KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA

ippreżentati fit-12 ta’ Jannar 2016 ( 1 )

Kawżi C‑217/15 u C‑350/15

Massimo Orsi

[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Santa Maria Capua Vetere (qorti ta’ Santa Maria Capua Vetere, l-Italja)]

“Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea — Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi sanzjoni amministrattiva u sanzjoni kriminali għall-istess fatti, relatati mal-ommissjoni tal-ħlas tal-VAT — Ksur tal-prinċipju ne bis in idem”

Luciano Baldetti

[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Santa Maria Capua Vetere (qorti ta’ Santa Maria Capua Vetere, l-Italja)]

“Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea — Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi sanzjoni amministrattiva u sanzjoni kriminali għall-istess fatti, relatati mal-ommissjoni tal-ħlas tal-VAT — Ksur tal-prinċipju ne bis in idem”

1. F’liema kundizzjonijiet japplika l-prinċipju ne bis in idem meta l-liġijiet ta’ ċerti Stati jippermettu l-akkumulazzjoni tas-sanzjonijiet amministrattivi u dawk kriminali sabiex jiġu kkastigati l-ommissjonijiet tal-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud (iktar ’il quddiem, “VAT”) ta’ ammont kbir? Din, fil-qosor, hija l-problema li, għal darb’oħra, qiegħda taffaċċja l-Qorti tal-Ġustizzja.

2. Il-Qorti tal-Ġustizzja, permezz tas-sentenza tagħha tas-26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson, (iktar ’il quddiem, is-“sentenza Åkerberg Fransson”) ( 2 ), immarkat il-linja li kellhom isegwu l-qrati nazzjonali fuq id-dritt ta’ persuna li ma tiġix ipproċessata darbtejn għall-istess ksur tal-obbligu ta’ ħlas tal-VAT. Dan għamlitu billi inkorporat soluzzjonijiet żviluppati mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem “QEDB”), iżda r-risposta mogħtija f’din is-sentenza ħolqot diffikultajiet u tilwim bejn il-qrati f’xi Stati Membri, bħall-Italja.

3. Il-Qorti tal-Ġustizzja issa għandha l-opportunità li tissupplimenta l-ġurisprudenza tagħha dwar din il-kwistjoni, iktar u iktar wara s-sentenza reċenti tal-QEDB tal-15 ta’ Novembru 2016 ( 3 ). Minkejja dan, din ma hijiex l-okkażjoni l-iktar adegwata sabiex isir dan, peress li, fil-verità, ir-risposta għaż-żewġ talbiet għal deċiżjoni preliminari tiddependi mill-element tal-prinċipju ta’ ne bis in idem l-inqas problematiku, li huwa l-identità personali tal-persuni ssanzjonati.

I – Il-kuntest ġuridiku

A – Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali tal-1950 (iktar ’il-quddiem, il- “KEDB ”)

4. Il-Protokoll Nru 7 anness mal-KEDB, iffirmat fi Strasbourg fit-22 ta’ Novembru 1984 (iktar ’il quddiem, il-“Protokoll Nru 7”), jirregola fl-Artikolu 4 tiegħu id-“dritt li persuna ma tiġix ipproċessata jew ikkastigata darbtejn”, f’dawn it-termini: “1. Ħadd ma jista’ jkun ipproċessat jew jerġa’ jiġi kkastigat għal darb’oħra fi proċedimenti kriminali taħt il-ġurisdizzjoni ta’ l-Istess Stat għal xi reat li dwaru jkun diġà ġie finalment liberat jew misjub ħati skond il-liġi u l-proċedura penali ta’ dak l-Istat. 2. Id-disposizzjonijiet tal-paragrafu preċedenti ma għandhomx iżommu milli l-każ jerġa’ jinfetaħ skont il-liġi u l-proċedura penali tal-Istat inkwistjoni, jekk ikun hemm provi ta’ xi fatti ġodda jew li jkunu għadhom kif ġew żvelati, jew inkella jekk ikun ħemm xi vizzju fondamentali fil-proċedimenti ta’ qabel, li jista’ jkollhom effett fuq kif jiżvolġi l-każ. 3. Ebda deroga minn dan l-Artikolu ma għandha ssir taħt l-Artikolu 15 tal-Konvenzjoni.”

B – Id-Dritt tal-Unjoni Ewropea

5. L-Artikolu 50 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) jgħid: “L-ebda persuna ma tista’ terġa’ tkun ipproċessata jew ikkundannata għal reat li għalih tkun diġà instabet mhux ħatja jew ikkundannata fl-Unjoni b’sentenza li daħlet in ġudikat skond il-liġi.”

6. L-Artikolu 51 tal-Karta jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha: “1. Id-dispożizzjonijiet ta’ din il-Karta huma intiżi għall-istituzzjonijiet, għall-korpi u għall-aġenziji ta’ l-Unjoni fir-rispett tal-prinċipju ta’ sussidjarjetà u għall-Istati Membri wkoll biss meta jkunu qed jimplimentaw il-liġi ta’ l-Unjoni. Huma għandhom għaldaqstant jirrispettaw id-drittijiet, josservaw il-prinċipji u jippromwovu l-applikazzjoni tagħhom, skond il-kompetenzi rispettivi tagħhom u fir-rispett tal-limiti tal-kompetenzi ta’ l-Unjoni kif mogħtija lilha fit-Trattati. 2. Il-Karta ma testendix il-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi ta’ l-Unjoni lil hinn mill-kompetenzi ta’ l-Unjoni jew ma tistabbilixxi ebda setgħa jew kompitu ġdid għall-Unjoni, u ma timmodifikax il-kompetenzi u l-kompiti definiti fit-Trattati.”

C – Id-dritt Taljan

7. L-Artikolu 13(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 147, tat-18 ta’ Diċembru 1997, dwar ir-riforma tas-sanzjonijiet fiskali mhux kriminali fil-qasam tat-taxxi diretti, ta’ taxxa fuq il-valur miżjud u ta’ ġbir ta’ taxxa skont l-Artikolu 3(133)(q) tal-Liġi Nru 662 tat-23 ta’ Diċembru 1996, jipprovdi li: ( 4 ) “Min jevadi, totalment jew parzjalment, fil-limiti ta’ żmien regolamentarji, il-pagamenti bħala akkont, perijodiċi, ta’ ammonti pendenti jew bilanċ tat-taxxa li jirriżultaw mid-dikjarazzjoni, wara t-tnaqqis, f’dan il-każ, tal-ammonti tal-pagamenti perijodiċi jew akkont, anki jekk ma jkunux saru, għandu jkun suġġett għal sanzjoni amministrattiva ta’ ammont ekwivalenti għal 30 % ta’ kull ammont mhux imħallas, anki f’każ li, wara l-korrezzjoni tal-iżbalji materjali jew ta’ kalkolu misjuba matul il-verifika tad-dikjarazzjoni annwali, jirriżulta li l-ammont dovut huwa ogħla jew li t-tnaqqis applikabbli huwa iktar baxx. Għall-ħlas magħmul b’dewmien li ma jaqbiżx ħmistax-il jum, is-sanzjoni prevista fl-ewwel sentenza, minkejja d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 13(1) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 472, tat-18 ta’ Diċembru, 1997, għandha titnaqqas f’ammont daqs parti waħda minn ħmistax għal kull ġurnata ta’ dewmien. L-istess sanzjoni għandha tapplika fil-każijiet ta’ kalkolu tat-taxxa biż-żieda skont l-Artikoli 36a u 36b tad-Digriet Nru 600 tal-President tar-Repubblika, tad-29 ta’ Settembru 1973, u l-Artikolu 54a tad-Digriet Nru 633 tal-President tar-Repubblika, tas-26 ta’ Ottubru 1972” ( 5 ).

8. Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 74/2000, tal-10 ta’ Marzu 2000 ( 6 ), fuq ir-reati relatati mat-taxxi diretti u l-VAT, (iktar ’il quddiem, id-“Digriet Leġiżlattiv 74/2000”) fl-Artikolu 10b tiegħu jirregola l-“Evażjoni tal-ħlas tal-VAT”, kif ġej: “Id-dispożizzjoni tal-Artikolu 10a għandha tapplika fil-limiti previsti wkoll għal dawk li ma jħallsux it-taxxa fuq il-valur miżjud, li tirriżulta fid-dikjarazzjoni annwali, fil-limitu ta’ żmien regolatorju għall-ħlas bħala akkont li jikkorrispondi għall-perijodu taxxabbli suċċessiv”.

9. Skont l-Artikolu 10a tad-Digriet Leġiżlattiv:

“Il-persuna taxxabbli li sal-limitu ta’ żmien ipprovdut għas-sottomissjoni tad-dikjarazzjoni annwali bħala aġent tal-kontribwent ma tipprovdix it-taxxa f’ras il-għajn li tirriżulta miċ-ċertifikat maħruġ lill-aġenti, għal ammont ikbar minn EUR 50000 għal kull perijodu tat-taxxa, għandha tiġi ssanzjonata b’sentenza ta’ priġunerija minn sitt xhur sa sentejn.”

10. L-Artikoli 19 sa 21 tad-Digriet Leġiżlattiv 74/2000, li huma inklużi taħt l-intestatura “Relazzjonijiet mas-sistema dixxiplinarja amministrativa u bejn il-proċeduri”, jiddeterminaw, fil-qosor: a) li r-regola speċjali għandha tapplika biss meta l-istess fatt ikun issanzjonat minn dispożizzjoni tat-titolu II u minn dispożizzjoni li tipprovdi sanzjoni amministrattiva; b) li l-proċedura kriminali u l-proċedura amministrattiva huma pproċessati separatament, jiġifieri, ebda waħda minnhom ma għandha tiġi sospiża sakemm tiġi riżolta l-oħra; c) li l-awtorità kompetenti għandha tistabbilixxi s-sanzjonijiet amministrattivi relatati mal-ksur rigward it-taxxa suġġett ta’ reat kriminali; u d) li, madankollu, tali sanzjonijiet ma jistgħux jiġu infurzati, sakemm il-proċedura kriminali ma tiġix konkluża permezz ta’ arkivjar jew sentenza irrevokabbli ta’ liberazzjoni jew ħtija li teskludi r-rilevanza kriminali tal-azzjoni, u f’dan it-tieni każ it-terminu għall-ġbir għandu jibda jingħadd mid-data tal-komunikazzjoni tad-deċiżjoni ta’ liberazzjoni.

11. Wara d-dati ta’ twettiq tal-atti li wasslu għar-rinviji preżenti, il-leġiżlazzjoni Taljana ġiet emendata bid-Digriet Leġiżlattiv Nru 158, tal-24 ta’ Settembru 2015 ( 7 ) (iktar ’il quddiem, id-“Digriet Leġiżlattiv 158/2015”), li affettwa l-Artikoli 10a u 10b tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 74/2000 u introduċa raġuni oħra għall-esklużjoni tar-responsabbiltà kriminali permezz tal-Artikolu 13 il-ġdid tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 74/2000.

12. B’mod konformi mal-Artikolu 7 tad-Digriet Leġiżlattiv 158/2015, l-Artikolu 10a tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 74/2000 issa huwa fformulat kif ġej: “Min ma jħallasx taxxa f’ras il-għajn, fiż-żmien ipprovdut għas-sottomissjoni tad-dikjarazzjoni annwali tat-tnaqqis tat-taxxa li jirriżulta miċ-ċertifikat maħruġ lil dawk li jipprattikaw it-taxxi f’ras il-għajn, għal ammont ogħla minn mija u ħamsin elf Euro għal kull perijodu fiskali, għandu jiġi kkastigat b’sentenza ta’ priġunerija ta’ bejn sitt xhur u sentejn.”

13. Skont l-Artikolu 8 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 158/2015, l-Artikolu 10b tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 74/2000 biddel il-kontenut tiegħu, b’effett mit-22 ta’ Ottubru 2015: “Min ma jħallasx, fil-perijodu ta’ żmien ipprovdut għall-ħlas bħala akkont fuq il-perijodu fiskali li jmiss, it-taxxa fuq il-valur miżjud dovuta skont id-dikjarazzjoni annwali, għal ammont ikbar minn mitejn u ħamsin elf Euro għal kull perijodu fiskali, għandu jiġi kkastigat b’sentenza ta’ priġunerija ta’ bejn sitt xhur u sentejn.”

14. Skont l-Artikolu 7 tad-Digriet-Liġi Nru 269, tat-30 ta’ Settembru 2003 ( 8 ), dwar l-applikabbiltà tas-sanzjonijiet amministrattivi ta’ natura fiskali esklużivament għall-persuni ġuridiċi: “1. Is-sanzjonijiet amministrattivi relatati mal-obbligi fiskali speċifiċi ta’ kumpannija jew entità b’personalità ġuridika jikkorrispondu esklużivament lil dawn il-persuni ġuridiċi. 2. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 għandhom japplikaw għall-ksur li ma għadu ma ġiex ikkontestat jew li fir-rigward tiegħu għadha ma ġietx deċiża piena fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan id-Digriet. Fil-każijiet ikkontemplati f’dan l-artikolu japplikaw id-dispożizzjonijiet tad-Digriet Leġiżlattiv tat-18 ta’ Diċembru 1997, Nru 472, sakemm dawn ikunu kompatibbli.”

II – Il-kawżi nazzjonali u d-domandi preliminari

15. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrispondi żewġ domandi preliminari simili, tnejn minnhom magħmula mit-Tribunale di Santa Maria Capua Vetere (qorti ta’ Santa Maria Capua Vetere, l-Italja).

16. Il-Kawża C‑217/15 toriġina minn proċeduri kriminali miftuħa kontra Massimo Orsi, bħala r-rappreżentant legali tal-kumpannija Servizi Ambiente e Commercio s.r.l., minħabba nuqqas ta’ ħlas, fit-terminu preskritt, ta’ EUR 1014288.00 f’VAT li jappartjenu għall-perijodu tat-taxxa tal-2011.

17. Il-proċedura kriminali nbdiet permezz ta’ lment tal-Agenzia dell’Entrate (Aġenzija tat-Taxxa, l-Italja) quddiem il-Procura della Repubblica (Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku, l-Italja), fejn ġie sostnut li l-kumpannija li M. Orsi kien rappreżentant legali tagħha ma kinitx ħallset il-VAT, li kien reat kriminali skont l-Artikolu 10b, flimkien mal-Artikolu 10a tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 74/2000. F’din il-proċedura kriminali, M. Orsi appella kontra d-deċiżjoni li ordnat l-iffriżar preventiv tal-assi tiegħu.

18. Qabel il-bidu tal-proċedura kriminali, il-ksur fiskali kien ġie investigat mill-Awtorità fiskali Taljana li, minbarra l-ħlas tad-dejn ta’ M. Orsi, imponiet fuqu multa ekwivalenti għal 30 % tal-ammont tiegħu. Wara li ntemmu l-proċeduri, iż-żewġ partijiet laħqu ftehim li bħala riżultat tiegħu l-Uffiċċju tat-Taxxa rrinunzja għas-sanzjoni prevista u aċċetta li M. Orsi jħallas biss il-VAT, u l-proċedura ġiet konkluża b’mod definittiv, peress li ma ġietx ikkontestata.

19. F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale di Santa Maria Capua Vetere (qorti ta’ Santa Maria Capua Vetere, l-Italja) ddeċidiet li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti: “Fis-sens tal-Artikoli 4 [tal-Protokoll Nru 7 tal-KEDB] u 50 [tal-Karta], hija konformi mad-dritt [tal-Unjoni] d-dispożizzjoni tal-Artikolu 10b D. Lgs 74/00 sa fejn tippermetti li ssir evalwazzjoni tar-responsabbiltà kriminali ta’ persuna li, għall-istess fatt (ommissjoni tal-ħlas tal-VAT), kienet diġà suġġetta għal aċċertament definittiv min-naħa tal-Amministrazzjoni finanzjarja tal-Istat, bl-impożizzjoni ta’ sanzjoni amministrattiva fl-ammont ta’ 30 % tat-taxxa mhux imħallsa?”

20. Il-Kawża C‑350/15 hija bbażata fuq fatti simili ħafna. Luciano Baldetti, fil-kapaċità tiegħu bħala rappreżentant legali tal-kumpannija Evoluzione Maglia s.r.l., kien iddikjara li l-Istat kien dovut l-ammont ta’ EUR 1071836 bħala VAT għas-snin 2010 u 2011, li ma kienx ħallas fit-terminu preskritt. L-Awtorità tat-Taxxa bdiet proċedura ta’ spezzjoni kontrih, bħala rappreżentant tal-kumpannija msemmija, li fil-kuntest tagħha talbet il-ħlas tad-dejn tat-taxxa u imponiet il-multi korrispondenti. Meta tlestew l-attivitajiet ta’ spezzjoni, l-Awtorità qablet mal-persuna taxxabbli li għandha tħallas it-taxxa dovuta u 50 % tas-sanzjonijiet, filwaqt li rrinunzjat għal 50 % l-oħra, u b’hekk ingħalqet il-proċedura, li ma ġietx ikkontestata lanqas.

21. L-Awtorità fiskali Taljana lmentat, madankollu, quddiem l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku l-ommissjoni ta’ ħlas tal-VAT minn L. Baldetti, fil-kapaċità tiegħu bħala rappreżentant legali tal-kumpannija, aġir li jikkostitwixxi r-reat stabbilit fl-Artikolu 10b tad-Digriet Leġiżlattiv 74/2000. F’din il-proċedura kriminali, L. Baldetti appella kontra d-deċiżjoni li ordnat l-iffriżar preventiv tal-assi tiegħu.

22. F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale di Santa Maria Capua Vetere (qorti ta’ Santa Maria Capua Vetere, l-Italja) qieset neċessarju li tirreferi d-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja, identika għal dik sottomessa fil-Kawża C‑217/15: “Fis-sens tal-Artikoli 4 [tal-Protokoll Nru 7 tal-KEDB] u 50 [tal-Karta], hija konformi mad-dritt [tal-Unjoni] d-dispożizzjoni tal-Artikolu 10b D. Lgs 74/2000 sa fejn tippermetti li ssir evalwazzjoni tar-responsabbiltà kriminali ta’ persuna li, għall-istess fatt (ommissjoni tal-ħlas tal-VAT), kienet diġà suġġetta għal aċċertament definittiv min-naħa tal-Amministrazzjoni finanzjarja tal-Istat, bl-impożizzjoni ta’ sanzjoni amministrattiva pekunjarja?”

23. Minħabba x-xebh tagħhom, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tiġbor iż-żewġ każijiet flimkien mal-Kawża C-524/15, Menci, li wkoll tirrigwarda l-applikazzjoni doppja, fl-Italja, ta’ sanzjonijiet fiskali u kriminali minħabba nuqqas ta’ ħlas ta’ VAT. Fi tmiem il-proċedura bil-miktub, inżammet seduta konġunta għat-tliet kawżi, fit-8 ta’ Settembru 2016, fejn la M. Orsi u lanqas L. Baldetti ma pparteċipaw, u kienu biss l-avukat ta’ L. Menci, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni Ewropea li ppreżentaw l-argumenti tagħhom.

24. Għalkemm il-preżentazzjoni tal-konklużjonijiet, flimkien għat-tliet kawżi li sa dan il-mument kienu ġew magħquda, kienet prevista għas-17 ta’ Novembru 2016, minħabba l-għoti tas-sentenza tal-QEDB fil-Kawża A u B vs In-Norveġja ( 9 ) kien aħjar li din tiġi posposta. Din l-istess raġuni wasslet lill-President tar-Raba’ Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jiddeċiedi, fit-30 ta’ Novembru 2016, li jissepara l-kawża Menci mill-kawżi Orsi u Baldetti, b’applikazzjoni tal-Artikoli 54(2) u (3) flimkien mal-Artikolu 11(4) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.

III – Analiżi tad-domandi preliminari

25. Fiż-żewġ talbiet għal deċiżjoni preliminari, fil-qosor, il-Qorti tal-Ġustizzja tintalab tiċċara jekk l-Artikolu 50 tal-Karta, moqri flimkien mal-Artikolu 4 tal-Protokoll Nru 7 huwiex kompatibbli ma’ leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik Taljana, li tippermetti li jiġu akkumulati sanzjonijiet fiskali u kriminali sabiex jiġu kkastigati l-istess atti, li jinvolvu ommissjoni tal-ħlas tal-VAT.

26. Il-prinċipju ne bis in idem jidher fid-dritt tal-Unjoni b’diversi varjanti ( 10 ) li t-trattament tagħhom għadu ma ġiex omoġenizzat mill-Qorti tal-Ġustizzja, minkejja t-talbiet f’dan is-sens ta’ xi avukati ġenerali ( 11 ).

27. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ne bis in idem għall-akkumulazzjoni tas-sanzjonijiet fiskali u kriminali bħala risposta tal-Istat għall-ommissjoni tal-ħlas tat-taxxi (b’mod partikolari l-VAT) ġiet stabbilita fis-sentenza tas-26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson.

28. Fis-sentenza Åkerberg Fransson ( 12 ) wara li aċċettat il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tirrispondi għat-talba għal deċiżjoni preliminari ( 13 ) il-Qorti tal-Ġustizzja żgurat li l-prinċipju ne bis in idem“ma jipprekludix lil Stat Membru milli jimponi suċċessivament, għall-istess fatti ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi dikjarattivi fil-qasam tal-VAT, sanzjoni fiskali u sanzjoni kriminali sakemm l-ewwel sanzjoni ma tkunx ta’ natura kriminali, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti nazzjonali” ( 14 ). Il-libertà tal-għażla tas-sanzjoni mill-Istati Membri hija ġġustifikata mill-ħtieġa li jiġi żgurat il-ġbir tad-dħul kollu mill-VAT u, b’dan il-mod, jiġu protetti l-interessi finanzjarji tal-Unjoni ( 15 ).

29. Iżda l-Qorti tal-Ġustizzja stabbiliet limitu fuq l-akkumulazzjoni tas-sanzjonijiet fiskali u kriminali “meta s-sanzjoni fiskali tkun ta’ natura kriminali fis-sens tal-Artikolu 50 tal-Karta u meta din tkun saret definittiva li l-imsemmija dispożizzjoni tipprekludi t-teħid ta’ azzjonijiet kriminali kontra l-istess persuna għall-istess fatti.” Għalhekk, għandhom jingħataw flimkien is-sanzjonijiet fiskali u dawk kriminali, iżda ma għandhiex tiġi imposta sanzjoni nominalment amministrattiva li, fir-realtà, għandha natura repressiva, flimkien ma’ sanzjoni kriminali oħra ( 16 ).

30. Sabiex jiġi ddeterminat, min-naħa tagħha, meta sanzjoni fiskali tkun ta’ natura kriminali, il-Qorti tal-Ġustizzja użat il-“kriterji Engel” li qabel kienet adottat fis-sentenza Bonda ( 17 ). Fil-fatt, il-QEDB stabbiliet kriterji speċifiċi u awtonomi, sa mis-sentenza tagħha Engel et vs Il-Pajjiżi l-Baxxi, ( 18 ) sabiex tikkjarifika l-kunċett ta’ “akkuża kriminali” fl-Artikolu 6 tal-KEDB u l-kunċett ta’ “piena” tal-Artikolu 7 tal-KEDB, fir-rigward ta’ miżuri tad-dritt amministrattiv li jissanzjona ta’ natura repressiva. B’mod speċjali, sabiex tinterpreta l-Artikolu 4 tal-Protokoll Nru 7, irrekorriet għal dawn il-kriterji, jiġifieri, ( 19 ) il-kwalifika ġuridika tal-ksur fid-dritt nazzjonali, in-natura tal-ksur u n-natura u l-intensità jew il-gravità tas-sanzjoni applikata għal min iwettaq il-ksur.

31. Il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha Åkerberg Fransson ma applikatx hija stess il-“kriterji Engel” għal leġiżlazzjoni bħal dik Svediża, iżda fdat dan il-kompitu lill-qorti nazzjonali tar-rinviju, bit-twissija li hija setgħet tikkonkludi biss li l-akkumulazzjoni tas-sanzjonijiet fiskali u kriminali kienet tmur kontra l-Artikolu 50 tal-Karta jekk is-sanzjonijiet li jifdal kienu effettivi, proporzjonati u dissważivi ( 20 ).

32. Fuq il-bażi ta’ din il-premessa, għandu jiġi analizzat jekk fil-kawżi prinċipali jeżistux it-tliet elementi neċessarji għall-applikazzjoni tal-prinċipju ne bis in idem, li huma a) l-identità tal-persuna ssanzjonata; b) l-irduppjar tal-proċeduri dixxiplinari; u c) l-identiċità tal-fatti tal-każ.

33. F’dak li jirrigward l-identità tal-persuna ssanzjonata, ma hemmx sentenzi speċifiċi tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-ġurisprudenza tal-QEDB hija limitata, għaliex dan huwa l-element l-inqas problematiku ta’ ne bis in idem. F’xi sentenzi, il-QEDB u l-Qorti tal-Ġustizzja prattikament jinkludu l-element tal-identità tal-persuna ssanzjonata mal-identiċità tal-fatti tal-każ (idem). ( 21 )

34. Il-QEDB fis-sentenza tagħha Pirttimäki vs Il-Finlandja ( 22 ) analizzat każ fejn l-Awtorità Fiskali Finlandiża imponiet sanzjonijiet fiskali fuq diversi kumpanniji b’responsabbiltà limitata, fi proprjetà Brittanika, imma attwalment ikkontrollati minn Pirttimäki u ċittadini oħra Finlandiżi; sussegwentement inbdew proċeduri kriminali kontra Pirttimäki u oħrajn għal frodi fiskali, minħabba li ma ġewx iddikjarati dividendi rċevuti minn dawn il-kumpanniji. Il-QEDB sabet li ma kienx japplika l-prinċipju ne bis in idem tal-Artikolu 4 tal-Protokoll Nru 7, għaliex fil-proċedura amministrattiva s-sanzjonijiet fiskali ġew imposti fuq il-kumpannija, filwaqt li l-proċedura kriminali kienet indirizzata kontra l-persuni fiżiċi (Pirttimäki u oħrajn) li kellhom personalità ġuridika differenti minn dawk, minkejja li kienu pparteċipaw fl-adozzjoni tal-ftehimiet tagħhom ( 23 ).

35. Naħseb li din il-perspettiva hija l-iktar adegwata sabiex jiġi interpretat ukoll l-Artikolu 50 tal-Karta.

36. Skont l-informazzjoni li tinsab fir-rispettivi kawżi, f’dawn it-tilwimiet, is-sanzjoni fiskali kienet indirizzata lil żewġ persuni ġuridiċi fil-għamla ta’ kumpanniji (Servizi Ambiente e Commercio s.r.l., fl-ewwel każ, u Evoluzione Maglia s.r.l. fit-tieni każ), filwaqt li l-proċeduri kriminali kienu diretti kontra r-rappreżentanti legali rispettivi tagħhom. Jien naqbel mal-Gvern Taljan li f’dan il-każ wieħed ma għandux jitkellem dwar piena doppja (jew proċedura doppja) imposta fuq l-istess persuna, peress li s-sanzjoni fiskali imposta fuq kumpannija ta’ responsabbiltà limitata ma tistax tiġi mqabbla mal-bidu ta’ proċedura kriminali kontra r-rappreżentant legali tagħha, minkejja li, fiż-żewġ każijiet, hemm l-ommissjoni tal-ħlas tal-VAT.

37. F’dawn iż-żewġ każijiet, nirrepeti, hija nieqsa l-kundizzjoni tal-identità personali tal-persuni akkużati jew issanzjonati permezz ta’ proċeduri amministrattivi u kriminali, li hija obbligatorja sabiex jiġi applikat id-dritt iggarantit mill-Artikolu 50 tal-Karta. L-assenza ta’ din il-kundizzjoni trendi mhux neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar l-eventwali eżistenza tal-bqija tal-elementi neċessarji għall-applikazzjon ta’ ne bis in idem.

38. Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għad-domandi magħmula fit-talbiet għal deċiżjoni preliminari C‑217/15 u C‑350/15 għandha tkun li d-dritt protett mill-Artikolu 50 tal-Karta ma japplikax meta, minkejja li tkun l-istess ommissjoni ta’ ħlas tal-VAT, is-sanzjonijiet fiskali jkunu diretti lejn kumpannija kummerċjali u l-proċedura kriminali tkun inbdiet kontra r-rappreżentant legali tagħha.

IV – Konklużjoni

39. Fid-dawl tal-argumenti preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula fit-termini li ġejjin: “L-Artikolu 50 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ma huwiex applikabbli meta, fil-każ fejn, f’każ ta’ proċeduri doppji u sanzjonijiet ta’ natura amministrattiva u ta’ natura kriminali għall-istess fatti, is-sanzjonijiet fiskali jiġu imposti fuq persuna ġuridika, bħala kumpannija kummerċjali, u l-proċedura kriminali tkun indirizzata kontra persuna fiżika, anki jekk din tkun rappreżentant legali tagħha.”

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.

( 2 ) Kawża C‑617/10, EU:C:2013:105.

( 3 ) Kawża A u B vs In-Norveġja, (CE:ECHR:2016:1115JUD002413011).

( 4 ) Decreto Legislativo 18 dicembre 1997, no. 471, Riforma delle sanzioni tributarie non penali in materia di imposte dirette, di imposta sul valore aggiunto e di riscossione dei tributi, a norma dell’articolo 3, comma 133, lettera q), della legge 23 dicembre 1996, n. 662 (GURI Nru 5, tat-8 ta’ Jannar 1998 - Suppliment Ordinarju Nru 4).

( 5 ) Decreto Legislativo 18 dicembre 1997, n.o 472, Disposizioni generali in materia di sanzioni amministrative per le violazioni di norme tributarie, a norma dell’articolo 3, comma 133, della legge 23 dicembre 1996, n. 662. (GURI Nru 5, tat-8 ta’ Jannar 1998 - Suppliment Ordinarju Nru 4), li jipprovdi fl-Artikolu 13 tiegħu l-possibbiltà ta’ tnaqqis fis-sanzjoni għal ommissjoni ta’ ħlas tat-taxxi.

( 6 ) Decreto Legislativo 10 marzo 2000, n.o 74, Nuova disciplina dei reati in materia di imposte sui redditi e sul valore aggiunto, a norma dell’art. 9 della legge 25 giugno 1999, n. 205 (GURI Nru 76, tal-31 ta’ Marzu 2000).

( 7 ) Decreto Legislativo 24 settembre 2015, no. 158, Revisione del sistema sanzionatorio, in attuazione dell’articolo 8, comma 1, della legge 11 marzo 2014, no. 23 (GURI Nru 233, tas-7 ta’ Ottubru 2015 ‑ Suppliment Ordinarju Nru 55).

( 8 ) Decreto-legge 30 settembre 2003, n.o 269 (GURI Nru 229, tat-2 ta’ Ottubru 2003 ‑ Suppliment Ordinarju Nru 157).

( 9 ) QEDB, sentenza tal-15 ta’ Novembru 2016, A u B vs In-Norveġja, CE:ECHR:2016:1115JUD002413011

( 10 ) Qed nirreferi għax-xogħol ta’ Van Bockel, B., The ne bis in idem principle in EU Law, Kluwer, 2010. Ara wkoll Oliver, P.; Bombois, T., “Ne bis in idem en droit européen: un principe à plusieurs variantes”, Journal de droit européen, 2012, p. 266 sa 272; u Tomkin, J., “Article 50, Right not to be tried or punished twice in criminal proceedings for the same criminal offence”, f’Peers, S., Hervey, T., Kenner, J. u Ward, A., The EU Charter of Fundamental Rights: a commentary, Hart Publishing, Oxford, 2014, p. 1373 sa 1412.

( 11 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott magħmula fil-15 ta’ Diċembru 2011 fil-kawża Bonda (C‑489/10, EU:C:2011:845), il-punt 33 u l-konklużjonijiet l-oħra ċċitati hemmhekk.

( 12 ) Il-każ diskuss hemm kien kważi identiku għal dan: Åkerberg Fransson ġie ssanzjonat b’mod amministrattiv minħabba li ma ħallasx ammonti kbar ta’ VAT u, wara li ġiet konkluża dik il-proċedura, inbdiet oħra kontrieh, din id-darba kriminali, għall-istess fatti.

( 13 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat ruħha kompetenti għax kienu applikabbli l-Artikoli 2, 250(1) u 273 tad-Direttiva 2006/112/KE u l-Artikolu 325 tat-TFUE, fil-każ ta’ implementazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. Minn dakinhar, l-applikazzjoni tal-Karta għal dawn il-każijiet ma hemmx dubji dwarha. Għall-kuntrarju, is-sanzjonijiet fiskali u kriminali imposti fl-Italja għal ommissjonijiet ta’ ħlas tat-taxxa fuq id-dħul ma jinvolvux l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tat-tifsira tal-Artikolu 51(1) tal-Karta, għal liema raġuni l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li hija ma għandhiex kompetenza b’mod ċar sabiex issolvi domanda preliminari fil-kawża tal-15 ta’ April 2015, Burzio (C‑497/14, EU:C:2015:251).

( 14 ) Sentenza Åkerberg Fransson, punt 37.

( 15 ) Ibidem, punt 34.

( 16 ) Ir-Regolament (KE, Euratom) Nru 2988/95 tal-Kunsill, tat-18 ta’ Diċembru 1995, dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti Kapitolu 1, Vol. 1, p. 340), fl-Artikolu 6 tiegħu fih dispożizzjonijiet maħsubin sabiex jiggarantixxu r-rispett tan-ne bis in idem sabiex tiġi evitata l-akkumulazzjoni tas-sanzjonijiet amministrattivi tal-Unjoni ma’ sanzjonijiet kriminali tal-Istati Membri.

( 17 ) Sentenza tal-5 ta’ Ġunju 2012 (C‑489/10, EU:C:2012:319), punt 37, li kienet dwar il-kompatibbiltà ta’ proċess kriminali, fil-Polonja, ma’ sanzjonijiet amministrattivi tal-Unjoni Ewropea applikati għal dawk il-persuni li jirċievu għajnuna agrikola. Ara wkoll is-sentenza Åkerberg Fransson, § 35

( 18 ) QEDB, sentneza tat-8 ta’ Ġunju 1976, CE:ECHR:1976:1123JUD000510071, § 82

( 19 ) QEDB, sentenza tal-10 ta’ Frar 2015, Kiiveri vs Il-Finlandja (CE:ECHR:2015:0210JUD005375312), § 30 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 20 ) Sentenza tas-26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson, punt 36. Fuq il-bażi ta’ din is-sentenza, il-qorti suprema Svediża biddlet il-ġurisprudenza tagħha u, fid-deċiżjonijiet tagħha ta’ Ġunju u Lulju 2013, ikkunsidrat li l-leġiżlazzjoni Svediża li kienet tippermetti l-akkumulazzjoni ta’ sanzjonijiet fiskali u kriminali għal ommissjoni ta’ ħlas tal-VAT kienet tikser il-prinċipju ne bis in idem.

( 21 ) Pereżempju, il-QEDB fis-sentenza tagħha tal-10 ta’ Frar 2009, Zolotukhin vs Ir-Russja (CE:ECHR:2009:0210JUD001493903), § 84, tiddeskrivi l-identiċità tal-fatti bħala l-“ġabra ta’ ċirkustanzi ta’ fatt konkreti relatati mal-istess persuna li twettaq il-ksur u marbuta b’mod idossulibbli bejniethom fl-ispazju u fiż-żmien”. L-enfasi miżjuda minni.

( 22 ) QEDB, sentenza tal-20 ta’ Mejju 2014, Pirttimäki vs Il-Finlandja (CE:ECHR:2014:0520JUD00352321), §§ 5 u 52

( 23 ) Ara wkoll id-deċiżjoni tat-2 ta’ Ottubru 2003, Isaksen vs In-Norveġja (CE:ECHR:2003:1002DEC001359602); u tal-14 ta’ Settembru 1999, Ponsetti u Chesnel vs Franza (CE:ECHR:1999:0914DEC003685597).