument tar-rikorrenti bbażat fuq id-deċiżjoni tas-6 ta’ Awwissu 1991 u fuq allegat bdil ta’ ittri bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Taljani, jifforma parti mid-diskussjoni dwar l-allegat ksur min-naħa ta’ din l-istituzzjoni tal-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, li huwa s-suġġett tal-aħħar motiv għal annullament imressaq mir-rikkorrenti.

118 Ir-rikorrenti ssostni, wara dan, li d-deċiżjoni kkontestata hija kontradittorja, peress li l-Kummissjoni tikklassifika l-miżura inkwistjoni bħala għajnuna mill-Istat filwaqt li fl-istess ħin tammetti li l-loġika tal-prorogi hija li “jinżamm paralleliżmu fit-trattament ma’ dawn il-produtturi ta’ l-idroelettriku li raw il-konċessjonijiet tagħhom imġedda” (premessa 92 tad-deċiżjoni kkontestata), li t-tul inizjali kien ġie ffissat skont id-data ta’ skadenza tal-konċessjonijiet idroelettriċi (premessa 77 tad-deċiżjoni kkontestata), jew li l-metodu ta’ kumpens magħżul mil-leġiżlatur Taljan fl-1962 kien iġġustifikat sa fejn dan kien “jinnewtralizza r-riskju ta’ dannu addizzjonali li seta’ sar lil Terni matul is-snin, fil-każ ta’ żieda fil-prezzijiet ta’ l-enerġija” (premessa 73 tad-deċiżjoni kkontestata), din l-aħħar dikjarazzjoni tikkostitwixxi r-rikonoxximent impliċitu tal-fatt li d-dannu subit minn Terni minħabba l-esproprjazzjoni huwa strettament marbut mal-vantaġġ li minnu jistgħu jibbenefikaw l-awtoprodutturi l-oħra.

119 Dan l-argument jirriżulta minn interpretazzjoni parzjali u suġġettiva tad-deċiżjoni kkontestata u, b’mod partikolari, tal-premessa 92 tagħha, li tiġbor fil-qosor l-analiżi tal-Kummissjoni u tipprovdi dan li ġej:

“Rigward l-estensjonijiet maż-żmien tat-tariffa Terni, il-Kummissjoni tapprezza li r-raġunament kien li jinżamm paralleliżmu fit-trattament ma’ dawn il-produtturi ta’ l-idroelettriku li raw il-konċessjonijiet tagħhom imġedda. Madankollu, paralleliżmu simili, li huwa fil-qalba tal-mekkaniżmu ta’ kumpens, kien previst fl-arranġament ta’ l-esproprjazzjoni biss għal [30] sena, mhux indefinittivament. Għalhekk, għar-raġunijiet diġà spjegati fil-paragrafi 0 sa (77) [73 sa 78] hawn fuq, dawn l-estensjonijiet ma kellhomx natura kumpensatorja.”

120 Fil-premessa 93 il-Kummissjoni tkompli tgħid:

“Din il-konklużjoni hija aktar ovvja għat-tieni estensjoni tat-tariffa. Din l-estensjoni interrompiet mekkaniżmu ta’ temma gradwali intenzjonat li jissimplifika t-tranżizzjoni tal-kumpaniji għat-tariffa sħiħa, li uriet il-konvinzjoni ta’ l-awtoritajiet Taljani li l-kumpaniji diġà kienu ġew kumpensati b’mod sħiħ. [Ir-Republika Taljana] diġà spjegat ir-raġunijiet li wasslu għat-tieni estensjoni, li huma relatati biss mal-politika industrijali (ara l-kummenti [tar-Repubblika Taljana] fil-paragrafu (60) hawn fuq)”.

121 Fir-raġunament tal-Kummissjoni ma hemm ebda ambigwità u lanqas ma hemm xi kontradizzjoni peress li din tikkunsidra li l-loġika predominanti fl-għażla tal-metodu ta’ kumpens ta’ Terni ma tistax tiġġustifika proroga tal-applikazzjoni tat-tariffa Terni lil hinn mill-perijodu ta’ 30 sena ffissat b’mod preċiż ħafna mil-leġiżlatur nazzjonali.

122 Fl-aħħar nett, għandu jiġi osservat li r-raġunment tar-rikorrenti jwassal għal implementazzjoni ta’ kumpens għal perijodu indeterminat u għalhekk illimitat f’dak li jirrigwarda l-ammont tiegħu, sitwazzjoni li l-legalità tagħha ma hijiex ipprovata mir-rikorrenti, kemm mill-perspettiva tas-sistema legali nazzjonali kif ukoll minn dik tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB.

123 Għandu jitfakkar li d-deċiżjoni tal-awtoritajiet Taljani li l-fergħa idroelettrika ta’ Terni tiġi nnazzjonalizzata ttieħdet skont l-Artikolu 43 tal-Kostituzzjoni Taljana, li jgħid li, “[g]ħal raġunijiet ta’ interess pubbliku l-liġi tista’ tirriżerva mill-bidu jew titrasferixxi, permezz ta’ esproprjazzjoni u kontra l-ħlas ta’ kumpens, lill-Istat, lil organi pubbliċi jew lill-komunitajiet ta’ ħaddiema jew utenti, impriżi speċifiċi jew kategorija ta’ impriżi li jirrigwardaw servizzi pubbliċi essenzjali jew ma sorsi ta’ enerġija jew sitwazzjonijiet ta’ monopolju u li jkunu ta’ interess pubbliku essenzjali”.

124 Ir-rikorrenti tindika li skont il-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione u tal-Corte costituzionale (Qorti kostituzzjonali Taljana), il-kumpens għandu jkun “konsistenti u xieraq”, “serju” u għandu jiġi kkalkolat b’referenza “għal valur tal-ass fid-dawl tal-karatteristiċi essenzjali tiegħu, li saru manifesti minħabba l-użu ekonomiku potenzjali tagħhom”.

125 Il-Kummissjoni ma tikkontestax dawn l-allegazzjonijiet u tiċċita s-sentenza tal-Corte costituzionale Nru 5/1980, tat-30 ta’ Jannar 1980, li tipprovdi:

“[I]l-kumpens iggarantit lill-min ikun is-suġġett ta’ esproprjazzjoni […], anki jekk ma jikkostitwixxix kumpens sħiħ għat-telf subit – sa fejn id-dritt tal-individwu għandu jkun ibbilanċjat mal-interess ġenerali mfittex mill-esproprjazzjoni –, ma jistax, madankollu, jiġi ffissat b’mod irriżorju jew purament simboliku, iżda għandu jirrappreżenta restituzzjoni serja. Sabiex dan ikun possibbli, sabiex jiġi kkalkolat il-kumpens għandu jsir riferiment għall-valur tal-ass fid-dawl tal-karatteristiċi essenzjali tiegħu, li saru manifesti minħabba l-użu ekonomiku potenzjali tiegħu, skont il-liġi.”

126 Huwa paċifiku li l-metodu ta’ kumpens previst fl-Artikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63 ġie stabbilit skont il-karatteristiċi tal-ass innazzjonalizzat, jiġifieri siti fejn jiġi prodott l-elettriku operati abbażi ta’ konċessjoni li t-tul tagħha kellu jippermetti li l-konċessjonarju jammortizza l-investiment awtorizzat.

127 Għalhekk, ir-Repubblika Taljana għażlet li tagħti kumpens, mhux fil-forma ta’ somma f’daqqa speċifika stabbilita skont il-valur tas-suq tal-assi esproprjati, iżda permezz tal-provvista ta’ kwantità speċifika ta’ enerġija elettrika bil-prezz li Terni kienet tħallas li kieku żammet l-installazzjonijiet tagħha. F’dan il-kuntest, l-awtoritajiet Taljani loġikament ħadu inkunsiderazzjoni t-tul residwu tal-konċessjoni ta’ Terni sabiex jiddeterminaw it-tul ta’ applikazzjoni tat-tariffa Terni, fejn id-data ta’ skadenza ta’ din tal-aħħar kienet saħansitra kemxejn wara dik tal-imsemmija konċessjoni.

128 Kif tenfasizza l-Kummissjoni fil-premessa 75 tad-deċiżjoni kkontestata, għalhekk, l-ammont totali tal-kumpens jiddependi fuq it-tul tat-tariffa Terni.

129 Skont ir-rikorrenti, it-tul tal-imsemmija tariffa għandu, skont il-loġika oriġinali tal-kumpens adottata mil-leġiżlatur nazzjonali, jiġi sistematikament estiż skont it-tiġdid tal-konċessjonijiet tal-awtoprodutturi li ma ssubixxewx l-esproprjazzjoni, sabiex l-effetti dannużi tan-nazzjonalizzazzjoni jkunu jistgħu jiġu “kontinwament” innewtralizzati, fid-dawl tal-iżvilupp fil-prezz tal-enerġija elettrika.

130 L-interpretazzjoni tar-rikorrenti, tal-Artikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63, tkun tfisser li l-kumpens, mogħti minħabba n-nazzjonalizzazzjoni tal-fergħa idroelettrika ta’ Terni, ingħata għal perijodu indeterminat, li l-kalkolu tal-ammont tiegħu jiddependi fuq ġrajjiet li seħħew wara, anki b’diversi snin, id-data tan-nazzjonalizzazzjoni u li, konsegwentement, kemm l-ammont tiegħu kif ukoll il-valur tal-ass nazzjonalizzat huma indeterminati u illimitati.

131 Għandu jiġi kkonstatat li r-rikorrenti ma ssemmi ebda regola, ebda prinċipju tad-dritt Komunitarju, ebda dispożizzjoni tas-sistema legali nazzjonali u lanqas ebda deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali li jistgħu jservu bħala bażi għall-interpretazzjoni tagħha, li tammonta għall-għoti ta’ kumpens fiss għal perijodu indeterminat jew li tipprovdi, b’mod ġenerali, għall-possibbiltà ta’ teħid inkunsiderazzjoni ta’ ġrajjiet li seħħew wara l-iffissar tal-kumpens sabiex tkun tista’ tiġi mmodifikata l-istima tal-ass innazzjonalizzat jew esproprjat u, b’konsegwenza ta’ dan, it-tul tal-kumpens.

132 Barra minn hekk, ir-rikorrenti donnha tirrikonoxxi li tali interpretazzjoni ma hijiex possibbli billi ma tikkontestax il-kontenut ta’ dispożizzjoni li tagħmel riferiment għaliha l-Kummissjoni, jiġifieri l-Artikolu 32 tad-Digriet tal-President tar-Repubblika Nru 327, tat-8 ta’ Ġunju 2001, li jiġbor flimkien liġijiet u regolamenti fil-qasam tal-esproprjazzjoni minħabba raġunijiet ta’ utilità pubblika. F’dan ir-rigward hija tindika li “huwa ċertament minnu li ‘l-kumpens mogħti għal esproprjazzjoni ma jistax ikun jikkonsisti f’miżura għal perijodu indeterminat’ u li ‘dan għandu jkun stabbilit b’mod ċar u prevedibbli meta sseħħ l-esproprjazzjoni’”. Fil-fatt, l-Artikolu 32 tal-imsemmi digriet jipprovdi li “l-kumpens għall-esproprjazzjoni huwa kkalkolat abbażi tal-karatteristiċi li l-ass kellu meta seħħ il-ftehim ta’ ċessjoni jew fid-data tal-pubblikazzjoni tal-ordni ta’ esproprjazzjoni”.

133 Madankollu r-rikorrenti ssostni li l-“mekkaniżmu ta’ kumpens oriġinali flessibbli, fid-dawl tan-natura eċċezzjonali tal-esproprjazzjoni subita minn Terni, huwa wkoll konformi kemm mal-prinċipji previsti fl-Artikolu 1 tal-Protokoll addizzjonali tal-[KEDB] kif ukoll mal-ġurisprudenza tal-Qorti [EDB]”.

134 L-imsemmi artikolu, intitolat “Protezzjoni tal-Proprjeta”, jipprovdi:

“Kull persuna naturali jew persuna morali għandha dritt għat-tgawdija paċifika tal-possedimenti tagħha. Ħadd ma għandu jiġi pprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl-interess pubbliku u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali.

Iżda d-dispożizzjonijiet ta’ qabel ma għandhom b’ebda mod inaqqsu d-dritt ta’ Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta’ proprjetà skond l-interess ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta’ taxxi jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni.”

135 Huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat li din id-dispożizzjoni tistabbilixxi d-dritt għall-proprjetà, filwaqt li tiddefinixxi l-limitu tiegħu, u li sempliċi riferiment għal dan it-test ma jistax iservi bħala bażi għat-talba tar-rikorrenti f’din il-kawża.

136 Fir-rigward tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, ir-rikorrenti tiċċita s-sentenza tat-12 ta’ April 2002, Lallement vs Franza, li minnha jirriżulta li r-rekwiżit ta’ kumpens li jkun raġonevolment relatat mal-valur tal-ass esproprjat jista’, “kultant, jimplika l-ħtieġa li jiġu previsti ammonti li jkunu nettament superjuri għall-valur waħdu tal-ass esproprjat”.

137 Fl-imsemmija sentenza, li kienet titratta l-esproprjazzjoni ta’ immobbli użat għal finijiet agrikoli, il-Qorti EDB tfakkar li miżura ta’ interferenza fid-dritt tar-rispett tal-oġġetti, bħalma hija l-esproprjazzjoni, għandha tilħaq “bilanċ ġust” bejn ir-rekwiżiti ta’ interess ġenerali tal-komunità u l-eżiġenzi ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-individwu. Fil-qasam tal-esproprjazzjoni, dan il-bilanċ, bħala prinċipju, jintlaħaq meta l-persuna li subiet l-esproprjazzjoni tirċievi kumpens “li jkun raġonevolment relatata” mal-valur tas-suq tal-ass, anki jekk għanijiet leġittimi ta’ utilità pubblika jistgħu jxaqilbu favur kumpens li jkun inferjuri għall-valur tas-suq. Il-Qorti EDB tqis li, minkejja l-marġni ta’ diskrezzjoni tal-Istat, meta l-ass esproprjat huwa “l-għodda tax-xogħol” tal-persuna li subiet l-esproprjazzjoni, il-kumpens imħallas ma jkunx raġonevolment relatat mal-valur tal-ass jekk, b’mod jew ieħor, ma jkunx ikopri din it-telfa speċifika jew jekk ma jippermettix li din l-għodda terġa tiġi stabbilita wara l-esproprjazzjoni (punti 18, 20, 23).

138 Issa, mhux biss talli l-analoġija li r-rikorrenti tagħmel bejn is-sitwazzjoni ta’ Terni u dik li tat lok għall-imsemmija sentenza, jiġifieri l-esproprjazzjoni ta’ artijiet agrikoli li kkawżat ħsara għall-mezzi ta’ produzzjoni ta’ agrikoltur u li tista’ tipperikola l-kapaċità tiegħu li jkompli l-attività professjonali tiegħu, hija diskutibbli iżda talli, barra minn hekk, is-sentenza tal-Qorti EDB ma tinkludi ebda indikazzjoni espliċita fir-rigward tal-“ħtieġa li jiġu previsti ammonti li jkunu nettament superjuri għall-valur waħdu tal-ass esproprjat”.

139 Fil-fatt din is-sentenza hija bbażata fuq ir-relazzjoni ta’ proporzjonalità li għandu jkun hemm bejn l-ammont tal-kumpens u l-valur speċifiku tal-ass esproprjat, motivazzjoni li hija inkompatibbli mar-riżultat tal-interpretazzjoni li r-rikorrenti tagħti tal-Arikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63, li tista’ twassal, fin-nuqqas ta’ indikazzjonijiet dwar it-tul, għall-eżistenza ta’ dritt illimitat jew perpetwu għall-benefiċċju tat-tariffa Terni.

140 Minn dak kollu li ntqal iktar ’il fuq jirriżulta li ma jistax jiġi kkunsidrat li l-proroga tat-tariffa Terni mogħtija fl-2005 permezz tal-miżura inkwistjoni kienet tifforma parti integrali mill-kumpens dovut lill-Terni għall-esproprjazzjoni li subiet fl-1962. Din id-dikjarazzjoni tar-rikorrenti tirriżulta prinċipalment minn estrapolazzjoni tal-loġika oriġinali ta’ kumpens magħżula mil-leġiżlatur nazzjonali, bbażata fuq assimilazzjoni ta’ Terni ma’ awtoproduttur virtwali. Din hija intiża sabiex tevita l-limitu ta’ żmien iffissat għall-applikazzjoni tat-tariffa Terni u twassal għal żnaturament tat-termini ċari u preċiżi tal-Artikolu 6 tad-Digriet Nru 1165/63.

141 Għalhekk, il-Kummissjoni kienet iġġustifikata meta, wara li speċifikat li ma kien hemm ebda dubju li l-provvista ta’ enerġija elettrika bi prezzijiet iktar baxxi mit-tariffa normali fis-seħħ kienet tagħti vantaġġ ekonomiku nett lill-benefiċjarji, li kienu jibbenefikaw minn tnaqqis fl-ispejjeż ta’ produzzjoni u minn tisħiħ tal-pożizzjoni kompetittiva tagħhom (premessa 99 tad-deċiżjoni kkontestata), ikkonkludiet li t-tariffa speċjali mogħtija lill-kumpanniji Terni, b’effett mill-1 ta’ Jannar 2005, kienet tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 87(1) KE.

142 Għaldaqstant il-motiv ibbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 87 KE għandu jiġi miċħud.

Fuq il-motiv ibbażat fuq ksur tal-forom proċedurali sostanzjali u fuq ksur tal-Artikoli 87 KE u 88 KE minħabba żball manifest ta’ evalwazzjoni tal-istudju ekonomiku pprovdut mill-awtoritajiet Taljani

Fuq il-ksur tal-forom proċedurali sostanzjali

– L-argumenti tal-partijiet

143 Ir-rikorrenti tindika li, permezz ta’ ittra tal-20 ta’ Frar 2007, il-Kummissjoni espliċitament talbet lir-Repubblika Taljana tipprovdilha informazzjoni li tippermettilha tipparaguna oġġettivament il-valur tal-assi esproprjati mal-valur tal-vantaġġ li t-tariffa Terni tat b’effett minn meta bdiet tapplika din l-iskema sal-2010, b’attwalizzazzjoni tal-valuri inkwistjoni sabiex il-paragun ikun possibbli. Hija tenfasizza li fl-imsemmija ittra, il-Kummissjoni speċifikat li l-informazzjoni mitluba kienet “neċessarja sabiex tintlaħaq konklużjoni fil-każijiet inkwistjoni”, u dan wassal sabiex l-awtoritajiet Taljani u l-kumpanniji benefiċjarji, fl-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lilhom waqt il-parteċipazzjoni tagħhom fil-proċedura ta’ investigazzjoni formali, jikkunsidraw li r-riżultat tal-analiżi komparattiva mitluba kellu jkun deċiżiv sabiex tiġi deċiża l-kwistjoni tal-klassifikazzjoni tat-tariffa Terni bħala għajnuna mill-Istat.

144 B’risposta għal din it-talba, f’April 2007, ir-Repubblika Taljana bagħtet lill-Kummissjoni studju mwettaq, fuq talba tal-kumpanniji Terni, minn konsulent indipendenti u magħruf fis-settur tal-enerġija. Dan l-istudju jgħid li l-valur totali tal-vantaġġ mogħti permezz tat-tariffa Terni kien inqas mill-valur kontabbli (attwalizzat fl-2006) tal-assi esproprjati abbażi tan-nazzjonalizzazzjoni, u għalhekk jikkonkludi li ma kienx hemm kumpens żejjed.

145 Fid-deċiżjoni kkontestata l-Kummissjoni kkunsidrat, għall-għarrieda u b’mod “instrumentali”, li dan l-istudju kien irrilevanti minħabba li kkunsidrat li n-natura xierqa tal-mekkaniżmu ta’ kumpens setgħet tiġi evalwata biss meta seħħet l-esproprjazzjoni (ex ante) u mhux wara din l-esproprjazzjoni (ex post).

146 Id-deċiżjoni kkontestata ġiet adottata f’ċirkustanzi li pprekludew lir-rikorrenti milli teżerċita bis-sħiħ id-drittijiet tad-difiża tagħha u milli tipparteċipa fil-proċedura f’dak li jirrigwarda l-kwistjoni li kienet tikkostitwixxi s-suġġett tal-imsemmija proċedura. Fil-fatt, billi ma kkomunikatx, matul il-proċedura, lir-rikorrenti li kien hemm bdil radikali fl-evalwazzjoni, il-Kummissjoni żvijat l-attenzjoni tar-rikorrenti fuq aspetti li fir-rigward tagħhom hija finalment iddeċidiet, fid-deċiżjoni kkontestata, li kienu kompletament irrilevanti. Minn dan jirriżulta ksur serju tal-prinċipju ta’ kontradittorju, li jikkostitwixxi l-garanzija prinċipali u invjolabbli ta’ kull proċedura amministrattiva, inklużi proċeduri Komunitarji. Ebda proċedura amministrattiva ma tista’ tevita li tosserva l-prinċipji fundamentali tad-drittijiet tad-difiża tal-individwi li jipparteċipaw f’tali proċedura.

147 Il-ġurisprudenza msemmija mill-Kummissjoni fid-dokumenti tagħha hija bbażata fuq interpretazzjoni ineżatta tal-Artikolu 20 tar-Regolament Nru 659/1999 u ma tiħux inkunsiderazzjoni l-Artikolu 88(2) KE li jipprovdi li għandu jkun hemm proċedura kontradittorja sa fejn jipprovdi li l-Kummissjoni għandha ssejjaħ “il-partijiet interessati biex jissottomettu l-kummenti tagħhom”.

148 Ir-rikorrenti ssostni li huwa manifest li l-Istat Membru ċertament ma huwiex l-uniku entità legali kkonċernata minn att li jiddikjara għajnuna inkompatibbli fis-sens tal-Artikolu 87 KE. Bil-kontra ta’ dan, kemm il-benefiċjarju tal-għajnuna kif ukoll l-impriżi kompetituri tiegħu, fil-kwalità tagħhom ta’ “partijiet interessati”, huma kkonċernati direttament mis-setgħa ta’ deċiżjoni mogħtija lill-amministrazzjoni Komunitarja u mas-setgħa relatata li tordna l-irkupru tal-għajnuna illegali, peress li għandu jiġi osservat li dawn għandhom locus standi kontra deċiżjoni negattiva tal-Kummissjoni. Għalhekk, id-drittijiet tad-difiża huma marbuta mal-atti amministrattivi sfavorevoli għad-destinatarji kollha (jiġifieri kemm għall-Istat kif ukoll għat-terzi esklużi mill-għajnuna kkundannata mill-Kummissjoni) u din is-sitwazzjoni ta’ żvantaġġ għandha tiġi kkunsidrata bħala r-rekwiżit għall-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ kontradittorju fir-rigward tad-destinatarji kollha.

149 Il-ġurisprudenza ċċitata mill-Kummissjoni minn tal-inqas tirrikonoxxi li “d-dritt [tal-persuni interessatti minbarra l-Istat Membru] li jiġu assoċjati mal-proċedura amministrattiva [għandu jiġi ggarantit] b’mod adegwat fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni”. Issa, f’din il-kawża, wieħed mill-punti determinanti sabiex tiġi deċiża l-kompatibbiltà tat-tariffa Terni mal-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar l-għajnuna mill-Istat hija l-evalwazzjoni tas-sitwazzjoni ekonomika u finanzjarja tal-kumpanniji Terni fiż-żmien ta’ meta seħħet l‑esproprjazzjoni abbażi tal-Liġi Nru 1643/62. Skont ir-rikorrenti, dan il-punt kien iktar u iktar determinanti peress li s-soluzzjoni tal-każ kienet tiddependi fuq il-paragun bejn il-valur attwalizzat tal-assi li ġew esproprjati mingħand Terni u l-valur tat-tariffa Terni attwalizzata sal-31 ta’ Diċembru 2010, jew peress li l-punt kontenzjuż jirrigwarda esklużivament il-possibbiltà li r-reċenti proroga tal-imsemmija tariffa tiġi kkunsidrata bħala kumpens supplimentari għall-esproprjazzjoni eċċezzjonali subita minn Terni.

150 Fl-aħħar nett, ir-rikorrenti ssostni li anki li kieku jiġi injorat dak li ntqal iktar ’il fuq, xorta jibqa l-fatt li l-Kummissjoni wettqet ksur serju tal-forom proċedurali sostanzjali matul il-proċedura ta’ investigazzjoni formali, kemm fir-rigward tar-rikorrenti kif ukoll fir-rigward tar-Repubblika Taljana. Anki li kieku tiġi adottata interpretazzjoni restrittiva tad-drittijiet tad-difiża tar-rikorrenti, xorta jibqa l-fatt li d-deċiżjoni kkontestata hija illegali minħabba li hija vvizzjata minn difett irrimedjabli ta’ kontradizzjoni bejn l-investigazzjoni, il-motivazzjoni u d-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, il-persuni interessati mill-proċedura ma bbenefikawx minn garanziji xierqa li jippermettulhom jikkontradixxu lill-istituzzjoni li mexxiet il-proċedura fir-rigward ta’ punt li sussegwentement irriżulta essenzjali għall-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata. Dan in-nuqqas effettivament xejjen kompletament l-utilità tar-risposta dettaljata li r-Repubblika Taljana tat għad-domandi li l-Kummissjoni għamlet fl-ittra tagħha tal-20 ta’ Frar 2007.

151 Ir-risposta tal-Kummissjoni hija li minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ investigazzjoni tal-għajnuna pubblika, il-benefiċjarji tal-għajnuna ma jistgħux jippretendu diskussjoni kontradittorja magħha, ma jibbenefikawx minn drittijiet tad-difiża u ma jistgħux jinvokaw id-drittijiet ta’ difiża tal-Istat li fil-konfront tiegħu nbdiet il-proċedura.

152 Għall-kompletezza, il-Kummissjoni ssostni li fil-kawża preżenti hija ma tistax tiġi kkritikata li wettqet xi ksur tal-prinċipju ta’ kontradittorju jew tad-drittijiet tad-difiża tar-Repubblika Taljana. Hija ssostni li matul il-proċedura hija qatt ma indikat lir-Repubblika Taljana li hija kellha tevalwa ex post in-natura xierqa tat-tariffa Terni mingħajr ma teżamina jekk il-proroga ta’ din it-tariffa prevista mill-miżura inkwistjoni kinitx iġġustifikata abbażi tal-kumpens għall-esproprjazzjoni li Terni subiet fl-1962, u dan huwa kkonfermat mill-fatt li matul il-proċedura l-awtoritajiet Taljani u l-kumpanniji Terni effettivament sostnew l-argumenti intiżi sabiex juru li l-imsemmija proroga kellha tiġi kkunsidrata bħala li tifforma parti integrali mill-kriterju previst ex ante mid-Digriet Nru 1165/63 sabiex Terni tiġi kkumpensata.

153 Il-Kummissjoni tenfasizza li, għalkemm l-istudju prodott mill-awtoritajiet Taljani ġie kkwalifikat bħala rrilevanti, hija xorta waħda eżaminatu fuq il-mertu, u kkonkludiet li l-metodu li fuqu kien ibbażat dan l-istudju kien ineżatt u/jew inkorrett. Hija tkompli tgħid li meta tiddikjara li “d-deċiżjoni [kkontestata] hija illegali minħabba li hija vvizzjata minn difett irrimedjabli ta’ kontradizzjoni bejn l-investigazzjoni, il-motivazzjoni u d-dispożittiv”, ir-rikorrenti tqajjem motiv ġdid li għandu jiġi ddikjarat inammissibbli skont l-Artikolu 48(2) tar-Regoli tal-Proċedura.

– Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali

154 Għandu jitfakkar li, permezz ta’ ittra tad-19 ta’ Lulju 2006, il-Kummissjoni informat lir-Repubblika Taljana dwar id-deċiżjoni tagħha li tiftaħ il-proċedura prevista fl-Artikolu 88(2) KE u li, bil-publikazzjoni tal-imsemmija deċiżjoni fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea, sejjħet lill-partijiet interessati biex jissottomettu l-osservazzjonijiet tagħhom fuq il-miżura inkwistjoni.

155 Permezz ta’ ittra tal-20 ta’ Frar 2007, wara li kkonstatat li informazzjoni oħra “kienet neċessarja sabiex tintlaħaq konklużjoni”, il-Kummissjoni talbet lir-Repubblika Taljana tipprovdilha, b’mod partikolari, informazzjoni li tippermettilha tipparaguna oġġettivament il-valur tal-assi esproprjati mal-valur tal-vantaġġ li t-tariffa Terni tat b’effett minn meta bdiet tapplika din l-iskema sal-2010, b’attwalizzazzjoni tal-valuri inkwistjoni.

156 B’risposta għal din it-talba, f’April 2007, l-awtoritajiet Taljani bagħtu lill-Kummissjoni studju mwettaq minn konsulent indipendenti fuq talba tal-kumpanniji Terni. Dan l-istudju jgħid li l-valur totali tal-vantaġġ mogħti permezz tat-tariffa Terni kien inqas mill-valur kontabbli (attwalizzat fl-2006) tal-assi esproprjati abbażi tan-nazzjonalizzazzjoni, u għalhekk jikkonkludi li ma kienx hemm kumpens żejjed.

157 Mill-premessi 82 u 83 tad-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li l-Kummissjoni kkunsidrat, prinċipalment, li dan l-istudju ma kienx rilevanti peress li kull analiżi tal-adegwatezza tal-mekkaniżmu ta’ kumpens kellha neċessarjament titwettaq ex ante, jiġifieri meta seħħet l-esproprjazzjoni. Abbażi ta’ dan l-approċċ, il-Kummissjoni kkonkludiet li, sa l-iskadenza tal-miżura tariffarja ta’ kumpens inizjali, u biss sa din id-data, il-benefiċjarji ma kienu gawdew minn ebda vantaġġ, din il-konklużjoni ma tistax tiġi kkonfutata minn kalkoli ta’ profitt u telf, speċjalment dawk imwettqa a posteriori.

158 Il-Kummissjoni eżaminat fuq il-mertu, sussidjarjament, l-istudju pprovdut mill-awtoritajiet Taljani u kkonkludiet li l-metodu li fuqu kien ibbażat dan l-istudju kien ineżatt u inkorrett peress li kien sistematikament jissottovaluta l-vantaġġ mogħti lill-kumpanniji Terni u x’aktarx jissopravaluta l-valur tal-assi esproprjati (premessi 87 sa 90 tad-deċiżjoni kkontestata).

159 L-ewwel nett, ir-rikorrenti tiddikjara li d-deċiżjoni kkontestata ġiet adottata f’ċirkustanzi li pprekludewha milli teżerċita d-drittijiet tad-difiża tagħha u milli “tipparteċipa fil-proċedura f’dak li jirrigwarda l-kwistjoni li kienet tikkostitwixxi s-suġġett tal-imsemmija proċedura”. Wara li kisbet studju li kien fih l-analiżi komparattiva mitluba, il-Kummissjoni, għall-għarrieda u mingħajr ma informatha b’dan, ikkunsidrat li dan l-istudju kien kompletament irrilevanti. Billi ma kkomunikatilhiex, matul il-proċedura, il-bdil fl-evalwazzjoni tagħha tal-informazzjoni mitluba fl-ittra tal-20 ta’ Frar 2007 u għalhekk tal-miżura inkwistjoni, il-Kummissjoni ma poġġietx lir-rikorrenti f’pożizzjoni li tikontradixxi, matul il-proċedura ta’ investigazzjoni formali, il-pożizzjoni tal-istituzzjoni fir-rigward tal-illegalità tal-proroga tat-tariffa Terni fid-dawl tal-leġiżlazzjoni dwar l-għajnuna mill-Istat.

160 Dan l-argument ma jistax jintlaqa’.

161 Fir-rigward tal-allegat ksur tad-drittijiet tad-difiża, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-proċedura ta’ investigazz