KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

BOBEK

ippreżentati fil-5 ta’ Lulju 2017 ( 1 )

Kawża C‑224/16

Asotsiatsia na balgarskite predpriyatia za mezhdunarodni prevozi i patishtata (Aebtri)

vs

Nachalnik na Mitnitsa Burgas

[talba għal deċiżjoni preliminari mill-Varhoven administrativen sad (qorti suprema amministrattiva, il-Bulgarija)]

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Unjoni doganali — Tranżitu estern — Konvenzjoni TIR — Trasport imwettaq taħt carnet TIR — Operazzjoni tat-TIR mhux imwettqa — Responsabbiltà tal‑assoċjazzjoni garanti — Responsabbiltà in solidum — Obbligu tal‑awtoritajiet kompetenti li, sa fejn ikun possibbli, jitolbu ħlas mill‑persuna jew persuni direttament responsabbli qabel ma jagħmlu talba kontra l-assoċjazzjoni garanti — Artikoli 203 u 213 tal-Kodiċi Doganali Komunitarju — Determinazzjoni tad-debituri tad-dazji doganali — Persuni li akkwistaw jew żammew l-merkanzija u li kienu jafu jew li raġonevolment kien imisshom jafu li l-merkanzija kienet inħarġet mis-sorveljanza doganali”

I. Introduzzjoni

1. L-uffiċċju doganali tad‑dħul fil-fruntiera Torka-Bulgara rċieva carnet TIR minn kumpannija Torka li timporta merkanzija fir-Rumanija. Minkejja li jidher li l-merkanzija nnifisha kienet riċevuta fir-Rumanija, l-operazzjoni tat-TIR ma kinitx debitament imwettqa fl-uffiċċju doganali tad‑dħul fir-Rumanija. Dan wassal għal dazju doganali. Sabiex jirkupraw l-ammonti dovuti, l-awtoritajiet Bulgari l-ewwel talbu l-ħlas mid-detentur tal-carnet TIR. Ma rnexxielhomx. Issa qed jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti taħt is-sistema TIR.

2. L-assoċjazzjoni garanti kkontestat id-deċiżjoni tal-irkupru mogħtija mill-awtoritajiet Bulgari. F’dan il-kuntest, il-Varhoven administrativen sad (qorti suprema amministrattiva, il-Bulgarija) trid tistabilixxi jekk l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti wettqux l-obbligu tagħhom, stabbilit mill‑Konvenzjoni TIR, ( 2 ) li l-ewwel jitolbu il-ħlas tal-ammonti dovuti mill‑persuni direttament responsabbli, qabel ma jagħmlu talba kontra l‑assoċjazzjoni garanti. B’mod partikolari, il-qorti tar-rinviju trid tiżgura liema miżuri għandhom jittieħdu sabiex titlob il-ħlas u kif għandhom jiġu ddeterminati l-persuni direttament responsabbli mid-dazji doganali.

3. Barra minn dawn iż-żewġ domandi konkreti, din il-kawża tqajjem ukoll kwistjonijiet ġenerali dwar ir-relazzjoni bejn il-regoli tal‑Konvenzjoni TIR u d-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi Doganali Komunitarju (il-“Kodiċi Doganali”) ( 3 ) u n-natura tar-responsabbiltà tal-assoċjazzjoni garanti taħt il-Konvenzjoni TIR.

II. Il-kuntest legali

1. Il-Konvenzjoni TIR

4. L-Artikolu 1(o) tal-Konvenzjoni TIR jiddefinixxi t-terminu ta’ “detentur” ta’ carnet TIR bħala “persuna li lilha nħarġilha Carnet TIR skond id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Konvenzjoni u li f’ismha saret dikjarazzjoni doganali fil-forma ta’ Carnet TIR li tindika xewqa li fl‑uffiċċju doganali ta’ tluq il-merkanzija titqiegħed taħt il-proċedura TIR. Huwa għandu jkun responsabbli għall-preżentazzjoni tal-vettura tat-triq, tal-kombinazzjoni tal-vetturi jew tal-kontejner flimkien mat-tagħbija u mal-Carnet TIR relatat magħha fl-uffiċċju doganali ta’ tluq, fl-uffiċċju doganali en route u fl-uffiċċju doganali ta’ destinazzjoni u għall-osservanza xierqa tad-dispożizzjonijiet rilevanti l-oħra tal-Konvenzjoni”.

5. Skont l-Artikolu 1(q) tal-Konvenzjoni TIR, it-terminu “assoċjazzjoni garanti”“għandu jfisser assoċjazzjoni approvata mill‑awtoritajiet doganali ta’ Parti Kontraenti sabiex tagħmilha ta’ garanti għall-persuni li jużaw il-proċedura TIR”.

6. L-Artikolu 8 tal-Konvenzjoni TIR huwa fformulat kif ġej: “1. L-assoċjazzjoni garanti għandha timpenja ruħha li tħallas id-dazji u t-taxxi ta’ importazzjoni jew l-esportazzjoni, flimkien ma’ kwalunkwe imgħax awtomatiku, dovut skond il-liġijiet doganali u r‑regolamenti tal-pajjiż fejn ġiet notata irregolarita b’konnessjoni ma’ operazzjoni TIR. Għandha tkun responsabbli, b’mod konġunt u individwali flimkien mal-persuni li għandhom iħallsu s-somom li ssemmew aktar ’il fuq, għall-pagament ta’ tali somom. 2. F’każi fejn il-liġijiet u r-regolamenti ta’ Parti Kontraenti ma jipprovdux għall-pagament tad-dazji u tat-taxxi fuq l-importazzjoni jew l-esportazzjoni kif inhu pprovdut fil-paragrafu 1 t’aktar ’il fuq, l-assoċjazzjoni garanti għandha timpenja ruħha li tħallas, fl-istess kundizzjonijiet, somma daqs l-ammont tad-dazji u tat-taxxi fuq l-importazzjoni jew l-esportazzjoni u kwalunkwe imgħax awtomatiku. […] 7. Meta jasal iż-żmien biex jitħallsu s-somom li jissemmew fil-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-Artikolu, l-awtoritàjiet kompetenti, safejn ikun possibbli, għandhom jeħtieġu l-pagament mingħand il-persuna jew il-persuni direttament responsabbli qabel ma jippretendu l-pagament mingħand l-assoċjazzjoni garanti.”

7. L-Artikolu 11 tal-Konvenzjoni TIR jipprovdi li: “1. Fejn operazzjoni TIR ma titwettaqx, l-awtoritajiet kompetenti m’għandux ikollhom id-dritt li jippretendu l-pagament tas-somom li jissemmew fl-Artikolu 8(1) u (2) mingħand l-assoċjazzjoni garanti sakemm, f’perjodu ta’ sena mid-data ta’ aċċettazzjoni tal‑Carnet TIR minn dawk l-awtoritajiet, ma jkunux innotifikaw lill‑assoċjazzjoni bil-miktub li l-operazzjoni ma twettqitx. L-istess disposizzjoni għandha tapplika fejn iċ-ċertifikat ta’ tmiem ta’ l-operazzjoni TIR inkiseb b’mod mhux xieraq jew frawdolenti, ħlief li l-perjodu għandu jkun ta’ sentejn. 2. Il-pretensjoni għall-pagament tas-somom li jissemmew fl-Artikolu 8(1) u (2) għandha ssir lill-assoċjazzjoni garanti mhux qabel tliet xhur wara d-data meta l-assoċjazzjoni kienet informata li l-operazzjoni ma twettqitx jew li ċ-ċertifikat tat-tmiem ta’ l-operazzjoni TIR inkiseb b’mod mhux xieraq jew frawdolenti u mhux aktar tard minn sentejn wara dik id-data. Madanakollu, f’każi li, matul il-perjodu ta’ sentejn li ssemma aktar ’il fuq, saru s-suġġett ta’ proċeduri legali, kwalunkwe pretensjoni ta’ pagament għandha ssir fi żmien sena mid-data meta d-deċiżjoni tal-qorti ssir eżegwibbli. 3. L-assoċjazzjoni garanti għandu jkollha perjodu ta’ tliet xhur, mid-data meta ssirilha talba għal pagament, fejn tħallas l-ammonti pretiżi. Is-somom imħallsa għandhom jiġu rimborsati lill-assoċjazzjoni jekk, fi żmien sentejn wara d-data met saret it-talba għall-pagament, ġie stabbilit għas-sodisfazzjoni ta’ l-awtoritàjiet doganali li ma twettqet l‑ebda irregolarita b’konnessjoni ma’ l-operazzjoni tat‑trasport in kwistjoni”.

2. Il-Kodiċi Doganali

8. Skont l-Artikolu 203 tal-Kodiċi Doganali: “1. Dejn doganali fuq l-importazzjoni għandu jiġi inkors permezz: — tat-tneħħija kontra l-liġi mis-sorveljanza doganali ta’ merkanziji soġġetti għal dazji fuq l-importazzjoni. 2. Id-dejn doganali għandu jiġi inkors fil-mument meta l‑merkanziji jitneħħew minn taħt is-sorveljanza doganali. 3. Id-debituri għandhom ikunu: — il-persuna li tkun neħħiet il-merkanziji minn taħt is-sorveljanza doganali, — kull persuna li tkun ipparteċipat f’dik it-tneħħija u li kienet taf jew raġonevolment kellha tkun taf li l-merkanziji kienu qed jitneħħew minn taħt is-sorveljanza doganali, u — kull persuna li akkwistat jew żammet il-merkanziji konċernati u li kienet taf jew raġonevolment kellha tkun taf fil-ħin li akkwistat jew irċeviet il-merkanziji li kienu tneħħew minn taħt is-sorveljanza doganali, u — fejn ikun xieraq, il-persuna li tkun meħtieġa li tissodisfa l‑obbligazzjonijiet li jinqalgħu mill-ħażna temporanja tal‑merkanziji jew mill-użu tal-proċedura doganali li taħtha kienu tqiegħdu dawk il-merkanziji”.

9. L-Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali jistabbilixxi li “[f]ejn diversi persuni jkunu responsabbli għall-ħlas ta’ dejn doganali wieħed, dawn għandhom ikunu responsabbli solidalment u separatament għal dak id‑dejn”.

3. Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni

10. Ir-Regolament tal-Kummissjoni Nru 2454/93 ( 4 ) jistabbilixxi dispożizzjonijiet għall-implimentazzjoni tal-Kodiċi Doganali. Huwa jinkludi regoli speċifiċi għall-“proċedura tat-TIR” fis-Sezzjoni 2 tal‑Kapitolu 9, taħt it-Titolu II tal-Parti II (Artikoli 454 sa 457b) ( 5 ).

11. Skont l-Artikolu 455 tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni: “1. L-awtoritajiet doganali ta’ l-Istat Membru tad-destinazzjoni jew tal-ħruġ għandhom jirritornaw il-parti xierqa tal-‘voucher’ Nru 2 tal-‘carnet’ TIR lill-awtoritajiet doganali ta’ l-Istat Membru tad-dħul jew tat‑tluq mingħajr dewmien u l-aktarnett fi żmien xahar mid-data tat-tmiem ta’ l-operazzjoni TIR. 2. Jekk il-parti xierqa tal-voucher Nru 2 tal-‘carnet’ TIR ma tkunx ingħatat lura lill-Istat Membru tad-dħul jew tat-tluq fi żmien xaharejn mid-data ta’ l-aċċettazzjoni tal-‘carnet’ TIR, dawk l‑awtoritajiet għandhom jinfurmaw lill-assoċjazzjoni garanti kkonċernata, mingħajr preġudizzju għan-notifika li għandha ssir skond l-Artikolu 11(1) tal-Konvenzjoni TIR. Għandhom ukoll jinfurmaw lid-detentur tal-‘carnet’ TIR, u jistiednu lill-imsemmi detentur u lill-assoċjazzjoni garanti kkonċernata biex jipprovdu evidenza li l-operazzjoni TIR tkun intemmet. […]”

12. L-Artikolu 455a tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni jipprovdi li: “1. Fejn l-awtoritajiet doganali ta’ l-Istat Membru tad‑dħul jew tat-tluq ma jkunux rċevewx evidenza li l-operazzjoni TIR intemmet fi żmien erba’ xhur mid-data ta’ l‑aċċettazzjoni tal-‘carnet’ TIR, għandhom jibdew il-proċedura ta’ investigazzjoni immedjatament biex jiksbu l‑informazzjoni meħtieġa għar-rilaxx ta’ l-operazzjoni TIR jew, fejn dan mhux possibbli, biex jiġi stabbilit jekk hemmx dejn doganali, jiġi identifikat id-debitur u jiġu magħrufa l‑awtoritajiet doganali responsabbli għad-dħul fil-kontijiet. Jekk l-awtoritajiet doganali jirċievu qabel, informazzjoni li l‑operazzjoni TIR ma ġietx mitmuma, jew jissuspettaw li dak hu l-każ, għandhom jibdew il-proċedura ta’ investigazzjoni immedjatament. […] 5. Fejn l-investigazzjoni tistabbilixxi illi l-operazzjoni TIR intemmet korrettament, l-awtoritajiet doganali ta’ l-Istat Membru tad-dħul jew tat‑tluq għandhom immedjatament jinfurmaw lill-assoċjazzjoni garanti u lid-dententur tal-‘carnet’ TIR u, fejn approprjat, lill-awtoritajiet doganali li setgħu kienu bdew proċedura ta’ rkupru skond l‑Artikoli 217 sa 232 tal-Kodiċi.”

13. L-Artikolu 457 tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni jistabbilixxi li: “1. Għall-iskopijiet tal-Artikolu 8(4) tal-Konvenzjoni TIR, fejn operazzjoni TIR issir fit-territorju doganali tal-Komunità, kull assoċjazzjoni garanti stabbilita fil-Komunità tista’ ssir responsabbli għall-pagament ta’ l-ammont assigurat tad-dejn doganali relatat mal-merkanzija konċernata sal-limituta’ EUR 60000 jew l-ammont ekwivalenti fil‑munita nazzjonali, għal kull ‘carnet’ TIR. 2. L-assoċjazzjoni garanti stabbilita fl-Istat Membru kompetenti dwar l-irkupru taħt l-Artikolu 215 tal-Kodiċi hi responsabbli għall-pagament tal-ammont garantit ta’ l-ammont assigurat tad-dejn doganali. 3. Notifika valida li turi li ma kienx hemm rilaxx ta’ operazzjoni TIR magħmula mill-awtoritajiet doganali ta’ Stat Membru, identifikati bħala kompetenti għall-irkupru taħt it-tielet inċiż ta’ l‑Artikolu 215(1) tal-Kodiċi, lill-assoċjazzjoni garanti awtorizzata minn dawk l-awtoritajiet tkun ukoll valida wkoll fejn l‑awtoritajiet doganali ta’ Stat Membru ieħor, identifikati bħala kompetanti taħt l‑ewwel jew it-tieni inċiż ta’ l-Artikolu 215(1) tal-Kodiċi, jipproċedu aktar tard bl-irkupru mill-assoċjazzjoni garanti awtorizzata minn dawn l-aħħar awtoritajiet.”

III. Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari

14. Fil-11 ta’ Novembru 2008, l‑uffiċċju doganali tad-dħul, l-uffiċċju doganali Kapitan Andreevo fil‑fruntiera Torka-Bulgara rċieva carnet TIR. Id-detentriċi tal-carnet TIR kienet Sargut OOD, kumpannija bl‑uffiċċju reġistrat tagħha fir-Repubblika tat-Turkija. Id-destinazzjoni tal‑merkanzija inkwistjoni kienet iddikjarata bħala r-Rumanija.

15. L-awtoritajiet Bulgari ma rċevewx il-parti korrispondenti tal‑voucher Nru 2 tal-carnet TIR fit-terminu stabbilit. Għalhekk huma għamlu talba lill-awtoritajiet Rumeni sabiex jinvestigaw dwar it-twettiq tal-operazzjoni TIR. L-awtoritajiet Rumeni rrispondew li l-merkanzija ttrasportata taħt il-carnet TIR ma kinitx ġiet ippreżentata lilhom. Il‑voucher Nru 2 tal-carnet TIR li sussegwentement kienet ippreżentata bħala prova mill-assoċjazzjoni garanti ma kinitx ippreżentata lill-uffiċċju doganali tad-dħul fir-Rumanija. Skont il-qorti tar-rinviju, dak il-voucher jidher li huwa ineżatt jew falz.

16. Fl-10 ta’ Settembru 2009, id-Direttur tal-uffiċċju doganali Kapitan Andreevo ħareġ deċiżjoni kontra Sargut OOD fejn speċifika l‑ammont ta’ dazju doganali dovut u t-taxxa fuq il-valur miżjud (il-VAT) dovuta flimkien mal-interessi legali. Dik id-deċiżjoni kienet innotifikata lil Sargut OOD bħala d‑detentriċi tal-carnet TIR, kif ukoll lill-assoċjazzjoni garanti, l-Asotsiatsia na balgarskite predpriyatia za mezhdunarodni prevozi i patishtata (assoċjazzjoni tal-impriżi Bulgari għat-trasport bit-triq internazzjonali u t-toroq “AEBTRI”). Sargut OOD ikkontestat dik id-deċiżjoni, li madankollu kienet ikkonfermata mill-Varhoven administrativen sad (qorti suprema amministrattiva) fis-sentenza tagħha tat-2 ta’ Novembru 2010.

17. Fit-22 ta’ Novembru 2010, AEBTRI kienet innotifikata bin‑nuqqas ta’ twettiq tal-operazzjoni TIR, u saritilha talba għall-ħlas tad‑dejn. AEBTRI ma ħallsitx fit-terminu stabbilit mill-Artikolu 11(3) tal‑Konvenzjoni TIR.

18. Fis-7 ta’ Ġunju 2011, id-Direttur tal-uffiċċju doganali Svilengrad talab lid-direttorat reġjonali kompetenti tal-Aġenzija Nazzjonali tat‑Taxxi sabiex jibda proċeduri ta’ infurzar kontra Sargut OOD għall‑ammonti dovuti skont id-deċiżjoni tal-10 ta’ Settembru 2009. Madankollu, imbagħad l-awtoritajiet kompetenti nformaw lill-uffiċċju doganali Svilengrad li l-ammonti relattivi għad-dazji ma setgħux jiġu rkuprati.

19. Fil-5 ta’ Settembru 2012, id-Direttur tal-uffiċċju doganali Svilengrad ħareġ deċiżjoni ta’ rkupru fir-rigward tad-dazji doganali mhux imħallsa u l-VAT flimkien mal-interessi legali fuq dawk id-dazji (“id‑deċiżjoni ta’ rkupru”). Id-deċiżjoni ta’ rkupru kienet indirizzata lill‑AEBTRI fil-kapaċità tagħha ta’ assoċjazzjoni garanti. Id-deċiżjoni ta’ rkupru kienet tindika li kien sar dak kollu possibbli sabiex jinġabar id‑dejn mingħand Sargut OOD, id-detentriċi tal-carnet TIR.

20. Matul il-proċeduri li wasslu għall-adozzjoni tad-deċiżjoni tal‑irkupru, kienu ppreżentati diversi dokumenti bħala prova: polza ta’ merkanzija internazzjonali li tindika li Irem Corporation SRL Romania kienet id-destinatarja tal-merkanzija ttrasportata; nota ta’ kunsinna internazzjonali bil-firma u t-timbru tad-destinatarja; rikonoxximent li l‑merkanzija waslet, iffirmata u ttimbrata minn Irem Corporation SRL; u ittra mill-kurrier (Sargut OOD) lill-uffiċċju doganali Svilengrad li tiddikjara li t-trasport imwettaq taħt is-sistema TIR kien komplut fir‑Rumanija u li d-“dipartiment doganali Rumen ittimbra l-carnet meta nħattet il-merkanzija” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

21. Skont id-digriet tar-rinviju, minn dawk id-dokumenti jista’ jiġi konkluż li l-merkanzija waslet għand Irem Corporation SRL. Madankollu ma hemmx prova li dik il-merkanzija kienet iddikjarata mal‑uffiċċju doganali tad-dħul.

22. AEBTRI kkontestat id-deċiżjoni tal-irkupru quddiem il‑Administrativen sad Haskovo (qorti amministrattiva ta’ Haskovo, il-Bulgarija). Din it-talba ġiet miċħuda. AEBTRI appellat quddiem il-Varhoven administrativen sad (qorti suprema amministrattiva), il-qorti tar-rinviju.

23. Fid-dawl ta’ dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin: (1) Sabiex jiġu evitati deċiżjonijiet ġudizzjarji kunfliġġenti, il-Qorti tal‑Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti interpretazzjoni vinkolanti għall-qrati tal-Istati Membri tal-Konvenzjoni TIR […] fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 8 u 11 tal‑Konvenzjoni TIR bil-għan li jiġi evalwat jekk l-assoċjazzjoni garanti tkunx responsabbli wkoll taħt l-Artikolu 457(2) tar‑[Regolament ta’ implementazzjoni]? (2) L-interpretazzjoni tal-Artikolu 457(2) tar-[Regolament ta’ implementazzjoni], flimkien mal-Artikolu 8(7) [li sar l-Artikolu 11(2)] tal-Konvenzjoni TIR, flimkien man-noti ta’ spjega tagħhom, tippermetti li jitqies li, f’każ bħal dak ineżami, meta d‑dejn imsemmi fl-Artikolu 8(1) u (2) tal-Konvenzjoni [TIR] isir dovut, il-ħlas ta’ dan id-dejn għandu jintalab, sa fejn ikun possibbli, mid-detentur tal-carnet TIR, qabel ma titressaq talba quddiem l‑assoċjazzjoni garanti? (3) Meta destinatarju jikseb jew ikollu fil-pussess tiegħu merkanzija li jkun jaf li tkun ġiet ittrasportata taħt carnet TIR u meta ma jkunx ġie stabbilit li din il-merkanzija kienet ġiet ippreżentata u ddikjarata fl-uffiċċju doganali (ta’ destinazzjoni), għandu jitqies, fid-dawl biss ta’ dawn il-fatti, fis-sens tat-tielet inċiż tal-Artikolu 203(3), flimkien mal-Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali Komunitarju, li dan id-destinatarju huwa persuna li kienet taf jew li raġonevolment kien imissha kienet taf li l-merkanzija kienet inħarġet mis-sorveljanza doganali u li din il-persuna għandha tinżamm responsabbli in solidum? (4) Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, l‑ommissjoni mill-amministrazzjoni doganali li titlob lil dan l-istess destinatarju jħallas id-dejn doganali tipprekludi l-involviment tar‑responsabbiltà – irregolata b’mod partikolari permezz tal‑Artikolu 457(2) tar-Regolament ta’ implementazzjoni – tal‑assoċjazzjoni garanti msemmija fl-Artikolu 1(q) tal-Konvenzjoni TIR?

24. Il-Gvern Bulgaru, id-Direttur tal-uffiċċju doganali Burgas (bħala suċċessur tal-uffiċċju doganali Svilengrad), AEBTRI u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Kollha, bl-eċċezzjoni ta’ AEBTRI, ipparteċipaw fis-seduta li nżammet fis-26 ta’ April 2017.

IV. Analiżi

25. Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati kif ġej. Wara li tiġi ttrattata fil-qosor l-ewwel domanda, fir-rigward tal-ġurisdizzjoni tal‑Qorti tal-Ġustizzja li tinterpreta l-Konvenzjoni TIR (A), ser nipproċedi għat-tieni domanda, rigward it-tip ta’ miżuri li għandhom jittieħdu mill‑awtoritajiet nazzjonali sabiex jissodisfaw ir-rekwiżiti stabbiliti fl‑Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR (B). Imbagħad, neżamina flimkien id-domandi 3 u 4, li jirrigwardaw il-possibbiltà u l-konsegwenzi tal‑kunsiderazzjoni li d-destinatarju tal-merkanzija bħala persuna direttament responsabbli, fis-sens tal-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR (C).

A. L-ewwel domanda: ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja

26. Permezz tal-ewwel domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-Qorti tal-Ġustizzja għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta l‑Konvenzjoni TIR.

27. Il-Kummissjoni, il-Gvern Bulgaru u d-Direttur tal-uffiċċju doganali Burgas issottomettew li r-risposta għal din id-domanda għandha tkun fl-affermattiva. Jiena naqbel.

28. Il-Konvenzjoni TIR kienet approvata f’isem il-Komunità Ekonomika Ewropea permezz tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2112/78, tal-25 ta’ Lulju 1978 u daħlet fis-seħħ fl-20 ta’ Ġunju 1983 ( 6 ). Għalhekk hija saret parti integrali mill-ordinament legali tal-UE. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni ta’ konvenzjoni internazzjonali li tifforma parti mill-ordinament legali tal-UE ( 7 ).

29. Barra minn hekk, għandu jitfakkar li fil-fatt din ma hijiex l-ewwel darba li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet mistiedna tinterpreta d‑dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni TIR ( 8 ).

B. It-tieni domanda: l-obbligu li sa fejn ikun possibbli jintalab ħlas mill-persuna jew persuni direttament responsabbli

1. Il-kummenti preliminari

30. Qabel ma nidħol fid-diskussjoni sostantiva nnifisha, hemm erba’ punti preliminari li f’dan l-istadju għandhom jiġu enfasizzati.

31. L-ewwel nett, dawn il-konklużjonijiet ma jispjegawx fid-dettall il‑funzjonament tal-Konvenzjoni TIR. Dan mhux biss għal raġunijiet ta’ tul, iżda wkoll għaliex dan diġà sar fit-tul mill-Avukat Ġenerali Léger fil‑Konklużjonijiet tiegħu BGL, li għalhekk għal dan il-għan jiena nirreferi għalihom ( 9 ).

32. It-tieni nett, għandu jitfakkar li d-drittijiet u l-obbligi tal‑assoċjazzjonijiet garanti huma rregolati mill-Konvenzjoni TIR, mil‑leġiżlazzjoni doganali tal-UE u mill-ftehimiet korrispondenti konklużi minn dawk l-assoċjazzjonijiet u l-awtoritajiet nazzjonali ( 10 ). Dawn il-ftehimiet tal‑aħħar huma suġġetti għal-liġi nazzjonali ( 11 ). Dawn il‑konklużjonijiet jirrigwardaw biss il-Konvenzjoni TIR u l-leġiżlazzjoni doganali tal-UE. Għalhekk bl-ebda mod ma jipprekludi jew jaffettwaw id-drittijiet u l-obbligi tal-assoċjazzjonijiet garanti li jirriżultaw minn dawn il-ftehimiet.

33. It-tielet nett, fuq livell ġenerali komuni għad-domandi l-oħra kollha magħmula mill-qorti nazzjonali, għandu jitfakkar li d-drittijiet u l‑obbligi li jirriżultaw mill-Konvenzjoni TIR, minn naħa waħda, u mid‑dritt tal-Unjoni, min-naħa l-oħra, għandhom ikunu distinti. Il‑Konvenzjoni TIR tikkostitwixxi strument tad-dritt internazzjonali li fiha daħlet l-UE. Konsegwentement, l-UE adottat ir-regoli tagħha sabiex timplementa l-Konvenzjoni TIR fl-ordinament legali tal-Unjoni. Naturalment, dawk ir-regoli tal-Unjoni huma rilevanti għall-awtoritajiet nazzjonali meta dawn japplikaw il-Konvenzjoni TIR. Madankollu, dawk ir-regoli ma humiex determinanti għall-interpretazzjoni tal-Konvenzjoni TIR innifisha. Fi kliem ieħor: id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni adottati għall-implementazzjoni tal-Konvenzjoni TIR għandhom ikunu interpretati fid-dawl ta’ dik il-konvenzjoni. Ċertament dan ma jfissirx u lanqas għandu jfisser li l-Konvenzjoni TIR għandha tkun interpretata fid‑dawl tal-leġiżlazzjoni sekondarja tal-Unjoni.

34. Ir-raba’, it-tieni domanda magħmula mill-qorti nazzjonali tirrigwarda prinċiparjament it-tip ta’ miżuri li l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom jieħdu sabiex jissodisfaw l-obbligu, stabbilit mill‑Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR, li jitolbu l-ħlas “safejn ikun possibbli” mill-persuna jew persuni direttament responsabbli qabel ma jagħmlu talba kontra l-assoċjazzjoni garanti. Huwa minnu li wara dik id‑domanda hemm ukoll, sa ċertu punt, mistoqsija dwar iċ-ċirku ta’ persuni li jistgħu jkunu kkunsidrati “direttament responsabbli”. Madankollu, il-kwistjoni dwar jekk id-destinatarja tal-merkanzija tistax tkun ikkunsidrata bħala persuna direttament responsabbli skont l‑Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR hija b’mod speċifiku l-għan tad‑domandi 3 u 4. Għalhekk jiena nikkunsidra li huwa xieraq li tiġi eżaminata dik il-kwistjoni, jiġifieri, id-determinazzjoni tal-“persuna jew persuni direttament responsabbli”, fir-risposta konġunta għal dawk id‑domandi.

2. Evalwazzjoni tat-tieni domanda

35. Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju staqsiet dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 457(2) tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni, moqri flimkien mal-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR. Hija tixtieq tkun taf jekk f’sitwazzjoni bħal dik f’din il-kawża, l‑awtoritajiet doganali talbux il-ħlas “safejn ikun possibbli” mill-persuni direttament responsabbli. Għalhekk essenzjalment, dik il-qorti trid tiżgura jekk ir-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR kinux issodisfatti. Skont dik id-dispożizzjoni “l-awtoritàjiet kompetenti, sakemm ikun possibbli, għandhom jeħtieġu l-pagament mingħand il-persuna jew persuni direttament responsabbli qabel ma jippretendu l-pagament mingħand l‑assoċjazzjoni garanti” ( 12 ).

36. La l-Kodiċi Doganali u lanqas ir-Regolament tal‑Implementazzjoni ma jinkludu regoli speċifiċi dwar l-implementazzjoni tal-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR. Ma humiex previsti miżuri konkreti adottati sabiex jitolbu ħlas mill-persuna(i) direttament responsabbli qabel ma jintalab il-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti. Id‑dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tirreferi għall-obbligi tal‑assoċjazzjonijiet garanti taħt is-sistema ta’ transit TIR hija l-Artikolu 457 tar-Regolament ta’ Implementazzjoni. Dik id-dispożizzjoni tistabbilixxi biss fil-paragrafu (1) tagħha li meta titwettaq operazzjoni TIR fit‑territorju doganali tal-Unjoni, kwalunkwe assoċjazzjoni garanti stabbilita fih tista’ ssir responsabbli għall-ammont iggarantit tad-dejn doganali fir‑rigward tal-merkanzija kkonċernata sal-limitu stabbilit.

37. Għalhekk, id-domanda tirrigwarda essenzjalment jekk l‑Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR innifsu jeħtieġx li l-awtoritajiet kompetenti jressqu (biss) talba għal ħlas kontra l-persuna(i) direttament responsabbli jew jekk jeħtieġx ukoll li jittieħdu l-miżuri ta’ infurzar possibbli (l-oħra kollha) kontra dawk il-persuni qabel ma jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti.

38. L-opinjonijiet tal-partijiet ma jaqblux f’dan ir-rigward. AEBTRI tissottometti li huwa neċessarju li jkunu eżawriti l-miżuri ta’ rkupru kollha possibbli fir-rigward tal-persuni direttament responsabbli qabel ma jduru fuq l-assoċjazzjoni garanti. Il-Gvern Bulgaru u d-Direttur tal‑uffiċċju doganali Burgas sostnew li, f’din il-kawża, l-awtoritajiet kompetenti għamlu dak kollu possibbli sabiex jiksbu ħlas mid-detentriċi tal-carnet TIR. Waqt is-seduta, il-Kummissjoni kkonfermat li fl-opinjoni tagħha, miżuri ta’ infurzar kontra l-persuna(i) direttament responsabbli ma humiex meħtieġa mill-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR.

39. Naqbel mal-opinjonijiet espressi mill-Kummissjoni, mill-Gvern Bulgaru u mill-uffiċċju doganali Burgas. Fl-opinjoni tiegħi, qari litterali, kuntestwali kif ukoll tal-għan tal-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR iwassal għall-konklużjoni li l-awtoritajiet kompetenti huma obbligati biss illi jitolbu l-ħlas (jinnotifikaw u jitolbu). Ma huwiex meħtieġ li dawn ikunu eżawrew il-possibbiltajiet kollha tal-irkupru permezz ta’ miżuri ta’ infurzar sabiex ikunu jistgħu jitolbu ħlas mill-assoċjazzjoni garanti.

40. Fir-rigward tat-test ta’ dik id-dispożizzjoni, l-Artikolu 8(7) tal‑Konvenzjoni TIR jistabbilixxi biss l-obbligu li jintalab ħlas mingħand il‑persuni direttament responsabbli ( 13 ).

41. In-noti ta’ spjegazzjoni adottati għall-interpretazzjoni tal-Konvenzjoni TIR jipprovdu gwida iktar espliċita f’dan ir-rigward ( 14 ). In-nota ta’ spjega tal-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR tirreferi b’mod speċifiku għal “miżuri li għandhom jittieħdu mill-awtoritajiet kompetenti sabiex jeħtieġu pagament mingħand il-persuna jew il-persuni direttament responsabbli għandhom jinkludu mill-inqas in-notifika tan-nuqqas tat-twettiq tal‑operazzjoni TIR u/jew trażmissjoni tal-pretensjoni għal pagament lid-detentur tal‑Carnet TIR” ( 15 ).

42. Għalhekk, in-nota ta’ spjegazzjoni tirreferi biss għan-notifika ta’ nuqqas ta’ twettiq tal-operazzjoni u għall-pretensjoni għal pagament bħala l-miżuri sabiex jintalab il-ħlas. Tagħmilha ċara li l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ rkupru furzat ma hijiex neċessarja sabiex l-awtoritajiet kompetenti jkunu jistgħu jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti taħt l-Artikolu 8(1) u (7) tal‑Konvenzjoni TIR.

43. Għalhekk, il-fatt li rekwiżit li jkunu eżawriti l-proċeduri ta’ infurzar ma jirriżultax mill-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR, joħroġ b’mod ċar mit-test, kif sostnut min-nota ta’ spjegazzjoni ta’ dik id‑dispożizzjoni. Jekk il-ħlas ma jsirx fit-terminu stabbilit fit-talba għall‑ħlas, ir-rekwiżit li “jintalab ħlas”, ikun fil-fehma tiegħi ssodisfatt.

44. Argumenti sistematiċi jsostnu wkoll l-ewwel qari. L-ewwel nett, għandu jiġi enfasizzat li l-Artikolu 8(1) tal-Konvenzjoni TIR jiddefinixxi n-natura tar-responsabbiltà tal-assoċjazzjoni garanti bħala flimkien u in solidum. Din it-tip ta’ responsabbiltà ġeneralment tfisser ( 16 ) li kull debitur huwa responsabbli għall-ammont kollu tad-debitu u li l‑kreditur huwa liberu, fil-prinċipju, li jitlob il-ħlas mingħand kwalunkwe debitur wieħed jew iktar, fuq għażla tiegħu ( 17 ).

45. Minn din il-perspettiva, ir-rekwiżit stabbilit fl-Artikolu 8(7) jikkostitwixxi obbligu li huwa kundizzjoni minn qabel sabiex tkun attivata din ir-responsabbiltà, imposta mill-Konvenzjoni TIR. L‑awtoritajiet għandhom jagħmlu sforz sabiex l-ewwel jitolbu l-ħlas mill‑persuna(i) direttament responsabbli. Madankollu, ladarba dak ir-rekwiżit proċedurali tan-notifika u li jintalab il-ħlas mill-persuna(i) direttament responsabbli tal-Artikolu 8(7) ikun issodisfatt, ir-responsabbiltà flimkien u in solidum tal-assoċjazzjoni garanti tieħu effett, u l-awtoritajiet nazzjonali jistgħu jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti.

46. It-tieni nett, ir-rekwiżit stabbilit mill-Artikolu 8(7) tal‑Konvenzjoni TIR għandu jinqara wkoll flimkien mal-limitazzjonijiet ratione temporis stabbiliti fl-Artikolu 11 ta’ dik il-konvenzjoni. B’mod partikolari, skont l-Artikolu 11(2) tal-Konvenzjoni TIR, it-talba għall‑ħlas għandha ssir lill-assoċjazzjoni garanti mhux qabel tliet xhur min‑notifika tan-nuqqas ta’ twettiq, iżda mhux iktar tard minn sentejn mill‑istess data ( 18 ). Huwa diffiċli li l-awtoritajiet kompetenti jżommu ma’ dawn it-termini, u qabel ma jiskadu jużaw l-miżuri ta’ infurzar kollha kontra d-debitur(i) dirett(i).

47. Fl-aħħar nett, irid jitfakkar li l-għan tal-Konvenzjoni TIR huwa li tiffaċilita t-trasport internazzjonali tal-merkanzija. Hija tipprovdi li tali merkanzija ma għandhiex tkun suġġetta għall-ħlas jew depożitu ta’ dazji ta’ importazzjoni jew esportazzjoni fl-uffiċċji doganali li qegħdin matul ir-rotta (Artikolu 4). Din il-faċilità hija possibbli minħabba l-fatt li operazzjonijiet ta’ tranżitu huma koperti minn waħda mill‑assoċjazzjonijiet garanti nazzjonali, li huma konnessi mal-katina ta’ garanzija amministrata mill-Unjoni Internazzjonali ta’ Trasport bit‑Toroq, sostnuta minn kumpanniji ta’ assigurazzjoni internazzjonali ( 19 ). Fi kliem ieħor, hemm ekwilibriju: Stat Membru individwali li qiegħed matul ir-rotta ma għadux iwettaq sorveljanza indipendenti jew jimponi dazji. Għall-kuntrarju, l-assoċjazzjonijiet garanti jassumu responsabbiltà għad‑detenturi ta’ carnet TIR li ma humiex residenti fl-Istat li jitlob il‑ħlas, li kontra tagħhom l-irkupru tad-dejn mhux dejjem jista’ jkun ta’ success.

48. Dan l-għan prinċipali (u dan l-ekwilibriju) tal-Konvenzjoni TIR jitqiegħed f’riskju jekk li “jintalab il-ħlas” tal-Artikolu 8(7) tal‑Konvenzjoni TIR jinftiehem bħala obbligu ta’ miżuri ta’ infurzar sħaħ kontra d-debituri kollha li Stat Membru jista’ juża f’kull każ. Tista’ ssir imbagħad mistoqsija goffa u mhux diplomatika: f’dak il-każ, għaliex hemm bżonn tal-Konvenzjoni TIR?

49. F’din il-kawża, u suġġett għall-istħarriġ tal-qorti nazzjonali, kien ikkontestat li l-iskadenzi preskritti mill-Artikolu 11(1) u (2) tal-Konvenzjoni TIR kienu osservati mill-awtoritajiet kompetenti. Notifika ta’ nuqqas ta’ twettiq tal-operazzjoni TIR saret lil Sargut OOD u anki lil AEBTRI. Il-ħlas kien mitlub minn Sargut OOD permezz ta’ deċiżjoni ta’ irkupru li, wara appell ġudizzjarju, saret eżekuttiva. Barra minn hekk, proċeduri eżekuttivi saru wkoll kontra Sargut OOD. Wara n-nuqqas ta’ success ta’ dawn il-proċeduri, il-ħlas kien mitlub minn AEBTRI.

50. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena naqbel mas-sottomissjonijiet tal‑Kummissjoni, tad-Direttur tal-uffiċċju doganali Burgas u tal-Gvern Bulgaru li f’din il-kawża, l-awtoritajiet Bulgari ssodisfaw debitament ir-rekwiżit tal‑Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR.

51. Mill-perspettiva tiegħi, dawn marru wkoll lil hinn minn dak li huwa strettament neċessarju skont l-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR: kif jidher mill-argument f’din is-sezzjoni, li jinbdew proċeduri eżekuttivi kontra detentur ta’ carnet TIR qabel ma jintalab il-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti ma huwiex rekwiżit tal-Konvenzjoni TIR. Hija possibbiltà li tibqa’ fid-diskrezzjoni tal-awtoritajiet tal-Istat Membru fid-dawl tas‑sitwazzjoni fattwali tal-każ individwali. Jista’ jkun iġġustifikat ferm f’xi każijiet; jista’ jkun kompletament inutli f’oħrajn. Kollox jiddependi fuq jekk hemmx assi li jistgħu jkunu maqbuda fi proċeduri eżekuttivi potenzjali.

52. Għalhekk jiena nipproponi li r-risposta għat-tieni domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju għandha tkun li: l-Artikolu 457(2) tar‑Regolament ta’ Implementazzjoni, moqri flimkien mal-Artikolu 8(7) tal‑Konvenzjoni TIR, għandu jkun interpretat fis-sens li l-awtoritajiet doganali kompetenti jistgħu jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti meta, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali, huma jkunu talbu l‑ħlas b’talba għall-ħlas mingħand id-detentur tal-carnet TIR bħala l‑persuna direttament responsabbli.

C. It-tielet u r-raba’ domandi id-destinatarju bħala persuna direttament responsabbli

53. Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-pożizzjoni tad-destinatarju tal-merkanzija f’każ li dan ikun akkwista jew żamm l-oġġett li kien ittrasportat taħt carnet TIR, fejn ma jkunx stabbilit li dak l-oġġett kien sottomess u ddikjarat mal-uffiċċju doganali tad-dħul. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar jekk id‑destinatarju jistax, f’dawn iċ-ċirkustanzi, ikun ikkunsidrat bħala persuna li kienet taf li dak l-oġġett tneħħa mis-sorveljanza doganali, u jkun irrikonoxxut bħala responsabbli flimkien u in solidum fis-sens tat-tielet inċiż tal-Artikolu 203(3), moqri flimkien mal-Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali.

54. Permezz tar-raba’ domanda l-qorti tar-rinviju trid tkun taf, essenzjalment, jekk in-nuqqas tal-amministrazzjoni doganali li jitolbu ħlas mingħand dak id-destinatarju, jipprekludix ir-responsabbiltà taħt l‑Artikolu 457(2) tar-Regolament ta’ Implementazzjoni tal-assoċjazzjoni garanti skont l-Artikolu 1(q) tal-Konvenzjoni TIR.

55. Fil-fehma tiegħi, dawn iż-żewġ domandi għandhom jiġu eżaminati flimkien. It-tnejn jirrigwardaw il-possibbiltà li d-destinatarju tal‑merkanzija jkun ikkunsidrat bħala “persuna direttament responsabbli” taħt l-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR.

56. Ser nagħti din ir-risposta konġunta f’din il-parti ta’ dawn il‑konklużjonijiet fi tliet stadji. L-ewwel, ser niddefinixxi r-relazzjoni bejn l-Artikoli 8(1) u 8(7) tal-Konvenzjoni TIR (1). It-tieni, ser nanalizza l‑kwistjoni dwar jekk, skont l-Artikolu 203 tal-Kodiċi Doganali, destinatarju tal-merkanzija jistax ikun ikkunsidrat bħala debitur doganali fil-kuntest tas-sistema TIR għall-finijiet tad-determinazzjoni tal‑persuna/i direttament responsabbli li għalihom jirreferi l-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR (2). It-tielet, ser neżamina l-effetti li s-sistema ta’ responsabbiltà flimkien u in solidum stabbilita bl-Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali għandha fuq il-kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 8(7) tal‑Konvenzjoni TIR (3).

1. L-Artikolu 8(1) u (7) tal-Konvenzjoni TIR

57. L-Artikolu 8(1) tal-Konvenzjoni TIR jistabbilixxi l-qafas ta’ riferiment primarju għall-obbligi tal-assoċjazzjonijiet garanti: dawn responsabbli flimkien u in solidum mal-persuni li huma obbligati jħallsu dazji u taxxi ta’ importazzjoni jew esportazzjoni u interessi moratorji.

58. Kif diġà semmejt ( 20 ), responsabbiltà flimkien u in solidum tfisser li kull debitur ikun responsabbli għall-ammont kollu tad-dejn. Il-kreditur huwa liberu, bħala regola, li jitlob ħlas minn kwalunkwe wieħed minnhom, skont l-għażla tiegħu.

59. L-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR hija dispożizzjoni li proċeduralment tillimita kemmxejn dik l-għażla, iżda mingħajr ma tbiddel in-natura ta’ dik ir-responsabbiltà. Dik id-dispożizzjoni tistabilixxi kundizzjoni fil-kuntest partikolari tal-Konvenzjoni TIR sabiex l-awtoritajiet tal-Istat kontraenti kkonċernat ikunu jistgħu jibdew ir-responsabbiltà tal-assoċjazzjoni garanti: huwa neċessarju li l-ewwel jitolbu l-ħlas mill-persuna(i) direttament responsabbli.

60. Min huma l-“persuna jew persuni direttament responsabbli” skont l-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR?

61. Il-Gvern Bulgaru u d-Direttur tal-uffiċċju doganali Burgas issottomettew li skont il-Konvenzjoni TIR, l-ebda persuna oħra ħlief id‑detentur tal-carnet TIR ma tista’ tkun ikkunsidrata bħala “direttament responsabbli”. B’mod partikolari, dawn jargumentaw li l-Konvenzjoni TIR ma tinkludi ebda obbligu fir-rigward tad-destinatarju tal-merkanzija.

62. Jiena ma naqbilx.

63. Minn naħa, huwa minnu li l-Artikolu 8(7) jibqa’ sieket dwar id‑determinazzjoni tal-persuna(i) direttament responsabbli. Il-gwida ta’ interpretazzjoni tan-nota ta’ spjegazzjoni ta-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR ma toffri ebda kjarifika dwar dan il-punt. Fil-fatt, in-nota ta’ spjegazzjoni ssemmi espressament biss id-detentur tal-carnet TIR bħala l-persuna li lilha għandhom ikunu indirizzati l-miżuri minimi li jistgħu jittieħdu.

64. Madankollu, fil-fehma tiegħi, dan ma jistax jinftiehem bħala li jeskludi kull debitur potenzjali ieħor. Il-fatt li jissemma b’mod espliċitu d-detentur tal-carnet TIR jista’ jinftiehem ukoll bħala sempliċi indikazzjoni li prima facie, fil-maġġor parti tal-każijiet, id-debitur prinċipali jkun id-detentur tal-carnet TIR. Fil-fatt, skont l-Artikolu 1(o) tal-Konvenzjoni TIR id-detentur tal-carnet TIR huwa ddefinit bħala l‑persuna “responsabbli mill-preżentazzjoni tal-vettura tat-triq, tal‑kombinazzjoni tal-vetturi jew tal-kontejner flimkien mat-tagħbija u mal‑Carnet TIR relatat magħha fl-uffiċċju doganali ta’ tluq, fl-uffiċċju doganali en route u fl-uffiċċju doganali ta’ destinazzjoni u għall-osservanza xierqa tad-dispożizzjonijiet rilevanti l-oħra tal-Konvenzjoni”. Id-detentur tal-carnet TIR huwa responsabbli sabiex jippreżenta l‑merkanzija lid-dwana wara tranżitu fl-uffiċċju doganali tad‑dħul.

65. Min-naħa l-oħra, dak li forsi huwa iktar importanti mill-fatt li jissemma espressament id-detentur tal-carnet TIR waħdu, huwa il-fatt li l-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR tirreferi b’mod ċar għal “persuna jew persuni direttament responsabbli”. L-użu tal-plural fit-test u anki fin‑nota ta’ spjegazzjoni jindika b’mod ċar li jista’ jkun hemm iktar minn persuna waħda li hija direttament responsabbli. Għalhekk huwa evidenti li l-leġiżlaturi pprevedew il-possibbiltà li jista’ jkun hemm iktar debituri mid-detentur tal-carnet TIR waħdu.

66. Għalhekk jista’ jiġi konkluż li l-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR tħalli miftuħ min jistgħu jkunu l-persuna(i) direttament responsabbli. Għalhekk dawn għandhom ikunu ddeterminati skont ir‑regoli nazzjonali tal-partijiet kontraenti.

2. Id-determinazzjoni ta’ debituri skont l-Artikolu 203 tal-Kodiċi Doganali

67. Fil-kuntest legali tal-Unjoni, id-determinazzjoni ta’ debituri hija pprovduta b’mod eżawrjenti fil-Kodiċi Doganali ( 21 ). L-Artikolu 203 tal‑Kodiċi Doganali jistabbilixxi l-każijiet ta’ dejn doganali li jirriżulta minn importazzjoni permezz ta’ tneħħija kontra l-liġi mis-sorveljanza doganali ta’ merkanzija suġġetta għal dazji fuq l-importazzjoni ( 22 ). L‑Artikolu 203(3) tal-Kodiċi Doganali jelenka d-debituri tad-dejn doganali fuq importazzjoni b’mod kemmxejn wiesa’ ( 23 ). Flimkien mal-persuna li neħħiet il-merkanzija mis-sorveljanza doganali, din id-dispożizzjoni telenka wkoll il-persuna li akkwistat il-merkanzija inkwistjoni bħala “debitur”.

68. Fir-rigward ta’ dawk li akkwistaw il-merkanzija inkwistjoni, jiġifieri d-destinatarji tal-merkanzija, il-klassifikazzjoni tagħhom bħala debituri tiddependi madankollu fuq is-sodisfazzjon ta’ kundizzjoni suġġettiva: da[w]n “kien[u] [j]af[u] jew raġonevolment kellh[om] [i]kun[u] [j]af[u] fil-ħin li akkwista[w] jew irċev[ew] il-merkanziji li kienu tneħħew minn taħt is-sorveljanza doganali”. Għalhekk, l‑Artikolu 203(3) tal-Kodiċi Doganali jistabbilixxi distinzjoni: il-persuna li neħħiet il-merkanzija mis-sorveljanza doganali hija responsabbli mingħajr ebda kundizzjoni għad-dejn, iżda l-persuna li akkwistat il‑merkanzija inkwistjoni ssir debitriċi biss jekk tissodisfa l-kundizzjoni suġġettiva hawn fuq imsemmija ( 24 ).

69. Fit-tielet domanda preliminari tagħha, il-qorti nazzjonali tirreferi għas-sitwazzjoni li fiha d-destinatarju li akkwista jew żamm l-oġġett, kien jaf li dak l-oġġett kien ittrasportat taħt carnet TIR, u meta ma kienx stabbilit li l-oġġett kien sottomess u iddikjarat mal-uffiċċju doganali tad‑dħul.

70. Fil-fehma tiegħi, tali sitwazzjoni tista’ tissodisfa l-kundizzjoni suġġettiva stabbilita mit-tielet inċiż tal-Artikolu 203(3) tal-Kodiċi Doganali, jekk jiġi stabbilit li dak id-destinatarju kien jaf, jew fiċ‑ċirkustanzi partikolari tal-każ, kellu jkun jaf li l-merkanzija inkwistjoni kienet tneħħiet mis-sorveljanza doganali. Id-determinazzjoni ta’ dawn l‑elementi tibqa’ fil-kompetenza tal-qorti nazzjonali, peress li tirrigwarda kunsiderazzjonijiet ta’ natura fattwali ( 25 ).

71. Għandu jitfakkar li f’dan ir-rigward il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-formulazzjoni “raġonevolment kellha tkun taf” (fl-Artikolu 202(3) tal-Kodiċi Doganali) “tirreferi għall-imġiba ta’ operatur kawt u diliġenti” ( 26 ). Għalhekk hija l-qorti nazzjonali, li fl-evalwazzjoni globali taċ-ċirkustanzi tal-każ, inkluż l-informazzjoni disponibbli lill-operatur, għandha tiżgura jekk id-destinatarju kellux ikun jaf bl-obbligi doganali, u jekk f’dak il-każ, ħax il-passi kollha raġonevolment mistennija minnu sabiex jiżgura li l-merkanzija ma tneħħietx mis-sorveljanza doganali ( 27 ).

72. Fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża, li tirrigwarda t-tneħħija ta’ merkanzija mis-sorveljanza doganali, id-destinatarju jista’ jkun ikkunsidrat bħala debitur jekk il-kundizzjoni suġġettiva fuq imsemmija tkun issodisfatta. Din il-konklużjoni hija valida wkoll għall-finijiet tas‑sistema TIR. Fil-fatt, id-dispożizzjonijiet ġenerali li jirrigwardaw dejn doganali japplikaw għal sistemi ta’ tranżitu ( 28 ).

73. Fil-qosor, id-destinatarju tal-merkanzija li jissodisfa l-kundizzjoni suġġettiva tal-Artikolu 203(3) tal-Kodiċi Doganali jista’ jkun ikkunsidrat bħala persuna direttament responsabbli skont l-Artikolu 8(7) tal‑Konvenzjoni TIR. Madankollu, fil-fehma tiegħi, il-kwistjoni rilevanti f’din il-kawża hija waħda differenti, jiġifieri jekk nuqqas li jintalab ħlas mid-destinatarju li eventwalment jirriżulta li huwa debitur skont il-Kodiċi Doganali, jistax jipprekludi l-possibbiltà li jintalab ħlas mill‑assoċjazzjoni garanti. Issa ser nindirizza din il-kwistjoni.

3. Fuq l-effetti tar-responsabbiltà flimkien u in solidum (Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali)

74. X’inhuma l-implikazzjonijiet tal-Artikoli 203 u 213 tal-Kodiċi Doganali fid-determinazzjoni ta’ jekk ir-rekwiżit tal-Artikolu 8(7) tal‑Konvenzjoni TIR kienx issodisfatt?

75. Skont l-Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali meta diversi persuni jkunu responsabbli għall-ħlas ta’ dejn doganali wieħed, dawn għandhom ikunu responsabbli solidalment u separatament għal dak id-dejn.

76. Il-Kummissjoni ssostni li sabiex tibda r-responsabbiltà tal‑assoċjazzjoni garanti taħt l-Artikolu 8(1) tal-Konvenzjoni TIR, ir‑rekwiżit proċedurali ta’ notifika u trażmissjoni tat-talba skont l‑Artikolu 8(7) ta’ dik il-konvenzjoni lill-persuna(i) direttament responsabbli jista’ jinkludi t-trażmissjoni lill-persuna(i) responsabbli skont l-Artikolu 203 tal-Kodiċi Doganali. Il-Kummissjoni tikkonkludi li f’dak il-każ, l-awtoritajiet Bulgari ma kinux obbligati li l-ewwel jitolbu l-ħlas mid-destinatarju għaliex ma kellhomx prova jew konferma mill‑awtoritajiet Rumeni fir-rigward tal-istatus tad-destinatarju bħala debitur tad-dejn doganali. Madankollu, li kieku tali dokument kien diġà disponibbli għall-awtoritajiet doganali Bulgari meta stabbilixxew l‑eżistenza tad-dejn doganali fl-2009, allura dawk l-awtoritajiet kien ikollhom l-obbligu li jivverifikaw jekk kienx possibbli li jiksbu l-ħlas tad‑dejn mid-destinatarju.

77. Il-qari propost mill-Kummissjoni ifisser effettivament li, sabiex ir‑rekwiżit skont l-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR ikun issodisfatt, l‑awtoritajiet nazzjonali jkollhom jitolbu l-ħlas mingħand kull debitur skont l-Artikolu 203 tal-Kodiċi Doganali, qabel ma jkunu jistgħu jduru fuq l-assoċjazzjoni garanti.

78. Mingħajr ma nikkontesta l-fatt li l-Artikoli 203 u 213 tal-Kodiċi Doganali japplikaw fid-dritt tal-Unjoni sabiex jiġu ddeterminati l‑“persuni jew persuna direttament responsabbli”, jiena ma naqbilx mal‑interpretazzjoni tal-Kummissjoni tal-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR.

79. L-ewwel u qabel kollox, dik l-interpretazzjoni tirriżulta fl‑inklużjoni ta’ rekwiżiti addizzjonali li ma jirriżultawx mill-formulazzjoni tal-Konvenzjoni TIR. Għandha l-effett li ddaħħal l-Artikolu 203(3) tal‑Kodiċi Doganali fl-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR. Hija toħloq lista ta’ debituri, li kollha għandhom jiġu indirizzati qabel l-awtoritajiet kompetenti jkunu jistgħu jduru fuq l-assoċjazzjoni garanti.

80. It-tieni u b’mod iktar fundamentali, tali interpretazzjoni tbiddel kompletament in-natura tar-responsabbiltà tal-assoċjazzjonijiet garanti, stabbilita fl-Artikolu 8(1) tal-Konvenzjoni TIR. L-interpretazzjoni proposta mill-Kummissjoni ddawwar ir-responsabbiltà flimkien u in solidum tal-assoċjazzjoni garanti f’tip ta’ responsabbiltà kkundizzjonata u sussidjarja li jista’ jkollha effett jekk u sempliċement jekk l‑awtoritajiet nazzjonali jkunu talbu ħlas mid-debituri potenzjali kollha skont l-Artikolu 203(3). Hija tinjora wkoll il-fatt li r-regola ta’ responsabbiltà flimkien u in solidum teħtieġ li l-assoċjazzjonijiet jistgħu jitolbu kumpens permezz ta’ azzjoni ċivili kontra d-debituri l-oħra.

81. It-tielet, tali interpretazzjoni ċertament ma taqbilx mal-għan tal-Konvenzjoni TIR, li għandha l-għan li tiffaċilita t‑trasport internazzjonali tal-merkanzija abbażi ta’ trade-off: Stati kontraenti jaqblu li ma jitolbux ħlas jew depożitu ta’ dazji u taxxi ta’ importazzjoni jew esportazzjoni fl-uffiċċju doganali en route, abbażi ta’ sistema ta’ garanzija permezz ta’ assoċjazzjonijiet garanti. L‑interpretazzjoni mogħtija mill-Kummissjoni tillimita kunsiderevolment l-effettività tas-sistema ta’ garanzija stabbilita mill-Konvenzjoni TIR ( 29 ).

82. Fl-aħħar nett, fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni nnifsu, dik l‑interpretazzjoni tmur ukoll kontra l-għanijiet tad-definizzjoni wiesgħa ta’ “debitur” skont l-Artikolu 203(3) tal-Kodiċi Doganali u tas-sistema ta’ responsabbiltà flimkien u in solidum stabbilita fl-Artikolu 213 ta’ dak il‑kodiċi. L-għan tal-Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali huwa preċiżament li jinkiseb l-irkupru effettiv tad-debitu doganali. Huwa jikkostitwixxi “strument legali supplementari għad-dispożizzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali bil-għan li jsaħħu l-effettività tal-azzjoni tagħhom fil-qasam tal-irkupru tad-dejn doganali” ( 30 ).

83. Madankollu, fl-interpretazzjoni proposta mill-Kummissjoni, il-fatt li fl-Artikolu 203(3) tal-Kodiċi Doganali huma inklużi firxa wiesgħa ta’ debituri potenzjali fil-fatt huwa ta’ preġudizzju għall-possibbiltajiet tal‑awtoritajiet nazzjonali li jiskattaw ir-responsabbiltà tal‑assoċjazzjoni garanti. Madankollu, id-Direttur tal-uffiċċju doganali Burgas diġà fakkar ġustament, li l-awtoritajiet nazzjonali għandhom l‑obbligu li jieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jipproteġu r-riżorsi tal‑Unjoni ( 31 ).

84. Għalhekk, sabiex jiġi ssodisfatt ir-rekwiżit tal-Artikolu 8(7) tal‑Konvenzjoni TIR bħala kundizzjoni li tiskatta r-responsabbiltà flimkien u in solidum tal-assoċjazzjonijiet skont l-Artikolu 8(1) ta’ dik il‑konvenzjoni, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom l-obbligu li jitolbu ħlas mill-persuna(i) direttament responsabbli. Madankollu, l‑assoċjazzjoni garanti tibqa’ responsabbli flimkien u in solidum mal‑persuni li mingħandhom huwa dovut il-ħlas skont l-Artikolu 8(1) tal‑Konvenzjoni TIR. Dawk il-persuni stess, skont l-Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali, huma wkoll responsabbli flimkien u in solidum bejniethom.

85. Loġikament, l-għaqda ta’ żewġ settijiet ta’ responsabbiltà flimkien u in solidum tfisser li fl-aħħar mill-aħħar ikun hemm sett wieħed ta’ responsabbiltà flimkien u in solidum, suġġett għar-rekwiżiti tal‑Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR. Imbagħad, it-twettiq prattiku ta’ din l-għaqda jfisser li taħt id-dritt tal-Unjoni, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom l-għażla li jitolbu dak il-ħlas mingħand wieħed mill-persuni li jista’ jkun identifikat bħala debitur (direttament responsabbli) skont id‑dispożizzjoni speċifika tal-Kodiċi Doganali. L-eżerċizzju ta’ dik l-għażla jkun ibbażat fuq iċ-ċirkustanzi ta’ każ attwali, fuq in-natura tal-partijiet, u anki fuq it-tip ta’ ksur jew irregolarità.

86. F’din il-kawża, anki jekk id-destinatarji fil-punt tad-dħul kienu magħrufa, l-awtoritajiet Bulgari ssodisfaw l-obbligu tagħhom skont l-Artikolu 8(7) billi talbu ħlas minn Sargut OOD, id-detentriċi tal-carnet TIR. L-awtoritajiet Bulgari kompetenti kienu ċertament mhux obbligati li jitolbu ħlas minn kull debitur possibbli li kien responsabbli in solidum skont l-Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali qabel ma jkunu jistgħu jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti. Għalhekk min-natura tal‑mekkaniżmu tar-responsabbiltà in solidum jirriżulta li l-awtoritajiet għandhom il-fakultà, iżda mhux l-obbligu, li jużaw ir-responsabbiltà tad‑debituri potenzjali differenti ( 32 ).

87. Għalhekk jiena nipproponi li r-risposta għat-tielet u r-raba’ domandi għandha tkun li: — L-Artikolu 457(2) tar-Regolament Nru 2454/93 moqri flimkien mal‑Artikolu 8(1) u (7) tal-Konvenzjoni TIR għandu jkun interpretat fis-sens li, qabel ma jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti, l-awtoritajiet kompetenti ma humiex obbligati jitolbu l-ħlas mill-persuni kollha li huma responsabbli in solidum skont l‑Artikolu 213 tal-Kodiċi Doganali, kif stabbilit mid-dispożizzjonijiet ta’ dak il-kodiċi. — Destinatarju, li akkwista jew żamm oġġett li kien jaf li kien ittrasportat taħt carnet TIR, fejn ma kienx stabbilit li dak l-oġġett kien sottomess u ddikjarat mal-uffiċċju doganali tad-destinazzjoni, jista’ jkun ikkunsidrat bħala “debitur” fis-sens tal-Artikolu 203(3) tal‑Kodiċi Doganali jekk kien jaf jew kellu jkun jaf li dak l-oġġett kien tneħħa mis-sorveljanza doganali, fatt li għandu jiġi vverifikat mill‑qorti nazzjonali. Madankollu, nuqqas li jitolbu ħlas mid‑destinatarju tal-merkanzija ma jipprekludix ir-responsabbiltà tal‑assoċjazzjoni garanti jekk l-awtoritajiet kompetenti jkunu għażlu li jitolbu l-ħlas minn persuna oħra direttament responsabbli skont l‑Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR.

V. Konklużjoni

88. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi lill‑Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi d-domandi preliminari magħmula mill-Varhoven administrativen sad (qorti suprema amministrattiva) kif ġej: - Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta l-Konvenzjoni Doganali fuq it-trasport internazzjonali ta’ oġġetti koperti taħt il-carnets TIR tal-14 ta’ Novembru 1975 (Konvenzjoni TIR). - L-Artikolu 457(2) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 2454/93, tat-2 ta’ Lulju 1993, li jiffissa d-dispożizzjonijiet għall-implementazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92 li jistabbilixxi il-Kodiċi Doganali Komunitarju, kif emendat l-aħħar mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1791/2006 tal-20 ta’ Novembru 2006, moqri flimkien mal-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR, għandu jkun interpretat fis-sens li l-awtoritajiet doganali kompetenti jistgħu jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti meta, f’ċirkustanzi bħal dawk ta’ din il-kawża, ikunu talbu l-ħlas permezz ta’ talba għall‑ħlas mingħand id-detentur tal-carnet TIR bħala l-persuna direttament responsabbli. - L-Artikolu 457(2) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 2454/93 moqri flimkien mal-Artikolu 8(1) u (7) tal‑Konvenzjoni TIR għandu jkun interpretat fis-sens li, qabel ma jitolbu l-ħlas mill-assoċjazzjoni garanti, l-awtoritajiet kompetenti ma humiex obbligati jitolbu l-ħlas mill-persuni kollha li huma responsabbli in solidum skont l-Artikolu 213 tar-Regolament tal‑Kunsill (KEE) Nru 2913/92, tat-12 ta’ Ottubru 1992, li jwaqqaf il‑Kodiċi Doganali tal-Komunità, kif stabbilit mid‑dispożizzjonijiet ta’ dak il-kodiċi. - Destinatarju, li akkwista jew żamm oġġett li kien jaf li kien ittrasportat taħt carnet TIR, fejn ma kienx stabbilit li dak l-oġġett kien sottomess u ddikjarat mal-uffiċċju doganali tad-destinazzjoni, jista’ jkun ikkunsidrat bħala “debitur” fis-sens tal-Artikolu 203(3) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92 jekk kien jaf jew kellu jkun jaf li dak l-oġġett kien tneħħa mis‑sorveljanza doganali, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti nazzjonali. Madankollu, nuqqas li jitolbu ħlas mid-destinatarju tal‑merkanzija ma jipprekludix ir-responsabbiltà tal-assoċjazzjoni garanti jekk l-awtoritajiet kompetenti jkunu għażlu li jitolbu l-ħlas minn persuna oħra direttament responsabbli skont l-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR.

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

( 2 ) Il-Konvenzjoni Doganali fuq it-trasport internazzjonali ta’ oġġetti taħt il‑carnets TIR (il-Konvenzjoni TIR) tal-14 ta’ Novembru 1975 (UNTS, vol. 1079, p. 89, vol. 1142, p. 413) ġiet approvata f’isem il-Komunità Ekonomika Ewropea permezz tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2112/78, tal-25 ta’ Lulju 1978 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 2, Vol. 1, p. 208) u daħlet fis-seħħ fl‑Unjoni Ewropea fl-20 ta’ Ġunju 1983. Reġgħet ġiet ippubblikata mid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2009/477/KE tat-28 ta’ Mejju 2009 (ĠU L 165, 2009, p. 1).

( 3 ) Ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92, tat-12 ta’ Ottubru 1992, li jwaqqaf il-Kodiċi Doganali tal-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 2, Vol. 4, p. 307), emendat l-aħħar bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1791/2006, tal-20 ta’ Novembru 2006 (ĠU L 352M, 2008,p. 629).

( 4 ) Ir-Regolament (KEE) Nru 2454/93, tat-2 ta’ Lulju 1993, li jiffissa d‑dispożizzjonijiet għall-implementazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92 li jistabbilixxi il-Kodiċi Doganali Komunitarju (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 2, Vol. 6, p. 3), emendat l-aħħar bir-Regolament tal‑Kummissjoni (KE) Nru 214/2007, tat-28 ta’ Frar 2007 (ĠU 2007, L 62, p. 6) (“Ir‑Regolament ta’ Implimentazzjoni”).

( 5 ) Fid-digriet tar-rinviju, il-qorti nazzjonali tinvoka l-Artikolu 455a tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni kif emendat bir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1192/2008, tas-17 ta’ Novembru 2008, (ĠU 2008, L 329, p. 1). Madankollu, kif ġustament innotat il-Kummissjoni waqt is-seduta, skont l-Artikolu 3 ta’ dak ir‑regolament, il-verżjoni l-ġdida tal-Artikolu 455 jibda japplika biss mill-1 ta’ Jannar 2009 u li l-Artikolu 455a jibda japplika biss mill-1 ta’ Lulju 2009. Fid-dawl tal-fatti ta’ din il-kawża u t-termini stabbiliti minn dawn id-dispożizzjonijiet, il‑verżjonijiet tal-Artikolu 455 u 455a applikabbli jikkorrispondu għal dawk kontenuti fir-Regolament Nru 2454/93, emendat l-aħħar bir-Regolament Nru 214/2007, li huwa ċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 6 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 2, Vol. 1, p. 208. Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2009/477 speċifikat li l-bażi legali tal-adeżjoni tal-Unjoni Ewropea f’din il-konvenzjoni internazzjonali kien it-Trattat li jistabbilixxi l‑Komunità Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 133 flimkien mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 300(3) tiegħu (illum l-Artikoli 207 u 218 TFUE).

( 7 ) Ara pereżempju, is-sentenza tal-4 ta’ Mejju 2010, TNT Express Nederland (C‑533/08, EU:C:2010:243, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 8 ) Ara pereżempju, is-sentenzi tat-23 ta’ Settembru 2003, BGL (C‑78/01, EU:C:2003:490); tal-14 ta’ Mejju 2009, Internationaal Verhuis- en Transportbedrijf Jan de Lely (C‑161/08, EU:C:2009:308); u tat-22 ta’ Diċembru 2010, ASTIC (C‑488/09, EU:C:2010:820).

( 9 ) Ara l-konklużjonijiet f’BGL (C‑78/01, EU:C:2003:14, punti 3 sa 14).

( 10 ) Ara f’dan is-sens, is-sentenzi tat-23 ta’ Settembru 2003, BGL (C‑78/01, EU:C:2003:490, punt 45); tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑105/02, EU:C:2006:637, punt 78); u tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C‑377/03, EU:C:2006:638, punt 84).

( 11 ) Ibid.

( 12 ) L-Artikolu 8(7) tal-Konvenzjoni TIR tħassar b’effett mit-13 ta’ Settembru 2012. Madankollu, is-sostituzzjoni tiegħu fil-forma tal-Artikolu 11(2) il-ġdid għandu kważi l-istess formulazzjoni: “fejn l‑ammonti msemmijin fl-Artikolu 8(1) u (2) iridu jitħallsu, l-awtoritajiet kompetenti, safejn ikun possibbli, jeżiġu l-ħlas mill-persuna jew persuni li huma responsabbli għal tali ħlas qabel ma jagħmlu talba kontra l-assoċjazzjoni garanti”. [Emenda lill‑Konvenzjoni Doganali dwar it-Trasport Internazzjonali ta’ oġġetti koperti mill‑carnets TIR (Konvenzjoni TIR, 1975) — Skont in-Notifika Depożitarja tal-NU C.N.326.2011.TREATIES-2 dawn l-emendi tal-Konvenzjoni TIR daħlu fis-seħħ fit‑13 ta’ Settembru 2012 għall-partijiet kontraenti kollha, ĠU L 244, 2012,, p. 1].

( 13 ) Bil-Franċiż, lingwa awtentika oħra tal-Konvenzjoni TIR, dik id-dispożizzjoni taqra: “les autorités compétentes doivent, dans la mesure du possible, en requérir le paiement de la (ou des) personne(s) directement redevables de ces sommes avant d’introduire une réclamation près l’association garante”.

( 14 ) L-Artikolu 43 tal-Konvenzjoni TIR jiddikjara li n-noti ta’ spjegazzjoni jinterpretaw id‑dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni u jiddeskrivu prattiċi rrakkomandati. L-Artikolu 51 jipprovdi wkoll li l-Annessi (inkluż l-Anness 6 li jinkludi n-noti ta’ spjegazzjoni) jifformaw parti integrali mill-Konvenzjoni.

( 15 ) Kif imsemmi iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 12, l-Artikolu 8(7) kien issostitwit bl-Artikolu l-ġdid 11(2). In-nota ta’ spjegazzjoni tal-Artikolu l-ġdid 11(2) tal‑Konvenzjoni taqra kif ġej: “l-isforzi kif ġew stabbiliti mill-awtoritajiet kompetenti sabiex iġiegħlu l-persuna jew il-persuni responsabbli għall-ħlas jinkludu, minn tal-inqas, azzjoni biex tintbagħat it-talba għall-ħlas lid-detentur tal-Carnet TIR, fl-indirizz tiegħu kif indikat fil-Carnet TIR, jew lill-persuna jew persuni responsabbli, jekk huma differenti, stabbiliti skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali. It-talba għall-ħlas lid-detentur tal-Carnet TIR tista’ tiġi kkumbinata man-notifika msemmija fil-paragrafu 1(a) ta’ dan l‑artikolu”.

( 16 ) Din ir-regola hija msejħa “in solidum” f’ċerti ġurisdizzjonijiet. Ara pereżempju, European Group on Tort Law, Principles of European Tort Law, li l-Artikolu 9:101(2) tiegħu jipprevedi li “fejn persuni jkunu responsabbli in solidum, il-vittma tista’ titlob kumpens sħiħ mingħand wieħed jew iktar minnhom, b’dan illi l-vittma ma tistax tiġbor iktar mill-ammont sħiħ ta’ danni sofferti minnha”. Definizzjoni simili tinsab f’C. von Bar, u al., Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law Draft Common Frame of Reference (DCFR), III.–4:102: Obbligi solidali, maqsuma u konġunti, “(1) Obbligu huwa solidali meta kull debitur ikun obbligat iwettaq l‑obbligu b’mod sħiħ u l-kreditur jista’ jitloq it-twettiq mingħand kwalunkwe wieħed minnhom sakemm jirċievi dak kollu dovut lilu”.

( 17 ) Ara f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Mejju 2017, Latvijas dzelzceļš (C-154/16, EU:C:2017:392, punt 85).

( 18 ) Jew fir-rigward ta’ tilwim li jsir l-oġġett ta’ proċeduri legali, fi żmien sena mid-data li fiha sentenza tal-qorti ssir eżekuttiva. Ara f’dan is-sens, is-sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (C‑312/04, EU:C:2006:643, punt 51).

( 19 ) Ara UNECE TIR Handbook, Tenth Revised Edition, ECE/TRANS/TIR/6/REV.10, New York u Geneva, 2013, p. 9 u 27 et seq.

( 20 ) Ara hawn fuq, punt 44 u n-noti ta’ qiegħ il-paġna 16 u 17.

( 21 ) Ara pereżempju, is-sentenza tas-17 ta’ Novembru 2011, Jestel (C‑454/10, EU:C:2011:752, punt 12 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 22 ) Dwar il-kunċett ta’ “tneħħija kontra l-liġi” ara pereżempju, is-sentenza tat-12 ta’ Ġunju 2014, SEK Zollagentur (C-75/13, EU:C:2014:1759, punt 28 u l‑ġurisprudenza ċċitata).

( 23 ) Ara b’analoġija, is-sentenzi tat-23 ta’ Settembru 2004, Spedition Ulustrans (C‑414/02, EU:C:2004:551, punti 25 u 31), tal-25 ta’ Jannar 2017, Ultra-Brag (C‑679/15, EU:C:2017:40, punt 25).

( 24 ) Ara, għal dan il-għan, is-sentenza tal-1 ta’ Frar 2001, D. Wandel (C‑66/99, EU:C:2001:69, punt 49), jew anki, b’analoġija, is-sentenza tat-23 ta’ Settembru 2004, Spedition Ulustrans (C-414/02, EU:C:2004:551, punt 27 et seq.).

( 25 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-17 ta’ Novembru 2011, Jestel (C‑454/10, EU:C:2011:752, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 26 ) Sentenza tas-17 ta’ Novembru 2011, Jestel (C‑454/10, EU:C:2011:752, punt 22).

( 27 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-17 ta’ Novembru 2011, Jestel (C-454/10, EU:C:2011:752, punti 23 sa 25).

( 28 ) Ara pereżempju, fir-rigward tas-sistema ta’ tranżitu tal-Komunità, is-sentenza tat-18 ta’ Mejju 2017, Latvijas dzelzceļš (C‑154/16, EU:C:2017:392, punt 91). Fir‑rigward tas-sistema TIR, ara pereżempju, is-sentenza tad-29 ta’ April 2010, Dansk Transport og Logistik (C‑230/08, EU:C:2010:231, punti 103 sa 107), jew tat-22 ta’ Diċembru 2010, ASTIC (C‑488/09, EU:C:2010:820, punti 25 u 26).

( 29 ) Ara wkoll iktar ’il fuq, il-punti 47 u 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 30 ) Ara s-sentenzi tas-17 ta’ Frar 2011, Berel et (C‑78/10, EU:C:2011:93, punt 48), u tat-18 ta’ Mejju 2017, Latvijas dzelzceļš (C‑154/16, EU:C:2017:392, punt 88).

( 31 ) Ara, b’mod ġenerali, fir-rigward tal-obbligi taħt is-sistema TIR, is-sentenzi tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il‑Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑105/02, EU:C:2006:637); tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il‑Kummissjoni vs Il-Belġju (C‑377/03, EU:C:2006:638); u tad-19 ta’ Marzu 2009, Il‑Kummissjoni vs L-Italja (C‑275/07, EU:C:2009:169).

( 32 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Mejju 2017, Latvijas dzelzceļš (C‑154/16, EU:C:2017:392, punt 89).