KOKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

BOBEK

ippreżentati fit-23 ta’ April 2020 ( 1 )

Kawża C‑521/18

Pegaso Srl Servizi Fiduciari,

Sistemi di Sicurezza Srl,

YW

vs

Poste Tutela SpA,

intervenjenti fil-kawża:

Poste Italiane SpA,

Services Group

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali, Lazio, l-Italja))

“Talba għal deċiżjoni preliminari – Kuntratti pubbliċi – Direttiva 2014/25/UE – Servizzi postali – Attivitajiet relatati ma’ servizzi postali – Servizzi ta’ purtinerija, akkoljenza u kontroll tal-aċċess – Irtirar tal-avviż ta’ kuntratt fil-mori tal-proċeduri – Interess ġuridiku tar-rikorrenti minkejja dan l-irtirar – Deċiżjoni pendenti dwar l-ispejjeż”

I. Introduzzjoni

1. Fis-sena 2017 inħareġ avviż ta’ kuntratt minn Poste Tutela SpA (iktar ’il quddiem “Poste Tutela”), li dak iż-żmien kienet sussidjarja miżmuma 100% minn Poste Italiane SpA (iktar ’il quddiem “Poste Italiane”). Dan l-avviż ta’ kuntratt kien intiż li jistabbilixxi ftehimiet qafas għas-servizzi ta’ purtinerija, akkoljenza u kontroll tal-aċċess għall-bini ta’ Poste Italiane u ta’ kumpanniji oħra fi ħdan il-grupp tagħha.

2. Pegaso Srl Servizi Fiduciari, Sistemi di Sicurezza Srl u YW talbu għall-annullament ta’ dan l-avviż ta’ kuntratt quddiem il-qorti tar-rinviju. Fil-kuntest ta’ din il-proċedura, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-attivitajiet koperti minn dan l-avviż ta’ kuntratt jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/25/UE ( 2 ) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar l-Utilitajiet”) jew tad-Direttiva 2014/24/UE ( 3 ) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar is-Settur Pubbliku”).

3. Madankollu, wara d-deċiżjoni tar-rinviju, l-avviż ta’ kuntratt ikkontestat ġie rtirat. Dan il-fatt iqajjem kwistjoni preliminari dwar jekk din il-Qorti tal-Ġustizzja għadhiex validament adita bil-kawża. B’mod partikolari, il-fatt li l-qorti tar-rinviju għadha trid tieħu deċiżjoni dwar l-ispejjeż huwa biżżejjed sabiex jiġi stabbilit li għandha tingħata risposta għad-domandi mressqa għal deċiżjoni preliminari?

II. Qafas Ġuridiku

A. Id-Dritt tal-Unjoni

1. Id-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku

4. Il-premessa 10 tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku tgħid li: “Il-kunċett ta’ ‘awtoritajiet kontraenti’ u b’mod partikolari dak ta’ ‘korpi rregolati mil-liġi pubblika’ ġew eżaminati ripetutament fil-każistika tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. […] [G]ħandu jkun iċċarat li korp li jopera f’kondizzjonijiet normali tas-suq, għandu l-għan li jagħmel profitt, u jġarrab it-telf li jirriżulta mill-eżerċizzju tal-attività tiegħu ma għandux jitqies bħala ‘korp irregolat mil-liġi pubblika’ peress li l-ħtiġijiet fl-interess ġenerali, li jkun twaqqaf biex jissodisfa jew ingħata l-inkarigu biex jissodisfa, jistgħu jitqiesu li huma ta’ natura industrijali jew kummerċjali. Bl-istess mod, il-kondizzjoni dwar l-oriġini tal-finanzjament tal-korp ikkunsidrat ġiet ukoll eżaminata mill-każistika, li ċċarat fost oħrajn li jkun iffinanzjat ‘fil-parti maġġuri’ tfisser għal aktar min-nofs u li dak il-finanzjament jista’ jinkludi ħlasijiet minn utenti li huma imposti, ikkalkulati u miġbura f’konformità mar-regoli tal-liġi pubblika.”

5. Skont l‑Artikolu 1(1) tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku: “Din id-Direttiva tistabbilixxi regoli dwar il-proċeduri għall-akkwist mill-awtoritajiet kontraenti fir-rigward tal-kuntratti pubbliċi kif ukoll tal-kompetizzjonijiet ta’ disinn, li l-valur tagħhom huwa stmat li mhuwiex inqas mil-limiti stabbiliti fl-Artikolu 4.”

6. Skont l‑Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva: “(1) ‘awtoritajiet kontraenti’ tfisser l-awtoritajiet Statali, reġjonali u lokali, korpijiet irregolati mil-liġi pubblika, jew assoċjazzjonijiet iffurmati minn tali awtorità waħda jew aktar jew tali korp wieħed jew aktar irregolati mil-liġi pubblika; […] (4) ‘korpi regolati mil-liġi pubblika’ tfisser korpi li għandhom il-karatteristiċi kollha li ġejjin: (a) huma stabbiliti għall-għan speċifiku li jaqdu l-bżonnijiet fl-interess pubbliku, li ma għandhomx karattru industrijali jew kummerċjali; (b) għandhom personalità ġuridika; u (c) huma ffinanzjati, fil-biċċa l-kbira, mill-Istat, l-awtoritajiet reġjonali jew lokali, jew minn korpi oħra regolati mil-liġi pubblika; jew huma soġġetti għas-supervizzjoni maniġerjali minn dawk l-awtoritajiet jew korpi; jew għandhom bord amministrattiv, maniġerjali jew superviżorju, li aktar minn nofs il-membri tiegħu jinħatru mill-awtoritajiet Statali, reġjonali jew lokali, jew minn korpi oħra regolati mil-liġi pubblika; […]”

7. Skont l‑Artikolu 7 tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku: “Din id-Direttiva ma għandhiex tapplika għal kuntratti pubbliċi u l-kompetizzjonijiet ta’ disinn li, skont id-Direttiva 2014/25/UE, huma mogħtija jew organizzati minn awtoritajiet kontraenti li jeżerċitaw waħda jew iżjed mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 8 sa 14 ta’ dik id-Direttiva u li jingħataw għat-twettiq ta’ dawk l-attivitajiet […].”

2. Id-Direttiva dwar l-Utilitajiet

8. Il-premessa 16 tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet tinqara kif ġej: “[…] il-kuntratti jistgħu jingħataw bl-iskop li jintlaħqu r-rekwiżiti ta’ diversi attivitajiet, li possibbilment huma soġġetti għal reġimi legali differenti. Għandu jiġi ċċarat li r-reġim legali applikabbli għal kuntratt waħdieni maħsub li jkopri diversi attivitajiet għandu jkun soġġett għar-regoli applikabbli għall-attività li għaliha huwa maħsub prinċipalment. Id-determinazzjoni tal-attività li għaliha l-kuntratt huwa prinċipalment maħsub tista’ tkun ibbażata fuq analiżi tar-rekwiżiti li l-kuntratt speċifiku jrid jilħaq, li għandha titwettaq mill-entità kontraenti bil-għan li jiġi stmat il-valur tal-kuntratt u biex jitfasslu d-dokumenti ta’ akkwist. […]”

9. Il-premessa 19 tipprovdi li: “Sabiex jiġi żgurat ftuħ reali tas-suq u bilanċ ġust fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-akkwist fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u tal-posta huwa meħtieġ li l-entitajiet koperti jiġu identifikati fuq bażi li mhuwiex l-istatus legali tagħhom. Għalhekk, għandu jiġi żgurat, li ma jiġix preġudikat it-trattament ugwali ta’ entitajiet kontraenti li joperaw fis-settur pubbliku u ta’ dawk li joperaw fis-settur privat. Huwa wkoll meħtieġ li jiġi żgurat, f’konformità mal-Artikolu 345 TFUE, li ma jiġux preġudikati r-regoli li jirregolaw is-sistema ta’ sjieda għall-proprjetà fl-Istati Membri.”

10. L‑Artikolu 1(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet jipprovdi li: “Din id-Direttiva tistabbilixxi regoli dwar il-proċeduri għall-akkwist mill-entitajiet kontraenti fir-rigward ta’ kuntratti kif ukoll kompetizzjonijiet ta’ disinn, li l-valur tagħhom huwa stmat li mhuwiex inqas mil-limiti stipulati fl-Artikolu 15.”

11. L‑Artikolu 4(1) jiddefinixxi “entitajiet kontraenti” bħala “entitajiet li: (a) huma awtoritajiet kontraenti jew impriżi pubbliċi u li jsegwu waħda mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 8 sa 14; (b) meta dawn ma jkunux awtoritajiet kontraenti jew impriżi pubbliċi, ikollhom bħala waħda mill-attivitajiet tagħhom xi waħda mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 8 sa 14, jew kwalunkwe taħlita tagħhom u joperaw fuq il-bażi ta’ drittijiet speċjali jew esklużivi mogħtija minn awtorità kompetenti ta’ Stat Membru.”

12. Skont l‑Artikolu 4(2) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet: “‘Impriża pubblika’ tfisser kull impriża li fuqha l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeżerċitaw influwenza dominanti b’mod dirett jew indirett minħabba li din tkun proprjetà tagħhom, il-parteċipazzjoni finanzjarja tagħhom fiha, jew ir-regoli li jirregolawha; Influwenza dominanti min-naħa tal-awtoritajiet kontraenti għandha ssir fi kwalunkwe wieħed mill-każijiet li ġejjin li fihom dawk l-awtoritajiet, b’mod dirett jew indirett: (a) ikollhom il-maġġoranza tal-kapital sottoskritt tal-impriża; (b) ikunu jikkontrollaw il-maġġoranza tal-voti marbuta ma’ ishma maħruġa mill-impriża, (c) ikunu jistgħu jaħtru aktar min-nofs il-korp amministrattiv, maniġerjali, superviżorju tal-impriża.”

13. Bis-saħħa tal-Artikolu 5(4): “Fil-każ ta’ kuntratti li għandhom bħala suġġett l-akkwist kopert b’din id-Direttiva kif ukoll akkwist mhux kopert b’din id-Direttiva, l-entitajiet kontraenti jistgħu jagħżlu li jagħtu kuntratti separati għall-partijiet separati jew jagħtu kuntratt uniku. Fejn l-entitajiet kontraenti jagħżlu li jagħtu kuntratti separati lil partijiet separati, id-deċiżjoni dwar liema reġim legali għandu japplika għal kwalunkwe wieħed minn dawn il-kuntratti separati, għandha tittieħed fuq il-bażi tal-karatteristiċi tal-parti separata kkonċernata. Fejn l-entitajiet kontraenti jagħżlu li jagħtu kuntratt uniku, din id-Direttiva għandha, dment li ma jkunx previst mod ieħor fl-Artikolu 25, tapplika għall-kuntratt imħallat li jirriżulta, irrispettivament mill-valur tal-partijiet li kieku jaqgħu taħt reġim legali differenti u irrispettivament mil-liema reġim legali li dawn il-partijiet kienu jkunu soġġetti għalihom mod ieħor. […]”

14. L‑Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet jipprovdi li: “Din id-Direttiva għandha tapplika għal attivitajiet li għandhom x’jaqsmu ma’: (a) servizzi postali; (b) servizzi oħra minbarra servizzi postali, bil-kondizzjoni li servizzi bħal dawn ikunu pprovduti minn entità li tipprovdi anke servizzi postali fit-tifsira tal-punt (b) tal-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu u dment li l-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 34(1) mhumiex sodisfatti fir-rigward tas-servizzi li jaqgħu fi ħdan il-punt (b) tal-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu.”

15. L‑Artikolu 13(2) jiddefinixxi, taħt (b), “servizzi postali” bħala “servizzi li jikkonsistu fil-ġbir, l-issortjar, il-ħruġ u t-tqassim ta’ oġġetti postali. Dan għandu jinkludi kemm is-servizzi li jaqgħu fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni kif ukoll dawk li jaqgħu barra minnu tas-servizz universali stabbiliti f’konformità mad-Direttiva 97/67/KE”. Taħt (c), “servizzi oħra għajr servizzi postali” huma mfissra bħala servizzi ta’ ġestjoni tas-servizz tal-posta (servizzi li jseħħu qabel u wara d-dispaċċ, inklużi “servizzi ta’ ġestjoni tal-kamra tal-ittri”) u ċertu servizzi li jikkonċernaw oġġetti postali bħall-posta diretta mingħajr l-ebda indirizz.

16. Bis-saħħa tal‑Artikolu 19(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet: “Din id-Direttiva ma għandhiex tapplika għal kuntratti li l-entitajiet kontraenti jagħtu għal għanijiet, differenti mit-twettiq tal-attivitajiet tagħhom kif deskritt fl-Artikoli 8 sa 14 […]”.

III. Fatti, proċedura, u domandi preliminari

17. Poste Italiane hija kumpannija tal-istokks. Id-deċiżjoni tar-rinviju tindika li 29.26 % tal-kapital azzjonarju tagħha huwa miżmum mill-Ministero dell’Economia e delle Finanze (il-Ministeru għall-Affarijiet Ekonomiċi u għall-Finanzi, l-Italja), 35 % mill-Cassa Depositi e Prestiti u l-kumplament minn investituri privati. Poste Italiane għandha l-konċessjoni tas-servizz postali universali. Hija topera wkoll fis-setturi tal-finanzi, assigurazzjoni u telefowns ċellulari.

18. Fil-perijodu tal-ħruġ tal-avviż ta’ kuntratt ikkontestat, Poste Tutela kienet sussidjarja miżmuma 100 % minn Poste Italiane. Hija amalgamat ma’ Poste Italiane b’effett mill-1 ta’ Marzu 2018.

19. F’Lulju 2017, Poste Tutela ħarġet avviż ta’ kuntratt għall-istabbiliment ta’ ftehimiet qafas b’konnessjoni mas-servizzi ta’ purtinerija, akkoljenza u kontroll tal-aċċess għall-bini ta’ Poste Italiane u ta’ kumpanniji oħra fi ħdan il-grupp tagħha, għal perijodu ta’ 24 xahar (bi 12-il xahar ieħor, f’każ ta’ tiġdid tal-kuntratt), għal ammont approssimattiv totali ta’ EUR 25253242.

20. Dan l-avviż ta’ kuntratt speċifika d-Direttiva dwar l-Utilitajiet bħala l-bażi legali tiegħu. Ġie ppubblikat fil-Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana (Ġurnal Uffiċjali tar-Repubblika Taljana; iktar ’il quddiem “GURI”) ( 4 ) u fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea ( 5 ).

21. Fit-28 ta’ Settembru 2017, Pegaso Srl Servizi Fiduciari, Sistemi di Sicurezza Srl u YW (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”) ikkontestaw l-avviż ta’ kuntratt in kwistjoni quddiem il-qorti tar-rinviju. Huma allegaw numru ta’ okkorrenzi ta’ ksur tal-Kodiċi Taljan dwar il-Kuntratti Pubbliċi.

22. Fl-20 ta’ Ottubru 2017, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċedura tal-akkwist inkwistjoni permezz ta’ ordni provviżorja fuq il-bażi li l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti kienu prima facie fondati.

23. Poste Tutela u Poste Italiane (iktar ’il quddiem il-“konvenuti”) qajmu oġġezzjoni preliminari rigward il-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju. Huma argumentaw li qrati amministrattivi ma għandhomx ġurisdizzjoni f’każijiet fejn proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi huma mnedija minn impriża pubblika għall-provvista ta’ servizzi li ma humiex konnessi ma’ dawk inklużi fis-setturi speċjali, bħal ma huwa s-settur postali.

24. Il-qorti tar-rinviju tqis li l-kwistjoni ta’ ġurisdizzjoni tirrikjedi minnha li tiddetermina jekk Poste Tutela (u issa Poste Italiane) kinitx obbligata li tniedi proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku sabiex tiddeċiedi fuq l-għoti tas-servizzi inkwistjoni. Skont il-qorti tar-rinviju, Poste Tutela/Poste Italiane jissodisfaw il-kundizzjonijiet sabiex jiġu kkaratterizzati bħala “korp irregolat mid-dritt pubbliku” fis-sens tad-Direttiva 2014/23/UE ( 6 ) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-Konċessjonijiet”), tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku u tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

25. Huwa taħt dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali, Lazio, l-Italja) issospendiet l-proċeduri u ressqet id-domandi segwenti għal deċiżjoni preliminari: “(1) Fid-dawl tal-karatteristiċi indikati iktar ’il fuq, il-kumpannija Poste Italiane SpA, għandha tiġi kklassifikata bħala “korp irregolat mil-liġi pubblika” fis-sens tal-Artikolu 3(1)(d) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 50 tal-2016 u tad-direttivi rilevanti tal-Unjoni (id-Direttivi 2014/23/UE, 2014/24/UE u 2014/25/UE)? (2) Din il-klassifikazzjoni għandha testendi għall-kumpannija, miżmuma 100%, Poste Tutela SpA, li barra minn hekk qiegħda fi proċess ta’ amalgamazzjoni mal-ewwel kumpannija li diġà ġiet deċiża, fid-dawl tal-premessa 46 tad-Direttiva 2014/23/UE dwar il-persuni ġuridiċi kkontrollati (ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (Ir-Raba’ Awla) tal-5 ta’ Ottubru 2017, Kawża C-567/15: obbligu ta’ sejħa għal offerti għall-kumpanniji kkontrollati mill-amministrazzjoni pubblika; sentenza Nru 6211 mogħtija fl-24 ta’ Novembru 2011 [mill-Awla VI] tal-Consiglio di Stato [il-Kunsill tal-Istat, l-Italja])? (3) Dawn il-kumpanniji għandhom l-obbligu jorganizzaw proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi biss għall-għoti tal-kuntratti fir-rigward tal-attività li huma jeżerċitaw fis-setturi speċjali, abbażi tad-Direttiva 2014/25/UE, inkwantu entitajiet kontraenti, li fir-rigward tagħhom in-natura ta’ korp irregolat mil-liġi pubblika għandha titqies bħala li fiha nfisha taqa’ taħt ir-regoli tal-Parti II tal-Kodiċi tal-Kuntratti Pubbliċi, filwaqt li dawn huma kompletament awtonomi u suġġetti esklużivament għar-regoli tad-dritt privat fir-rigward tal-attivitajiet kuntrattwali li ma jaqgħux taħt dawn is-setturi, fid-dawl tal-prinċipji stabbiliti fil-premessa 21 u fl-Artikolu 16 tad-Direttiva 2014/23/UE? (4) Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-kuntratti li jitqiesu li ma jaqgħux taħt il-qasam speċifiku għas-setturi speċjali, meta dawn jissodisfaw il-kundizzjonjiet relatati mal-korpi rregolati mil-liġi pubblika, l-istess kumpanniji jibqgħu suġġetti għad-Direttiva Ġenerali 2014/24/UE (u għaldaqstant għar-regoli dwar il-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku), anki meta dawn jeżerċitaw attitivajiet ta’ natura essenzjalment imprenditorjali f’kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni, peress li dawn evolvew minn wara l-kostituzzjoni oriġinali tagħhom? (5) F’uffiċċji li fihom jitwettqu attivitajiet inerenti għas-servizz universali flimkien ma’ attivitajiet mhux relatati ma’ dan tal-aħħar, jista’ jiġi eskluż li l-kuntratti inerenti għall-manutenzjoni ordinarja u extraordinarja, għat-tindif, għall-arredament kif ukoll għas-servizz ta’ purtinerija u ta’ sorveljanza [ħażna] ta’ dawn l-uffiċċji jaqgħu taħt il-kunċett ta’ strumentalità għall-finijiet tas-servizz li huwa speċifikament fl-interess pubbliku? (6) Fl-aħħar nett, jekk kellu jitqies li huwa possibbli li jiġi aċċettat l-argument ta’ Poste Italiane SpA, il-fatt li tiġi organizzata proċedura ta’ sejħa għal offerti fl-assenza ta’ obbligu legali u għaldaqstant mingħajr mal-proċedura tkun suġġetta għall-garanziji kollha ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza fit-trattament irregolati mill-Kodiċi tal-Kuntratti Pubbliċi, debitament ippubblikata mingħajr avviżi oħra f’dan ir-rigward fil-[GURI] u fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea, jikser il-prinċipju stabbilit ta’ protezzjoni tal-aspettativi leġittimi tal-offerenti fis-sejħa għal offerti?”

26. Fil-11 ta’ Ottubru 2018, Poste Italiane informat kemm lill-qorti tar-rinviju kif ukoll lill-Qorti tal-Ġustizzja, permezz ta’ ittra, li hija kienet irtirat l-avviż ta’ kuntratt ikkontestat. Poste Italiane espressament talbet lill-qorti tar-rinviju sabiex tiddikjara li l-azzjoni tar-rikorrenti għaldaqstant ma kinitx ammissibbli. Fl-20 ta’ Ottubru 2018, il-qorti tar-rinviju ċaħdet din it-talba.

27. Fis-16 ta’ Ottubru 2018, wara li l-Qorti tal-Ġustizzja ġiet informata mill-konvenuta li l-avviż ta’ kuntratt kien ġie annullat, il-Qorti tal-Ġustizzja staqsiet lill-qorti tar-rinviju jekk riditx tirtira t-talba mressqa minnha għal deċiżjoni preliminari. Fis-26 ta’ Ottubru 2018, il-qorti tar-rinviju esprimiet ix-xewqa tagħha li żżomm it-talba għal deċiżjoni preliminari.

28. Fid-9 ta’ Jannar 2019, bi tweġiba għat-talba tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tissostanzja l-bażi li fuqha l-qorti tar-rinviju tikkunsidra li t-tilwima inkwistjoni għadha pendenti quddiemha, il-Qorti tal-Ġustizzja rċiviet kjarifika addizzjonali mill-qorti tar-rinviju. Din tal-aħħar spjegat għalfejn, fil-fehma tagħha, it-tilwima kienet għadha pendenti quddiemha u għalfejn għalhekk id-domandi mressqa minnha għandhom jingħataw risposta mill-Qorti tal-Ġustizzja.

29. Fit-3 ta’ April 2019, il-qorti tar-rinviju informat ukoll lill-Qorti tal-Ġustizzja li ġie ppreżentat rikors sabiex jiġi annullat avviż ta’ kuntratt ieħor maħruġ minn Poste Italiane rigward l-istess servizzi. Skont il-qorti tar-rinviju, dan l-avviż ta’ kuntratt huwa identiku għal dak inkwistjoni fil-kawża preżenti. Il-qorti tar-rinviju ssospendiet din il-kawża ġdida sakemm il-Qorti tal-Ġustizzja tieħu deċiżjoni f’din il-kawża.

30. Osservazzjonijiet bil-miktub ġew sottomessi mill-Pegaso Srl Servizi Fiduciari u mis-Sistemi di Sicurezza Srl, minn Poste Italiane SpA, mill-Gvern Taljan u mill-Kummissjoni Ewropea. Kollha kemm huma pparteċipaw fis-seduta li saret fit-22 ta’ Jannar 2020.

IV. Evalwazzjoni

31. Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati kif ġej. Ser nibda billi nispjega għalfejn, fid-dawl tal-iżviluppi li seħħew wara l-introduzzjoni tat-talba għal deċiżjoni preliminari preżenti, ma hemmx ħtieġa li tingħata risposta għad-domandi tal-qorti tar-rinviju (A). Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-pożizzjoni tiegħi, sejjer nelenka fil-qosor il-mistoqsijiet prinċipali li għandhom jiġu mwieġba fil-mertu. Sejjer nissuġġerixxi li attivitajiet bħal dawk inkwisjoni fil-kawża prinċipali (servizzi ta’ purtinerija, akkoljenza u kontroll tal-aċċess għall-bini ta’ Poste Italiane) huma suġġetti għar-regoli tal-Unjoni dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, u senjatament dawk elenkati fid-Direttiva dwar l-Utilitajiet fir-rigward ta’ setturi speċjali (B).

A. Eżistenza ta’ tilwima pendenti fil-kawża prinċipali?

32. Skont ġurisprudenza stabbilita, domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni huma mressqa minn qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li dik il-qorti għandha r-responsabbiltà li tiddefinixxi, u li ma huwiex id-dmir tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tiegħu. Domandi bħal dawn jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza ( 7 ).

33. Madankollu, hija wkoll ġurisprudenza stabbilita li kemm mill-kliem kif ukoll mill-istruttura tal-Artikolu 267 TFUE jirriżulta ċar li l-proċedura għal deċiżjoni preliminari tassumi li jkun hemm tilwima effettivament pendenti quddiem il-qrati nazzjonali, li fil-kuntest tagħha huma jintalbu jagħtu deċiżjoni li tista’ tieħu inkunsiderazzjoni d-deċiżjoni preliminari. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tivverifika ex officio t-tkomplija tat-tilwima fil-kawża prinċipali ( 8 ). Jekk is-suġġett tat-tilwima ġie fix-xejn meta l-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għadha pendenti, sabiex b’hekk id-domandi mressqa saru ipotetiċi jew mhux relatati ma’ tilwima reali, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddeċiedi li ma hemmx ħtieġa li tingħata deċiżjoni dwar it-talba għal deċiżjoni preliminari ( 9 ).

34. Fil-kawża preżenti, hemm kontroversja dwar jekk għadx hemm tilwima pendenti quddiem il-qorti nazzjonali. In-nuqqas ta’ qbil huwa doppju: fl-ewwel lok, l-avviż ta’ kuntratt ikkontestat ġie rtirat minn Poste Italiane? Fit-tieni lok, minkejja l-irtirar, jista’ jkun hemm xi bażi oħra li fuqha r-rikorrenti jkun fadlilhom interess ġuridiku quddiem il-qorti tar-rinviju?

1. L-irtirar tal-avviż ta’ kuntratt

35. B’risposta għall-mistoqsija tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk għadx hemm tilwima pendenti quddiemha, il-qorti tar-rinviju nnotat li Poste Italiane ppubblikat avviż f’dan is-sens fil-GURI (il-Ġurnal Uffiċjali tar-Repubblika Taljana) u avviżi iqsar fil-ġurnali ta’ kuljum. Fl-avviż fil-GURI, ġie ddikjarat li Poste Italiane ddeċidiet li tannulla/tirrevoka l-avviż ta’ kuntratt fid-dawl tar-ristrutturar kumpless ta’ Poste Italiane wara l-amalgamazzjoni tagħha ma’ Poste Tutela. Madanakollu, il-qorti tar-rinviju tkompli tispjega li fl-avviżi iqsar l-oħra li ġew ippubblikati fil-ġurnali ta’ kuljum, Poste Italiane ddikjarat biss li l-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku kienet ġiet interrotta. Il-qorti tar-rinviju tkompli tistaqsi jekk, b’dan l-aġir, Poste Italiane kellhiex l-għan li tirrettifika l-ksur allegat mir-rikorrenti jew li tipproċedi b’mod differenti (permezz ta’ għoti dirett) sabiex tissodisfa l-bżonnijiet li kienu s-suġġett tal-avviż ta’ kuntratt.

36. Poste Italiane u l-Gvern Taljan isostnu li l-avviż ta’ kuntratt kien ġie formalment irtirat. B’mod partikolari, Poste Italiane targumenta li l-annullament ġie ppubblikat fil-fora kollha meħtieġa (il-GURI, żewġ gazzetti nazzjonali u tnejn lokali u l-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea). Wara l-annullament, ġiet imnedija proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku sabiex tissodisfa b’mod iżjed effiċjenti l-ħtiġijiet ġodda ta’ Poste Italiane wara r-ristrutturar tal-grupp, b’mod partikolari l-bidla fil-bżonnijiet f’materji ta’ sigurtà u monitoraġġ.

37. Ir-rikorrenti ma humiex qegħdin jikkontestaw il-fatt li l-avviż ta’ kuntratt ġie rtirat. Madankollu huma jsostnu li t-talba għal deċiżjoni preliminari għadha ammissibbli, iżda għal raġunijiet differenti, li huma diskussi fis-sezzjoni li jmiss ( 10 ).

38. Irrid nammetti li f’dan l-istadju ninsab xi ftit konfuż. Bl-eċċezzjoni tal-qorti tar-rinviju, kulħadd jidher li qiegħed jaqbel li l-avviż ta’ kuntratt inkwistjoni ġie rtirat. Il-qorti tar-rinviju nnifisha tikkonferma li fl-avviż sħiħ ippubblikat fil-GURI, il-kelma użata kienet “annullat/revokat”. Il-qorti tar-rinviju tinnota wkoll li fil-verżjonijiet iqsar tal-avviż, li ġew ippubblikati fil-gazzetti ta’ kuljum, intqal li l-proċedura “ġiet interrotta”, iżda din kienet il-konsegwenza tal-ordni provviżorja maħruġa mill-qorti tar-rinviju fl-20 ta’ Ottubru 2017 ( 11 ).

39. Abbażi tal-fatti ppreżentati quddiem din il-Qorti tal-Ġustizzja, jidher fil-fatt li l-avviż ta’ kuntratt ġie rtirat. Jidher li l-qorti tar-rinviju rriżervat id-deċiżjoni tagħha dwar jekk sarx dan l-irtirar. Fit-tweġiba tagħha lill-Qorti tal-Ġustizzja, hija enfasizzat li, irrispettivament minn din il-mistoqsija, għad hemm il-kwistjoni ta’ kompetenza: jekk qrati amministrattivi għandhomx ġurisdizzjoni b’relazzjoni ma’ avviżi ta’ kuntratti bħal dawn.

40. Jiena konxju sewwa mit-tqassim standard tal-funzjonijiet fil-proċedura tad-deċiżjoni preliminari. Fil-fatt, jibqa’ kompitu tal-qorti tar-rinviju li tiddetermina jekk l-avviż ta’ kuntratt inkwistjoni ġiex irtirat, kemm fuq il-fatti kif ukoll fuq l-evalwazzjoni tagħhom taħt id-dritt nazzjonali. It-tnedija ta’ proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku mill-istess awtorità kontraenti tista’ tkun ħjiel ieħor ta’ dan l-irtirar.

41. Madanakollu, dan il-każ jimbotta t-tqassim ta’ missjonijiet tradizzjonali sal-limitu tiegħu. Minkejja l-grad ogħli ta’ deferenza li din il-Qorti tal-Ġustizzja normalment turi lejn is-soċji tagħha taħt l‑Artikolu 267 TFUE, fl-aħħar mill-aħħar hija r-responsabbiltà ta’ din il-Qorti li tevalwa jekk għadhiex validament adita ( 12 ).

42. Skont id-dokumentazzjoni kollha disponibbli, l-avviż ta’ kuntratt ġie rtirat. Fil-fatt, inħareġ avviż ta’ kuntratt ġdid għall-istess servizzi. Madankollu, il-qorti tar-rinviju xorta fadlilha dubji dwar jekk l-avviż ta’ kuntratt ġiex irtirat “formalment”.

43. Għalkemm qiegħed insib diffikultà sabiex nifhem din id-dikjarazzjoni, insib inqas diffikultà biex nifhem li qorti tar-rinviju xorta waħda tkun tixtieq li tirċievi risposta f’każ fejn jiġi ssuġġerit li ċertu intimat joqgħod jirtira avviżi ta’ kuntratti bħala strateġija. Nista’ nimmaġina sitwazzjoni fejn entità, li ma tixtieqx li ċerti kwistjonijiet jiġu solvuti b’mod awtorevoli minn qorti, tibqa’ tirtira avviżi ta’ kuntratti jekk dawn jiġu kkontestati, b’mod li sistematikament iċċaħħad lil qrati nazzjonali mill-ġurisdizzjoni tagħhom.

44. Din ċertament tkun kwistjoni differenti. F’każ bħal dan, anki fl-istadju bikri ta’ evalwazzjoni tal-ammissibbiltà ta’ talba għal deċiżjoni preliminari ( 13 ), forsi tista’ tingħata iżjed flessibbiltà lill-kunċett ta’ tilwima pendenti. Wara kollox, il-projbizzjoni ta’ abbuż huwa prinċipju trasversali tad-dritt tal-Unjoni ( 14 ).

45. Madankollu, ħadd mill-partijiet, u lanqas il-qorti tar-rinviju, ma ssuġġerixxa li Poste Italiane ripetutament irtirat avviżi ta’ kuntratti, bl-intenzjoni li tevita stħarriġ ġudizzjarju jew bil-għan li tiskoraġġixxi ċerti kandidati milli jipparteċipaw fil-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt ( 15 ). Fil-fatt, huwa pjuttost il-kuntrarju: Poste Italiane offriet spjegazzjoni plawsibbli dwar għalfejn l-avviż ta’ kuntratt oriġinali ġie rtirat, u tidher li aġixxiet b’mod konsistenti ma’ din l-ispjegazzjoni ( 16 ).

46. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher li t-tilwima fil-kawża prinċipali tilfet is-suġġett tagħha.

2. L-interess ġuridiku kontinwu tar-rikorrenti sabiex jaġixxu fil-livell nazzjonali

47. Fl-alternattiv, il-qorti tar-rinviju, ir-rikorrenti, kif ukoll parzjalment il-Kummissjoni Ewropea, jidhru li jikkunsidraw li dan l-interess għadu jeżisti, b’mod indipendenti mill-irtirar tal-avviż ta’ kuntratt.

48. Il-qorti tar-rinviju hija tal-fehma li ma jistax jiġi preżunt li r-rikorrenti ma fadlilhomx interess ġuridiku fir-rigward tal-avviż ta’ kuntratt, minkejja li dan ġie rtirat. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha għalhekk tindirizza t-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, speċjalment fid-dawl tal-prinċipju ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv.

49. Ir-rikorrenti jsostnu li, minkejja l-irtirar, id-dritt Taljan xorta jeħtieġ li l-qorti kompetenti tiddeċiedi dwar il-legalità tal-atti kkontestati għall-iskopijiet tal-għoti ta’ danni u tad-deċiżjoni dwar min għandu jiġi kkundannat iħallas l-ispejjeż. B’mod partikolari, taħt id-dritt Taljan, kawża għad-danni tista’ tiġi ppreżentata fi żmien 120 jum minn meta s-sentenza tal-annullament ssir finali. Sabiex tiddeċiedi fuq din il-kawża, irid l-ewwel nett jiġi stabbilit jekk il-qorti tar-rinviju għandhiex ġurisdizzjoni. Din il-kwistjoni teħtieġ li wieħed jiddetermina jekk Poste Italiane hijiex suġġetta għar-regoli tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi.

50. Skont il-Kummissjoni Ewropea, jekk wieħed jassumi li l-avviż ta’ kuntratt ġie formalment irtirat, dan il-fatt bl-ebda mod ma huwa element deċiżiv. Is-sitt domanda tal-qorti tar-rinviju teħtieġ risposta fis-sens li din id-domanda tikkonċerna l-konsegwenzi relatati ma’ ksur potenzjali ta’ aspettattivi leġittimi, li hija kwistjoni indipendenti miż-żamma fis-seħħ tal-avviż ta’ kuntratt ikkontestat. Barra minn hekk, id-determinazzjoni ta’ jekk l-avviż ta’ kuntratt ikkontestat jikkonċernax offerta li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet hija importanti sabiex jiġi stabbilit liema hija l-qorti kompetenti li quddiemha r-rikorrenti jistgħu jfittxu għad-danni.

51. B’kuntrast ma’ dan, skont Poste Italiane u l-Gvern Taljan, ir-rikorrenti ma għadx baqgħalhom interess ġuridiku sabiex jaġixxu. Filwaqt li Poste Italiane tqis li sentenza tal-qorti tar-rinviju ma jkollha ebda effetti favorevoli għar-rikorrenti, il-Gvern Taljan jissottometti li r-rikorrenti ma ppreżentawx kawża għad-danni. Għalhekk, il-prospett ta’ kawża bħal din huwa biss ipotetiku.

52. Għaldaqstant, minkejja li l-avviż ta’ kuntratt ġie rtirat, ġie ssuġġerit li (a) ir-rikorrenti jistgħu jippreżentaw kawża għad-danni fir-rigward tal-avviż ta’ kuntratt ikkontestat u li (b) il-kwistjoni tal-ispejjeż għad trid tiġi deċiża mill-qorti tar-rinviju.

a) Il-prospett ta’ kawża futura għad-danni

53. Hija ġurisprudenza stabbilita li l-ġustifikazzjoni għal talba għal deċiżjoni preliminari ma hijiex il-formulazzjoni ta’ opinjonijiet konsultattivi fuq kwistjonijiet ġenerali jew ipotetiċi, iżda l-bżonn inerenti li tiġi effettivament solvuta tilwima ( 17 ). F’ċirkustanzi simili għal dawk tal-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-intenzjoni li tiġi ppreżentata kawża għad-danni, fejn din hija biss possibbli u ipotetika, ma tistax tiġġustifika ż-żamma ta’ talba għal deċiżjoni preliminari fejn il-kawża prinċipali tilfet l-iskop tagħhom ( 18 ).

54. Ir-rikorrenti kkonfermaw waqt is-seduta li għadha ma ġietx ippreżentata kawża għad-danni quddiem il-qorti tar-rinviju, u lanqas quddiem qorti nazzjonali oħra. Huwa ċertament minnu li jekk eventwalment tiġi ppreżentata kawża għad-danni, il-kwistjoni ta’ jekk l-avviż ta’ kuntratt kienx obbligatorju u allura, liema qorti nazzjonali hija kompetenti sabiex tieħu deċiżjoni fuq il-materja, tkun importanti. Madankollu, dan ikun preċiżament importanti għal din l-eventwali kawża potenzjali li bħalissa ma hijiex pendenti. Għaldaqstant, fil-kuntest tal-proċeduri pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, il-kwistjonijiet relatati ma’ kawża futura u potenzjali għad-danni huma kompletament ipotetiċi.

55. Il-fatt, enfasizzat mill-Kummissjoni Ewropea, li r-rikorrenti seta’ kellhom aspettattivi leġittimi fir-rigward tal-kontinwazzjoni tal-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, u li fi kwalunkwe każ ser ikun hemm bżonn ta’ risposta għas-sitt domanda, ma jbiddilx il-konklużjoni preċedenti.

56. L-ewwel nett, prima facie, personalment inkun pjuttost sorpriż jekk niskopri li l-prinċipju ta’ aspettattivi leġittimi tal-Unjoni effettivament jimpedixxi awtorità kontraenti milli qatt tirtira avviż ta’ kuntratt. Dan ikun ifisser allura li, ladarba jiġi ppubblikat, kuntratt pubbliku jrid jitwassal sal-aħħar, ikunu xi jkunu ċ-ċirkustanzi (mibdula)?

57. It-tieni nett, jekk dan ma huwiex il-każ, allura s-sitt domanda effettivament ukoll issir kwistjoni li tiġi evalwata f’eventwali kawża potenzjali għad-danni, bħall-ksur ta’ kwalunkwe drittijiet oħra ta’ kandidati fi proċedura ta’ sejħa għal offerti ( 19 ). Iżda għal darb’oħra, dawn il-kwistjonijiet ma humiex is-suġġett tal-proċeduri li hemm pendenti bħalissa quddiem il-qorti tar-rinviju.

b) Id-deċiżjoni dwar l-ispejjeż

58. Fl-aħħar, hemm il-kwistjoni tal-ispejjeż tal-proċeduri nazzjonali. Anki jekk l-avviż ta’ kuntratt ġie rtirat, il-qorti tar-rinviju xorta waħda trid tieħu deċiżjoni dwar l-ispejjeż tal-proċeduri. Għaldaqstant, jista’ jiġi ssuġġerit li għad hemm tilwima pendenti quddiem il-qorti nazzjonali relatata, tal-inqas, mal-ispejjeż.

59. Ma naħsibx li din il-loġika tista’ tiġi mħaddna.

60. L-ewwel nett, l-interpretazzjoni tiegħi tad-dikjarazzjonijiet ġenerali dwar x’inhi tilwima pendenti ( 20 ) dejjem kienet waħda li tikkunsidra li dak li huwa meħtieġ huwa korrelazzjoni raġonevoli (għalkemm, tabilħaqq, forsi mhux taqbila perfetta) bejn l-ambitu tad-domandi mressqa mill-qorti tar-rinviju u t-tilwima legali quddiemha. Għalhekk, is-suġġett tad-domandi mressqa jrid ikollu ċertu impatt fuq ir-riżoluzzjoni tat-tilwima pendenti quddiem il-qorti nazzjonali. Barra minn dan l-ambitu (u għalhekk ipotetiċi) huma domandi li, ikun xi jkun il-mod kif il-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb għalihom, ma jkollhom ebda impatt fuq ir-riżoluzzjoni tat-tilwima quddiem il-qorti tar-rinviju.

61. Fid-dawl ta’ dan, ma narax kif ir-risposti għas-sitt domandi pjuttost iddettaljati, li kollha tressqu fil-kuntest tal-istħarriġ ta’ proċedura pendenti ta’ sejħa għal offerti u l-avviż ta’ kuntratt tagħha, jista’ jkollhom xi impatt fuq ir-riżoluzzjoni tal-kwistjoni tal-ispejjeż quddiem il-qorti nazzjonali wara li dan l-avviż ġie rtirat. Din hija sempliċiment kwistjoni għad-dritt nazzjonali, u r-risposti mitluba minn din il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhom ebda impatt fuq il-kwistjoni pendenti tal-ispejjeż.

62. It-tieni nett, b’mod ġenerali, sakemm l-ispejjeż f’kawża partikolari ma jkunux marbuta b’mod speċifiku ma’ kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, li f’dan il-każ dan għandu jkun spjegat b’mod xieraq fid-deċiżjoni tar-rinviju, il-fatt li, wara li s-suġġett tat-tilwima spiċċa, fadal il-ħtieġa li tittieħed deċiżjoni dwar l-ispejjeż, ma huwiex biżżejjed sabiex tinżamm il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 21 ).

63. Fil-prinċipju, il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tispiċċa meta ma jkun fadal ebda tilwima pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, pereżempju għaliex ir-rikorrent ikun kiseb dak li ried fil-mori tal-proċeduri, jew għaliex l-awtur tal-miżura kkontestata jkun irtiraha, jew għaliex id-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli jkunu nbidlu ( 22 ). F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tilwima tiġi kkunsidrata solvuta. Il-fatt li l-qorti nazzjonali jkun fadlilha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż huwa irrilevanti ( 23 ). Jekk ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi dwar tilwima billi tapplika d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni għall-fatti inkwistjoni, iktar u iktar ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi dwar l-ispejjeż ta’ tilwima li ma għadhiex teżisti. Għalhekk, deċiżjonijiet dwar spejjeż għandhom jittieħdu biss mill-qorti tar-rinviju, abbażi tad-dritt nazzjonali ( 24 ).

64. Ċertament, hemm ir-riżerva: sakemm il-kwistjoni tal-ispejjeż quddiem il-qorti nazzjonali ma tkunx hija stess marbuta mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba mill-Qorti tal-Ġustizzja. Dan jiġri b’mod partikolari f’żewġ istanzi.

65. L-ewwel nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ċertament għandha ġurisdizzjoni fejn is-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali huwa preċiżament l-ispejjeż. F’kuntest fattwali bħal dan, huwa fl-ambitu tal-missjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja taħt l‑Artikolu 267 TFUE li tinterpreta kwalunkwe dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tirrelata b’mod speċifiku mal-ispejjeż ta’ proċeduri ġudizzjarji jew, b’mod iżjed ġenerali, id-dritt għal aċċess effettiv għall-ġustizzja ( 25 ). Madankollu, f’dawn il-każijiet, dak li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun mitluba li tinterpreta huma dispożizzjonijiet konkreti u armonizzati tad-dritt tal-Unjoni li jipprovdu għal allokazzjoni ta’ spejjeż jew il-limitu tagħhom f’ċerti materji. Eżempju partikolari fl-aħħar kategorija hija dispożizzjoni li tgħid li materji ambjentali “ma għandhomx jinvolvu spiża projbittiva” ( 26 ).

66. It-tieni nett, hemm ukoll każijiet dubjużi, fejn ma hemmx regoli armonizzati tal-Unjoni dwar spejjeż, iżda d-domanda dwar interpretazzjoni jew validità magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja jkollha impatt ċar fuq id-deċiżjoni dwar l-ispejjeż. Huwa b’dan il-mod li ninterpreta għalfejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tipprovdi risposta fil-mertu f’Amt et ( 27 ).

67. Amt et kienet tikkonċerna d-deċiżjoni ta’ awtorità kontraenti li tniedi proċedura ta’ offerti għall-għoti ta’ servizzi ta’ trasport pubbliku f’reġjun ġewwa l-Italja. Il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma kinitx tippermetti li operaturi ekonomiċi jippreżentaw kawża kontra d-deċiżjonijiet ta’ awtorità kontraenti relatati ma’ proċedura ta’ sejħa għal offerti li kienu ddeċidew li ma jipparteċipawx fiha. Il-qorti tar-rinviju essenzjalment riedet tkun taf jekk operaturi ekonomiċi bħal dawn kellhomx locus standi taħt id-dritt tal-Unjoni.

68. Fil-mori tal-proċeduri, l-awtorità kontraenti ddeċidiet li ma tkomplix bis-sejħa għal offerti wara l-adozzjoni ta’ liġi ġdida. Għalhekk, is-suġġett tat-tilwima ġie formalment fix-xejn. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li t-talba għal deċiżjoni preliminari baqgħet ammissibbli u wieġbet għad-domandi fil-mertu. Wieħed jista’ jifhem dan meta jikkunsidra l-istruttura ta’ dik il-kawża u l-uniku domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju: id-dritt tal-Unjoni jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li dawk li ma jkunux ipparteċipaw fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti jikkontestaw id-dokumenti relatati mal-proċedura ta’ sejħa għal offerti?

69. Ir-risposta pożittiva (jew negattiva) għal din id-domanda kienet deċiżiva sabiex tiġi solvuta l-kwistjoni dwar jekk ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li kkontestaw id-dokumentazzjoni tas-sejħa għal offerti minkejja li ma kinux ipparteċipaw fis-sejħa għal offerti, kellhomx iħallsu l-ispejjeż tal-proċeduri.

70. Wieħed jista’ jikkuntrasta dak ix-xenarju, fejn domanda waħda mmirata mill-qorti tar-rinviju hija konklużiva għall-kwistjoni dwar l-ispejjeż pendenti, mal-kawża preżenti. Is-sitt domandi pjuttost iddettaljati mressqa mill-qorti tar-rinviju jikkonċernaw l-applikabbiltà ta’ numru ta’ regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal servizzi ta’ purtinerija, akkoljenza u kontroll tal-aċċess għall-bini ta’ Poste Italiane. Dawn ma jqajmux kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni ta’ regoli tal-Unjoni dwar spejjeż jew, b’mod iżjed ġenerali, l-ispiża ġenerali tal-proċedura ta’ stħarriġ li ġiet imnedija mir-rikorrenti. Bl-istess mod, l-ebda waħda mid-domandi tal-qorti tar-rinviju ma tqajjem kwistjonijiet li jista’ jkollhom impatt dirett fuq id-deċiżjoni dwar l-ispejjeż. B’mod partikolari, il-locus standi tar-rikorrenti fir-rigward tal-avviż ta’ kuntratt inkwistjoni ma huwiex ikkontestat. Għaldaqstant ma narax kif, tkun xi tkun ir-risposta li tagħti l-Qorti tal-Ġustizzja għas-sitt domandi ddettaljati li tressqu, din jista’ jkollha xi impatt fuq il-kwistjoni tal-ispejjeż fil-proċeduri preżenti, fil-parametri taż-żewġ xenarji deskritti iżjed ’il fuq.

71. Konsegwentement, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża preżenti, peress li s-suġġett tat-tilwima (l-avviż ta’ kuntratt) ġie fix-xejn u peress li ma hemm ebda kawża għad-danni li hija pendenti, id-deċiżjoni dwar l-ispejjeż ma tistax tkun l-unika raġuni li tiġġustifika ż-żamma tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari.

72. Fuq nota tal-għeluq, jiena nirrikonoxxi li l-kwistjoni tar-rilevanza tar-risposta li tingħata mill-Qorti tal-Ġustizzja għar-riżoluzzjoni ta’ tilwima reali pendenti quddiem il-qorti nazzjonali qajla hija qasma ċara b’żewġ naħat. Nirrikonoxxi li jeżistu wkoll kawżi fejn il-Qorti tal-Ġustizzja wriet iżjed klemenza (jew aħjar użat immaġinazzjoni ikbar) dwar eżattament kif ir-risposta mogħtija minnha tkun rilevanti għat-tilwima speċifika pendenti quddiem il-qorti nazzjonali ( 28 ).

73. Minkejja dan, u anki fil-kuntest tar-rikonoxximent li din hija pjuttost iktar sekwenza gradwata ta’ rilevanza milli ċarezza b’żewġ naħat, is-sitt domandi mressqa permezz ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari jinsabu fuq in-naħa ta’ barra ta’ din is-sekwenza. Għal darb’oħra, l-unika kwistjoni li jifdal hija dik dwar kif dawn id-domandi huma rilevanti għall-portata tat-tilwima attwalment pendenti quddiem il-qorti nazzjonali. It-tweġiba skomda hija li ma humiex.

74. Minn dan isegwi li ma hemm ħtieġa ta’ risposta għal ebda domanda mressqa mill-qorti tar-rinviju.

B. Kunsiderazzjoni tad-domandi mressqa

75. Fid-dawl tal-missjoni tal-Avukati Ġenerali li jassistu (b’mod sħiħ) lill-Qorti tal-Ġustizzja (l‑Artikolu 252 TFUE), sejjer nindirizza fil-qosor il-mertu tad-domandi tal-qorti tar-rinviju, fl-eventwalità li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-fehma tiegħi dwar (in-nuqqas ta’) il-ħtieġa ta’ deċiżjoni fiċ-ċirkustanzi tal-kawża preżenti. Madankollu, ser nagħmel dan biss fil-qosor u sal-punt li kien ikun neċessarju li kieku s-suġġett tat-tilwima ma spiċċax. Anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tiddeċiedi dwar il-mertu tal-kawża, ma kienx ikun neċessarju li tindirizza d-domandi kollha mressqa mill-qorti tar-rinviju.

76. Il-qorti tar-rinviju għamlet sitt domandi. Permezz ta’ dawn id-domandi kollha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk is-servizzi inkwistjoni, li ġew offruti minn Poste Tutela qabel l-amalgamazzjoni tagħha ma’ Poste Italiane, jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli tal-Unjoni dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, u b’mod partikolari tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet u d-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku ( 29 ).

77. L-ewwel, it-tieni u r-rabà domanda (u parzjalment it-tielet domanda) jikkonċernaw il-karatterizzazzjoni legali ta’ Poste Italiane (u Poste Tutela) bħala korpi rregolati mid-dritt pubbliku skont id-definizzjoni mogħtija fid-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku u d-Direttiva dwar l-Utilitajiet. It-tielet u l-ħames domandi jikkonċernaw l-applikabbiltà tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet għal attivitajiet bħal ma huma dawk fil-kawża prinċipali. Fir-rigward tas-sitt domanda, l-ambitu tagħha huwa kemxejn mhux ċar. Din tista’ tinftiehem bħala domanda ġenerika dwar liema aspettattivi leġittimi jinħolqu għall-offerenti permezz tat-tnedija ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt u jekk dawn l-aspettattivi jimpedixxux l-irtirar ta’ avviż li jkun diġà ġie ppubblikat ( 30 ). Tista’ tinftiehem ukoll bħala domanda dwar jekk tinħoloqx xi aspettattiva leġittima għall-offerenti f’każ fejn korp, li normalment ma jkunx marbut li jorganizza proċedura ta’ sejħa għal offerti, jiddeċiedi li jagħmel dan minn jeddu.

78. Għall-iskopijiet tal-kawża preżenti, fejn il-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi jekk l-attivitajiet inkwistjoni humiex koperti minn regoli tal-Unjoni dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, u jekk iva, minn liema regola, huwa għal kollox suffiċjenti li tingħata risposta għat-tielet u l-ħames domanda, fir-rigward tal-applikabbiltà tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet. Fil-fehma tiegħi, fil-kuntest tal-avviż ta’ kuntratt li kien is-suġġett tal-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju, kienet id-Direttiva dwar l-Utilitajiet li kienet tkun applikabbli għall-attivitajiet inkwistjoni.

1. Il-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku u d-Direttiva dwar l-Utilitajiet

79. Il-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku u tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet huma ddefiniti b’mod differenti. Fir-rigward tal-applikabilità tagħhom għall-każ individwali, iż-żewġ strumenti suppost jeskludu lil xulxin ( 31 ).

80. Il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku huwa prinċipalment iddefinit ratione personae. Din ġeneralment tapplika għal awtoritajiet kontraenti, għalhekk, b’mod partikolari l-Istat, awtoritajiet reġjonali u lokali, u korpi rregolati mid-dritt pubbliku ( 32 ), minħabba l-istatus formali tagħhom u l-kwalità tagħhom bħala ċerti tipi ta’ persuni legali.

81. B’kuntrast ma’ dan, il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet huwa ddefinit prinċipalment materjalment, b’riferiment għan-natura tal-attivitajiet ( 33 ). Dawn l-attivitajiet jissemmew fl‑Artikoli 8 u 14 tad-Direttiva. Dawn ikopru b’mod partikolari t-tisħin, l-elettriku, l-ilma, is-servizzi tat-trasport, il-portijiet u l-ajruporti u s-servizzi postali.

82. Fl-istess ħin, id-Direttiva dwar l-Utilitajiet hija inqas stretta fir-rigward tal-kwalità tal-persuni li tkopri. Hija tapplika għal firxa wiesgħa ta’ “entitajiet kontraenti”. Din l-aħħar kategorija tinkludi awtoritajiet kontraenti, impriżi pubbliċi, u impriżi li jgawdu drittijiet esklużivi jew speċjali ( 34 ). Dan il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae wiesa’ huwa l-konsegwenza loġika tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttiva. Din tal-aħħar fil-fatt hija intiża li tirregola s-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u s-servizzi postali. Madanakollu, f’dawk is-setturi fejn kien ikun hemm monopolji tal-Istat, entitajiet li bħalissa joperaw hemmhekk jassumu diversi forom legali u għalhekk “huwa meħtieġ li l-entitajiet koperti jiġu identifikati fuq bażi li ma huwiex l-istatus legali tagħhom” ( 35 ).

83. Minn dawn id-dispożizzjonijiet isegwi li l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet huwa mfisser b’mod pjuttost strett. Waħda mill-iżjed konsegwenzi importanti ta’ din id-differenza kunċettwali hija li għal din ir-raġuni, fil-kuntest tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet, ma hemmx lok għal applikazzjoni tal-approċċ magħruf bħala t-“teorija tal-kontaġju”.

84. Dan l-approċċ oriġinalment ġie stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-1998 fis-sentenza tagħha fil-kawża Mannesmann ( 36 ). Il-kawża kienet tikkonċerna l-karatterizzazzjoni legali tal-Uffiċċju tal-Istampar tal-Istat Awstrijak (Österreichische Staatsdruckerei – iktar ’il quddiem “ÖS”). Taħt id-dritt Awstrijak, ÖS kienet impriża pubblika, li wara saret kummerċjant għall-iskopijiet tal-Kodiċi Kummerċjali. ÖS kienet prinċipalment fdata bil-produzzjoni ta’ dokumenti amministrattivi uffiċjali li kienu jeħtieġu segretezza jew miżuri ta’ sigurtà. Madankollu, hija kienet tagħmel ukoll attivitajiet oħra bħall-pubblikazzjoni ta’ kotba jew gazzetti. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ÖS kienet korp irregolat mid-dritt pubbliku fis-sens tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku li kienet applikabbli dak iż-żmien. Bħala konsegwenza, l-attivitajiet kollha tagħha waqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva. Għalhekk, anki l-attivitajiet kummerċjali tagħha ġew ikkunsidrati bħala suġġetti għad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku minħabba l-istatus tagħha bħala korp irregolat mid-dritt pubbliku.

85. Għaldaqstant, f’taqsira metaforika, bħas-Sultan Midas, bil-fatt li l-korp irregolat mid-dritt pubbliku jmiss attività, huwa jkun qiegħed “iċappas” l-attivitajiet kollha tiegħu u jġegħilhom jaqgħu taħt id-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku (għalkemm forsi mhux neċessarjament idawwarhom f’deheb).

86. B’kuntrast ma’ dan, fil-kawża Ing. Aigner, il-Qorti tal-Ġustizzja rrifjutat li testendi din il-loġika għad-Direttiva dwar l-Utilitajiet ( 37 ). Din il-kawża kienet dwar impriża, Fernwärme Wien, li ġiet stabbilita sabiex tipprovdi tisħin fil-Belt ta’ Vjenna. Fl-istess waqt, din l-impriża tqabbdet għall-ippjanar ġenerali ta’ sistemi ta’ tkessiħ għal proġetti kbar ta’ proprjetajiet immobbli. Fit-twettiq ta’ din l-attività, hija kkompetiet ma’ impriżi oħrajn. Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja saħqet li l-kuntratti kollha li daħlet fihom awtorità kontraenti kienu suġġetti għar-regoli tal-Unjoni dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, peress li Fernawärme Wien inzertat li kienet ukoll “korp irregolat mid-dritt pubbliku”. Madanakollu, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet distinzjoni bejn l-attivitajiet inkwistjoni: filwaqt li l-kuntratti relatati ma’ attivitajiet elenkati fid-Direttiva dwar l-Utilitajiet kienu suġġetti għar-regoli stabbiliti hemmhekk, il-kuntratti l-oħra kienu koperti mid-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku.

87. Minn dan isegwi li l-istatus legali bħala korp irregolat mid-dritt pubbliku għandu l-effett li jestendi l-applikazzjoni tar-regoli tal-Unjoni dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għall-attivitajiet kollha tiegħu taħt id-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku. Madankollu, dan ma jestendix l-applikabbiltà potenzjali tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku għal attivitajiet koperti mid-Direttiva dwar l-Utilitajiet. Il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ din tal-aħħar għalhekk jibqa’ intatt irrispettivament mill-istatus legali tal-impriża inkwistjoni. B’mod ugwali, it-“teorija tal-kontaġju” ma tapplikax għall-attivitajiet li jaqgħu taħt id-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

88. Għaldaqstant, id-Direttiva dwar l-Utilitajiet hija lex specialis filwaqt li d-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku hija lex generalis. Bħala lex specialis, id-Direttiva dwar l-Utilitajiet għandha tiġi applikata b’mod iktar strett.

2. “Servizzi Postali” taħt id-Direttiva dwar l-Utilitajiet

89. X’inhu allura l-ambitu tal-kunċett ta’ servizzi postali taħt id-Direttiva dwar l-Utilitajiet? Skont l‑Artikolu 13(1), din id-direttiva tapplika għal attivitajiet li għandhom x’jaqsmu ma’ servizzi postali u servizzi oħra minbarra servizzi postali, b’mod partikolari bil-kundizzjoni li servizzi bħal dawn ikunu pprovduti minn entità li tipprovdi wkoll servizzi postali.

90. Din id-dispożizzjoni għalhekk tidher li qiegħda tistabbilixxi żewġ kategoriji: (i) is-servizzi postali (fis-sens strett); (ii) is-servizzi l-oħra elenkati fl‑Artikolu 13(2)(c) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet, sakemm jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet stipulati fl‑Artikolu 13(1)(b). Madankollu, l-introduzzjoni tal‑Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet tgħid ukoll b’mod ċar li ma humiex biss dawn is-servizzi fis-sens strett, iżda (iii) l-attivitajiet li għandhom x’jaqsmu mas-servizzi postali jew is-servizzi l-oħra elenkati fl‑Artikolu 13(2)(c).

91. L-ewwel nett, it-tifsira eżatta ta’ servizzi postali hija ddefinita b’mod leġiżlattiv fl‑Artikolu 13(2)(b) bħala servizzi li jikkonsistu fil-ġbir, l-issortjar, il-ħruġ u t-tqassim ta’ oġġetti postali, b’definizzjoni suċċessiva ta’ “oġġett postali” fl‑Artikolu 13(2)(a). Id-definizzjoni tinkludi kemm servizzi li jaqgħu fl-ambitu tas-servizz universali, kif ukoll servizzi li jaqgħu lil hinn minn dan l-ambitu.

92. It-tieni nett, l‑Artikolu 13(2)(c) jiddefinixxi dawn is-“servizzi oħra” għajr servizzi postali bħala “servizzi ta’ ġestjoni tas-servizz tal-posta (servizzi li jseħħu qabel u wara d-dispaċċ, inklużi ‘servizzi ta’ ġestjoni tal-kamra tal-ittri’)” u “servizzi li jikkonċernaw oġġetti postali li mhux inklużi [fl‑Artikolu 13(2)(a)], bħall-posta diretta mingħajr l-ebda indirizz”.

93. It-tielet nett, xi ngħidu għall-kategorija residwali jew addizzjonali ta’ “attivitajiet li għandhom x’jaqsmu ma’” servizzi postali minbarra servizzi postali?

94. Skont Poste Italiane u l-Gvern Taljan, peress li ebda “teorija tal-kontaġju” ma hija applikabbli fil-kuntest tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet, il-kamp ta’ applikazzjoni tal‑Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet għandu jiġu interpretat b’mod strett. Huma biss iż-żewġ tipi ta’ attivitajiet elenkati fl‑Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet li huma koperti.

95. Jiena naqbel mal-ewwel proposta. Ma naqbilx mat-tieni waħda.

96. Fil-fatt, id-dikjarazzjoni magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dan ir-rigward fil-kawża Ing. Aigner hija legalment tajba. Madankollu, l-interpretazzjoni korretta tal‑Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet hija li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha ma huwiex strett daqs kemm qegħdin jissuġġerixxu Poste Italiane u l-Gvern Taljan.

97. Fil-fehma tiegħi, huwa ċar li hemm it-tielet kategorija inkluża fl‑Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet: attivitajiet li għandhom x’jaqsmu ma’ servizzi postali.

98. L-ewwel nett, hemm il-formulazzjoni mhux biss tal‑Artikolu 13(1) iżda wkoll tal‑Artikolu 1(2) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet: “[f]is-sens ta’ din id-Direttiva l-akkwist huwa l-akkwist, permezz ta’ kuntratt ta’ provvisti, xogħlijiet jew servizzi ta’ xogħlijiet, ta’ provvisti jew servizzi minn entità kontraenti waħda jew aktar mingħand operaturi ekonomiċi magħżula minn dawk l-entitajiet kontraenti, dejjem jekk ix-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi jkunu maħsuba għall-kisba ta’ waħda mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 8 sa 14” ( 38 ). Dawn iż-żewġ formulazzjonijiet it-tnejn jindikaw li dak li għandu jkun kopert ma huwiex biss dawn is-servizzi postali fis-sens strett, iżda wkoll provvisti jew servizzi oħra neċessarji li jippermettu t-twettiq tas-servizz ewlieni.

99. It-tieni nett, dan huwa wkoll ikkonfermat mil-loġika tas-settur. Huwa ġust li wieħed jassumi li l-provvista ta’ servizzi postali fis-sens strett (il-ġbir, l-issortjar, il-ħruġ u t-tqassim ta’ oġġetti postali) normalment isir mill-awtoritajiet kontraenti nnifishom. Ikun pjuttost sorprendenti li wieħed jiskopri li posta, b’mod partikolari l-fornitur tas-servizz postali universali, ma tkun qiegħda fil-fatt tqassam ebda oġġetti postali. Madankollu, jekk ikollu mbagħad jintqal, kif essenzjalment qiegħda tissuġġerixxi Poste Italiane, li l-obbligu li tirrikorri għall-proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi jirrelata biss għal servizzi postali fis-sens strett, l‑Artikolu 13(1)(a) u kif ukoll l-Artikolu 13(1)(b) jitilfu, fil-prattika, is-sens tagħhom. Għal xiex ikunu applikabbli mbagħad dawn id-dispożizzjonijiet?

100. Għalhekk, fil-fehma tiegħi huwa pjuttost ċar li dak li jimmira għalihom l‑Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet huma b’mod partikolari xogħlijiet, provvisti jew servizzi li huma intiżi sabiex jippermettu li jsiru servizzi postali. Kif qalet il-Qorti tal-Ġustizzja, “meta entità kontraenti li teżerċita waħda mill-attivitajiet speċifikatament imsemmija [fid-Direttiva dwar l-Utilitajiet] tikkontempla, fl-eżerċizzju ta’ din l-attività, li tagħti kuntratt għal servizzi, għal xogħlijiet jew għal provvista jew torganizza konkors, dan il-kuntratt jew dan il-konkors huwa rregolat mid-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva” ( 39 ).

101. Għalhekk, b’mod ġenerali, id-Direttiva dwar l-Utilitajiet tapplika mhux biss għal kuntratti mogħtija fl-isfera ta’ waħda mill-attivitajiet elenkati espressament fid-Direttiva, iżda wkoll għal kuntratt konklużi għall-eżerċizzju ta’ attivitajiet iddefiniti fid-Direttiva dwar l-Utilitajiet. Konsegwentement, meta kuntratt mogħti minn entità kontraenti jkun konness ma’ attività li dik l-entità tagħmel fis-setturi elenkati fid-Direttiva dwar l-Utilitajiet, dan il-kuntratt ikun suġġett għall-proċeduri stipulati f’din id-direttiva ( 40 ).

102. Madankollu, il-mistoqsija kruċjali mbagħad issir sa liema punt għandha twassal il-loġika ta’ “li għandhom x’jaqsmu ma’” jew “sabiex jippermettu li jsir”. Minn naħa, ċertament ma hijiex daqstant stretta daqs kemm ġie ssuġġeriet minn Poste Italiane. Min-naħa l-oħra, ma hijiex wiesgħa sal-punt li tammonta għal applikazzjoni de facto tat-teorija tal-kontaġju wkoll fil-kuntest tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

103. Fil-fehma tiegħi, “attivitajiet li għandhom x’jaqsmu ma’” taħt l‑Artikolu 13(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet għandha tinftiehem bħala li tinkludi dawk l-attivitajiet kollha li huma neċessarji għal jew normalment konnessi mal-eżerċizzju ta’ servizzi postali. Neċessarji fis-sens li mingħajrhom, servizzi postali ma jkunux jistgħu jiġu pprovduti kif jixraq. Madankollu, “li għandhom x’jaqsmu ma’” f’dan is-sens tinkludi wkoll attivitajiet li ma humiex strettament neċessarji, iżda li huma normalment u ġeneralment konnessi mal-provvista ta’ dawn it-tipi ta’ servizzi.

104. Jiena nissuġġerixxi li jiġu inklużi ż-żewġ kategoriji peress li l-linja ta’ demarkazzjoni bejn it-tnejn xi kultant tkun pjuttost imċajpra. Ċertament, illum il-ġurnata, l-elettriku biex jitmexxew uffiċini postali; karozzi jew skuters biex titqassam il-posta; jew ilbies speċifiku li jrendi lill-aġenti tal-posta identifikabbli għall-pubbliku, jistgħu kollha jiġu kklassifikati bħala eżempji ta’ provvisti neċessarji. Madankollu, l-aħħar eżempju diġà jistà jiġi kkontestat: uniformi speċjali għall-aġenti tal-posta hija verament neċessarja għat-tqassim effettiv ta’ oġġetti postali? Fil-fatt jista’ jiġi ssuġġerit li uniformi speċjali ma hijiiex strettament neċessarja għat-tqassim effettiv ta’ oġġetti postali. Aġent tal-posta b’qalziet tal-ġins u flokk ċertament jista’ wkoll jagħmel ix-xogħol.

105. Huwa għalhekk li “li għandhom x’jaqsmu ma’” ma għandux ikopri biss strettament teknikament neċessarju, iżda wkoll ġeneralment konnessi ma’. Għaldaqstant, attivitajiet li ma humiex ġeneralment konnessi mal-provvista ta’ servizzi postali, bħal kuntratt ta’ assigurazzjoni tal-karozza, bejgħ ta’ gazzetti jew ġurnali, jew il-ftuħ ta’ rokna għall-massaġġi fil-loġġa ta’ uffiċċju postali, x’aktarx li ma jikkwalifikawx bħala attivitajiet li għandhom x’jaqsmu mal-provvista normali ta’ servizzi postali ( 41 ).

106. Lil hinn minn dan, ċertament huwa l-kompitu tal-qrati nazzjonali li jiddeċiedu jekk, abbażi tal-fatti f’każ partikolari, il-provvista jew attività konkreta inkwistjoni ġeneralment ikollhiex x’taqsam ma’ servizzi postali jew servizzi oħra minbarra servizzi postali. Il-loġika hija li tkopri l-pakkett li llum il-ġurnata huwa ġeneralment meqjus li jikkostitwixxi provvista xierqa ta’ servizzi postali.

3. Applikazzjoni għall-kawża preżenti

107. Il-kawża preżenti tikkonċerna servizzi ta’ purtinerija, akkoljenza u kontroll tal-aċċess għall-bini ta’ Poste Italiane u ta’ kumpanniji oħra fi ħdan dan il-grupp. Dawn l-attivitajiet jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet?

108. Skont ir-rikorrenti, anki jekk huma stess ma humiex direttament servizzi postali, is-servizzi inkwistjoni huma neċessarji u/jew konnessi mal-eżerċizzju tal-attivitajiet imsemmija fl‑Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet, sa fejn dawn jippermettu l-eżerċizzju tal-attivitajiet li jappartjenu għas-servizz universali. L-operazzjoni effiċjenti tal-bini fejn jiġi pprovdut is-servizz universali hija aċċertata permezz tal-purtinara u l-gwardjani.

109. Skont Poste Italiane, l-attivitajiet inkwistjoni ma jaqgħux taħt l-attivitajiet elenkati fid-Direttiva dwar l-Utilitajiet. L-attivitajiet inkwistjoni ma għandhomx x’jaqsmu ma’ dawk is-servizzi li jiġġustifikaw l-applikazzjoni tar-regoli tad-dritt pubbliku peress li ma jikkonsistux f’servizz li jinkludi ġbir u tqassim ta’ posta. L-attivitajiet inkwistjoni ma humiex anċillari għal servizzi postali peress li ma humiex neċessarji għall-eżerċizzju ta’ dawn is-servizzi. Servizzi ta’ purtinerija, akkoljenza u kontroll tal-aċċess huma attivitajiet komplementari u trasversali fir-rigward tat-tipi kollha ta’ servizzi pprovduti minn Poste Italiane. Il-bini kkonċernat mill-attivitajiet inkwistjoni huwa użat fl-istess ħin bħala uffiċini amministrattivi u uffiċċju ewlieni għas-servizzi finanzjarji. Bl-istess mod, is-servizzi inkwistjoni jiġu pprovduti lil kumpanniji tal-grupp kollu, inkluż għalhekk dawk li ma jipprovdux servizzi postali (per eżempju PostePay SpA, li tispeċjalizza f’servizzi ta’ pagamenti, servizzi diġitali u telefowns ċellulari; jew Poste Vita li tipprovdi servizzi ta’ assigurazzjoni).

110. Skont il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttiva dwar l-Utilitajiet hija applikabbli għal servizzi li huma funzjonalment marbuta mas-servizzi espressament koperti biha. Fil-każ preżenti, il-bini li jikkostitwixxi l-bażi tas-servizzi inkwistjoni huwa l-istess wieħed fejn is-servizzi postali jiġu pprovduti. Mhux biss huwa irrilevanti li dan il-bini jintuża wkoll għal operazzjonijiet finanzjarji, iżda ma huwiex neċessarju li jiġi stabbilit il-grad ta’ intensità tar-rabta funzjonali li teżisti bejn is-servizzi inkwistjoni u servizzi postali għal skopijiet ta’ deċiżjoni dwar jekk hijiex applikabbli d-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

111. Essenzjalment jiena naqbel mar-rikorrenti u mal-Kummissjoni Ewropea. Ma hemm ebda dubju li l-attivitajiet inkwistjoni jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet sa fejn huma neċessarji għall-eżerċizzju ta’ servizzi postali b’mod xieraq, u għalhekk għandhom x’jaqsmu ma’ servizzi postali skont l‑Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

112. L-ewwel nett, Poste Italiane (u Poste Tutela fiż-żmien tal-ħruġ tal-avviż ta’ kuntratt) taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet. Għalkemm kien hemm diskussjoni estensiva fl-osservazzjonijiet bil-miktub u orali li ġew sottomessi mill-partijiet rigward in-natura legali ta’ Poste Italiane, ma huwiex neċessarju, għal skopijiet tal-applikabbiltà tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet, li jiġi stabbilit jekk Poste Italiane hijiex “korp irregolat mid-dritt pubbliku”.

113. Huwa biżżejjed li wieħed jinnota li Poste Italiane tissodisfa l-kriterji tal‑Artikolu 4(2) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet sabiex tiġi karatterizzata bħala “impriża pubblika”. Peress li l-maġġoranza tal-ishma ta’ Poste Italiane huma proprjetà tal-Istat jew ta’ korpi relatati mal-Istat ( 42 ), għandu jkun preżunt li hemm influwenza dominanti mill-Istat fuq Poste Italiane. Minn dan isegwi li Poste Italiane hija impriża pubblika skont id-definizzjoni tal‑Artikolu 4(2) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

114. It-tieni nett, is-servizzi inkwistjoni jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet. Fil-fehma tiegħi, servizzi ta’ purtinerija, akkoljenza u kontroll tal-aċċess għall-bini ta’ Poste Italiane jkunu neċessarji għat-tkomplija adegwata ta’ servizzi postali. Ċertament, fuq l-istess linja tal-punti msemmija iktar ’il fuq ( 43 ), jista’ jkun hemm diskussjoni dwar jekk dawn is-servizzi speċifiċi humiex strettament neċessarji għall-provvista ta’ servizzi postali ( 44 ). Iżda ċertament dawn huma ġeneralment konnessi mal-provvista ta’ dawn is-servizzi u f’dan is-sens għalhekk għandhom x’jaqsmu magħhom.

115. F’dan ir-rigward, il-fatt li s-servizzi inkwistjoni ma humiex ipprovduti biss għal uffiċċji postali, iżda wkoll għal uffiċċji amministrattivi li ma jaqdux lill-pubbliku direttament u f’bini fejn jiġu pprovduti servizzi finanzjarji jew ta’ assigurazzjoni, ma huwa ta’ ebda rilevanza.

116. L-ewwel nett, anki jekk uffiċċji amministrattivi ġeneralment ma jaqdux lill-pubbliku direttament – l-utenti ta’ servizzi postali, il-fatt li politiki rigward servizzi postali jiġu deċiżi u implimentati f’dawn l-uffiċċji jfisser li huma sempliċement parti mis-servizzi postali. Sa ċertu punt, din hija kontinwazzjoni tal-argument ta’ Poste Italiane li tissuġġerixxi li servizzi postali effettivament huma biss l-immaniġġjar fiżiku ta’ oġġetti postali. Madankollu, b’mod neċessarju, servizzi postali għandhom jinkludu wkoll l-immaniġġjar u l-ippjanar ta’ dawn is-servizzi: servizzi postali ma jseħħux b’mod spontanju.

117. It-tieni nett, fir-rigward tat-tipi l-oħrajn ta’ servizzi magħmula minn Poste Italiane, dawn x’aktarx jiġu pprovduti fl-istess bini bħas-servizzi postali. Sabiex jiġi stabbilit in-nuqqas ta’ rabta funzjonali bejn l-attivitajiet inkwistjoni u servizzi postali, irid f’kull każ jiġi pprovat li dawn l-attivitajiet ġew kuntrattati esklużivament għal bini li ma għandux x’jaqsam direttament jew indirettament ma’ servizzi postali.

118. It-tielet nett, l‑Artikolu 5(4) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet ma jipprevedix fil-fatt li jista’ jkun hemm ċertu qbiż tal-limiti f’każijiet fejn awtoritajiet kontraenti jagħżlu li jagħtu kuntratt wieħed (li jkopri servizzi postali u servizzi mhux postali). Madankollu, anki f’dawn il-każijiet, din id-direttiva tapplika għall-kuntratt wieħed imħallat li jirriżulta.

119. Madankollu, dan il-qbiż tal-limiti ma huwiex inevitabbli. Huwa l-konsegwenza tal-għażla tal-awtorità kontraenti li tipproċedi b’dan il-mod u li jkollha dawn is-servizzi kollha miġbura f’kuntratt wieħed. L‑Artikolu 6(1) fil-fatt jippermetti lil awtoritajiet kontraenti li jagħtu kuntratti separati sabiex tiġi evitata applikazzjoni mhux differenzjata tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet għall-attivitajiet – li nikkonċedi li huma diversi – kollha ta’ Poste Italiane, irrispettivament minn kemm dawn huma diversi.

120. Bħala konklużjoni, il-loġika tal-operazzjoni tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet hija sa ċertu punt kuntrarja għal dak li qiegħda tissuġġerixxi Poste Italiane. Fil-fatt huwa possibli li taħrab l-applikabbiltà tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet jekk, minflok tagħmel offerta għal kuntratt wieħed imħallat applikabbli trasversalment għall-attivitajiet kollha, inklużi dawk postali, l-awtorità kontraenti tagħżel li tagħti kuntratti separati għall-iskopijiet ta’ kull attività separata. Madankollu ma huwiex possibbli li taħrab l-applikabbiltà tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet billi tagħmel offerta għal kuntratt imħallat imbagħad issostni li, peress li d-Direttiva ma tapplikax għal xi partijiet mill-kuntratt li kieku kellhom ikunu waħidhom, din ma tapplikax għall-kuntratt kollu.

V. Konklużjoni

121. Jiena nipproponi li ma hemmx ħtieġa li tingħata risposta għad-domandi mressqa mit-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali, Lazio, l-Italja).

( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.

( 2 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist minn entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali u li tħassar id-Direttiva 2004/17/KE (ĠU 2014 L 94, p. 243).

( 3 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014 L 94, p. 65).

( 4 ) No 87 del 31 luglio 2017, 5a Serie Speciale — Contratti Pubblici (Nru 87 tal‑31 ta’ Lulju 2017, Serje Speċjali 5 — Kuntratti Pubbliċi).

( 5 ) ĠU S 144 tad‑29 ta’ Lulju 2017 (avviż ta’ kuntratt Nru 297868).

( 6 ) Direttiva 2014/23 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni (ĠU 2014 L 94, p. 1).

( 7 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tad‑29 ta’ Mejju 2018, Liga van Moskeeën en Islamitische Organisaties Provincie Antwerpen et (C‑426/16, EU:C:2018:335, punt 31); tal‑4 ta’ Diċembru 2018, The Minister for Justice and Equality u Commissioner of the Garda Síochána (C‑378/17, EU:C:2018:979, punt 27); u tal‑1 ta’ Ottubru 2019, Blaise et (C‑616/17, EU:C:2019:800, punt 35).

( 8 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat‑13 ta’ Settembru 2016, Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, punt 24); tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Kolev et (C‑612/15, EU:C:2018:392, punt 46); u tad‑19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi (C‑181/16, EU:C:2018:465, punt 31).

( 9 ) Ara, b’mod partikolari, id-digrieti tal‑10 ta’ Jannar 2019, Mahmood et (C‑169/18, EU:C:2019:5); tat‑2 ta’ Mejju 2019, Faggiano (C‑524/16, mhux ippubblikat, EU:C:2019:399); u tal‑1 ta’ Ottubru 2019, YX (Trażmissjoni ta’ sentenza lill-Istat Membru tan-nazzjonalità tal-persuna ssentenzjata) (C‑495/18, EU:C:2019:808).

( 10 ) Iktar ’l isfel, fil-punt 49.

( 11 ) Kif intqal iktar ’il fuq, fil-punt 22.

( 12 ) Iktar ’il fuq, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 13 ) Ara, għal stadju iżjed avvanzat, it-tieni sentenza tal‑Artikolu 100(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.

( 14 ) Ara, b’analoġija, fuq il-projbizzjoni ta’ prattiki abbużivi fid-dritt tal-VAT, is-sentenzi tal‑21 ta’ Frar 2006, Halifax et (C-255/02, EU:C:2006:121), u tat‑22 ta’ Novembru 2017, Cussens et (C‑251/16, EU:C:2017:881). Madankollu, il-prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ abbuż ċertament li ma huwiex limitat għall-VAT; ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Cussens et (C‑251/16, EU:C:2017:648, punti 23 sa 30). Ara wkoll is-sentenza tas‑26 ta’ Frar 2019, N Luxembourg I et (C‑115/16, C‑118/16, C‑119/16 u C‑299/16, EU:C:2019:134, punti 96 sa 102).

( 15 ) Għandu jiġi osservat li, f’kawża oħra pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (C‑419/19, Irideos, ĠU 2019 C 328, p. 5) li tqajjem kwistjonijiet simili ħafna għall-kawża preżenti, l-avviż ta’ kuntratt inkwistjoni ma ġiex irtirat minn Poste Italiane.

( 16 ) Iktar ’il fuq, punti 35 u 36.

( 17 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑10 ta’ Novembru 2016, Private Equity Insurance Group (C‑156/15, EU:C:2016:851, punt 56); u tas‑26 ta’ Ottubru 2017, Balgarska energiyna borsa (C‑347/16, EU:C:2017:816, punt 31).

( 18 ) Digriet tal‑10 ta’ Ġunju 2011, Mohammad Imran (C‑155/11 PPU, EU:C:2011:387, punti 18 sa 22).

( 19 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Lulju 2017, Persidera (C‑112/16, EU:C:2017:597, punt 25).

( 20 ) Iktar ’il fuq, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata.

( 21 ) Is-suġġeriment fil-kuntrarju jwassal għal konsegwenzi assurdi: peress li qorti nazzjonali trid dejjem tiddeċiedi dwar l-ispejjeż pendenti, anki fejn is-suġġett tat-tilwima quddiemha jkun spiċċa għal xi raġuni jew oħra, dan ikun ifisser li kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma tista’ qatt tiġi rtirata, għaliex dejjem jifdal id-deċiżjoni dwar l-ispejjeż quddiem il-qorti nazzjonali? Għalhekk, irrispettivament mid-destin ta’ kawża quddiem il-qorti nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja tibqa’ validament adita għal dejjem?

( 22 ) Ara, b’mod partikolari, id-digriet tal‑14 ta’ Ottubru 2010, Reinke (C‑336/08, mhux ippubblikat, EU:C:2010:604, punt 14); u s-sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2013, Di Donna (C‑492/11, EU:C:2013:428, punt 27).

( 23 ) Ara, b’mod partikolari, id-digriet tal‑14 ta’ Ottubru 2010, Reinke (C‑336/08, mhux ippubblikat, EU:C:2010:604, punti 15 u 16).

( 24 ) Sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2001, Clean Car Autoservice (C‑472/99, EU:C:2001:663, punt 27).

( 25 ) Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża Amt Azienda Trasporti e Mobilità et (C‑328/17, EU:C:2018:542, punti 40 sa 49).

( 26 ) Ara, għal eżempji reċenti, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2018, Klohn (C‑167/17, EU:C:2018:833) jew is-sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2018, North East Pylon Pressure Campaign u Sheehy (C‑470/16, EU:C:2018:185).

( 27 ) Sentenza tat‑28 ta’ Novembru 2018, Amt Azienda Trasporti e Mobilità et (C‑328/17, EU:C:2018:958) (iktar ’il quddiem “Amt et”).

( 28 ) Ara, bħala eżempju reċenti, is-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2019, Blaise et (C‑616/17, EU:C:2019:800, punti 26 sa 29 u 31 sa 39).

( 29 ) Il-qorti tar-rinviju ssemmi wkoll id-Direttiva 2014/23 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni. Madankollu, ma narax kif din tal-aħħar tista’ tkun ta’ rilevanza għall-kawża preżenti. Fix-xenarju kemxejn improbabbli li l-attivitajiet inkwistjoni inzerta li ngħataw permezz ta’ konċessjoni, l‑aħħar subparagrafu tal-Artikolu 5(4) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet jipprovdi li, fil-prinċipju, “[f]il-każ ta’ kuntratti mħallta li jkun fihom elementi ta’ kuntratti ta’ provvista, xogħlijiet u servizzi u ta’ konċessjonijiet, il-kuntratt imħallat għandu jingħata f’konformità ma’ din id-Direttiva” (enfasi tiegħi).

( 30 ) Li jidher li hija l-fehma tal-Kummissjoni Ewropea fir-rigward tal-kwistjoni ta’ liema domandi tal-qorti tar-rinviju jibqgħu rilevanti minkejja li l-avviż ta’ kuntratt ġie rtirat (iktar ’il fuq, punt 50).

( 31 ) L‑Artikolu 7 tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku. Ara wkoll l‑Artikoli 5(4) u 6(3) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

( 32 ) Ara l‑Artikoli 1(2) u 2(1) tad-Direttiva dwar is-Settur Pubbliku.

( 33 ) Ara l‑Artikoli 1(2) u 4(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

( 34 ) Ara l‑Artikolu 4(1) tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

( 35 ) Premessa 19 tad-Direttiva dwar l-Utilitajiet.

( 36 ) Sentenza tal‑15 ta’ Jannar 1998 (C‑44/96, EU:C:1998:4).

( 37 ) Sentenza tal‑10 ta’ April 2008 (C‑393/06, EU:C:2008:213, punti 28 sa 30).

( 38 ) Enfasi tiegħi.

( 39 ) Sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2005, Strabag u Kostmann (C‑462/03 u C‑463/03, EU:C:2005:389, punt 39).

( 40 ) Ara sentenzi tas‑16 ta’ Ġunju 2005, Strabag and Kostmann (C‑462/03 u C‑463/03, EU:C:2005:389, punti 41 u 42); tal‑10 ta’ April 2008, Ing. Aigner (C‑393/06, EU:C:2008:213, punti 56 sa 59); u tad‑19 ta’ April 2018, Consorzio Italian Management u Catania Multiservizi (C‑152/17, EU:C:2018:264, punt 26).

( 41 ) Għalkemm ma hemmx dubju li, ċertament fir-rigward tal-attività tal-aħħar, din tkun pjaċevoli.

( 42 ) Iktar ’il fuq, punt 17 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 43 ) Iktar ’il fuq, punti 101 sa 103 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 44 ) Iżda oġġezzjoni bħal din tista’ fil-fatt issir fir-rigward ta’ kwalunkwe attivitajiet li jiġu, b’mod raġonevoli, ġeneralment ikkunsidrati bħala parti neċessarja minn servizzi postali. Ċertament, servizzi postali jistgħu forsi jitwasslu mingħajr elettriku (l-uffiċċji postali jinxtegħlu bix-xemgħat), mingħajr karozzi (aġenti tal-posta jistgħu jimxu), jew mingħajr servizzi ta’ tindif (munzelli ta’ żibel jistgħu ma jimpedixxux fiżikament lill-klijenti milli jaċċedu għall-bank f’uffiċċju postali).