30

Il-ftehim maħsub huwa mfassal b’dan il-mod: “Il-Kanada u L-Unjoni Ewropea il-‘Partijiet’ Waqt li jfittxu li jipprevjenu, jiġġieldu kontra, jrażżnu u jeliminaw it-terroriżmu u r-reati marbuta mat-terroriżmu, kif ukoll forom serji oħra ta’ kriminalità transnazzjonali, bħala mezz biex jipproteġu s-soċjetajiet demokratiċi rispettivi tagħhom u l-valuri komuni bil-għan li jippromwovu s-sigurtà u l-istat tad-dritt; Waqt li jirrikonoxxu l-importanza li jipprevjenu, jiġġieldu kontra, jrażżnu u jeliminaw it-terroriżmu u r-reati marbuta mat-terroriżmu, kif ukoll forom serji oħra ta’ kriminalità transnazzjonali, filwaqt li jippreservaw id-drittijiet u l-libertajiet fundamentali, b’mod partikolari d-drittijiet għall-privatezza u għall-protezzjoni tad-dejta; Waqt li jfittxu li jsaħħu u li jħeġġu l-kooperazzjoni bejn il-Partijiet fl-ispirtu ta’ sħubija bejn il-Kanada u l-Unjoni Ewropea; Waqt li jirrikonoxxu li l-kondiviżjoni tal-informazzjoni hija element essenzjali tal-ġlieda kontra t-terroriżmu, kriminalità relatata u forom serji oħra ta’ kriminalità transnazzjonali, u li f’dan il-kuntest, l-użu tad-dejta tar-Reġistru tal-Ismijiet tal-Passiġġieri (PNR) huwa strument importanti ferm biex jintlaħqu dawn l-għanijiet; Waqt li jirrikonoxxu li, sabiex tiġi ssalvagwardjata s-sigurtà pubblika u għal finijiet ta’ infurzar tal-liġi, għandhom jiġu stipulati regoli li jirregolaw it-trasferiment tad-dejta tal-PNR mit-trasportatur tal-ajru lejn il-Kanada; Waqt li jirrikonoxxu li l-Partijiet jikkondividu valuri komuni f’dak li jirrigwarda l-protezzjoni u l-privatezza tad-dejta, li huma riflessi fil-liġi rispettiva tagħhom; Konxji mill-impenji tal-Unjoni Ewropea skont l-Artikolu 6 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea dwar ir-rispett tad-drittijiet fundamentali, id-dritt għall-privatezza fir-rigward tal-ipproċessar ta’ dejta personali kif stipulat fl-Artikolu 16 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, il-prinċipji ta’ proporzjonalità u neċessità dwar id-dritt għall-ħajja privata u familjari, ir-rispett għall-privatezza, u l-protezzjoni ta’ dejta personali skont l-Artikolu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet Umani u Libertajiet Fundamentali, il-Konvenzjoni Nru 108 tal-Kunsill tal-Ewropa għall-Protezzjoni ta’ Individwi fir-rigward tal-Ipproċessar Awtomatiku ta’ Dejta Personali[, iffirmata fi Strasbourg fit-28 ta’ Jannar 1981] u l-Protokoll addizzjonali tagħha 181[, iffirmat fi Strasbourg fit-8 ta’ Novembru 2001]; Waqt li jikkunsidraw id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Karta Kanadiża dwar id-Drittijiet u l-Libertajiet u l-leġiżlazzjoni Kanadiża dwar il-privatezza; Waqt li jinnutaw l-impenn tal-Unjoni Ewropea li tiżgura li t-trasportaturi tal-ajru ma jiġux imwaqqfa milli jikkonformaw mal-liġi Kanadiża dwar it-trasferiment tad-dejta tal-PNR li tkun ġejja mill-Unjoni Ewropea lejn il-Kanada f’konformità ma’ dan il-Ftehim; Waqt li jirrikonoxxu s-suċċess li kellu r-rieżami konġunt fl-2008, tal-Ftehim tal-2006 bejn il-Partijiet dwar it-trasferiment tal-PNR; Waqt li jirrikonoxxu li dan il-Ftehim mhuwiex maħsub biex japplika għal Informazzjoni Antiċipata dwar il-Passiġġieri li tinġabar u tiġi trażmessa mit-trasportaturi tal-ajru lejn il-Kanada għall-finijiet tal-kontroll fuq il-fruntieri; Waqt li jirrikonoxxu wkoll li dan il-Ftehim ma jipprevjenix lill-Kanada milli, f’ċirkostanzi eċċezzjonali u fejn ikun meħtieġ, tkompli tipproċessa l-informazzjoni mit-trasportaturi tal-ajru sabiex timmitiga kwalunkwe theddida serja u immedjata għat-trasport bl-ajru jew għas-sigurtà nazzjonali, filwaqt li tirrispetta l-limitazzjonijiet stretti stipulati fil-liġi Kanadiża u fi kwalunkwe każ, mingħajr ma tmur lil hinn mil-limitazzjonijiet previsti f’dan il-Ftehim; Waqt li jinnutaw l-interess tal-Partijiet, kif ukoll tal-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, fl-iskambju tal-informazzjoni dwar il-metodu ta’ trażmissjoni tal-PNR kif ukoll dwar id-divulgazzjoni [l-iżvelar] tal-PNR ’il barra mill-Kanada, kif spjegat fl-artikoli rilevanti ta’ dan il-Ftehim, u waqt li jinnutaw ukoll l-interess tal-Unjoni Ewropea fl-indirizzar ta’ din il-kwistjoni, fil-kuntest tal-mekkaniżmu ta’ konsultazzjoni u ta’ rieżami spjegat f’dan il-Ftehim; Waqt li jinnutaw li l-Partijiet jistgħu jeżaminaw in-neċessità u l-fattibbiltà ta’ Ftehim simili għall-ipproċessar tad-dejta tal-PNR fis-settur tat-trasport marittimu; Waqt li jinnutaw li l-Kanada timpenja ruħha biex l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tipproċessa d-dejta tal-PNR bl-iskop li jiġu prevenuti, skoperti, investigati jew proċessati kriminalment reati terroristiċi u forom serji oħra ta’ kriminalità transnazzjonali f’konformità stretta mas-salvagwardji dwar il-privatezza u l-protezzjoni tad-dejta personali, kif stabbilit f’dan il-Ftehim; Waqt li jagħmlu enfasi fuq l-importanza tal-kondiviżjoni tal-PNR u ta’ informazzjoni analitika rilevanti u xierqa li jkun fiha dejta tal-PNR, miksuba mill-Kanada skont dan il-Ftehim mal-awtoritajiet tal-pulizija u l-awtoritajiet ġudizzjarji kompetenti tal-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, u mal-Europol u l-Eurojust, biex tittrawwem il-kooperazzjoni internazzjonali tal-pulizija u dik ġudizzjarja; Waqt li jaffermaw li dan il-Ftehim ma jikkostitwixxix preċedent għal kwalunkwe arranġament futur bejn il-Kanada u l-Unjoni Ewropea, jew bejn xi waħda mill-Partijiet u kwalunkwe Parti oħra, fir-rigward tal-ipproċessar u t-trasferiment tad-dejta tal-PNR jew fir-rigward tal-protezzjoni tad-dejta; Waqt li jikkunsidraw l-impenn reċiproku tal-Partijiet fl-applikazzjoni u fl-iżvilupp ulterjuri tal-istandards internazzjonali għall-ipproċessar tad-dejta tal-PNR; Ftiehmu kif ġej: Dispożizzjonijiet ġenerali Artikolu 1 L-Għan tal-Ftehim F’dan il-Ftehim, il-Partijiet jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għat-trasferiment u għall-użu tad-dejta tar-Reġistru tal-Ismijiet tal-Passiġġieri (PNR) biex jiżguraw is-sigurtà u s-sikurezza tal-pubbliku u jippreskrivu l-mezzi li bihom tiġi protetta d-dejta. Artikolu 2 Definizzjonijiet Għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim: (a) ‘trasportatur tal-ajru’ tfisser kumpanija ta’ trasport kummerċjali li tuża inġenji tal-ajru bħala mezzi ta’ trasport għall-passiġġieri li jivvjaġġaw bejn il-Kanada u l-Unjoni Ewropea; (b) ‘[dejta PNR]’) tfisser ir-rekords maħluqa minn trasportatur tal-ajru għal kull vjaġġ irriservat minn kwalunkwe passiġġier jew inkella rriservat f’ismu, li jkunu meħtieġa għall-ipproċessar u l-kontroll tal-prenotazzjonijiet. B’mod speċifiku, għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim, id-dejta tal-PNR tikkonsisti mill-elementi elenkati fl-Anness ta’ ma’ dan il-Ftehim; (c) ‘ipproċessar’ tfisser kwalunkwe operazzjoni jew sett ta’ operazzjonijiet li ssir/jsiru fuq id-dejta tal-PNR, kemm jekk b’mezzi awtomatiċi kif ukoll jekk le, bħalma huma l-ġbir, ir-reġistrar, l-organizzazzjoni, il-ħażna, l-adattament jew l-alterazzjoni, il-prelevazzjoni, l-irkupru, il-konsultazzjoni, l-użu, it-trasferiment, id-disseminazzjoni, id-divulgazzjoni jew it-tqegħid għad-dispożizzjoni b’mod ieħor, l-allinjament jew it-tqabbil, l-imblukkar, is-satra, it-tħassir jew il-qerda; (d) ‘Awtorità Kanadiża Kompetenti’ tfisser l-awtorità Kanadiża inkarigata li tirċievi u tipproċessa d-dejta tal-PNR, skont dan il-Ftehim; (e) ‘dejta sensittiva’ tfisser kwalunkwe informazzjoni li tiżvela l-oriġini razzjali jew etnika, l-opinjonijiet politiċi, it-twemmin reliġjuż jew filosofiku, is-sħubija f’xi trejdjunjin, jew l-informazzjoni dwar is-saħħa jew il-ħajja sesswali ta’ persuna. Artikolu 3 Użu ta’ data tal-PNR 1. Il-Kanada tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tipproċessa d-dejta tal-PNR li tkun irċeviet skont dan il-Ftehim, strettament bl-iskop li jkunu prevenuti, skoperti, investigati jew proċessati kriminalment reati terroristiċi jew forom serji oħra ta’ kriminalità transnazzjonali. 2. Għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim, it-terminu ‘reati terroristiċi’ jinkludi: (a) atti jew ommissjonijiet li jkunu twettqu għal skopijiet, objettivi jew kawżi politiċi, reliġjużi jew ideoloġiċi bl-intenzjoni li jintimidaw lill-pubbliku f’dak li jirrigwarda s-sigurtà tiegħu, inkluża s-sigurtà ekonomika tiegħu, jew bl-intenzjoni li jisfurzaw lil persuni, gvernijiet jew organizzazzjonijiet nazzjonali jew internazzjonali biex iwettqu jew biex ma jwettqux kwalunkwe atti, u li jagħmlu dan intenzjonalment (i) jikkawżaw mewt jew offiża serja fuq il-persuna; (ii) iqiegħdu fil-periklu l-ħajja ta’ individwu; (iii) jikkawżaw riskju serju għas-saħħa jew għas-sigurtà tal-pubbliku; (iv) jikkawżaw dannu sostanzjali fuq proprjetà li aktarx iwassal għall-ħsara msemmija fil-punti minn (i) sa (iii); jew (v) joħolqu interferenza jew interruzzjoni serja f’servizz, f’faċilità jew f’sistema essenzjali, li ma tkunx tirriżulta minn promozzjoni, protesti, dissens jew waqfien fuq ix-xogħol, bħal strajks, kemm jekk legali u kemm jekk illegali, li ma tkunx maħsuba biex tikkawża l-ħsara msemmija fil-punti (i) sa (iii); jew (b) attivitajiet li jikkostitwixxu reat fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-konvenzjonijiet u tal-protokolli internazzjonali applikabbli li jikkonċernaw it-terroriżmu u skont kif definit fihom; jew (c) kwalunkwe parteċipazzjoni intenzjonata jew kontribut f’xi attività li jkollha l-għan li ttejjeb il-kapaċità ta’ entità terroristika fl-iffaċilitar jew fit-twettiq ta’ atti jew ommissjonijiet bħal dawk imsemmija fil-punti (a) jew (b), jew kwalunkwe struzzjoni mogħtija lil persuni, gruppi jew organizzazzjonijiet f’dan ir-rigward; jew (d) it-twettiq ta’ reati li jwasslu għal atti ta’ akkuża, fejn l-atti jew l-ommissjonijiet li jkunu jikkostitwixxu r-reati inkwistjoni, ikunu twettqu għall-ġid ta’ xi entità terroristika, taħt it-tmexxija tagħha jew f’assoċjazzjoni magħha; jew (e) il-ġbir ta’ proprjetà, l-istedina lil persuni, gruppi jew organizzazzjonijiet biex jipprovdu jew iqiegħdu għad-dispożizzjoni proprjetà jew servizzi finanzjarji jew servizzi oħra relatati bl-iskop li jitwettqu l-atti jew l-ommissjonijiet deskritti fil-punti (a) jew (b), jew l-użu jew il-pussess ta’ proprjetà bl-iskop li jitwettqu l-atti jew l-ommissjonijiet deskritti fil-punti (a) jew (b); jew (f) it-tentattiv jew it-theddida li jitwettqu l-atti jew l-ommissjonijiet deskritti fil-punti (a) jew (b), il-komplotti, l-iffaċilitar jew l-għoti ta’ struzzjonijiet jew ta’ pariri b’rabta mal-atti jew l-ommissjonijiet deskritti fil-punti (a) jew (b), jew il-kompliċità wara li jseħħ il-fatt, jew il-protezzjoni jew il-ħabi tiegħu bl-iskop li l-entità terroristika tkun tista’ tiffaċilita jew twettaq l-atti jew l-ommissjonijiet deskritti fil-punti (a) jew (b). (g) Għall-finijiet ta’ dan il-paragrafu, ‘entità terroristika’ tfisser: (i) persuna, grupp jew organizzazzjoni li, fost skopijiet jew attivitajiet oħra, jiffaċilitaw jew iwettqu l-atti jew l-ommissjonijiet deskritti fil-punti (a) jew (b); jew (ii) persuna, grupp jew organizzazzjoni li taġixxi intenzjonalment f’isem il-persuna, grupp jew organizzazzjoni msemmija fil-punt (i) jew li taġixxi taħt it-tmexxija tagħha jew f’assoċjazzjoni magħhom. 3. Kriminalità transnazzjonali serja tfisser kwalunkwe reat punibbli fil-Kanada bi privazzjoni massima ta’ libertà ta’ mill-anqas erba’ snin jew b’piena aktar ħarxa u hekk kif definiti mil-liġi Kanadiża, jekk l-att kriminali inkwistjoni jkun ta’ natura transnazzjonali. Għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim, att kriminali jitqies ta’ natura transnazzjonali jekk jitwettaq: (a) f’aktar minn pajjiż wieħed; (b) f’pajjiż wieħed iżda parti sostanzjali tal-preparazzjoni, tal-ippjanar, id-direzzjoni jew il-kontroll tiegħu jseħħu f’pajjiż ieħor; (c) f’pajjiż wieħed iżda jkun jikkonċerna grupp ta’ kriminalità organizzata li jkun involut f’attivitajiet kriminali f’aktar minn pajjiż wieħed; (d) f’pajjiż wieħed iżda jkollu effetti sostanzjali fuq pajjiż ieħor; jew (e) f’pajjiż wieħed u t-trasgressur ikun jinsab f’pajjiż ieħor jew ikollu l-intenzjoni li jivvjaġġa lejn pajjiż ieħor. 4. F’każijiet eċċezzjonali, l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tista’ tipproċessa d-dejta tal-PNR meta dan ikun neċessarju, biex tipproteġi l-interessi vitali ta’ kwalunkwe individwu, bħal f’każ ta’: (a) riskju ta’ mewt jew ta’ korriment gravi; jew (b) riskju sinifikanti għas-saħħa pubblika, b’mod partikolari skont kif meħtieġ mill-istandards rikonoxxuti fuq livell internazzjonali. 5. Il-Kanada tista’ wkoll tipproċessa d-dejta tal-PNR fuq bażi ta’ każ b’każ sabiex: (a) tiżgura s-sorveljanza jew ir-responsabbiltà tal-amministrazzjoni pubblika; jew (b) tikkonforma mat-taħrikiet jew mal-mandati ta’ arrest maħruġa minn xi qorti jew mal-ordnijiet li tkun tat. Artikolu 4 Għoti żgurat ta’ dejta tal-PNR 1. L-Unjoni Ewropea għandha tiżgura li t-trasportaturi tal-ajru ma jiġux impediti milli jittrasferixxu d-dejta tal-PNR lill-Awtorità Kanadiża Kompetenti, f’konformità ma’ dan il-Ftehim. 2. Il-Kanada ma għandhiex tesiġi li trasportatur tal-ajru jipprovdi elementi tad-dejta tal-PNR li ma jkunux diġà nġabru jew nżammu mit-trasportatur tal-ajru għall-prenotazzjoni. 3. F’konformità ma’ dan il-Ftehim, il-Kanada għandha tħassar kwalunkwe dejta trasferita lilha minn trasportatur tal-ajru hekk kif tirċeviha, jekk dak l-element tad-dejta li tkun irċeviet mhuwiex elenkat fl-Anness. 4. Il-Partijiet għandhom jiżguraw li t-trasportaturi tal-ajru jistgħu jitrasferixxu d-dejta tal-PNR lill-Awtorità Kanadiża Kompetenti permezz ta’ aġenti awtorizzati, li jaġixxu f’isem it-trasportatur tal-ajru jew taħt ir-responsabbiltà tiegħu, għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim u skont il-kundizzjonijiet stipulati fih. Artikolu 5 Adegwatezza Suġġett għall-konformità ma’ dan il-Ftehim, l-Awtorità Kanadiża Kompetenti titqies li, fis-sens tal-liġi tal-Unjoni Ewropea rilevanti dwar il-protezzjoni tad-dejta, tipprovdi livell adegwat ta’ protezzjoni meta tipproċessa u tuża d-dejta tal-PNR. Trasportatur tal-ajru li jipprovdi lill-Kanada b’dejta tal-PNR taħt dan il-Ftehim jitqies konformi mar-rekwiżiti legali tal-Unjoni Ewropea għat-trasferiment tad-dejta mill-Unjoni Ewropea lill-Kanada. Artikolu 6 Il-kooperazzjoni tal-pulizija u dik ġudizzjarja 1. Hekk kif ikun prattikabbli, il-Kanada għandha tikkondividi informazzjoni analitika rilevanti u adatta li jkun fiha dejta tal-PNR miksuba skont dan il-Ftehim, mal-Europol u mal-Eurojust, fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-mandati rispettivi tagħhom, jew mal-pulizija jew ma’ xi awtorità ġudizzjarja ta’ Stat Membru. Il-Kanada għandha tiżgura li din l-informazzjoni tkun kondiviża f’konformità ma’ ftehimiet u arranġamenti dwar l-infurzar tal-liġi jew il-kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn il-Kanada u l-Europol, il-Eurojust jew l-Istat Membru kkonċernat. 2. Il-Kanada għandha tikkondividi, fuq talba min-naħa tal-Europol jew tal-Eurojust, fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-mandati rispettivi tagħhom jew min-naħa tal-pulizija jew ta’ awtorità ġudizzjarja ta’ Stat Membru tal-Unjoni Ewropea, id-dejta tal-PNR jew informazzjoni analitika li jkun fiha dejta tal-PNR miksuba skont dan il-Ftehim, f’każijiet speċifiċi biex ikunu prevenuti, skoperti, investigati jew proċessati kriminalment, fl-Unjoni Ewropea, reati terroristiċi jew forom serji oħra ta’ kriminalità transnazzjonali. Il-Kanada għandha tqiegħed din l-informazzjoni għad-dispożizzjoni, f’konformità ma’ ftehimiet u arranġamenti dwar l-infurzar tal-liġi, il-kooperazzjoni ġudizzjarja jew il-kondiviżjoni tal-informazzjoni, bejn il-Kanada u l-Europol, il-Eurojust jew l-Istat Membru kkonċernat. Is-salvagwardji applikabbli għall-ipproċessar tad-dejta tal-PNR Artikolu 7 In-nondiskriminazzjoni Il-Kanada għandha tiżgura li s-salvagwardji applikabbli għall-ipproċessar tad-dejta tal-PNR japplikaw għall-passiġġieri kollha fuq bażi ugwali mingħajr diskriminazzjoni illegali. Artikolu 8 L-użu ta’ dejta sensittiva 1. Jekk id-dejta tal-PNR li tinġabar dwar xi passiġġier, ikun fiha dejta sensittiva, il-Kanada għandha tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tostor id-dejta sensittiva permezz ta’ sistemi awtomatizzati. Il-Kanada tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti ma tipproċessax ulterjorment dejta ta’ dan it-tip, apparti fil-każijiet imsemmija fil-paragrafi 3, 4 u 5. 2. Il-Kanada tipprovdi lill-Kummissjoni Ewropea b’lista ta’ kodiċijiet u termini li jidentifikaw id-dejta sensittiva li l-Kanada tintalab tostor. Il-Kanada tipprovdi din il-lista fi żmien 90 jum mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 3. F’ċirkostanzi eċċezzjonali, il-Kanada tista’ tipproċessa d-dejta sensittiva fuq bażi ta’ każ b’każ, fejn tali pproċessar huwa indispensabbli minħabba li l-ħajja ta’ individwu tkun fil-periklu jew minħabba li jkun hemm riskju ta’ korriment gravi. 4. Il-Kanada tiżgura li l-ipproċessar tad-dejta sensittiva skont il-paragrafu 3 isir biss skont miżuri proċedurali stretti, li jinkludu dawn li ġejjin: (a) L-ipproċessar ta’ dejta sensittiva jiġi approvat mill-Kap tal-Awtorità Kanadiża Kompetenti; (b) Id-dejta sensittiva tiġi pproċessata biss minn uffiċjal li jkun ġie speċifikament u individwalment awtorizzat biex jagħmel dan; u (c) Ladarba d-dejta sensittiva tkun inkixfet, din ma tiġix ipproċessata permezz ta’ sistemi awtomatizzati. 5. Il-Kanada tħassar id-dejta sensittiva sa mhux aktar tard minn 15-il jum mid-data li fiha tkun irċevietha, sakemm ma żżommhiex f’konformità mal-Artikolu 16(5). 6. Jekk, f’konformità mal-paragrafi 3, 4 u 5, l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tipproċessa d-dejta sensittiva li tikkonċerna individwu li jkun ċittadin ta’ Stat Membru tal-Unjoni Ewropea, il-Kanada għandha tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tinforma lill-awtoritajiet tal-Istat Membru kkonċernat dwar l-ipproċessar malajr kemm jista’ jkun. Il-Kanada għandha toħroġ din in-notifika f’konformità ma’ ftehimiet u arranġamenti dwar l-infurzar tal-liġi, jew il-kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn il-Kanada u l-Istat Membru kkonċernat. Artikolu 9 Is-sigurtà u l-integrità tad-dejta 1. Il-Kanada għandha timplimenta miżuri regolatorji, proċedurali jew tekniċi biex tipproteġi d-dejta tal-PNR minn aċċess, ipproċessar jew telf aċċidentali, illegali jew mhux awtorizzat. 2. Il-Kanada għandha tiżgura li jsiru verifiki tal-konformità u tiggarantixxi l-protezzjoni, is-sigurtà, il-kunfidenzjalità u l-integrità tad-dejta. Il-Kanada: (a) tapplika proċeduri ta’ kriptaġġ, ta’ awtorizzazzjoni u ta’ dokumentazzjoni għad-dejta tal-PNR; (b) tillimita l-aċċess għad-dejta tal-PNR għall-uffiċjali awtorizzati; (c) taħżen id-dejta tal-PNR f’ambjent fiżiku sigur li jkun protett b’kontrolli tal-aċċess; u (d) tistabbilixxi mekkaniżmu li jiżgura li l-mistoqsijiet marbuta mal-PNR isiru b’mod li jkun konsistenti mal-Artikolu 3. 3. Jekk id-dejta tal-PNR ta’ individwu tiġi aċċessata jew divulgata mingħajr awtorizzazzjoni, il-Kanada għandha tieħu miżuri biex tinnotifika lill-individwu kkonċernat dwar dan, tnaqqas ir-riskju ta’ ħsara, u tieħu azzjoni ta’ rimedju. 4. Il-Kanada għandha tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tinforma minnufih lill-Kummissjoni Ewropea bi kwalunkwe inċidenti sinifikanti li jkunu jinvolvu l-aċċess, l-ipproċessar jew it-telf aċċidentali, illegali jew mhux awtorizzat tad-dejta tal-PNR. 5. Il-Kanada għandha tiżgura li kwalunkwe ksur tas-sigurtà tad-dejta, b’mod partikolari dak li jwassal għall-qerda aċċidentali jew illegali jew għat-telf aċċidentali, l-alterazzjoni, id-divulgazzjoni jew l-aċċess mhux awtorizzat jew għal kwalunkwe forma illegali ta’ pproċessar, ikun suġġett għal miżuri korrettivi effettivi u dissważivi li jistgħu jinkludu sanzjonijiet. Artikolu 10 Sorveljanza 1. Is-salvagwardji fil-qasam tal-protezzjoni tad-dejta għall-ipproċessar tad-dejta tal-PNR taħt dan il-Ftehim se jkunu suġġetti għal sorveljanza minn awtorità pubblika indipendenti, jew minn awtorità maħluqa b’mezzi amministrattivi, li tkun teżerċita l-funzjonijiet tagħha b’mod imparzjali u li jkollha rekord ippruvat ta’ awtonomija (‘l-awtorità ta’ sorveljanza’. Il-Kanada għandha tiżgura li d l-awtorità ta’ sorveljanza jkollha setgħat effettivi biex tinvestiga l-konformità mar-regoli relatati mal-ġbir, l-użu, id-divulgazzjoni, iż-żamma, jew it-tħassir tad-dejta tal-PNR. L-awtorità ta’ sorveljanza tista’ twettaq rieżamijiet u investigazzjonijiet ta’ konformità, tkun tista’ tirrapporta s-sejbiet tagħha u tipprovdi rakkomandazzjonijiet lill-Awtorità Kanadiża Kompetenti. Il-Kanada għandha tiżgura li l-awtorità ta’ sorveljanza għandha s-setgħa li, meta jkun xieraq, tirreferi ksur tal-liġi marbuta ma’ dan il-Ftehim għall-prosekuzzjoni jew għal azzjoni dixxiplinarja. 2. Il-Kanada għandha tiżgura li l-awtorità ta’ sorveljanza tiżgura li l-ilmenti relatati ma’ nuqqas ta’ konformità ma’ dan il-Ftehim jiġu rċevuti, investigati, imwieġba, u rimedjati b’mod xieraq. Artikolu 11 Trasparenza 1. Il-Kanada għandha tiżgura li fuq il-websajt tagħha, l-Awtorità Kanadiża Kompetenti jkollha disponibbli: (a) lista tal-leġiżlazzjoni li tawtorizza l-ġbir tad-dejta tal-PNR; (b) ir-raġuni għall-ġbir tad-dejta tal-PNR; (c) il-mod li bih tiġi protetta d-dejta tal-PNR; (d) il-mod li bih tista’ tiġi divulgata d-dejta u sa liema punt jista’ jsir dan; (e) l-informazzjoni dwar l-aċċess, il-korrezzjoni tad-dejta, in-notazzjonijiet u r-rimedji; u (f) l-informazzjoni ta’ kuntatt għall-mistoqsijiet. 2. Il-Partijiet għandhom jaħdmu ma’ partijiet interessati, bħall-industrija tal-ivvjaġġar bl-ajru, biex jippromwovu t-trasparenza, preferibbilment fil-mument tal-ibbukkjar, billi jipprovdu lill-passiġġieri bl-informazzjoni li ġejja: (a) ir-raġunijiet għall-ġbir tad-dejta tal-PNR; (b) l-użu tad-dejta tal-PNR; (c) il-proċedura biex jintalab aċċess għad-dejta tal-PNR; u (d) il-proċedura biex tintalab korrezzjoni tad-dejta tal-PNR. Artikolu 12 L-aċċess għall-individwi 1. Il-Kanada għandha tiżgura li kwalunkwe individwu jkollu aċċess għad-dejta tal-PNR tiegħu. 2. Il-Kanada għandha tiżgura li, f’perjodu ta’ żmien raġonevoli, l-Awtorità Kanadiża Kompetenti: (a) tipprovdi kopja tad-dejta tal-PNR lill-individwu interessat jekk dan ikun għamel talba bil-miktub biex jirċievi d-dejta tal-PNR tiegħu; (b) tirrispondi bil-miktub għal kwalunkwe talba li ssirilha; (c) tipprovdi lill-individwu interessat b’aċċess għal informazzjoni rreġistrata li tikkonferma li d-dejta tal-PNR tal-individwu tkun ġiet divulgata, jekk l-individwu jitlob li jingħata din il-konferma; (d) tagħti r-raġunijiet legali jew fattwali għal kull meta tirrifjuta li tippermetti l-aċċess għad-dejta tal-PNR tal-individwu; (e) tinforma lill-individwu jekk id-dejta tal-PNR ma tkunx teżisti; (f) tinforma lill-individwu dwar il-possibbiltà li jressaq ilment u dwar il-proċedura tal-ilmenti. 3. Il-Kanada tista’ tiddivulga kwalunkwe informazzjoni, sakemm tkun konformi ma’ rekwiżiti u limitazzjonijiet legali raġonevoli, inklużi kwalunkwe limitazzjoni neċessarja biex ikunu prevenuti, skoperti, investigati jew proċessati kriminalment reati terroristiċi, jew għall-protezzjoni tal-pubbliku jew tas-sigurtà nazzjonali, fir-rispett dovut tal-interessi leġittimi tal-individwu kkonċernat. Artikolu 13 Il-korrezzjoni jew l-annotazzjoni għall-individwi 1. Il-Kanada għandha tiżgura li kwalunkwe individwu jkun jista’ jitlob li ssir korrezzjoni tad-dejta tal-PNR tiegħu. 2. Il-Kanada għandha tiżgura li, f’perjodu ta’ żmien raġonevoli, l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tikkunsidra t-talbiet kollha għal korrezzjoni li jsirulha bil-miktub u: (a) tikkoreġi d-dejta tal-PNR u tinnotifika lill-individwu kkonċernat li l-korrezzjoni tkun saret; jew (b) tirrifjuta l-korrezzjoni kollha jew parti minnha u: (i) tehmeż nota mad-dejta tal-PNR li tkun tirrifletti kwalunkwe korrezzjoni mitluba li tkun ġiet irrifjutata; (ii) tinnotifika lill-individwu li: i. it-talba għal korrezzjoni ġiet irrifjutata, u tagħti r-raġunijiet legali jew fattwali għal dan; ii. in-nota taħt is-subparagrafu (i) ġiet mehmuża mad-dejta tal-PNR; u (c) tinforma lill-individwu dwar il-possibbiltà li jressaq ilment u dwar il-proċedura tal-ilmenti. Artikolu 14 Ir-rimedji amministrattivi u ġudizzjarji 1. Il-Kanada għandha tiżgura li awtorità pubblika indipendenti jew awtorità maħluqa b’mezzi amministrattivi li tkun teżerċita l-funzjonijiet tagħha b’mod imparzjali u li jkollha rekord ippruvat ta’ awtonomija, tirċievi, tinvestiga u tirrispondi għall-ilmenti mressqa mill-individwi fir-rigward tat-talba tagħhom għal aċċess, korrezzjoni jew annotazzjoni tad-dejta tal-PNR tagħhom. Il-Kanada għandha tiżgura li l-awtorità rilevanti tinnotifika lir-rikorrent tal-ilment dwar il-mezzi biex jikseb rimedju ġudizzjarju, hekk kif previst fil-paragrafu 2. 2. Il-Kanada għandha tiżgura li kwalunkwe individwu li jikkunsidra li d-drittijiet tiegħu nkisru b’deċiżjoni jew azzjoni marbuta mad-dejta tal-PNR tiegħu jista’ jitlob rimedju ġudizzjarju [effettiv] f’konformità mal-liġi Kanadiża permezz ta’ rieżami ġudizzjarju, jew kwalunkwe rimedju ieħor li jista’ jinkludi kumpens. Artikolu 15 Deċiżjonijiet ibbażati fuq l-ipproċessar awtomatizzat Il-Kanada ma għandhiex tieħu deċiżjonijiet li jkunu jolqtu passiġġier b’mod sinifikattivament negattiv abbażi biss tal-ipproċessar awtomatizzat tad-dejta tal-PNR. Artikolu 16 Iż-żamma tad-dejta tal-PNR 1. Il-Kanada ma għandhiex iżżomm dejta tal-PNR għal aktar minn ħames snin mid-data li fiha tirċievi d-dejta tal-PNR. 2. Il-Kanada għandha tirrestrinġi l-aċċess għal għadd limitat ta’ uffiċjali speċifikament awtorizzati f’dan ir-rigward. 3. Il-Kanada għandha tagħmel anonima d-dejta tal-PNR billi tostor l-ismijiet tal-passiġġieri kollha 30 jum wara li tirċeviha. Sentejn wara li tirċievi d-dejta tal-PNR, il-Kanada għandha tagħmilha aktar anonima billi taħbi dan li ġej: (a) ismijiet oħra fil-PNR, inkluż in-numru ta’ vjaġġaturi fil-PNR (bi) l-informazzjoni kollha disponibbli dwar kuntatti (inkluż informazzjoni dwar l-oriġinatur) (c) ir-rimarki ġenerali li jinkludu informazzjoni supplimentari oħra (OSI), informazzjoni speċjali dwar is-servizz (SSI) u informazzjoni dwar talba għal servizz speċjali (SSR), sa fejn ikunu jinkludu xi informazzjoni li twassal għall-identifikazzjoni ta’ persuna fiżika; u (d) kwalunkwe dejta marbuta mal-informazzjoni antiċipata dwar il-passiġġieri (API) li tkun inġabret minħabba l-prenotazzjoni, sa fejn tkun tinkludi xi informazzjoni li twassal għall-identifikazzjoni ta’ persuna fiżika. 4. Il-Kanada tista’ tiżvela d-dejta tal-PNR biss jekk, abbażi tal-informazzjoni disponibbli, ikun meħtieġ li jitwettqu xi investigazzjonijiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3, kif ġej: (a) minn 30 jum għal sentejn wara l-ewwel riċevuta, id-dejta tkun tista’ tinkixef biss minn għadd limitat ta’ uffiċjali speċifikament awtorizzati f’dan ir-rigward; u (b) minn sentejn sa ħames snin wara l-ewwel riċezzjoni, biss bil-permess minn qabel tal-Kap tal-Awtorità Kanadiża Kompetenti, jew ta’ uffiċjal anzjan li jkollu mandat speċifiku mill-Kap. 5. Minkejja l-paragrafu 1: (a) il-Kanada tista’ żżomm id-dejta tal-PNR li tkun tenħtieġ għal xi azzjoni speċifika, rieżami, investigazzjoni, azzjoni ta’ infurzar, proċediment ġudizzjarju, prosekuzzjoni, jew infurzar ta’ penali, sakemm tintemm l-azzjoni inkwistjoni; (b) il-Kanada żżomm id-dejta tal-PNR imsemmija fil-punt (a) għal perjodu addizzjonali ta’ sentejn biss biex tiżgura r-responsabbiltà tal-amministrazzjoni pubblika jew biex tissorveljaha, bil-għan li d-dejta tkun tista’ tiġi ddivulgata lill-passiġġieri li jagħmlu talba għaliha. 6. Il-Kanada għandha teqred id-dejta tal-PNR hekk kif jintemm il-perjodu ta’ żamma tad-dejta tal-PNR. Artikolu 17 Ir-reġistrazzjoni u d-dokumentazzjoni tal-ipproċessar tad-dejta tal-PNR Il-Kanada għandha tirreġistra l-ipproċessar kollu tad-dejta tal-PNR. Il-Kanada għandha tuża reġistru jew dokument biss biex: (a) tagħmel awto-monitoraġġ u tivverifika l-legalità tal-ipproċessar tad-dejta; (b) tiżgura l-integrità adegwata tad-dejta; (c) tiżgura s-sigurtà tal-ipproċessar tad-dejta; u (d) tiżgura s-sorveljanza u r-responsabbiltà tal-amministrazzjoni pubblika. Artikolu 18 Id-divulgazzjoni fil-Kanada 1. Il-Kanada għandha tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti ma tiddivulgax dejta tal-PNR lil awtoritajiet governattivi oħra fil-Kanada sakemm ma jkunux sodisfatti l-kondizzjonijiet li ġejjin: (a) id-dejta tal-PNR tiġi ddivulgata lill-awtoritajiet governattivi li l-funzjonijiet tagħhom ikunu relatati direttament mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3; (b) id-dejta tal-PNR tiġi ddivulgata biss fuq bażi ta’ każ b’każ; (c) iċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ irendu d-divulgazzjoni neċessarja għall-finijiet imsemmija fl-Artikolu 3; (d) jiġi ddivulgat biss l-ammont minimu ta’ dejta tal-PNR meħtieġ; (e) l-awtorità governattiva riċeventi toffri protezzjoni li tkun ekwivalenti għas-salvagwardji deskritti f’dan il-Ftehim; u (f) l-awtorità governattiva riċeventi ma tiddivulgax id-dejta tal-PNR lil entità oħra sakemm id-divulgazzjoni ma tkunx ġiet awtorizzata mill-Awtorità Kanadiża Kompetenti, b’rispett lejn il-kundizzjonijiet stipulati f’dan il-paragrafu. 2. Meta tiġi trasferita informazzjoni analitika li jkun fiha d-dejta tal-PNR skont dan il-Ftehim, għandhom jiġu rrispettati s-salvagwardji applikabbli għad-dejta tal-PNR imsemmija f’dan l-Artikolu. Artikolu 19 Id-divulgazzjoni barra mill-Kanada 1. Il-Kanada għandha tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti ma tiddivulgax id-dejta tal-PNR lill-awtoritajiet governattivi f’pajjiżi oħra li mhumiex Stati Membri tal-Unjoni Ewropea sakemm ma jkunux sodisfatti l-kondizzjonijiet li ġejjin: (a) id-dejta tal-PNR tiġi ddivulgata lill-awtoritajiet governattivi li l-funzjonijiet tagħhom ikunu relatati direttament mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3; (b) id-dejta tal-PNR tiġi ddivulgata biss fuq bażi ta’ każ b’każ; (c) id-dejta tal-PNR tiġi ddivulgata biss jekk dan ikun meħtieġ għall-finijiet imsemmija fl-Artikolu 3; (d) jiġi ddivulgat biss l-ammont minimu ta’ dejta tal-PNR meħtieġ; (e) l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tkun sodisfatta li: (i) l- awtorità barrnaija li tirċievi d-dejta tal-PNR tapplika standards biex tipproteġi d-dejtaPN R li huma ekwivalenti għal dawk stabbiliti f’dan il-Ftehim, skont ftehimiet u arranġamenti li jinkorporaw dawk l-istandards; jew (ii) l-awtorità barranija tapplika l-istandards għall-protezzjoni tad-dejta tal-PNR li dwarhom sar qbil mal-Unjoni Ewropea. 2. Jekk, f’konformità mal-paragrafu 1, l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tiddivulga d-dejta tal-PNR ta’ individwu li jkun ċittadin ta’ Stat Membru tal-Unjoni Ewropea, il-Kanada għandha tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tinnotifika lill-awtoritajiet tal-Istat Membru kkonċernat bid-divulgazzjoni malajr kemm jista’ jkun. Il-Kanada għandha toħroġ din in-notifika f’konformità ma’ ftehimiet jew arranġamenti dwarl-infurzar tal-liġi jew il-kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn il-Kanada u l-Istat Membru kkonċernat. 3. Meta tiġi trasferita informazzjoni analitika li jkun fiha d-dejta tal-PNR skont dan il-Ftehim, għandhom jiġu rrispettati s-salvagwardji applikabbli għad-dejta tal-PNR imsemmija f’dan l-Artikolu. Artikolu 20 Il-metodu tat-trasferiment Il-Partijiet għandhom jiżguraw li t-trasportaturi tal-ajru jittrasferixxu d-dejta tal-PNR lill-Awtorità Kanadiża Kompetenti biss fuq il-bażi tal-metodu ‘push’ u f’konformità mal-proċeduri segwenti li għandhom jiġu osservati mit-trasportaturi tal-ajru: (a) jittrasferixxu d-dejta tal-PNR b’mezzi elettroniċi f’konformità mar-rekwiżiti tekniċi tal-Awtorità Kanadiża Kompetenti jew, f’każ ta’ ħsara teknika, b’mezz ieħor kwalunkwe li jiżgura livell xieraq ta’ sigurtà tad-dejta; (b) jittrasferixxu d-dejta tal-PNR b’format tal-messaġġi li jkun reċiprokament aċċettat; (c) jittrasferixxu d-dejta tal-PNR b’mod sigur billi jużaw il-protokolli komuni meħtieġa mill-Awtorità Kanadiża Kompetenti. Artikolu 21 Il-frekwenza tat-trasferimenti 1. Il-Kanada għandha tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti titlob lit-trasportatur tal-ajru biex jittrasferixxi d-dejta tal-PNR: (a) fuq bażi ta’ skeda fejn l-aktar kmieni jkun sa 72 siegħa qabel it-tluq skedat; u, (b) għal massimu ta’ ħames darbiet, għal titjira partikolari. 2. Il-Kanada għandha tiżgura li l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tinforma lit-trasportaturi tal-ajru bil-ħinijiet speċifiċi għat-trasferimenti. 3. F’każijiet speċifiċi, fejn ikun hemm indikazzjoni li jkun meħtieġ aċċess addizzjonali għal reazzjoni kontra xi theddida speċifika relatata mal-kamp ta’ applikazzjoni kif deskritt fl-Artikolu 3, l-Awtorità Kanadiża Kompetenti tista’ titlob lit-trasportatur tal-ajru jipprovdi d-dejta tal-PNR qabel, bejn jew wara t-trasferimenti skedati. Fl-eżerċizzju ta’ din id-diskrezzjoni, il-Kanada għandha taġixxi b’mod ġudizzjuż u proporzjonat u tuża l-metodu ta’ trasferiment deskritt fl-Artikolu 20. Dispożizzjonijiet ta’ implimentazzjoni u finali Artikolu 22 Id-dejta tal-PNR riċevuta qabel id-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim Il-Kanada għandha tapplika l-kundizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim għad-dejta tal-PNR kollha li tkun qed iżżomm fiż-żmien meta dan il-Ftehim jidħol fis-seħħ. Artikolu 23 Reċiproċità 1. Jekk l-Unjoni Ewropea tadotta reġim tal-ipproċessar tad-dejta tal-PNR għall-Unjoni Ewropea, il-Partijiet għandhom jikkonsultaw lil xulxin sabiex jiddeterminaw jekk il-Ftehim għandux jiġi emendat biex jiżguraw li jkun hemm reċiproċità sħiħa. 2. L-awtoritajiet tal-Kanada u tal-Unjoni Ewropea għandhom jikkooperaw bejniethom biex ifittxu l-koerenza tar-reġimi tagħhom tal-ipproċessar tad-dejta tal-PNR b’tali mod li tissaħħaħ ulterjorment is-sigurtà taċ-ċittadini tal-Kanada, tal-Unjoni Ewropea u ta’ bnadi oħra. Artikolu 24 Nonderogabbiltà Dan il-Ftehim m’għandux jiġi interpretat bħala li jidderoga minn kwalunkwe obbligu bejn il-Kanada u l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea jew pajjiżi terzi biex issir u biex tiġi mwieġba talba għall-assistenza taħt strument ta’ assistenza reċiproka. [...] Artikolu 26 Konsultazzjoni, rieżami u emendi [...] 2. Il-Partijiet għandhom jagħmlu rieżami konġunt tal-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim sena wara d-dħul fis-seħħ tiegħu, minn hemm ’il quddiem b’intervalli regolari, u addizzjonalment jekk jintalab minn kwalunkwe waħda mill-Partijiet u jiġi deċiż konġuntement. [...] Artikolu 28 Tul ta’ żmien 1. Suġġett għall-paragrafu 2, dan il-Ftehim jibqa’ fis-seħħ għal perjodu ta’ seba’ snin mid-data tad-dħul fis-seħħ tiegħu. 2. Fi tmiem kull perjodu ta’ seba’ snin, dan il-Ftehim jiġġedded awtomatikament għal seba’ snin oħra, ħlief jekk xi Parti tavża lill-oħra li ma jkollhiex intenzjoni li ġġedded dan il-Ftehim. Il-Parti għandha tinnotifika lill-Parti l-oħra bil-miktub u b’mezzi diplomatiċi, mill-inqas sitt xhur qabel l-iskadenza tal-perjodu ta’ seba’ snin. 3. Il-Kanada għandha tkompli tapplika l-kundizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim għad-dejta tal-PNR kollha li tkun inkisbet qabel it-terminazzjoni ta’ dan il-Ftehim. [...] Anness L-elementi, imsemmijin fl-Artikolu 2(b), tad-dejta [PNR] 1. Il-kodiċi lokalizzatur tal-PNR 2. Id-data tal-prenotazzjoni/ħruġ tal-biljett 3. Id-data/dati tal-vjaġġ intenzjonat 4. L-isem/ismijiet 5. L-informazzjoni disponibbli dwar vjaġġaturi frekwenti u dwar il-benefiċċji (biljetti b’xejn, titjib fil-klassi tal-ivvjaġġar eċċ.) 6. Ismijiet oħra fil-PNR, inkluż in-numru ta’ vjaġġaturi fil-PNR 7. L-informazzjoni kollha disponibbli dwar kuntatti (inkluż informazzjoni dwar l-oriġinatur) 8. L-informazzjoni kollha disponibbli dwar ħlas/ħruġ ta’ kontijiet (mhux inklużi dettalji oħra ta’ tranżazzjonijiet marbuta ma’ karta tal-kreditu jew kont u mhux marbuta mat-tranżazzjoni tal-ivvjaġġar) 9. L-itinerarju kollu tal-vjaġġ għal PNR speċifiku 10. L-aġenzija tal-ivvjaġġar/aġent tal-ivvjaġġar 11. L-informazzjoni dwar il-kondiviżjoni tal-kodiċijiet 12. L-informazzjoni maqsuma/diviża 13. L-istatus tal-ivvjaġġar tal-passiġġier (inklużi l-konfermi u l-istatus tar-reġistrazzjoni) 14. L-informazzjoni dwar il-qtugħ ta’ biljetti, inkluż in-numru tal-biljett, il-biljetti mingħajr ritorn u d-dettalji tal-Kwotazzjoni Awtomatizzata tal-Prezz ta’ Biljett (Automated Ticket Fare Quote) 15. Kull informazzjoni dwar il-bagalji 16. L-informazzjoni dwar is-sit, inkluż in-numru tas-sit 17. Rimarki ġenerali inkluża Informazzjoni Supplimentari Oħra (OSI), Informazzjoni Speċjali dwar is-Servizz (SSI) u Informazzjoni dwar Talba għal Servizz Speċjali (SSR) 18. Kwalunkwe dejta dwar Informazzjoni Antiċipata dwar il-Passiġġieri (API) li tkun inġabret minħabba l-prenotazzjoni 19. Il-bidliet storiċi kollha għad-dejta PNR elenkati fin-numri minn 1 sa 18.”