Kawżi T-394/08, T-408/08, T-453/08 u T-454/08

Regione autonoma della Sardegna (l-Italja) et

vs

Il-Kummissjoni Ewropea

“Għajnuna mill-Istat — Għajnuna favur l-industrija tal-lukandi fir-reġjun ta’ Sardegna — Deċiżjoni li tiddikjara l-għajnuna parzjalment kompatibbli u parzjalment inkompatibbli mas-suq komuni u li tordna l-irkupru tagħha — Għajnuna ġdida — Obbligu ta’ motivazzjoni — Protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi — Effett ta’ inċentiv — Regola de minimis”

Sommarju tas-sentenza

1. Proċedura — Intervent — Motivi differenti minn dawk tal-parti li qed tiġi sostnuta — Ammissibbiltà — Kundizzjoni — Rabta mas-suġġett tal-kawża

(Statut tal-Qorti tal-Ġustizzja, ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 40; Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, Artikolu 116(4))

2. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Eżami mill-Kummissjoni — Deċiżjoni li tinfetaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista fl-Artikolu 88(2) KE — Deċiżjoni bbażata fuq fatti inkompleti jew fuq klassifikazzjoni ġuridika żbaljata ta’ dawn il-fatti

(Artikolu 88(2) KE; Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, Artikolu 6(1) u (7))

3. Rikors għal annullament — Atti li jistgħu jiġu kkontestati — Atti li jipproduċu effetti legali vinkolanti — Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tagħlaq il-proċedura ta’ investigazzjoni formali ta’ għajnuna mill-Istat, prevista fl-Artikolu 88(2) KE

(Artikoli 88(2) KE u 230 KE)

4. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Eżami mill-Kummissjoni — Eżami ta’ skema ta’ għajnuna meħuda fil-globalità tagħha — Ammissibbiltà — Konsegwenza

(Artikoli 87 KE u 88(3) KE)

5. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Eżami mill-Kummissjoni — Ftuħ ta’ proċedura ta’ investigazzjoni formali — Terminu massimu ta’ xahrejn — Inapplikabbiltà fil-każ ta’ għajnuna mhux notifikata — Detenzjoni, mill-Kummissjoni, ta’ informazzjoni dwar għajnuna allegatament illegali — Eżami bla terminu — Portata

(Artikoli 87 KE u 88 KE; Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, Artikolu 10(1))

6. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Eżami mill-Kummissjoni — Obbligu li tikkonkludi f’terminu raġonevoli l-eżami preliminari mibdi wara li sar ilment

(Artikoli 87 KE u 88 KE)

7. Atti tal-istituzzjonijiet — Motivazzjoni — Obbligu — Portata — Deċiżjoni tal-Kummissjoni fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat

(Artikoli 87 KE, 88 KE u 253 KE)

8. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Proċedura amministrattiva — Kompatibbiltà tal-għajnuna mas-suq komuni — Oneru tal-prova li jaqa’ fuq il-persuna li tagħti l-għajnuna u fuq il-benefiċjarju potenzjali tal-għajnuna

(Artilolu 88(2) KE)

9. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Proġetti ta’ għajnuna — Implementazzjoni mingħajr notifikazzjoni minn qabel lill-Kummissjoni — Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tordna l-ħlas lura tal-għajnuna — Obbligu ta’ motivazzjoni — Portata

(Artikoli 88(3) KE u 253 KE; Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, Artikolu 14(1))

10. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Għajnuna eżistenti u għajnuna ġdida — Miżura li tirrigwarda modifika ta’ skema ta’ għajnuna eżistenti — Klassifikazzjoni bħala għajnuna ġdida — Kriterji — Evalwazzjoni

(Artikolu 87 KE; Regolament tal-Kunsill Nru 659/1999, Artikolu 1(b) u (ċ))

11. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Eżami mill-Kummissjoni — Kompatibbiltà ta’ għajnuna mas-suq komuni — Setgħa diskrezzjonali

(Artikoli 87 KE u 88 KE)

12. Eċċezzjoni ta’ illegalità — Portata — Atti li għalihom tista’ tiġi eċċepita l-illegalità — Linji gwida tal-Kummissjoni dwar għajnuna reġjonali mill-Istat — Inklużjoni — Kundizzjonijiet

(Artikoli 87(3)(a) u (ċ) KE, 230 KE u 241 KE; Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 98/C 74/06)

13. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Projbizzjoni — Derogi — Għajnuna reġjonali mill-Istat — Kriterji

(Artikoli 87 KE u 88 KE; Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 98/C 74/06, punt 4.2)

14. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Proċedura amministrattiva — Kompatibbiltà tal-għajnuna mas-suq komuni — Oneru tal-prova li jaqa’ fuq il-persuna li tagħti l-għajnuna u fuq il-benefiċjarju potenzjali tal-għajnuna

(Artikolu 88(2) KE)

15. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Kompatibbiltà ta’ għajnuna mas-suq komuni — Aspettattivi leġittimi eventwali tal-persuni interessati — Protezzjoni — Kundizzjonijiet u limiti

(Artikolu 88 KE)

16. Għajnuna mogħtija mill-Istati — Eżami mill-Kummissjoni — Għajnuna ta’ importanza sekondarja — Tqassim f’partijiet ta’ għajnuna li taqbeż il-limitu applikabbli sabiex parti tkun tista’ tibbenefika mir-regola de minimis — Inammissibbiltà

(Artikolu 88(3) KE; Regolamenti tal-Kummissjoni Nru 69/2001, Artikolu 2(1) u (2), u Nru 1998/2006, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2))

1. Ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 40 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-Artikolu 116(4) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali jagħtu lill-intervenjent id-dritt li jressaq b’mod awtonomu mhux biss argumenti, iżda wkoll motivi, sakemm dawn ikunu intiżi sabiex isostnu t-talbiet ta’ waħda mill-partijiet prinċipali u ma jkunux totalment mingħajr ebda rabta mal-kunsiderazzjonijiet li fuqhom tkun ibbażata l-kawża hekk kif ġiet ikkostitwita bejn ir-rikorrent u l-konvenut, b’mod li jbiddlu s-suġġett tal-kawża.

Għaldaqstant hija l-Qorti Ġenerali li għandha, sabiex tiddeċiedi dwar l-ammissibbiltà tal-motivi invokati minn intervenjent, tivverifika li dawn ikunu relatati mas-suġġett tal-kawża hekk kif iddefinit mill-partijiet prinċipali.

(ara l-punti 42, 43)

2. Fil-kuntest tal-proċedura ta’ eżami tal-kompatibbiltà ta’ għajnuna mogħtija mill-Istati Membri mas-suq komuni, id-deċiżjoni finali tal-Kummissjoni jista’ jkollha xi differenzi fil-konfront tad-deċiżjoni tal-ftuħ, madankollu mingħajr ma jivvizzjaw id-deċiżjoni finali. F’din il-perspettiva, għalhekk ma għandux ikun hemm lok sabiex il-Kummissjoni tipproċedi għal rettifika ta’ deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali. Madankollu, huwa loġiku, u, iktar u iktar, fl-interess tal-benefiċjarji potenzjali ta’ skema ta’ għajnuna li, fil-każ fejn il-Kummissjoni tinduna, wara l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, li din tal-aħħar hija bbażata fuq fatti inkompleti jew fuq klassifikazzjoni ġuridika żbaljata ta’ dawn il-fatti, hija għandu jkollha l-possibbiltà li tbiddel il-pożizzjoni tagħha, billi tadotta deċiżjoni ta’ rettifika. Fil-fatt, tali deċiżjoni ta’ rettifika, flimkien ma’ stedina ġdida lill-partijiet ikkonċernati sabiex jissottomettu l-kummenti tagħhom, tippermettilhom jirreaġixxu għall-bidla fl-evalwazzjoni provviżorja, mill-Kummissjoni, tal-miżura inkwistjoni u jsostnu l-punt tagħhom f’dan ir-rigward.

F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tista’ wkoll tagħżel li l-ewwel tadotta deċiżjoni li tagħlaq il-proċedura mingħajr ebda eżitu, u mbagħad deċiżjoni ġdida ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, ibbażata fuq l-evalwazzjoni ġuridika emendata tagħha u li jkollha, fis-sustanza, l-istess kontenut tad-deċiżjoni ta’ rettifika. F’dawn iċ-ċirkustanzi, kunsiderazzjonijiet ta’ ekonomija tal-proċedura u l-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba jindikaw li hija preferibbli l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ rettifika meta pparagunata mal-għeluq tal-proċedura u l-ftuħ ta’ proċedura ġdida.

Fir-rigward tal-klassifikazzjoni ġuridika ta’ tali deċiżjoni ta’ rettifika, peress li hija tiżdied mad-deċiżjoni ta’ ftuħ sabiex tifforma flimkien magħha deċiżjoni ta’ ftuħ emendata, għandu jiġi kkunsidrat li din taqsam il-kwalità ġuridika tagħha. Fil-fatt, in-notifika dwar il-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali hija intiża biss sabiex tikseb, mingħand il-partijiet interessati, l-informazzjoni kollha intiża sabiex tiggwida lill-Kummissjoni fl-azzjoni futura tagħha.

(ara l-punti 70-73)

3. Id-deċiżjoni finali adottata mill-Kummissjoni sabiex tagħlaq il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista mill-Artikolu 88(2) KE tikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat abbażi tal-Artikolu 230 KE. Deċiżjoni bħal din tipproduċi, fil-fatt, effetti legali vinkolanti ta’ natura tali li jaffettwaw l-interessi tal-partijiet interessati, peress li hija ttemm il-proċedura inkwistjoni u tagħti deċiżjoni definittiva fuq il-kompatibbiltà tal-miżura investigata mar-regoli applikabbli għall-għajnuna mill-Istat. Għaldaqstant, il-partijiet interessati dejjem għandhom il-possibbiltà li jikkontestaw id-deċiżjoni finali li tagħlaq il-proċedura ta’ investigazzjoni formali u f’dan il-kuntest għandu jkollhom il-possibbiltà li jikkontestaw id-diversi elementi li fuqhom hija bbażata l-pożizzjoni definittivament adottata mill-Kummissjoni.

Din il-possibbiltà hija indipendenti mill-kwistjoni dwar jekk id-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali tinvolvix jew le effetti legali li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ rikors għal annullament. Ċertament huwa possibbli li jiġi ppreżentat rikors kontra d-deċiżjoni ta’ ftuħ meta din ikollha effetti legali definittivi li ma jistgħux jiġu rregolarizzati a posteriori mid-deċiżjoni finali. Dan huwa l-każ meta l-Kummissjoni tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali fir-rigward ta’ miżura li hija tikklassifika b’mod provviżorju bħala għajnuna ġdida, peress li din id-deċiżjoni ta’ ftuħ ikollha effetti ġuridiċi indipendenti mid-deċiżjoni finali. Fil-fatt, is-sospensjoni tal-implementazzjoni tal-miżura kkonċernata li tirriżulta, skont l-Artikolu 88(3) KE, mill-klassifikazzjoni provviżorja ta’ din il-miżura bħala għajnuna ġdida, hija ta’ natura indipendenti mid-deċiżjoni finali, limitata fiż-żmien sakemm tingħalaq il-proċedura formali.

Madankollu, din il-possibbiltà li tiġi kkontestata deċiżjoni ta’ ftuħ ma jistax ikollha bħala konsegwenza li jitnaqqsu d-drittijiet proċedurali tal-partijiet interessati billi tipprekludihom milli jikkontestaw id-deċiżjoni finali u milli jinvokaw insostenn tar-rikors tagħhom difetti li jikkonċernaw l-istadji kollha tal-proċedura li wasslet għal din id-deċiżjoni.

Konsegwentement, il-fatt li r-rikorrenti u l-intervenjenti ma ppreżentawx, fit-terminu meħtieġ, rikors kontra d-deċiżjoni ta’ rettifika tal-Kummissjoni ma jipprekludihomx milli jressqu motivi bbażati fuq l-illegalità ta’ din tal-aħħar fil-konfront tad-deċiżjoni finali tal-Kummissjoni.

(ara l-punti 77-79)

4. Fil-każ ta’ skema ta’ għajnuna, il-Kummissjoni ma hijiex, bħala regola ġenerali, obbligata twettaq evalwazzjoni tal-għajnuna mogħtija f’każijiet individwali imma tista’ tillimita ruħha li teżamina l-karatteristiċi tal-iskema inkwistjoni. Barra minn hekk, iċ-ċirkustanzi partikolari ta’ benefiċjarji individwali ta’ skema ta’ għajnuna jistgħu jiġu evalwati biss fl-istadju ta’ rkupru tal-għajnuna mill-Istat Membru kkonċernat. Fil-fatt, kieku kien mod ieħor, il-piż tal-eżami impost fuq il-Kummissjoni kien ikun ikbar fil-każ ta’ skema implementata b’mod illegali, bi ksur tal-Artikolu 88(3) KE milli fil-każ fejn l-Istat Membru inkwistjoni jkun irrispetta l-obbligu ta’ notifika impost mill-imsemmija dispożizzjoni, peress li f’dan l-aħħar każ, iċ-ċirkustanzi partikolari tal-benefiċjarji potenzjali ma humiex neċessarjament magħrufa fl-istadju tal-eżami.

Għalhekk, il-Kummissjoni tista’ tillimita ruħha li teżamina l-iskema ta’ għajnuna fiha nnifisha u ma hija obbligata li tieħu inkunsiderazzjoni la r-relazzjonijiet bejn l-impriżi benefiċjarji u l-Istat ikkonċernat, la d-differenzi li jeżistu bejn id-diversi impriżi kkonċernati, u lanqas l-eventwali aspettattivi leġittimi li jistgħu jiġu invokati minn uħud minn dawn l-impriżi. Dawn iċ-ċirkustanzi jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni biss fl-istadju tal-irkupru tal-għajnuna individwali.

(ara l-punti 91, 92)

5. Skont l-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 659/1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu [88] KE, meta l-Kummissjoni jkollha fil-pussess tagħha informazzjoni dwar għajnuna allegatament illegali, irrispettivament mis-sors, hija għandha teżamina din l-informazzjoni mingħajr dewmien. Din id-dispożizzjoni ma għandhiex tinftiehem fis-sens li tirreferi għall-għeluq tal-fażi ta’ eżami preliminari imma pjuttost bħala li tirreferi għall-bidu tal-eżami preliminari, argument li huwa sostnut mill-fatt li l-Kummissjoni ma hijiex marbuta bit-terminu normali fil-każ ta’ eżami preliminari pprovokat minn ilment.

Fil-fatt, it-terminu ta’ xahrejn li matulu l-Kummissjoni għandha tagħlaq il-fażi ta’ eżami preliminari japplika esklużivament fil-każ ta’ għajnuna nnotifikata mill-Istati Membri u mhux fil-każ fejn, pereżempju, il-fażi ta’ eżami preliminari ġiet ipprovokata minn ilment.

(ara l-punti 97, 98)

6. Sa fejn hija għandha kompetenza esklużiva sabiex tevalwa l-kompatibbiltà ta’ għajnuna mill-Istat mas-suq komuni, il-Kummissjoni hija obbligata, fl-interess tal-amministrazzjoni tajba tar-regoli fundamentali tat-Trattat dwar l-għajnuna mill-Istat, twettaq eżami diliġenti u imparzjali ta’ lment li jindika l-eżistenza ta’ għajnuna inkompatibbli mas-suq komuni u li għalhekk hija ma tistax ittawwal, indefinittivament, l-eżami preliminari ta’ miżuri tal-Istat li kienu s-suġġett ta’ lment dwar għajnuna mill-Istat.

In-natura raġonevoli tat-tul ta’ tali proċedura amministrattiva għandha tiġi evalwata fid-dawl taċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull kawża u, b’mod partikolari, tal-kuntest tagħha, tad-diversi stadji proċedurali li l-Kummissjoni għandha ssegwi, kif ukoll tal-kumplessità tal-kawża u tal-importanza tagħha għad-diversi partijiet interessati.

(ara l-punt 99)

7. L-obbligu ta’ motivazzjoni tal-Kummissjoni ma japplikax għat-tul tal-proċedura ta’ eżami ta’ miżura ta’ għajnuna mill-Istat iżda biss għall-kontenut innifsu tad-deċiżjoni. Fil-fatt, il-motivazzjoni meħtieġa mill-Artikolu 253 KE għandha tkun adattata għan-natura tal-att inkwistjoni u għandha turi b’mod ċar u inekwivoku r-raġunament tal-istituzzjoni li tkun adottat l-att b’tali mod li tippermetti lill-persuni interessati jkunu jafu l-ġustifikazzjonijiet tal-miżura adottata, u lill-qorti kompetenti li teżerċita l-istħarriġ tagħha. Ir-rekwiżit ta’ motivazzjoni għandu jkun evalwat abbażi taċ-ċirkustanzi tal-każ, b’mod partikolari tal-kontenut tal-att, tan-natura tal-motivi invokati u tal-interess li d-destinatarji jew persuni oħra kkonċernati direttament u individwalment mill-att jista’ jkollhom li jirċievu spjegazzjonijiet.

Issa, it-tul ta’ proċedura ma jirriżultax minn raġunament tal-istituzzjoni inkwistjoni, li jista’ jiġġustifika dan it-tul, imma huwa fatt purament fattwali li jiddependi esklużivament miż-żmien neċessarju sabiex dik l-istituzzjoni tikkompleta l-imsemmija proċedura. Għalhekk dan ma jifformax parti mill-kontenut tad-deċiżjoni, li jista’ jkun motivat. Dan jeħtieġ biss l-enumerazzjoni purament fattwali tad-diversi stadji tal-proċedura sal-adozzjoni tad-deċiżjoni inkwistjoni.

(ara l-punti 120-122)

8. Peress li d-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura prevista fl-Artikolu 88(2) KE tinkludi analiżi preliminari suffiċjenti tal-Kummissjoni li tispjega r-raġunijiet li wassluha jkollha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-għajnuna inkwistjoni mas-suq komuni, huwa l-Istat Membru u l-benefiċjarju potenzjali li għandhom jipprovdu l-elementi li juru li din l-għajnuna hija kompatibbli mas-suq komuni.

Madankollu, dan jikkostitwixxi biss regola relatata mal-oneru tal-prova u mhux mal-obbligu ta’ motivazzjoni, b’mod li hija l-Kummissjoni li eventwalment għandha tindika, fid-deċiżjoni tagħha, il-motivi li wassluha tikkunsidra li, minkejja l-elementi pprovduti lilha mill-Istat Membru jew mill-benefiċjarji, l-għajnuna inkwistjoni ma hijiex kompatibbli mas-suq komuni.

(ara l-punt 132)

9. Fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat, meta, kuntrarjament għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 88(3) KE, l-għajnuna tkun diġà ngħatat, il-Kummissjoni, li għandha s-setgħa tintima lill-awtoritajiet nazzjonali jordnaw ir-rifużjoni tagħha, ma hijiex obbligata tagħti raġunijiet speċifiċi sabiex tiġġustifika l-eżerċizzju tagħha. Din is-soluzzjoni preċedenti għad-dħul fis-seħħ tar-Regolament Nru 659/1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu [88] KE, għadha applikabbli fil-kuntest tal-Artikolu 14(1) ta’ dan ir-regolament.

Id-deċiżjoni ta’ rkupru hija għalhekk il-konsegwenza kważi awtomatika f’każ ta’ konstatazzjoni tal-illegalità u tal-inkompatibbiltà tal-għajnuna – bl-unika riżerva, li tirriżulta mit-tieni sentenza ta’ din id-dispożizzjoni, li ordni ta’ rkupru ma tmurx kontra prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju. Għalhekk il-Kummissjoni ma għandhiex marġni ta’ diskrezzjoni f’dan ir-rigward. F’ċirkustanzi bħal dawn, ladarba hija tkun spjegat ir-raġunijiet għaliex tqis li l-għajnuna inkwistjoni hija illegali u inkompatibbli mas-suq komuni, hija ma tistax tkun obbligata timmotiva d-deċiżjoni li tordna l-irkupru.

(ara l-punt 152)

10. Fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat, il-miżuri intiżi li jistabbilixxu jew jemendaw għajnuna jikkostitwixxu għajnuna ġdida. B’mod partikolari, meta l-modifika taffettwa l-iskema inizjali fis-sustanza tagħha stess, din l-iskema tiġi ttrasformata fi skema ta’ għajnuna ġdida. Għall-kuntrarju, meta l-modifika ma hijiex sostanzjali, hija biss il-modifika fiha nnifisha li tista’ tiġi kklassifikata bħala għajnuna ġdida.

B’mod partikolari, meta deċiżjoni ta’ approvazzjoni tal-Kummissjoni ssemmi espressament il-kundizzjoni li tgħid li kull talba għal għajnuna għandha neċessarjament titressaq qabel il-bidu tat-twettiq tal-proġetti ta’ investiment u li l-Istat Membru kkonċernat jagħti, abbażi ta’ leġiżlazzjoni adottata wara d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, għajnuna għal proġetti reġjonali li l-implementazzjoni tagħhom bdiet qabel it-tressiq tat-talbiet għal għajnuna, din hija għajnuna ġdida fis-sens tal-Artikolu 1(ċ) tar-Regolament Nru 659/1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu [88] KE. Fil-fatt, tali modifika ma tistax tiġi kklassifikata bħala waħda minima jew ta’ importanza żgħira. Sa fejn il-Kummissjoni regolarment tissuġġetta l-approvazzjoni tagħha ta’ skemi ta’ għajnuna reġjonali għall-kundizzjoni li t-talba għall-għajnuna għandha neċessarjament tippreċedi l-bidu tat-twettiq tal-proġetti, huwa ċar li t-tneħħija ta’ din il-kundizzjoni tista’ tinfluwenza l-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tal-miżura ta’ għajnuna mas-suq komuni.

(ara l-punti 176-179)

11. Il-kompatibbiltà ta’ skema ta’ għajnuna mas-suq komuni għandha tiġi evalwata esklużivament abbażi tal-karatteristiċi partikolari tagħha, fid-dawl tal-politika li l-Kummissjoni tkun qed issegwi fil-mument ta’ din l-evalwazzjoni. Għall-kuntrarju, l-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà ta’ skema ta’ għajnuna mas-suq komuni ma tistax tkun influwenzata mill-fatt li hija setgħet kienet ippreċeduta minn skemi oħra li fir-rigward tagħhom il-Kummissjoni aċċettat ċerti modalitajiet. Fil-fatt, kieku kien mod ieħor, ikun impossibbli għall-Kummissjoni li timmodifika l-kriterji li abbażi tagħhom hija tevalwa l-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat, fakultà li hija għandu jkollha sabiex tkun tista’ tirreaġixxi kemm għall-iżvilupp tal-prattika tal-Istati Membri fil-qasam tal-għoti ta’ għajnuna mill-Istat kif ukoll għall-iżvilupp tas-suq komuni.

(ara l-punt 190)

12. L-Artikolu 241 KE huwa l-espressjoni ta’ prinċipju ġenerali li jiżgura lil kull parti d-dritt li tikkontesta, sabiex tikseb l-annullament ta’ deċiżjoni li tikkonċernaha direttament u individwalment, il-validità ta’ atti istituzzjonali preċedenti, li, anki jekk ma jkunux fil-forma ta’ regolament, jikkostitwixxu l-bażi legali tad-deċiżjoni kkontestata, jekk din il-parti ma tiddisponix mid-dritt li tippreżenta, skont l-Artikolu 230 KE, rikors dirett kontra dawn l-atti, li tagħhom hija b’hekk tbati l-konsegwenzi mingħajr ma kienet f’pożizzjoni li titlob l-annullament tagħhom.

Għal dak li jikkonċerna l-linji gwida dwar l-għajnuna reġjonali mill-Istat, mill-parti introduttiva tagħhom jirriżulta li huma jiffissaw, b’mod ġenerali u astratt, il-kriterji li l-Kummissjoni għandha tapplika għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà mas-suq komuni tal-għajnuna b’għan reġjonali, skont l-Artikolu 87(3)(a) u (ċ) KE u jiżguraw, konsegwentement, iċ-ċertezza legali tal-Istati Membri li jagħtu din l-għajnuna. B’mod partikolari, il-kundizzjoni stabbilita fil-punt 4.2 tal-imsemmija linji gwida tapplika għall-għajnuna kollha koperta minnhom, irrispettivament mill-għan tagħha, mill-forma tagħha u mill-ammont tagħha.

Peress li, fid-deċiżjoni finali tagħha l-Kummissjoni tibbaża ruħha espressament fuq il-punt 4.2 tal-linji gwida, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tal-kompatibbiltà tal-għajnuna kkontestata mas-suq komuni, anki jekk dan il-punt 4.2 ma jikkostitwixxix il-bażi legali ta’ din id-deċiżjoni, il-kundizzjoni li hija stabbilita fih tista’ tiġi kkunsidrata bħala li tiddetermina b’mod ġenerali u astratt il-mod li bih il-Kummissjoni tevalwa l-kompatibbiltà tal-għajnuna inkwistjoni mas-suq komuni. F’dan il-każ, teżisti, rabta ġuridika diretta bejn id-deċiżjoni finali tal-Kummissjoni u l-linji gwida u, peress li parti ma kinitx f’pożizzjoni li titlob l-annullament tal-linji gwida, inkwantu att ġenerali, dawn jistgħu jkunu s-suġġett ta’ eċċezzjoni ta’ illegalità.

(ara l-punti 206, 208-210)

13. L-applikazzjoni tal-kriterju tal-punt 4.2 tal-linji gwida dwar l-għajnuna reġjonali mill-Istat, li jipprovdi li l-iskemi ta’ għajnuna għandhom jipprovdu li t-talba għal għajnuna titressaq qabel il-bidu tal-implementazzjoni tal-proġetti, hija intiża sabiex tistabbilixxi jekk miżura ta’ għajnuna għandhiex effett ta’ inċentiv, f’sitwazzjoni fejn ma huwiex possibbli li jsir eżami komplet tal-aspetti ekonomiċi kollha tad-deċiżjoni ta’ investiment tal-benefiċjarji futuri tal-għajnuna.

F’dan ir-rigward, mit-tieni u mir-raba’ paragrafi tal-punt 2 tal-linji gwida jirriżulta li, bħala regola ġenerali, il-Kummissjoni tapprova għajnuna reġjonali biss fil-forma ta’ skemi ta’ għajnuna, peress li hija tikkunsidra li l-għajnuna individwali ad hoc ma tissodisfax il-kundizzjoni li għandu jiġi żgurat il-bilanċ bejn id-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni li jirriżultaw mill-għajnuna u l-vantaġġi tal-għajnuna f’termini ta’ żvilupp ta’ reġjun żvantaġġjat.

Issa, waqt l-eżami tal-kompatibbiltà mas-suq komuni ta’ skema ta’ għajnuna nnotifikata, iċ-ċirkustanzi partikolari speċifiċi għad-diversi benefiċjarji potenzjali tal-iskema u għall-proġetti konkreti li għalihom dawn jistgħu jitolbu sussidji, bħala regola ġenerali, ma jkunux magħrufa mill-Kummissjoni. Konsegwentement, din tal-aħħar għandha tibbaża ruħha, sabiex tevalwa l-kompatibbiltà mas-suq komuni ta’ skema ta’ għajnuna, fuq kriterji li huma jew indipendenti miċ-ċirkustanzi partikolari speċifiċi għall-benefiċjarji futuri, jew uniformi għall-benefiċjarji futuri kollha.

Il-fatt li huwa meħtieġ li t-talba għal għajnuna tippreċedi l-bidu tat-twettiq tal-proġett issussidjat jippermetti li jiġi żgurat li l-impriża kkonċernata tkun uriet b’mod ċar ir-rieda tagħha li tibbenefika mill-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni qabel ma tibda twettaq l-imsemmi proġett. Dan jippermetti għalhekk li jiġi evitat li jiġu ppreżentati ex post talbiet għal proġetti li jkunu diġà bdew jitwettqu rrispettivament mill-eżistenza ta’ skema ta’ għajnuna. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-konstatazzjoni waħedha tal-preċedenza tat-talba għal għajnuna fir-rigward tal-bidu tat-twettiq tal-proġett ta’ investiment tikkostitwixxi kriterju sempliċi, rilevanti u adegwat li jippermetti lill-Kummissjoni tippreżumi l-eżistenza ta’ effett ta’ inċentiv.

(ara l-punt 215)

14. Fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat, meta l-Kummissjoni tiddeċiedi li tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali, huma l-Istat Membru kkonċernat u l-benefiċjarji tal-miżura inkwistjoni li għandhom iressqu l-argumenti tagħhom intiżi sabiex juru li l-miżura inkwistjoni ma tikkostitwixxix għajnuna jew li din hija kompatibbli mas-suq komuni, peress li l-għan tal-proċedura formali huwa proprju dak li jagħti kjarifika lill-Kummissjoni fir-rigward tal-informazzjoni kollha tal-kawża. Fil-fatt, għalkemm il-Kummissjoni hija obbligata tifformula b’mod ċar id-dubji tagħha fuq il-kompatibbiltà tal-għajnuna meta hija tiftaħ proċedura formali sabiex tippermetti lill-Istat Membru u lill-persuni interessati jirrispondu bl-aħjar mod, xorta jibqa’ l-fatt li huma dawn tal-aħħar li għandhom ineħħu dawn id-dubji u li jistabbilixxu li l-miżura inkwistjoni tissodisfa l-kundizzjonijiet għal deroga. B’mod partikolari, bil-għan li jikseb l-approvazzjoni ta’ għajnuna b’deroga mir-regoli tat-Trattat, huwa l-Istat Membru kkonċernat, abbażi tal-obbligu tiegħu ta’ kollaborazzjoni mal-Kummissjoni, li għandu jipprovdi l-elementi kollha li jistgħu jippermettu lil din l-istituzzjoni tivverifika li l-kundizzjonijiet għad-deroga mitluba huma sodisfatti.

(ara l-punt 246)

15. Aspettattivi leġittimi fir-regolarità ta’ skema ta’ għajnuna mill-Istat jistgħu, bħala regola ġenerali, u ħlief għal ċirkustanzi eċċezzjonali, jiġu invokati biss jekk din l-għajnuna tkun ingħatat b’osservanza tal-proċedura prevista fl-Artikolu 88 KE. Fil-fatt, operatur ekonomiku diliġenti għandu, normalment, ikun f’pożizzjoni li jiżgura ruħu li din il-proċedura ġiet osservata.

Għalhekk, il-benefiċjarji ta’ għajnuna li ma tosservax il-kundizzjonijiet stabbiliti fid-deċiżjoni ta’ approvazzjoni tal-Kummissjoni ma jistgħux, bħala regola ġenerali, jinvokaw aspettattivi leġittimi dwar ir-regolarità tal-imsemmija għajnuna. Ċertament, il-benefiċjarji ta’ għajnuna legali bl-ebda mod ma huma preklużi milli jinvokaw, fil-kuntest tal-proċedura ta’ rkupru, ċirkustanzi eċċezzjonali li setgħu skont il-liġi jservu ta’ bażi għall-aspettattivi leġittimi tagħhom fir-rigward tal-karattru regolari ta’ din l-għajnuna, sabiex jopponu għall-irkupru tagħha. Madankollu, dawn il-benefiċjarji jistgħu jinvokaw tali ċirkustanzi eċċezzjonali, abbażi tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali, biss fil-kuntest tal-proċedura ta’ rkupru quddiem il-qrati nazzjonali, li huma l-uniċi li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jevalwaw, jekk ikun il-każ wara li jkunu għamlu lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi preliminari għal interpretazzjoni, iċ-ċirkustanzi tal-każ.

Barra minn hekk, peress li l-prinċipju ġenerali stabbilit mill-Artikolu 87(1) KE huwa dak tal-projbizzjoni tal-għajnuna mill-Istat u peress li d-derogi għal dan il-prinċipju għandhom jiġu interpretati ristrettivament, deċiżjoni li ma jitqajmux oġġezzjonijiet kontra skema ta’ għajnuna tirrigwarda biss l-għoti effettiv tal-għajnuna li taqa’ taħt din l-iskema u ma tistax, għalhekk, isservi ta’ bażi għal aspettattivi leġittimi tal-benefiċjarji potenzjali ta’ proġetti futuri ta’ għajnuna simili dwar il-kompatibbiltà mas-suq komuni tal-għajnuna inkwistjoni.

(ara l-punti 274-277, 283)

16. Fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat, l-għan tar-regola de minimis huwa li jiġu ssimplifikati l-proċeduri amministrattivi, kemm fl-interess tal-benefiċjarji ta’ għajnuna ta’ ammont relattivament żgħir u għalhekk li ma tistax tikkawża distorsjoni tal-kompetizzjoni, kif ukoll f’dak tal-Kummissjoni, li għandha tkun tista’ tikkonċentra r-riżorsi tagħha fuq il-każijiet li għandhom interess Komunitarju reali.

F’dan ir-rigward, il-fatt li jiġi aċċettat li għajnuna tinqasam sabiex parti tibbenefika mir-regola de minimis ma jikkontribwixxix sabiex jintlaħaq l-għan hawn fuq imsemmi. Fil-fatt, is-sempliċi fatt li, mill-ammont ta’ għajnuna maħsuba għal impriża, jitnaqqas l-ammont ekwivalenti għal-limitu de minimis ma jiffrankax la lill-Kummissjoni l-kompitu li jkollha teżamina l-kompatibbiltà tal-għajnuna inkwistjoni mas-suq komuni fir-rigward tal-ammont li jeċċedi dan il-limitu tal-għajnuna inkwistjoni, u lanqas lill-impriża kkonċernata milli jkollha tistenna l-eżitu ta’ dan l-eżami qabel ma tkun tista’ tibbenefika jew, fil-każ ta’ għajnuna illegali, ma jkollha, jekk ikun il-każ, tirrimborsaha.

Barra minn hekk, il-kunċett ta’ għajnuna de minimis jindika li l-għajnuna għandha tkun ta’ ammont żgħir. Issa, il-fatt li jiġi aċċettat ex post il-qsim f’partijiet tal-għajnuna li teċċedi l-limitu applikabbli f’dan ir-rigward jimplika li għajnuna li ma kinitx ta’ ammont żgħir fil-mument li ngħatat tibbenefika parzjalment mir-regola de minimis.

Huwa veru li, wara l-irkupru tal-ammont totali tal-għajnuna mogħtija illegalment, l-Istat Membru inkwistjoni jista’, bħala regola ġenerali, immedjatament jagħti lill-impriża għajnuna de minimis ġdida sal-limitu ta’ EUR 100 000. Madankollu, dan jeħtieġ deċiżjoni ġdida ta’ għoti ta’ fondi pubbliċi mill-Istat Membru, li jibqa’ liberu fid-deċiżjoni tiegħu, b’mod li l-projbizzjoni tal-qsim f’partijiet ma tistax tiġi kkunsidrata bħala regola purament ta’ forma.

Għalhekk, l-Artikolu 2(1) u (2) tar-Regolament Nru 69/2001, dwar it-tħaddim [l-applikazzjoni] tal-Artikoli 87 [KE] u 88 [KE] dwar [għall-]għajnuna de minimis għandu jiġi interpretat fis-sens li l-eżenzjoni mill-obbligu ta’ notifika stabbilit fl-Artikolu 88(3) KE ma tistax tiġi applikata għal ammonti li jkunu parti minn għajnuna li l-ammont totali tagħha jeċċedi l-limitu ta’ EUR 100 000 fuq perijodu ta’ tliet snin. F’kull każ, l-inklużjoni espliċita ta’ din l-interpretazzjoni restrittiva fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tar-Regolament Nru 1998/2006, dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 87 [KE] u 88 [KE] dwar [għal]l-għajnuna de minimis, għandha għalhekk tinftiehem bħala li tintroduċi kjarifika u mhux bħala li żżid kundizzjoni ġdida għall-applikazzjoni tar-regola de minimis.

(ara l-punti 304, 305, 308-311)

SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (Ir-Raba’ Awla)

20 ta’ Settembru 2011 ( )

“Għajnuna mill-Istat – Għajnuna favur l-industrija tal-lukandi fir-reġjun ta’ Sardegna – Deċiżjoni li tiddikjara l-għajnuna parzjalment kompatibbli u parzjalment inkompatibbli mas-suq komuni u li tordna l-irkupru tagħha – Għajnuna ġdida – Obbligu ta’ motivazzjoni – Protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi – Effett ta’ inċentiv – Regola de minimis”

Fil-Kawżi T‑394/08, T‑408/08, T‑453/08 u T‑454/08,

Regione autonoma della Sardegna (l-Italja), irrappreżentata minn A. Fantozzi, P. Carrozza u G. Mameli, avukati,

rikorrenti fil-Kawża T‑394/08,

sostnuta minn

Selene di Alessandra Cannas Sas, stabbilita f’Cagliari (l-Italja),

HGA Srl, stabbilita f’Golfo Aranci (l-Italja),

Gimar Srl, stabbilita f’Sassari (l-Italja),

Coghene Costruzioni Srl, stabbilita f’Alghero (l-Italja),

Camping Pini e Mare di Cogoni Franco & C. Sas, stabbilita fi Quartu Sant’Elena (l-Italja),

Immobiliare 92 Srl, stabbilita f’Arzachena (l-Italja),

Gardena Srl, stabbilita f’Santa Teresa di Gallura (l-Italja),

Hotel Stella 2000 Srl, stabbilita f’Olbia (l-Italja),

Vadis Srl, stabbilita f’Valledoria (l-Italja),

Macpep Srl, stabbilita f’Sorso (l-Italja),

San Marco Srl, stabbilita f’Alghero,

Due Lune SpA, stabbilita f’Milano (l-Italja),

Nicos Residence Srl, stabbilita f’Santa Teresa di Gallura,

Rosa Murgese, residenti f’Iglesias (l-Italja),

Mavi Srl, stabbilita f’Arzachena,

Hotel Mistral di Bruno Madeddu & C. Sas, stabbilita f’Alghero,

L’Esagono di Mario Azara & C. Snc, stabbilita f’San Teodoro (l-Italja),

Le Buganville di Cogoni Giuseppe & C. Snc, stabbilita f’Villasimius (l-Italja),

Le Dune di Stefanelli Vincenzo & C. Snc, stabbilita f’Arbus (l-Italja),

irrappreżentati minn G. Dore, F. Ciulli, A. Vinci, avukati,

intervenjenti fil-Kawża T‑394/08,

S.F. Turistico Immobiliare Srl, stabbilita f’Orosei (l-Italja), irrappreżentata minn L. Marcialis, avukat,

rikorrenti fil-Kawża T‑408/08,

Timsas Srl, stabbilita f’Arezzo (l-Italja), irrappreżentata minn D. Dodaro, S. Pinna, u S. Cianciullo, avukati,

rikorrenti fil-Kawża T‑453/08,

Grand Hotel Abi d’Oru SpA, stabbilita f’Olbia, irrappreżentata minn D. Dodaro, S. Cianciullo u R. F. Masuri, avukati,

rikorrenti fil-Kawża T‑454/08,

vs

Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata, fil-Kawżi T‑394/08 u T‑454/08, minn E. Righini, D. Grespan u C. Urraca Caviedes, fil-Kawża T‑408/08, minn E. Righini u D. Grespan, fil-Kawża T‑453/08, minn D. Grespan u C. Urraca Caviedes, bħala aġenti,

konvenuta fil-Kawżi T‑394/08, T‑408/08, T‑453/08 u T‑454/08,

li għandha bħala suġġett talba għall-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2008/854/KE, tat-2 ta’ Lulju 2008, dwar l-iskema ta’ għajnuna “Liġi reġjonali Nru 9 tal-1998 - applikazzjoni abbużiva tal-għajnuna Nru 272/98” C 1/04 (eks NN 158/03 u CP 15/2003) (notifikata taħt id-dokument numru C(2008) 2997) (ĠU L 302, p. 9), li biha r-Regione autonoma della Sardegna tat sussidji favur investimenti inizjali fl-industrija tal-lukandi f’Sardegna,

IL-QORTI ĠENERALI (Ir-Raba’ Awla),

komposta minn I. Pelikánová (Relatur), President, K. Jürimäe u M. van der Woude, Imħallfin,

Reġistratur: J. Palacio González, Amministratur Prinċipali,

wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas-16 ta’ Frar 2011,

tagħti l-preżenti

Sentenza

Il-fatti li wasslu għall-kawża

1 Fil-11 ta’ Marzu 1998, ir-Regione autonoma della Sardegna (iktar ’il quddiem ir-“reġjun ta’ Sardegna”) adottat il-legge regionale Nru 9, incentivi per la riqualificazione e l’adeguamento delle strutture alberghiere e norme modificative e integrative della legge regionale 14 settembre 1993, n. 40 (interventi creditizi a favore dell’industria alberghiera) (Liġi Reġjonali Nru 9 dwar miżuri ta’ inċentiv għar-rinnovazzjoni u għall-adattament tal-istrutturi tal-lukandi u dispożizzjonijiet li jemendaw u jikkompletaw il-Liġi Reġjonali Nru 40 tal-14 ta’ Settembru 1993, Bollettino ufficiale della Regione Autonoma della Sardegna Nru 9 tal-21 ta’ Marzu 1998, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 9/1998”), li daħlet fis-seħħ fil-5 ta’ April 1998.

2 L-Artikolu 2 ta’ din il-liġi kien jistabbilixxi, għall-benefiċċju tal-impriżi tas-settur tal-lukandi, għajnuna għall-investimenti inizjali fil-forma ta’ sussidji u ta’ self aġevolat kif ukoll ta’ għajnuna operattiva skont ir-regola de minimis (iktar ’il quddiem l-“iskema ta’ għajnuna inizjali” jew l-“iskema inizjali”).

3 Permezz ta’ ittra tas-6 ta’ Mejju 1988, l-awtoritajiet Taljani nnotifikaw il-Liġi Nru 9/1998 lill-Kummissjoni filwaqt li obbligaw rwieħhom li ma japplikawx l-iskema ta’ għajnuna inizjali qabel ma jkollhom l-eventwali approvazzjoni tagħha mill-Kummissjoni.

4 Permezz ta’ ittra tat-22 ta’ Ġunju 1998, l-awtoritajiet Taljani informaw lill-Kummissjoni, b’risposta għal talba tagħha għal informazzjoni addizzjonali, li d-dispożizzjonijiet ta’ implementazzjoni tal-iskema ta’ għajnuna inizjali kienu ser jiġu adottati biss wara l-eventwali approvazzjoni tagħha ta’ din l-iskema.

5 Permezz ta’ ittra tat-28 ta’ Settembru 1998, l-awtoritajiet Taljani informaw ukoll lill-Kummissjoni li l-għoti tal-għajnuna prevista mil-Liġi Nru 9/1998 seta’ jikkonċerna biss proġetti li kellhom jitwettqu “ulterjorment” u li din il-kundizzjoni hija kkonfermata fid-dispożizzjonijiet ta’ implementazzjoni ta’ din il-liġi.

6 Permezz tad-Deċiżjoni SG(98) D/9547, tat-12 ta’ Novembru 1998, il-Kummissjoni approvat l-iskema ta’ għajnuna “Nru 272/98 – l-Italja – għajnuna favur l-industrija tal-lukandi”, introdotta permezz tal-Liġi Nru 9/1998 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ approvazzjoni”). F’din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni kkonkludiet li l-iskema ta’ għajnuna inizjali kienet kompatibbli mas-suq komuni skont l-Artikolu 92(3)(a) KE (li sar l-Artikolu 87(3)(a) KE).

7 Fid-29 ta’ April 1999, l-Assessore del Turismo, Artigianato e Commercio (Il-Kunsillier għat-Turiżmu, l-Artiġjant u l-Kummerċ) tar-reġjun ta’ Sardegna adotta d-Digriet Nru 282, esecutività della deliberazione della giunta regionale n. 58/60 del 22.12.1998 come modificata dalla deliberazione n.°16/20 del 16.03.1999 che approva la direttiva di attuazione prevista dall’art. 2 della L.R. 11 marzo 1998 n. 9 disciplinante: incentivi per la riqualificazione delle strutture alberghiere e norme modificativi della L.R. 14.9.1993 n. 40 (Digriet Nru 285 li jimplementa l-Liġi Nru 9/1998, Bollettino ufficiale della Regione Autonoma della Sardegna Nru 15 tat-18 ta’ Mejju 1999, iktar ’il quddiem id-“Digriet Nru 285/1999”).

8 Skont l-Artikolu 2 tad-Digriet Nru 285/1999, l-iskema ta’ għajnuna inizjali kellha tiġi applikata fil-kuntest ta’ proċedura ta’ stedina sabiex jitressqu talbiet. L-Artikoli 4 u 5 tal-istess digriet kienu jipprovdu rispettivament li l-għajnuna mogħtija kellha tikkonċerna proġetti li kellhom jitwettqu wara li jitressqu talbiet għal għajnuna u li l-ispejjeż eliġibbli kellhom ikunu sussegwenti għall-imsemmija talbiet. Madankollu l-Artikolu 17 tad-Digriet Nru 285/1999, intitolat “Dispożizzjoni Tranżitorja”, kien jipprovdi li fl-istadju tal-ewwel applikazzjoni tad-digriet kienu eliġibbli l-ispejjeż u l-interventi mwettqa jew sostnuti wara l-5 ta’ April 1998, id-data tad-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 9/1998.

9 Fis-27 ta’ Lulju 2000, ir-reġjun ta’ Sardegna adotta d-deliberazione Nru°33/3 (Deliberazzjoni Nru 33/3) li abrogat id-Digriet Nru 285/1999 minħabba difetti proċedurali li kienu jaffettwaw lil dan tal-aħħar u d-deliberazione Nru 33/4 (Deliberazzjoni Nru 33/4) li stabbilixxiet dispożizzjonijiet ġodda ta’ implementazzjoni tal-iskema ta’ għajnuna inizjali.

10 Fl-istess jum, ir-reġjun ta’ Sardegna adotta wkoll id-deliberazione Nru°33/6 (Deliberazzjoni Nru 33/6) li kienet tipprovdi li, sa fejn il-pubblikazzjoni tad-Digriet Nru 285/1999, li kien jinkludi dispożizzjonijiet li ma kinux konformi mar-regoli Komunitarji, setgħet ħolqot, fir-rigward tal-benefiċjarji potenzjali ta’ għajnuna, l-aspettattiva li x-xogħlijiet kollha mwettqa wara l-15 ta’ April 1998 kienu ser jiġu kkunsidrati bħala eliġibbli, kellhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, matul l-ewwel applikazzjoni tal-Liġi Nru 9/1998, ix-xogħlijiet imwettqa wara din id-data, sakemm huma kienu s-suġġett ta’ talba għal għajnuna fil-kuntest tal-ewwel stedina annwali biex jitressqu talbiet.

11 Permezz ta’ ittra tat-2 ta’ Novembru 2000, l-awtoritajiet Taljani informaw lill-Kummissjoni, b’risposta għal talba tagħha dwar il-miżuri utli previsti sabiex jiżguraw il-kompatibbiltà, b’effett mill-1 ta’ Jannar 2000, tal-iskemi ta’ għajnuna eżistenti mal-Linji ta’ gwida dwar għajnuna nazzjonali reġjonali tal-10 ta’ Marzu 1998 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 226, iktar ’il quddiem il-“linji gwida tal-1998”), dwar id-dispożizzjonijiet ta’ implementazzjoni tal-Liġi Nru 9/1998 u bagħtulha kopja tad-deliberazione Nru 33/4, mingħajr madankollu ma semmew id-deliberazione Nru 33/6.

12 Fid-29 ta’ Diċembru 2000, ir-reġjun ta’ Sardegna ppubblika l-ewwel stedina sabiex jitressqu talbiet u b’hekk implementa l-iskema ta’ għajnuna inizjali.

13 Permezz ta’ ittra tat-28 ta’ Frar 2001, il-Kummissjoni talbet lill-awtoritajiet Taljani informazzjoni addizzjonali fuq l-applikazzjoni tal-Liġi Nru 9/1998 kif ukoll fuq il-mekkaniżmu tal-istedin u fuq il-mod li bih, fil-kuntest ta’ dan il-mekkaniżmu, id-dispożizzjoni li abbażi tagħha t-talba għal għajnuna kellha tiġi mressqa qabel il-bidu tat-twettiq tal-proġett kienet ġiet osservata.

14 Permezz ta’ ittra tal-25 ta’ April 2011, li magħha kien hemm mill-ġdid annessa d-deliberazione Nru 33/4, l-awtoritajiet Taljani kkonfermaw li l-iskema ta’ għajnuna kif kienet ġiet applikata kienet konformi mal-linji gwida tal-1998.

15 Fil-21 ta’ Frar 2003, il-Kummissjoni rċeviet ilment dwar użu ħażin tal-iskema ta’ għajnuna inizjali. Wara dan l-ilment, il-Kummissjoni talbet, fis-26 ta’ Frar 2003, informazzjoni addizzjonali mingħand l-awtoritajiet Taljani.

16 Permezz ta’ ittra tat-22 ta’ April 2003, l-awtoritajiet Taljani rrispondew għat-talba għal informazzjoni addizzjonali tal-Kummissjoni billi semmew għall-ewwel darba d-deliberazione Nru 33/6.

17 Permezz ta’ deċiżjoni tat-3 ta’ Frar 2004, il-Kummissjoni fetħet il-proċedura prevista fl-Artikolu 88(2) KE dwar l-użu ħażin [tal-iskema ta’ għajnuna inizjali] (ĠU C 79, p 4, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ ftuħ”). F’din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni ċċarat li, billi awtorizzaw l-għoti tal-għajnuna għal proġetti ta’ investiment mibdija qabel id-data tat-talba għal għajnuna, l-awtoritajiet Taljani ma kinux osservaw l-obbligu li jinsab fid-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, u lanqas il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-linji gwida tal-1998. Minn dan, il-Kummissjoni kkonkludiet li seta’ kien hemm użu ħażin tal-iskema ta’ għajnuna inizjali, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999, tat-22 ta’ Marzu 1999, li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu [88] KE (ĠU L 83, p. 1) u qajmet dubji dwar il-kompatibbiltà tal-għajnuna mogħtija favur proġetti ta’ investiment mibdija qabel id-data tat-talba għal għajnuna.

18 Fid-19 ta’ April 2004, l-awtoritajiet Taljani bagħtu l-osservazzjonijiet tagħhom lill-Kummissjoni. Fit-30 ta’ April 2004, il-Kummissjoni rċeviet l-osservazzjonijiet tar-rikorrenti fil-Kawża T‑454/08, Grand Hotel Abi d’Oru SpA. Fil-25 ta’ Ġunju 2005, hija rċeviet informazzjoni addizzjonali mingħand l-awtoritajiet Taljani.

19 Fit-22 ta’ Novembru 2006, il-Kummissjoni adottat deċiżjoni rigward ir-rettifika u l-estensjoni tal-proċedura pendenti C 1/2004 skont l-Artikolu 88(2) KE (ĠU 2007, C 32, p. 2, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ rettifika”). F’din id-deċiżjoni, taħt it-titolu “Raġunijiet għal rettifika u għal estensjoni tal-proċedura”, il-Kummissjoni b’mod partikolari indikat li d-deliberazione Nru 33/6 ma kinitx ssemmiet fid-deċiżjoni ta’ ftuħ, minkejja li kien abbażi ta’ dan id-dokument li, fi 28 każ, kien ġie deċiż li tingħata għajnuna favur proġetti ta’ investiment mibdija qabel id-data tat-talba għal għajnuna, u mhux abbażi tad-deliberazione Nru 33/5, kif indikat b’mod żbaljat fid-deċiżjoni ta’ ftuħ. Barra minn hekk, il-Kummissjoni rrilevat li l-kunċett ta’ użu ħażin ta’ għajnuna, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 659/1999, li għalih tagħmel riferiment id-deċiżjoni ta’ ftuħ, ikopri sitwazzjonijiet li fihom il-benefiċjarju ta’ għajnuna awtorizzata japplikaha b’mod kuntrarju għall-kundizzjonijiet stabbiliti fid-deċiżjoni tal-għoti, u mhux sitwazzjonijiet li fihom l-Istat Membru, billi jimmodifika skema ta’ għajnuna eżistenti, jistabbilixxi għajnuna ġdida illegali [Artikolu 1(ċ) u (f) tar-Regolament Nru 659/1999].

Id-deċiżjoni kkontestata

20 Fit-2 ta’ Lulju 2008, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni 2008/854/KE, dwar l-iskema ta’ għajnuna “Liġi Reġjonali Nru 9 tal-1998 – applikazzjoni abbużiva tal-għajnuna N 272/98 C 1/04 (eks NN 158/03 u CP 15/2003) (ĠU L 302, p. 9) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”).

21 F’din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni b’mod partikolari rrilevat li d-deliberazione Nru 33/6 introduċiet emendi għall-miżura nnotifikata, li ma kinux kompatibbli mal-kliem tad-deċiżjoni ta’ approvazzjoni. Id-deliberazione Nru 33/6 ma kinitx ġiet innotifikata lill-Kummissjoni, bi ksur tal-Artikolu 88(3) KE u tal-obbligu ta’ kooperazzjoni li r-Repubblika Taljana għandha skont l-Artikolu 10 KE. Għalhekk, skont il-Kummissjoni, l-iskema ta’ għajnuna kif effettivament applikata ma tosservax id-deċiżjoni ta’ approvazzjoni u għalhekk il-proġetti ta’ għajnuna li t-twettiq tagħhom inbeda qabel ma tressqet kull talba għal għajnuna għandhom jitqiesu bħala illegali.

22 Fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-għajnuna inkwistjoni mas-suq komuni, il-Kummissjoni, wara li fakkret l-evalwazzjoni mwettqa minnha fid-deċiżjonijiet ta’ ftuħ u ta’ rettifika, tikkunsidra bħala inkompatibbli l-għajnuna individwali mogħtija għal proġetti li l-ispejjeż eliġibbli tagħhom ġew sostnuti qabel ma tressqet talba għal għajnuna, abbażi tal-miżuri ta’ implementazzjoni rilevanti fis-seħħ fil-mument li fih tressqet it-talba, li jkunu ikbar mill-ammont de minimis li għalih il-benefiċjarju seta’ jkollu aċċess f’dan il-mument, ikkalkolat skont l-Artikolu 2 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 69/2001, tat-12 ta’ Jannar 2001, dwar it-tħaddim [l-applikazzjoni] tal-Artikoli 87 [KE] u 88 [KE] dwar [għall-]għajnuna de minimis, (Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kap. 8, Vol. 2, p. 138).

23 Id-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata jaqra kif ġej:

“Artikolu 1

L-għajnuniet mill-Istat mogħtija skont il-liġi reġjonali nru 9 tal-1998, imwettqa b’mod illegali mill-Italja bid-deliberazione nru 33/6 u l-ewwel offerta, huma inkompatibbli mas-suq komuni, sakemm il-benefiċjarju tal-għajnuna ma jkunx ippreżenta talba għal-għajnuna abbażi ta’ din l-iskema qabel it-twettiq tax-xogħlijiet fuq proġett ta’ investiment inizjali.

Artikolu 2

1. Ir-Repubblika Taljana għandha tirkupra mingħand il-benefiċjarji l-għajnuniet inkumpatibbli mogħtija skont l-iskema mfissra fl-Artikolu 1.

2. Is-somom li jridu jiġu rkuprati għandhom jinkludu l-imgħax mid-data li fiha s-somom imsemmija kienu għad-dispożizzjoni tal-benefiċjarju, sad-data tal-irkupru tagħhom.

3. […]

4. Ir-Repubblika Taljana għandha tannulla l-ħlasijiet kollha relatati mal-għajnuna skont l-iskema msemmija fl-Artikolu 1 b’effett mid-data ta’ adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni.

Artikolu 3

1. L-irkupru tal-għajnuna mogħtija fil-kuntest tal-iskema msemmija fl-Artikolu 1 għandu jkun immedjat u effettiv.

2. Ir-Repubblika Taljana għandha tiżgura li din id-Deċiżjoni tiġi implimentata fi żmien erba’ xhur mid-data tan-notifika tagħha.

Artikolu 5

Din id-Deċiżjoni hija indirizzata lir-Repubblika Taljana.”

Il-proċedura

24 Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-reġistru tal-Qorti Ġenerali fis-16 ta’ Settembru 2008, ir-reġjun ta’ Sardegna ressaq il-Kawża T‑394/08.

25 Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-reġistru tal-Qorti Ġenerali fil-25 ta’ Settembru 2008, S. F. Turistico Immobiliare Srl ressqet il-Kawża T‑408/08.

26 Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-reġistru tal-Qorti Ġenerali fit-3 ta’ Ottubru 2008, Timsas Srl ressqet il-Kawża T‑453/08.

27 Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-reġistru tal-Qorti Ġenerali fis-6 ta’ Ottubru 2008, Grand Hotel Abi d’Oru SpA ressqet il-Kawża T‑454/08.

28 Permezz ta’ att ippreżentat fir-reġistru tal-Qorti Ġenerali fid-19 ta’ Diċembru 2008, Selene di Alessandra Cannas Sas, HGA. Srl, Gimar Srl, Coghene Costruzioni Srl, Camping Pini e Mare di Cogoni Franco & C. Sas, Immobiliare 92 Srl, Gardena Srl, Hotel Stella 2000 Srl, Vadis Srl, Macpep Srl, San Marco Srl, Due Lune SpA, Nicos Residence Srl, Rosa Murgese, Mavi Srl, Hotel Mistral di Bruno Madeddu & C. Sas, L’Esagono di Mario Azara & C. Snc, Le Buganville di Cogoni Giuseppe & C. Snc u Le Dune di Stefanelli Vincenzo & C. Snc (iktar ’il quddiem l-“intervenjenti”) talbu li jintervjenu fil-proċeduri relatati mal-Kawża T‑394/08, insostenn tat-talbiet tar-reġjun ta’ Sardegna. Permezz ta’ digriet tal-15 ta’ Ġunju 2009, il-President tat-Tieni Awla tal-Qorti Ġenerali laqa’ din it-talba.

29 Permezz ta’ digriet tal-25 ta’ Ġunju 2009, wara li sema’ lill-partijiet, il-President tat-Tieni Awla tal-Qorti Ġenerali għaqqad il-Kawżi T‑394/08, T‑408/08, T‑453/08 u T‑454/08 għall-finijiet tal-proċedura orali, skont l-Artikolu 50 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali.

30 Fis-27 ta’ Lulju 2009, l-intervenjenti ppreżentaw in-nota ta’ intervent tagħhom fil-Kawża T‑394/08. Fil-21 ta’ Settembru 2009, il-Kummissjoni ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fuq din in-nota. Ir-reġjun ta’ Sardegna ma ppreżentax osservazzjonijiet fit-terminu mogħti mir-reġistu tal-Qorti Ġenerali.

31 Peress li l-kompożizzjoni tal-Awli tal-Qorti Ġenerali ġiet mibdula, l-Imħallef Relatur ġie assenjat lir-Raba’ Awla, u konsegwentement, dawn il-kawżi ġew assenjati lil din l-awla.

32 Fis-7 ta’ Diċembru 2000, fil-kuntest ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura, il-Qorti Ġenerali għamlet domandi bil-miktub lill-Kummissjoni kif ukoll lill-Grand Hotel Abi d’Oru, rikorrenti fil-Kawża T‑454/08, u dawn irrispondew fit-terminu mogħti.

It-talbiet tal-partijiet

33 Fil-Kawża T‑394/08, ir-reġjun ta’ Sardegna, sostnut mill-intervenjenti, jitlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tannulla d-deċiżjoni kkontestata;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

34 Fil-Kawża T‑408/08, S.F. Turistico Immobiliare titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– prinċiparjament,

– tannulla d-deċiżjoni kkontestata;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż;

– sussidjarjament, tannulla parzjalment d-deċiżjoni kkontestata, sa fejn din tiddikjara inkompatibbli mas-suq komuni l-iskema ta’ għajnuna kollha kemm hi u tordna l-irkupru tal-ammonti li jidħlu fil-limiti previsti mid-dispożizzjonijiet dwar għajnuna de minimis;

– iktar sussidjarjament,

– minn naħa, tannulla l-punt 4.2 tal-linji gwida tal-1998 sa fejn dan jeskludi l-eliġibbiltà tal-għajnuna kollha kemm hi mogħtija lill-benefiċjarji mingħajr ma jagħmel eċċezzjoni dwar il-parti tal-għajnuna dwar investimenti mwettqa wara li tressqet it-talba u li għandha awtonomija funzjonali u strutturali u,

– min-naħa l-oħra, tannulla parzjalment id-deċiżjoni kkontestata sa fejn din tordna l-irkupru, mir-Repubblika Taljana, tal-ammonti mħallsa mingħajr ma tagħmel eċċezzjoni dwar l-għajnuna dwar l-ispejjeż sostnuti mill-benefiċjarju wara li tressqet it-talba għal għajnuna u li tirrigwarda partijiet funzjonalment u strutturalment awtonomi tal-proġett imwettaq.

35 Fil-Kawża T‑453/08, Timsas titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tannulla d-deċiżjoni kkontestata;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

36 Fil-Kawża T‑454/08, Grand Hotel Abi d’Oru titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tannulla d-deċiżjoni kkontestata;

– tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

37 Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

– tiċħad ir-rikorsi;

– tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż;

– tikkundanna lill-intervenjenti jbatu l-ispejjeż tagħhom kif ukoll dawk sostnuti minnha minħabba l-intervent tagħhom.

Id-dritt

38 Wara li l-partijiet nstemgħu fuq dan il-punt matul is-seduta, il-Qorti Ġenerali qieset li hemm lok li l-kawżi preżenti jingħaqdu għall-finijiet tas-sentenza, skont l-Artikolu 50 tar-Regoli tal-Proċedura.

1. Fuq l-ammissibbiltà ta’ wħud mill-motivi mressqa mill-intervenjenti fil-Kawża T‑394/08

39 Il-Kummissjoni tirrileva li l-intervenjenti ressqu ċerti motivi li ma kinux tressqu mir-reġjun ta’ Sardegna, rikorrent fil-Kawża T‑394/08, u li għalhekk jinsabu barra mill-kuntest tat-tilwima f’din il-kawża, iddefinit bil-motivi mressqa mir-reġjun ta’ Sardegna fir-rikors.

40 Skont il-Kummissjoni, dan jikkonċerna l-motivi li ġejjin:

– il-motiv ibbażat fuq il-fatt li hija fetħet il-proċedura ta’ investigazzjoni formali billi bbażat ruħha fuq l-ipoteżi żbaljata ta’ ksur ta’ deċiżjoni kundizzjonali preċedenti;

– il-motiv ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 659/1999, sa fejn hija kien imissha rrevokat id-deċiżjoni ta’ approvazzjoni qabel ma adottat id-deċiżjoni kkontestata;

– il-motiv ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 659/199, li ma jipprovdix għar-rettifika u għall-estensjoni ta’ proċedura diġà mibdija;

– il-motiv ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 87(3)(a) u (ċ) KE sa fejn hija eskludiet b’mod żbaljat il-kompatibbiltà tal-għajnuna inkwistjoni mas-suq komuni, kif ukoll fuq nuqqas ta’ motivazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata f’dan ir-rigward, minħabba kontradizzjoni fil-konfront ta’ deċiżjonijiet preċedenti;

– il-motiv ibbażat fuq ksur ta’ ċerti dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 659/1999 dwar it-termini tal-proċedura, kif ukoll tal-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċedura;

– il-motiv ibbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ imparzjalità u ta’ protezzjoni tal-kompetizzjoni;

– il-motiv ibbażat fuq ksur tar-regola de minimis għaliex naqset milli tnaqqas l-ammont ta’ EUR 100,000 jew ta’ EUR 200,000 mill-għajnuna li hija ordnat l-irkupru tagħha.

41 Ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 40 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja jipprovdi li t-talbiet fir-rikors għal intervent jistgħu jkollhom biss bħala suġġett is-sostenn tat-talbiet ta’ waħda mill-partijiet. L-Artikolu 116(4) tar-Regoli tal-Proċedura jipprovdi li n-nota ta’ intervent għandha tinkludi, b’mod partikolari, it-talbiet tal-intervenjent intiżi sabiex isostnu jew sabiex jiċħdu, totalment jew parzjalment, it-talbiet ta’ xi waħda mill-partijiet kif ukoll ir-raġunijiet u l-argumenti mressqa mill-intervenjent.

42 Dawn id-dispożizzjonijiet jagħtu lill-intervenjent id-dritt li jressaq b’mod awtonomu mhux biss argumenti, iżda wkoll motivi, sakemm dawn ikunu intiżi sabiex isostnu t-talbiet ta’ waħda mill-partijiet prinċipali u ma jkunux totalment mingħajr ebda rabta mal-kunsiderazzjonijiet li fuqhom tkun ibbażata l-kawża hekk kif ġiet ikkostitwita bejn ir-rikorrent u l-konvenut, b’mod li jbiddlu s-suġġett tal-kawża (sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-15 ta’ Ġunju 2005, Regione autonoma della Sardegna vs Il-Kummissjoni, T‑171/02, Ġabra p. II‑2123, punt 152 u l-ġurisprudenza ċċitata).

43 Għaldaqstant hija l-Qorti Ġenerali li għandha, sabiex tiddeċiedi dwar l-ammissibbiltà tal-motivi invokati minn intervenjent, tivverifika li dawn ikunu relatati mas-suġġett tal-kawża hekk kif iddefinit mill-partijiet prinċipali.

44 Madankollu, meta jidher li rikors li l-ammissibbiltà tiegħu hija kontenzjuża għandu f’kull każ jiġi miċħud fuq il-mertu, il-qorti għandha d-diskrezzjoni, fl-interess tal-ekonomija tal-proċeduri, tiddeċiedi mal-ewwel dwar il-mertu (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-26 ta’ Frar 2002, Il-Kunsill vs Boehringer, C-23/00 P, Ġabra p. I‑1873, punt 52, u tat-23 ta’ Marzu 2004, Franza vs Il-Kummissjoni, C-233/02, Ġabra p. I‑2759, punt 26). Bl-istess mod, meta jkun jidher li motiv, li r-rabta tiegħu mas-suġġett tal-kawża hija dubjuża, għandu f'kull każ jiġi miċħud bħala inammissibbli għal raġuni oħra jew għaliex ma huwiex fondat, il-qorti tista’ tiċħad dan il-motiv mingħajr ma tiddeċiedi dwar il-punt jekk l-intervenjent marx lil hinn mir-rwol tiegħu ta’ sostenn tat-talbiet ta’ waħda mill-partijiet prinċipali (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-24 ta’ Jannar 2002, Franza vs Il-Kummissjoni, C‑118/99, Ġabra p. I‑747, punti 64 u 65; u s-sentenza Regione autonoma della Sardegna vs Il-Kummissjoni, punt 42 supra, punt 155).

45 F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat, minn naħa, li l-biċċa l-kbira tal-motivi mressqa mill-intervenjenti u li ma tressqux ukoll mir-reġjun ta’ Sardegna kienu tressqu minn wieħed mir-rikorrenti fil-Kawżi T‑408/08, T‑453/08 u T‑454/08. Min-naħa l-oħra, dawn il-motivi huma f’kull każ infondati, għar-raġunijiet li ser jiġu esposti hawn taħt.

46 F’dawn iċ-ċirkustanzi u għal skopijiet ta’ ekonomija tal-proċedura, ma hemmx lok li tiġi eżaminata l-kwistjoni ta’ inammissibbiltà mressqa mill-Kummissjoni.

2. Fuq l-ammissibbiltà ta’ ċerti lmenti mressqa fl-istadju tar-replika

47 Il-Kummissjoni ssostni li r-rikorrenti ressqu għall-ewwel darba fl-istadju tar-replika motivi ġodda, li għandhom għalhekk jiġu miċħuda bħala inammissibbli.

Il-Kawża T‑394/08

48 Fil-Kawża T‑394/08, il-Kummissjoni tikkunsidra bħala ġodda, l-ewwel nett, il-motiv ibbażat fuq żball manifest fl-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna, it-tieni nett, il-motiv ibbażat fuq ksur tal-obbligu ta’ investigazzjoni tal-Kummissjoni u, it-tielet nett, il-motiv ibbażat fuq il-fatt li l-ksur tal-prinċipju ta’ neċessità tal-għajnuna mill-iskema inkwistjoni huwa biss apparenti.

49 Fir-rigward tal-ewwel u tat-tielet motivi kkontestati mill-Kummissjoni, jidher li l-iżviluppi li l-Kummissjoni tikkwalifika bħala motivi ġodda huma fil-fatt intiżi biss biex jiżviluppaw motivi diġà introdotti bħala l-ewwel motiv fir-rikors.

50 Huwa veru li dan l-ewwel motiv imressaq mir-reġjun ta’ Sardegna huwa ntitolat “Ksur tal-forom sostanzjali minħabba kontradizzjoni tal-motivi: allegat nuqqas ta’ rilevanza tal-aspettattivi fl-evalwazzjoni tal-‘effett ta’ inċentiv’ fir-rigward tal-benefiċjarji u għalhekk fl-evalwazzjoni tal-kundizzjoni tan-‘neċessità tal-għajnuna’”. Dan it-titolu jidher li jirrestrinġi l-portata tal-motiv għal ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni. Madankollu, it-test li jsegwi dan it-titolu jinkludi wkoll partijiet li b’mod ċar jirrigwardaw żball fl-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna, pereżempju fir-raba’ inċiż tal-punt 17 u fil-punti 18, 20, u 23 tar-rikors. Madankollu, il-kriterju tal-effett ta’ inċentiv ta’ għajnuna huwa użat mir-reġjun ta’ Sardegna bħala sinonimu tal-kriterju ta’ neċessità, peress li l-għoti tal-għajnuna għandu jinċentiva lill-benefiċjarju jwettaq proġett partikolari, li altrimenti ma jitwettaqx. Għalhekk, l-ewwel motiv imressaq mir-reġjun ta’ Sardegna fil-fatt jinkludi żewġ motivi, wieħed ibbażat fuq żball fl-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna, u l-ieħor ibbażat fuq nuqqas ta’ motivazzjoni dwar dan il-punt.

51 Fir-rigward tat-tieni motiv ikkontestat mill-Kummissjoni, din tallega li, fir-replika, bl-iskuża li jsaħħaħ l-argument tiegħu dwar l-allegat ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni dwar l-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv, ir-reġjun ta’ Sardegna kkritika l-fatt li hija ma kinitx immotivat id-deċiżjoni kkontestata adegwatament.

52 Madankollu, fir-rigward tal-partijiet tar-replika inkwistjoni, jidher li r-reġjun ta’ Sardegna, li qatt ma ried jintroduċi motiv ġdid, ibbażat fuq nuqqas ta’ investigazzjoni, xtaq sempliċement isostni l-ewwel motiv tiegħu, li huwa bbażat, kif ġie rrilevat fil-punt 50 hawn fuq, kemm fuq żball fl-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv kif ukoll fuq nuqqas ta’ motivazzjoni dwar dan il-punt.

53 Għalhekk, ir-reġjun ta’ Sardegna ma ressaqx motivi ġodda fl-istadju tar-replika, b’mod li hemm lok li tiġi miċħuda l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Kummissjoni.

Il-Kawża T‑408/08

54 Fil-Kawża T‑408/08, il-Kummissjoni tikkunsidra bħala motiv ġdid dak ibbażat fuq nuqqas ta’ motivazzjoni fir-rigward tal-effett tal-iskema inkwistjoni fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri.

55 Madankollu, din l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà tal-Kummissjoni tirriżulta minn interpretazzjoni żbaljata tal-atti ta’ S.F. Turistico Immobiliare, li ċertament iwasslu għal konfużjoni. Fil-fatt, l-imsemmija rikorrenti diġà semmiet fir-rikors il-“bidla fil-kundizzjonijiet tal-kummerċ f’livell kuntrarju għall-interess komuni”, fil-kuntest tad-disa’ motiv tagħha, ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 87(3)(ċ) KE u tal-linji gwida tal-1998. Madankollu, meta għamlet dan, hija riedet biss issostni dan il-motiv, ibbażat fuq ksur tad-dispożizzjonijiet li jirregolaw il-kompatabbiltà tal-għajnuna, u mhux tressaq motiv separat, ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 87(1) KE, sa fejn il-Kummissjoni b’mod żbaljat ikkonkludiet li kien hemm għajnuna mill-Istat.

56 Għalhekk, ir-riferiment li sar minn S.F. Turistico Immobiliare, fir-replika, fis-sens li “hija ssostni barra minn hekk [fir-rikors] in-nuqqas sostanzjali ta’ motivazzjoni suffiċjenti dwar l-effett tal-għajnuna fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri” għandu jinftiehem f’dan l-istess sens, jiġifieri li kien intiż sabiex isostni l-motiv ibbażat fuq ksur tad-dispożizzjonijiet li jirregolaw il-kompatibbiltà tal-għajnuna.

57 Minn dan jirriżulta li S.F. Turistico Immobiliare ma ressqitx motiv ġdid fl-istadju tar-replika, b’mod li hemm lok li tiġi miċħuda l-eċċeżżjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Kummissjoni.

Il-Kawża T‑453/08

58 F’din il-kawża, il-Kummissjoni tikkunsidra bħala motiv ġdid dak ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 253 fir-rigward tal-applikazzjoni tar-regola de minimis.

59 Hija ssostni, f’dan ir-rigward, li l-motiv imressaq fir-rikors huwa bbażat fuq l-applikazzjoni eżatta tal-livell de minimis u mhux fuq l-adegwatezza tal-motivazzjoni fir-rigward ta’ din l-applikazzjoni.

60 Issa, din l-affermazzjoni ma hijiex eżatta fid-dawl tal-kliem tal-punti inkwistjoni tar-rikors, li jsemmu n-“nuqqas ta’ motivazzjoni fir-rigward tal-eżistenza tal-element ta’ inċentiv tal-għajnuna f’konnessjoni mal-fatt li l-parti mis-sussidju relatata mal-ispiża mwettqa qabel it-talba hija ta’ ammont inqas mil-livell de minimis” u “kontradizzjoni” bejn id-deċiżjoni kkontestata u d-dikjarazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar il-limitu de minimis fir-rigward ta’ kuntatti oħra mar-reġjun ta’ Sardegna.

61 Għalhekk, għandu jiġi kkunsidrat li l-motiv ibbażat fuq nuqqas ta’ motivazzjoni dwar l-applikazzjoni tar-regola de minimis kien diġà ġie mressaq minn Timsas fir-rikors, b’mod li l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Kummissjoni għandha tiġi miċħuda.

Il-Kawża T‑454/08

62 F’din il-kawża, il-Kummissjoni tikkunsida bħala motiv ġdid dak ibbażat fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża, allegatament imressaq minn Grand Hotel Abi d’Oru fl-istadju tar-replika.

63 Hija ssostni, f’dan ir-rigward, li, fir-rikors, Grand Hotel Abi d’Oru invokat b’mod ċar biss, fir-rigward tal-fatt li l-Kummissjoni ma nnotifikathiex b’ċerti dokumenti, ksur tal-Artikolu 254 KE u tal-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 659/1999.

64 Issa, b’risposta għal domanda bil-miktub li saritilha mill-Qorti Ġenerali, Grand Hotel Abi d’Oru sostniet li, bis-silta tar-replika msemmija mill-Kummissjoni, hija ma riditx tressaq motiv ġdid, ibbażat fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża, peress li din is-silta hija intiża biss sabiex issostni il-motiv, imressaq fir-rikors, ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 254 KE u tal-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 659/1999. Għalhekk, ma hemmx lok li motiv imressaq minn Grand Hotel Abi d’Oru jiġi miċħud bħala inammissibbli.

3. Fuq l-ammissibbiltà tal-motivi bbażati fuq l-illegalità tad-deċiżjoni ta’ rettifika

65 L-intervenjenti u S.F. Turistico Immobiliare invokaw l-illegalità tad-deċiżjoni ta’ rettifika sabiex isostnu l-illegalità tad-deċiżjoni kkontestata.

66 Il-Kummissjoni, mingħajr ma tinvoka formalment eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà f’dan ir-rigward, tqis li l-motivi inkwistjoni huma inammissibbli, għaliex id-deċiżjoni ta’ rettifika saret definittiva. Fil-fatt din ġiet ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea fl-14 ta’ Frar 2007 u ma ġietx ikkontestata fit-termini previsti fil-ħames paragrafu tal-Artikolu 230 KE.

67 S.F. Turistico Immobiliare ssostni li d-deċiżjoni ta’ rettifika ma kinitx tippreġudikaha sa fejn l-uniku dannu konkret għall-interessi tagħha kien irriżulta mid-deċiżjoni kkontestata. Kien għalhekk biss fir-rigward ta’ din l-aħħar deċiżjoni li hija kellha interess ġuridiku.

68 F’dan ir-rigward, qabel xejn għandha tiġi ddeterminata n-natura ġuridika tad-deċiżjoni ta’ rettifika, sabiex imbagħad jiġi ddeterminat, jekk ikun il-każ, jekk ir-rikorrenti, minħabba li naqsu milli jikkontestawha skont il-liġi fit-terminu stabbilit mill-ħames paragrafu tal-Artikolu 230 KE, humiex preklużi milli jinvokaw l-illegalità tagħha fil-kuntest ta’ rikors għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata.

Fuq in-natura ġuridika tad-deċiżjoni ta’ rettifika

69 It-testi li jirregolaw il-proċedura fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat ma jipprovdux espressament għal deċiżjoni ta’ rettifika u estensjoni ta’ proċedura pendenti.

70 F’dan ir-rigward, mill-premessa 8 tar-Regolament Nru 659/1999 u mill-Artikolu 6(1) tal-istess regolament jirriżulta li d-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali għandha tiġbor fil-qosor il-punti rilevanti ta’ fatt u ta’ liġi, għandha tinkludi eżami preliminari tal-miżura inkwistjoni sabiex jiġi stabbilit jekk din għandhiex in-natura ta’ għajnuna, u għandha tindika r-raġunijiet li jwasslu sabiex tiġi ddubitata l-kompatibbiltà tagħha mas-suq komuni, bil-għan li tippermetti lill-Istat Membru kkonċernat u lill-partijiet l-oħra interessati jissottomettu fi żmien utli l-kummenti tagħhom u, b’dan il-mod, jipprovdu lill-Kummissjoni bl-informazzjoni kollha li hija għandha bżonn sabiex tevalwa l-kompatibbiltà tal-għajnuna mas-suq komuni. Il-proċedura ta’ investigazzjoni formali tippermetti, min-naħa tagħha, li jiġu approfonditi u ċċarati l-kwistjonijiet imqajma fid-deċiżjoni ta’ ftuħ. Mill-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 659/1999 jirriżulta li, wara din il-proċedura, l-analiżi tal-Kummissjoni tista’ tkun evolviet, għaliex hija tista’ finalment tiddeċiedi li l-miżura ma tikkostitwixxix għajnuna jew li d-dubji fuq il-kompatibbiltà tagħha ġew eliminati. Minn dan jirriżulta li d-deċiżjoni finali jista’ jkollha ċerti diverġenzi mid-deċiżjoni ta’ ftuħ, mingħajr ma dawn b’daqshekk jivvizzjaw id-deċiżjoni finali (sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-4 ta’ Marzu 2009, L-Italja vs Il-Kummissjoni, T‑424/05, mhux ippubblikata fil-Ġabra, punt 69). F’din il-perspettiva, għalhekk ma għandux ikun hemm lok sabiex il-Kummissjoni tipproċedi għal rettifika ta’ deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali.

71 Madankollu, huwa loġiku, u, iktar u iktar, fl-interess tal-benefiċjarji potenzjali ta’ skema ta’ għajnuna li, fil-każ fejn il-Kummissjoni tinduna, wara l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, li din tal-aħħar hija bbażata fuq fatti inkompleti jew fuq klassifikazzjoni ġuridika żbaljata ta’ dawn il-fatti, hija għandu jkollha l-possibbiltà li tbiddel il-pożizzjoni tagħha, billi tadotta deċiżjoni ta’ rettifika. Fil-fatt, tali deċiżjoni ta’ rettifika, flimkien ma’ stedina ġdida lill-partijiet interessati sabiex jissottomettu l-kummenti tagħhom, tippermettilhom jirreaġixxu għall-bidla fl-evalwazzjoni provviżorja, mill-Kummissjoni, tal-miżura inkwistjoni u jsostnu l-punt tagħhom f’dan ir-rigward.

72 Għandu għalhekk jiġi rrilevat li l-Kummissjoni setgħet ukoll tagħżel li l-ewwel tadotta deċiżjoni li tagħlaq il-proċedura mingħajr ebda eżitu, u mbagħad deċiżjoni ġdida ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali, ibbażata fuq l-evalwazzjoni ġuridika emendata tagħha u li kien ikollha, fis-sustanza, l-istess kontenut tad-deċiżjoni ta’ rettifika. F’dawn iċ-ċirkustanzi, kunsiderazzjonijiet ta’ ekonomija tal-proċedura u l-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba jindikaw li hija preferibbli l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ rettifika meta pparagunata mal-għeluq tal-proċedura u l-ftuħ ta’ proċedura ġdida. Għandu jiġi rrilevat, f’dan il-kuntest, li r-rettifika tas-suġġett tal-proċedura ppermetta lill-Kummissjoni tieħu inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tad-deċiżjoni kkontestata, il-kummenti sottomessi minn Grand Hotel Abi d’Oru wara d-deċiżjoni ta’ ftuħ, li ma kienx ikun il-każ li kieku hija għalqet il-proċedura ta’ investigazzjoni formali sabiex tiftaħ waħda ġdida.

73 Fir-rigward tal-klassifikazzjoni ġuridika ta’ tali deċiżjoni ta’ rettifika, peress li hija tiżdied mad-deċiżjoni ta’ ftuħ sabiex tifforma flimkien magħha deċiżjoni ta’ ftuħ emendata, għandu jiġi kkunsidrat li din taqsam il-kwalità ġuridika tagħha. Għandu jitfakkar, f’dan ir-rigward, li n-notifika dwar il-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali hija intiża biss sabiex tikseb, mingħand il-partijiet interessati, l-informazzjoni kollha intiża sabiex tiggwida lill-Kummissjoni fl-azzjoni futura tagħha (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Lulju 1973, Il‑Kummissjoni vs Il-Ġermanja, Ġabra p. 813, punt 19; sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-22 ta’ Ottubru 1996, Skibsværftsforeningen et vs Il-Kummissjoni, T‑266/94, Ġabra p. II‑1399, punt 256).

74 Fil-każ inkwistjoni, il-Kummissjoni esponiet, fid-deċiżjoni ta’ rettifika, ir-raġunijiet li wassluha tikkunsidra li l-evalwazzjoni ġuridika tal-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni, li tinsab fid-deċiżjoni ta’ ftuħ, kellha tiġi rrettifikata. B’mod partikolari hija spjegat li, fl-opinjoni tagħha, dan kien każ ta’ skema illegali u mhux ta’ użu ħażin ta’ skema approvata minnha. Il-Kummissjoni żiedet ma’ dawn l-ispjegazzjonijiet stedina ġdida, lill-partijiet interessati, sabiex jissottomettu l-kummenti tagħhom. Minn dan jirriżulta li d-deċiżjoni ta’ rettifika kellha l-istess suġġett u l-istess għan ta’ deċiżjoni ta’ ftuħ, b’mod li hemm lok li din tiġi kklassifikata bħala tali.

Fuq il-konsegwenzi, fil-każ inkwistjoni, għall-ammissibbiltà tal-motivi bbażati fuq l-illegalità tad-deċiżjoni ta’ rettifika

75 Għandu jiġi rrilevat, qabel xejn, li, skont ġurisprudenza stabbilita, jiffurmaw atti jew deċiżjonijiet kapaċi li jkunu s-suġġett ta’ rikors għal annullament skont l-Artikolu 230 KE, il-miżuri li jipproduċu effetti legali vinkolanti li jistgħu jaffettwaw l-interessi tar-rikorrent, billi jbiddlu b’mod sinjifikattiv is-sitwazzjoni ġuridika tiegħu (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 1981, IBM vs Il-Kummissjoni, 60/81, Ġabra p. 2639, punt 9, u sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Diċembru 1992, Cimenteries CBR et vs Il-Kummissjoni, T‑10/92 sa T‑12/92 u T‑15/92, Ġabra p. II-2667, punt 28).

76 Fil-każ ta’ atti jew ta’ deċiżjonijiet li jiġu kompletati f’diversi stadji, b’mod partikolari wara proċedura interna, jikkostitwixxu, bħala regola ġenerali, atti li jistgħu jiġu kkontestati, biss dawk il-miżuri li jiffissaw definittivament l-pożizzjoni tal-istituzzjoni fi tmiem din il-proċedura, minbarra miżuri intermedjarji li għandhom l-iskop li jippreparaw għad-deċiżjoni finali (sentenza IBM vs Il‑Kummissjoni, punt 75 supra, punt 10, u s-sentenza Cimenteries CBR et vs Il‑Kummissjoni, punt 75 supra, punt 28).

77 Skont din il-ġurisprudenza, id-deċiżjoni finali adottata mill-Kummissjoni sabiex tagħlaq il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista mill-Artikolu 88(2) KE tikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat abbażi tal-Artikolu 230 KE. Deċiżjoni bħal din tipproduċi, fil-fatt, effetti legali vinkolanti ta’ natura tali li jaffettwaw l-interessi tal-partijiet interessati, peress li hija ttemm il-proċedura inkwistjoni u tagħti deċiżjoni definittiva fuq il-kompatibbiltà tal-miżura investigata mar-regoli applikabbli għall-għajnuna mill-Istat. Għaldaqstant, il-partijiet interessati dejjem għandhom il-possibbiltà li jikkontestaw id-deċiżjoni finali li tagħlaq il-proċedura ta’ investigazzjoni formali u f’dan il-kuntest għandu jkollhom il-possibbiltà li jikkontestaw id-diversi elementi li fuqhom hija bbażata l-pożizzjoni definittivament adottata mill-Kummissjoni (sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Novembru 2003, Regione Siciliana vs Il-Kummissjoni, T‑190/00, Ġabra p. II‑5015, punt 45). Din il-possibbiltà hija indipendenti mill-kwistjoni dwar jekk id-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali tinvolvix jew le effetti legali li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ rikors għal annullament. Huwa minnu li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u tal-Qorti Ġenerali aċċettat il-possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors kontra d-deċiżjoni ta’ ftuħ meta din ikollha effetti legali definittivi li ma jistgħux jiġu rregolati a posteriori mid-deċiżjoni finali. Dan huwa l-każ meta, bħal f’dan il-każ, il-Kummissjoni tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali fir-rigward ta’ miżura li hija tikklassifika b’mod provviżorju bħala għajnuna ġdida, peress li din id-deċiżjoni ta’ ftuħ ikollha effetti ġuridiċi indipendenti mid-deċiżjoni finali. Fil-fatt, is-sospensjoni tal-implementazzjoni tal-miżura kkonċernata li tirriżulta, skont l-Artikolu 88(3) KE, mill-klassifikazzjoni provviżorja ta’ din il-miżura bħala għajnuna ġdida, hija ta’ natura indipendenti mid-deċiżjoni finali, limitata fiż-żmien sakemm tingħalaq il-proċedura formali (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-30 ta’ Ġunju 1992, Spanja vs Il-Kummissjoni, C‑312/90, Ġabra p. I‑4117, punti 12 sa 24; tal-5 ta’ Ottubru 1994, L-Italja vs Il-Kummissjoni, C‑47/91, Ġabra p. I‑4635, punti 29 u 30, u tad-9 ta’ Ottubru 2001, L-Italja vs Il-Kummissjoni, C-400/99, Ġabra p. I‑7303, punti 56 sa 62, u 69; sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-30 ta’ April 2002, Government of Gibraltar vs Il-Kummissjoni, T‑195/01 u T-207/01, Ġabra p. II‑2309, punti 80 sa 86).

78 Madankollu, din il-possibbiltà li tiġi kkontestata deċiżjoni ta’ ftuħ ma jistax ikollha bħala konsegwenza li jitnaqqsu d-drittijiet proċedurali tal-partijiet interessati billi tipprekludihom milli jikkontestaw id-deċiżjoni finali u milli jinvokaw insostenn tar-rikors tagħhom difetti li jikkonċernaw l-istadji kollha tal-proċedura li wasslet għal din id-deċiżjoni (sentenza Regione Siciliana vs Il‑Kummissjoni, punt 77, punt 47).

79 Minn dak kollu li jippreċedi jirriżulta li l-fatt li r-rikorrenti u l-intervenjenti ma ppreżentawx, fit-terminu meħtieġ, rikors kontra d-deċiżjoni ta’ rettifika ma jipprekludihomx milli jressqu motivi bbażati fuq l-illegalità ta’ din tal-aħħar fil-konfront tad-deċiżjoni kkontestata, b’tali mod li l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà invokata mill-Kummissjoni għandha tiġi miċħuda.

4. Fuq il-motivi bbażati fuq difetti proċedurali

80 Ir-rikorrenti u l-intervenjenti jressqu tliet motivi dwar difetti proċedurali u bbażati, l-ewwel nett, fuq ksur tal-Artikolu 88(2) KE u tar-Regolament Nru 659/1999, it-tieni nett, fuq ksur tal-Artikolu 254(3) KE u tal-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 659/1999, u t-tielet nett, fuq nuqqasijiet ta’ motivazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata.

Fuq il-motiv ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 88(2) KE u tar-Regolament Nru 659/1999

81 Dan il-motiv huwa maqsum fi tliet ilmenti, rispettivament ibbażati fuq ksur tal-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 659/199, fuq nuqqas ta’ investigazzjoni u fuq in-nuqqas ta’ osservanza tat-termini previsti mir-Regolament Nru 659/1999.

Fuq l-ilment ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 659/1999

82 L-intervenjenti jsostnu li, peress li l-għajnuna ddikjarata inkompatibbli mid-deċiżjoni kkontestata kienet ġiet preċedentement approvata mill-Kummissjoni, din kien imissha rrevokat id-deċiżjoni ta’ approvazzjoni kif kien jimponilha l-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 659/1999.

83 Il-Kummissjoni ma tatx espressament l-opinjoni tagħha fuq il-fondatezza ta’ dan l-ilment.

84 Skont l-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 659/1999, il-Kummissjoni tista’ b’mod partikolari tirrevoka deċiżjoni li biha tkun awtorizzat għajnuna, wara li tkun tat lill-Istat Membru kkonċernat l-opportunità jissottometti l-kummenti tiegħu, fejn din id-deċiżjoni kienet ibbażata fuq informazzjoni ineżatta pprovvduta waqt il-proċedura u li kienet ta’ importanza determinanti għad-deċiżjoni.

85 Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni ma hijiex ibbażata fuq informazzjoni ineżatta. Għandu jiġi rrilevat, f’dan ir-rigward, li, kif jirriżulta mill-premessi 51, 54, 59, 61 u 72 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ma takkużax lill-awtoritajiet Taljani li pprovdewlha informazzjoni ineżatta jew inkompleta waqt il-proċedura li tippreċedi d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni. Fil-fatt, hija tattribwixxi l-inkompatibbiltà mas-suq komuni tal-għajnuna inkwistjoni f’din il-kawża għall-fatt li d-deliberazione Nru 33/6 introduċiet modifiki għall-miżura inizjalment innotifikata, li ma humiex kompatibbli mat-termini tad-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, sa fejn, waqt l-ewwel stedina sabiex jitressqu talbiet fil-kuntest tal-iskema inkwistjoni, setgħu jiġu magħżula proġetti li kienu bdew jitwettqu qabel ma tressqet it-talba għal għajnuna (iktar ’il quddiem, “l-iskema ta’ għajnuna kkontestata” jew “l-iskema kkontestata”). Issa, id-deliberazione Nru 33/6 hija ddatata s-27 ta’ Lulju 2000 u għalhekk hija sussegwenti għad-deċiżjoni ta’ approvazzjoni tat-12 ta’ Novembru 1998.

86 Minn dan jirriżulta li l-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 659/1999 ma japplikax għall-każ inkwistjoni.

87 Għandu jiżdied, f’dan ir-rigward, li ma kien hemm ebda raġuni sabiex il-Kummissjoni tirrevoka d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, għaliex l-evalwazzjoni tagħha dwar il-kompatibbiltà tal-iskema ta’ għajnuna approvata b’dik id-deċiżjoni ma kinitx inbidlet. Fil-fatt, il-Kummissjoni kkonstatat fl-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata, li “l-għajnuniet mill-Istat mogħtija skont il-liġi […] Nru 9/1998, imwettqa b’mod illegali mill-Italja bid-deliberazione nru 33/6 […], huma inkompatibbli mas-suq komuni, sakemm il-benefiċjarju tal-għajnuna ma jkunx ippreżenta talba għal-għajnuna abbażi ta’ din l-iskema qabel it-twettiq tax-xogħlijiet […]”. Minn dan jirriżulta li d-deċiżjoni kkontestata ma affettwatx il-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat mogħtija taħt il-Liġi Nru 9/1998 sa fejn talba għal għajnuna kienet tressqet qabel it-twettiq tax-xogħlijiet. Issa, huwa preċiżament taħt din il-kundizzjoni li l-Kummissjoni kienet iddikjarat, fid-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, li ma kellhiex oġġezzjoni kontra l-iskema ta’ għajnuna nnotifikata mill-Italja.

88 Għalhekk, hemm lok li jiġi miċħud l-ilment imressaq mill-intervenjenti, ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 9 tar-Regolament Nru 659/1999.

Fuq l-ilment ibbażat fuq nuqqas ta’ investigazzjoni

89 Timsas u Grand Hotel Abi d’Oru jikkritikaw lill-Kummissjoni dwar nuqqas ta’ investigazzjoni sa fejn hija ma ħaditx inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni speċifika tagħhom. B’mod partikolari, il-Kummissjoni kienet naqset milli teżamina s-sitwazzjoni tagħhom bħala partijiet privati fir-rigward tar-reġjun ta’ Sardegna u d-differenzi eżistenti bejn id-diversi impriżi kkonċernati bl-implementazzjoni tal-għajnuna inkwistjoni. Barra minn hekk, il-Kummissjoni kienet naqset milli teżamina l-aspettattivi leġittimi li tnisslu fihom kemm mir-reġjun ta’ Sardegna kif ukoll mill-Kummissjoni.

90 Il-Kummissjoni tikkonfuta l-argumenti ta’ Timsas u tal-Grand Hotel Abi d’Oru.

91 Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, fil-każ ta’ skema ta’ għajnuna, il-Kummissjoni ma hijiex, bħala regola ġenerali, obbligata twettaq evalwazzjoni tal-għajnuna mogħtija f’każijiet individwali imma tista’ tillimita ruħha li teżamina l-karatteristiċi tal-iskema inkwistjoni (ara f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Ottubru 2005, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni, 248/84, Ġabra p. 4013, punt 18; tas-7 ta’ Marzu 2002, L-Italja vs Il-Kummissjoni, C‑310/99, Ġabra p. I‑2289; u tad-29 ta’ April 2004, Il-Greċja vs Il-Kummissjoni, C‑278/00, Ġabra, p. I-3397, punt 24). Barra minn hekk, iċ-ċirkustanzi partikolari ta’ benefiċjarji individwali ta’ skema ta’ għajnuna jistgħu jiġu evalwati biss fl-istadju ta’ rkupru tal-għajnuna mill-Istat Membru kkonċernat [sentenza tas-7 ta’ Marzu 2002, L-Italja vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 91; u sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-31 ta’ Marzu 2006, Kuwait Petroleum (Nederland) vs Il‑Kummissjoni, T‑354/99, Ġabra, p. II-1475, punt 67]. Fil-fatt, kieku kien mod ieħor, il-piż tal-eżami impost fuq il-Kummissjoni kien ikun ikbar fil-każ ta’ skema implementata b’mod illegali, bi ksur tal-Artikolu 88(3) KE milli fil-każ fejn l-Istat Membru inkwistjoni jkun irrispetta l-obbligu ta’ notifika impost b’dik id-dispożizzjoni, peress li f’dan l-aħħar każ, iċ-ċirkustanzi partikolari tal-benefiċjarji potenzjali ma humiex neċessarjament magħrufa fl-istadju tal-eżami.

92 Għalhekk, f’dan il-każ, il-Kummissjoni setgħet tillimita ruħha li teżamina l-iskema ta’ għajnuna fiha nnifisha u ma kinitx obbligata tieħu inkunsiderazzjoni la r-relazzjonijiet bejn ir-rikorrenti u r-reġjun ta’ Sardegna, la d-differenzi li jeżistu bejn id-diversi impriżi kkonċernati, u lanqas l-eventwali aspettattivi leġittimi li setgħu jiġu invokati minn uħud minn dawn l-impriżi u li tnisslu fihom jew mill-Kummissjoni, jew mir-reġjun ta’ Sardegna. Dawn iċ-ċirkustanzi jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni biss fl-istadju tal-irkupru tal-għajnuna individwali.

93 Minn dan jirriżulta li l-ilment ibbażat fuq nuqqas ta’ investigazzjoni għandu jiġi miċħud.

Fuq l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ osservanza tat-termini previsti mir-Regolament Nru 659/1999

94 L-intervenjenti jikkritikaw lill-Kummissjoni li ma osservatx it-termini li ġejjin, stabbiliti fir-Regolament Nru 659/1999:

– it-terminu ta’ xahrejn mill-jum wara li sseħħ in-notifika kompluta, li fih il-Kummissjoni għandha tasal għal deċiżjoni wara l-fażi ta’ eżami preliminari, skont l-Artikolu 4(5) tar-Regolament Nru 659/1999;

– it-terminu ta’ xahrejn li fih il-Kummissjoni għandha tasal għal deċiżjoni wara l-fażi ta’ eżami preliminari, meta titressaq quddiemha informazzjoni dwar għajnuna allegatament illegali, skont l-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 659/1999, kif intepretat mill-ġurisprudenza;

– it-terminu ta’ 18-il xahar mill-ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali li fih il-Kummissjoni għandha tadotta deċiżjoni ta’ għeluq ta’ din il-proċedura, skont l-Artikolu 7(6) tar-Regolament Nru 659/1999.

95 Il-Kummissjoni ma tatx espressament l-opinjoni tagħha fuq il-fondatezza ta’ dan l-ilment.

96 L-ewwel nett, f’dan ir-rigward għandu jiġi rrilevat li t-terminu ta’ xahrejn għall-għeluq tal-fażi ta’ eżami preliminari, stabbilit fl-Artikolu 4(5) tar-Regolament Nru 659/1999, jibda jiddekorri mill-ġurnata ta’ wara dik tar-riċevuta ta’ notifika kompluta. Issa, fil-każ inkwistjoni, l-eżami preliminari tal-iskema kkontestata ma nbdietx b’notifika ta’ din l-iskema mir-Repubblika Taljana imma b’ilment dwar l-użu ħażin tal-iskema inizjali, riċevut mill-Kummissjoni fil-21 ta’ Frar 2003. Għalhekk, il-Kummissjoni ma kinitx marbuta bit-terminu ta’ xahrejn stabbilit fl-Artikolu 4(5) tar-Regolament Nru 659/1999 (ara, f’dan is-sens, anki qabel id-dħul fis-seħħ tar-Regolament Nru 659/1999, is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali tal-15 ta’ Settembru 1998, Gestevisión Telecinco vs Il-Kummissjoni T‑95/96, Ġabra p. II‑3407, punt 79, u tal-10 ta’ Mejju 2000, SIC vs Il-Kummissjoni, T‑46/97, Ġabra p. II-2125, punt 103).

97 It-tieni nett, rigward it-terminu ta’ xahrejn allegatament impost mill-ġurisprudenza fir-rigward tal-Artikolu 10(1) tar-Regolament Nru 659/1999, għandu qabel xejn jitfakkar li, skont din id-dispożizzjoni, meta l-Kummissjoni jkollha fil-pussess tagħha informazzjoni dwar għajnuna allegatament illegali, irrispettivament mis-sors, hija għandha teżamina din l-informazzjoni mingħajr dewmien. Din id-dispożizzjoni ma għandhiex tinftiehem fis-sens li tirreferi għall-għeluq tal-fażi ta’ eżami preliminari imma bħala li tirreferi għall-bidu tal-eżami preliminari, argument li huwa sostnut mill-fatt, enfasizzat fil-punt preċedenti, li l-Kummissjoni ma hijiex marbuta bit-terminu normali fil-każ ta’ eżami preliminari pprovokat minn ilment.

98 Il-ġurisprudenza invokata mill-intervenjenti ma tagħtix lil dawn id-dispożizzjonijiet interpretazzjoni differenti minn dik li tippreċedi. Fil-fatt, għalkemm huwa veru li din il-ġurisprudenza tenfasizza l-fatt li l-Kummissjoni għandha tagħlaq il-fażi ta’ eżami preliminari fi żmien xahrejn, huwa wkoll veru li dan it-terminu japplika esklużivament fil-każ ta’ għajnuna nnotifikata mill-Istati Membri, kif jirriżulta b’mod ċar mill-kuntest tal-punti ċċitati mill-intervenjenti, u mhux fil-każ fejn, bħal fil-każ inkwistjoni, il-fażi ta’ eżami preliminari ġiet ipprovokata minn ilment.

99 Huwa veru li dan jista’ jwassal sabiex jippermetti lill-Kummissjoni ttawwal fid-diskrezzjoni tagħha l-fażi ta’ eżami preliminari. Għaldaqstant ġie deċiż li, sa fejn hija għandha kompetenza esklużiva sabiex tevalwa l-kompatibbiltà ta’ għajnuna mill-Istat mas-suq komuni, il-Kummissjoni hija obbligata, fl-interess tal-amministrazzjoni tajba tar-regoli fundamentali tat-Trattat dwar l-għajnuna mill-Istat, twettaq eżami diliġenti u imparzjali ta’ lment li jindika l-eżistenza ta’ għajnuna inkompatibbli mas-suq komuni (ara f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-2 ta’ April 1998, Il-Kummissjoni vs Sytravel u Brink’s France, C‑367/95 P, Ġabra p. I-1719, punt 62, u s-sentenza Gestevisión Telecinco vs Il-Kummissjoni, punt 96 supra, punt 72) u li għalhekk hija ma tistax ittawwal, indefinittivament, l-eżami preliminari ta’ miżuri tal-Istat li kienu s-suġġett ta’ lment dwar għajnuna mill-Istat (sentenza Gestevisión Telecinco vs Il-Kummissjoni, punt 96 supra, punt 74). Skont ġurisprudenza stabbilita, in-natura raġonevoli tat-tul ta’ din il-proċedura għandha tiġi evalwata fid-dawl taċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull kawża u, b’mod partikolari, tal-kuntest tagħha, tad-diversi stadji proċedurali li l-Kummissjoni għandha ssegwi, kif ukoll tal-kumplessità tal-kawża u tal-importanza tagħha għad-diversi partijiet interessati (sentenzi tal-Qorti Ġenerali tad-19 ta’ Marzu 1997, Oliveira vs Il-Kummissjoni, T‑73/95, Ġabra p. II‑381, punt 45; tat-22 ta’ Ottubru 1997, SCK u FNK vs Il-Kummissjoni, T‑213/95 u T‑18/96, Ġabra p. II-1739, punt 57, u Gestevisión Telecinco vs Il-Kummissjoni, punt 96 supra, punt 75).

100 F’dan il-każ, bejn meta l-Kummissjoni rċeviet l-ilment, fil-21 ta’ Frar 2003, u l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ ftuħ, fit-3 ta’ Frar 2004, għadda terminu ta’ ftit iktar minn ħdax-il xahar. B’kunsiderazzjoni għan-neċessità, għall-Kummissjoni, li titlob, permezz tar-Repubblika Taljana, informazzjoni addizzjonali mingħand ir-reġjun ta’ Sardegna, dan it-terminu ma jistax jiġi kklassifikat bħala eċċessiv.

101 It-tielet nett, skont l-Artikolu 13(2) u l-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 659/1999, fil-każ ta’ għajnuna allegatament illegali bħal fil-każ ta’ għajnuna li allegatament ġiet użata ħażin, il-Kummissjoni ma hijiex marbuta, b’mod partikolari, bit-terminu stabbilit fl-Artikolu 7(6) tar-Regolament Nru 659/1999. Issa, fil-każ inkwistjoni, il-proċedura ta’ investigazzjoni formali miftuħa mill-Kummissjoni kienet inizjalment tikkonċerna għajnuna li allegatament kienet ġiet użata ħażin, imbagħad, wara d-deċiżjoni ta’ rettifika, għajnuna allegatament illegali.

102 Minn dan jirriżulta li hemm lok li jiġi miċħud il-motiv ibbażat fuq in-nuqqas ta’ osservanza tat-termini previsti fir-Regolament Nru 659/1999.

Fuq il-motiv ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 254(3) KE u tal-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 659/1999

103 Grand Hotel Abi d’Oru ssostni li l-Kummissjoni kisret l-obbligu ta’ notifika previst fl-Artiklolu 254(3) KE u fl-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 659/1999, billi ma nnotifikathiex la bit-talba għal informazzjoni addizzjonali, indirizzata mill-Kummissjoni lir-Repubblika Taljana fis-26 ta’ Frar 2003 (ara l-punt 15 hawn fuq), u lanqas bid-deċiżjoni ta’ rettifika filwaqt li hija kienet, wara l-istedina li tinsab fid-deċiżjoni ta’ ftuħ, ippreżentat kummenti dwar l-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni.

104 Il-Kummissjoni tikkontesta l-argumenti ta’ Grand Hotel Abi d’Oru.

105 Fl-ewwel lok, skont l-Artikolu 254(3) KE, id-deċiżjonijiet għandhom jiġu nnotifikati lil dawk li lilhom ikunu indirizzati u jidħlu fis-seħħ meta ssir dik in-notifika.

106 L-ewwel nett, fir-rigward tad-deċiżjoni ta’ rettifika, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li d-deċiżjonijiet adottati mill-Kummissjoni fil-qasam ta’ għajnuna mill-Istat għandhom dejjem ikunu indirizzati lill-Istati Membri kkonċernati (sentenza Il-Kummissjoni vs Sytravel u Brink’s France, punt 99 supra, punt 45; sentenzi tal-Qorti Ġenerali tas-17 ta’ Ġunju 1999, ARAP et vs Il-Kummissjoni, T‑82/96, Ġabra p. II‑1889, punt 28, u SIC vs Il-Kummissjoni, punt 96 supra, punt 45). Din il-ġurisprudenza, li hija preċedenti għar-Regolament Nru 659/1999, ġiet espressament ikkonfermata bl-Artikolu 25 ta’ dan ir-regolament, li jiddisponi li d-deċiżjonijiet meħuda b’applikazzjoni tal-Kapitoli II, III, IV, V u VII ta’ dak ir-regolament huma indirizzati lill-Istat Membru kkonċernat, li lilu l-Kummissjoni għandha tinnotifikahom mingħajr dewmien. Għandu jitfakkar, f’dan ir-rigward, li, kif ġie kkonstatat fil-punti 69 sa 74 hawn fuq, id-deċiżjoni ta’ rettifika għandha legalment tiġi kklassifikata bħala deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura ta’ investigazzjoni formali.

107 Minn dan jirriżulta li d-deċiżjoni ta’ rettifika kienet indirizzata esklużivament lir-Repubblika Taljana u mhux lill-benefiċjarji tal-iskema inkwistjoni. Konsegwentement, l-Artikolu 254(3) KE ma kienx jobbliga lill-Kummissjoni tinnotifika d-deċiżjoni ta’ rettifika lil Grand Hotel Abi d’Oru.

108 It-tieni nett, fir-rigward tat-talba għal informazzjoni addizzjonali, din ma kinitx deċiżjoni, fis-sens tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 249 KE, b’mod li l-Artikolu 254(3) ma japplikax fir-rigward tagħha.

109 Għalhekk hemm lok li jiġi miċħud l-ilment ibbażat fuq ksur ta’ din id-dispożizzjoni.

110 Fit-tieni lok, skont l-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 659/1999, kull parti interessata li tkun issottomettiet kummenti wara deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiftaħ proċedura ta’ investigazzjoni formali, għandha tirċievi kopja tad-deċiżjoni meħuda mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 7 tal-imsemmi regolament.

111 Issa, la d-deċiżjoni ta’ rettifika u lanqas it-talba għal informazzjoni addizzjonali ma jistgħu jiġu kklassifikati bħala “deċiżjoni meħuda [...] skond l-Artikolu 7” tar-Regolament Nru 659/1999. Fil-fatt, dan l-artikolu japplika esklużivament, skont it-titolu tiegħu u skont il-kontenut tiegħu, għad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jagħlqu l-proċedura ta’ investigazzjoni formali. Issa, minn naħa, kif ġie spjegat fil-punti 73 u 74 hawn fuq, id-deċiżjoni ta’ rettifika għandha tiġi kklassifikata, mhux bħala deċiżjoni li tagħlaq il-proċedura ta’ investigazzjoni formali, imma, għall-kuntrarju, bħala deċiżjoni ta’ ftuħ ta’ dik il-proċedura. Min-naħa l-oħra, fir-rigward tat-talba għal informazzjoni addizzjonali, kif ġie indikat fil-punt 108 hawn fuq, din ma kinitx att li jista’ jiġi kklassifikat bħala deċiżjoni, b’mod li din ma kinitx lanqas taqa’ taħt l-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 659/1999.

112 Għalhekk hemm lok li jiġi miċħud l-ilment ibbażat fuq ksur ta’ din id-dispożizzjoni.

113 Minn dan jirriżulta li l-motiv ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 254(3) KE u tal-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 659/1999 għandu jiġi miċħud.

Fuq il-motiv ibbażat fuq nuqqasijiet ta’ motivazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata

114 Ir-rikorrenti u l-intervenjenti jressqu sitt ilmenti dwar in-nuqqas ta’ motivazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata u tad-deċiżjoni ta’ rettifika.

Fuq l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni dwar il-ksur tal-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċedura

115 S.F. Turistico Immobiliare ssostni li kemm id-deċiżjoni ta’ rettifika kif ukoll id-deċiżjoni kkontestata huma nieqsa minn motivazzjoni fir-rigward tal-allegat ksur tal-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċedura.

116 Id-deċiżjoni ta’ rettifika ma tispjegax ir-raġunijiet li wasslu lill-Kummissjoni tistenna sentejn u nofs sabiex tikkoreġi u testendi d-deċiżjoni ta’ ftuħ, filwaqt li hija kienet taf bl-elementi utli kollha mix-xahar ta’ April 2003.

117 Fir-rigward tad-deċiżjoni kkontestata, S.F. Turistico Immobiliare tammetti li, skont l-Artikolu 13(2) tar-Regolament Nru 659/1999, il-Kummissjoni ma hijiex marbuta, fil-każ ta’ għajnuna possibilment illegali, bit-termini stabbiliti fl-Artikolu 4(5), fl-Artikolu 7(6) u fl-Artikolu 7(7) tar-Regolament Nru 659/1999. Dan madankollu ma jimplikax li l-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċedura ma huwiex applikabbli f’dan il-każ. Peress li d-deċiżjoni kkontestata ma tipprovdix ġustifikazzjoni għat-tul anormali ta’ iktar minn 4 snin u 5 xhur tal-proċedura ta’ investigazzjoni, hija vvizzjata b’nuqqas ta’ motivazzjoni.

118 Il-Kummissjoni tikkonfuta l-argumenti ta’ S.F. Turistico Immobiliare.

119 Preliminarjament, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-eżami ta’ dan l-ilment, ma huwiex il-każ li jiġi eżaminat jekk it-tul tal-proċedura kienx effettivament eċċessiv fil-każ inkwistjoni, imma biss li tingħata risposta għad-domanda dwar jekk l-obbligu ta’ motivazzjoni tal-Kummissjoni japplikax għat-tul tal-proċedura u, f’każ affermattiv, jekk hija ssodisfatx dak l-obbligu.

120 Issa, għandha tingħata risposta fin-negattiv għall-ewwel waħda minn dawn id-domandi – fi kliem ieħor, l-obbligu ta’ motivazzjoni fuq il-Kummissjoni ma japplikax għat-tul tal-proċedura imma biss għall-kontenut proprju tad-deċiżjoni.

121 Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, il-motivazzjoni meħtieġa mill-Artikolu 253 KE għandha tkun adattata għan-natura tal-att inkwistjoni u għandha turi b’mod ċar u inekwivoku r-raġunament tal-istituzzjoni li tkun adottat l-att b’tali mod li tippermetti lill-persuni interessati jkunu jafu l-ġustifikazzjonijiet tal-miżura adottata, u lill-qorti kompetenti li teżerċita l-istħarriġ tagħha. Ir-rekwiżit ta’ motivazzjoni għandu jkun evalwat abbażi taċ-ċirkustanzi tal-każ, b’mod partikolari tal-kontenut tal-att, tan-natura tal-motivi invokati u tal-interess li d-destinatarji jew persuni oħra kkonċernati direttament u individwalment mill-att jista’ jkollhom li jirċievu informazzjoni (ara s-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, Il‑Kummissjoni vs Sytraval u Brink’s France, punt 99 supra, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata, u tal-10 ta’ Lulju 2008, Bertelsmann u Sony Corporation of America vs Impala, C‑413/06 P, Ġabra p. I-4951, punt 166 u l-ġurisprudenza ċċitata).

122 Issa, it-tul ta’ proċedura ma jirriżultax minn raġunament tal-istituzzjoni inkwistjoni, li jista’ jiġġustifika dan it-tul, imma huwa fatt purament fattwali li jiddependi esklużivament miż-żmien neċessarju sabiex dik l-istituzzjoni tikkompleta dik il-proċedura. Għalhekk dan ma jifformax parti mill-kontenut tad-deċiżjoni, li jista’ jkun immotivat, skont il-ġurisprudenza ċċitata fil-punt preċedenti. Dan jeħtieġ biss, kif korrettement issostni l-Kummissjoni, l-enumerazzjoni purament fattwali tad-diversi stadji tal-proċedura sal-adozzjoni tad-deċiżjoni inkwistjoni.

123 Għalhekk, hemm lok li jiġi miċħud l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni dwar il-ksur tal-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċedura.

Fuq l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni tal-klassifikazzjoni tal-għajnuna bħala għajnuna ġdida illegali

124 Ir-reġjun ta’ Sardegna jisħaq fuq nuqqas ta’ motivazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata rigward il-klassifikazzjoni tal-għajnuna għall-proġetti, li kienu diġà bdew jitwettqu qabel ma saret it-talba, bħala illegali iktar milli użata ħażin.

125 Il-Kummissjoni tikkontesta l-argument tar-reġjun ta’ Sardegna.

126 F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed jiġi rrilevat li l-Kummissjoni spjegat, fil-premessi 48 sa 55 tad-deċiżjoni kkontestata, essenzjalment, li l-iskema ta’ għajnuna implementata bl-adozzjoni b’mod partikolari tad-deliberazione Nru°33/6 ma kinitx tosserva t-termini tad-deċiżjoni ta’ approvazzjoni, sa fejn din ma kinitx tiżgura l-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna inkwistjoni, u li, għalhekk, l-għajnuna mogħtija għal proġetti li kienu bdew jitwettqu qabel ma tressqet it-talba għal għajnuna kellha tiġi kkunsidrata bħala illegali.

127 Din il-motivazzjoni turi b’mod ċar u mhux ekwivoku r-raġunament tal-istituzzjoni li adottat l-att b’tali mod li tippermetti lill-persuni interessati li jkunu jafu l-ġustifikazzjonijiet tal-miżura adottata u lill-Qorti Ġenerali li teżerċita l-istħarriġ tagħha, skont il-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 121 hawn fuq.

128 Għaldaqstant, dan l-ilment għandu jiġi miċħud bħala infondat.

Fuq l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni dwar l-inkompatibbiltà tal-għajnuna għall-iżvilupp reġjonali

129 L-intervenjenti u S.F. Turistico Immobiliare jsostnu nuqqas ta’ motivazzjoni tad-deċiżjoni kkontestata fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-għajnuna mogħtija taħt l-iskema kkontestata (iktar ’il quddiem, l-“għajnuna kkontestata”), b’mod partikolari mill-perspettiva tar-rabta tagħha mal-iżvilupp reġjonali, skont l-Artikolu 87(3)(ċ) KE. Il-Kummissjoni ma kinitx b’mod partikolari spjegat il-motivi għaliex, kuntrarjament għal każijiet oħra b’ċirkustanzi analogi, hija ma kinitx ikkunsidrat bħala applikabbli d-derogi previsti fl-Artikolu 87(3)(a) u (ċ) KE.

130 Il-Kummissjoni tikkontesta l-argumenti tal-intervenjenti u ta’ S.F. Turistico Immobiliare.

131 Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-ammissibbiltà tal-ilment imressaq minn S.F. Turistico Immobiliare, peress li l-motiv ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni huwa wieħed ta’ ordni pubbliku, dan ma jistax jiġi miċħud bħala inammissibbli, għaliex dan għandu jiġi eżaminat ex officio mill-Qorti Ġenerali (ara s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-15 ta’ Ġunju 2005, Corsica Ferries France vs Il-Kummissjoni, T‑349/03, Ġabra p. II-2197, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).

132 Fit-tieni lok, għandu jiġi miċħud l-argument tal-Kummissjoni, ibbażat fuq il-fatt li hija ma kinitx obbligata turi l-inkompatibbiltà tal-għajnuna sa fejn huwa l-Istat Membru kkonċernat li għandu juri l-kompatibbiltà. Huwa ċertament veru li, peress li d-deċiżjoni ta’ ftuħ tal-proċedura prevista fl-Artikolu 88(2) KE tinkludi analiżi preliminari suffiċjenti tal-Kummissjoni li tispjega r-raġunijiet li wassluha jkollha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-għajnuna inkwistjoni mas-suq komuni, huwa l-Istat Membru u l-benefiċjarju potenzjali li għandhom jipprovdu l-elementi li juru li din l-għajnuna hija kompatibbli mas-suq komuni (sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-14 ta’ Jannar 2004, Fleuren Compost vs Il-Kummissjoni, T‑109/01, Ġabra p. II‑127, punt 45; ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Novembru 2004, Ferriere Nord vs Il-Kummissjoni, T‑176/01, Ġabra p. II‑3931, punti 93 u 94; ara wkoll, b’analoġija s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-24 ta’ Settembru 2004, Falck u Acciaierie di Bolzano vs Il-Kummissjoni, C‑74/00 P u C‑75/00 P, Ġabra p. I‑7869, punt 170). Madankollu, dan jikkostitwixxi biss regola relatata mal-oneru tal-prova u mhux mal-obbligu ta’ motivazzjoni, b’mod li kienet il-Kummissjoni li eventwalment kellha tindika, fid-deċiżjoni tagħha, il-motivi li wassluha tikkunsidra li, minkejja l-elementi pprovduti lilha mill-Istat Membru jew mill-benefiċjarji, l-għajnuna inkwistjoni ma hijiex kompatibbli mas-suq komuni.

133 Issa, fit-tielet lok, f’dan il-każ, il-Kummissjoni ssodisfat l-obbligu tagħha ta’ motivazzjoni f’dan ir-rigward.

134 Fil-fatt, hija indikat, fil-premessi 56 sa 73 tad-deċiżjoni kkontestata, essenzjalment, li r-raġuni għaliex l-għajnuna inkwistjoni ma kinitx kompatibbli mas-suq komuni kienet in-nuqqas ta’ effett ta’ inċentiv tal-għajnuna, minħabba l-fatt li hija kienet ingħatat għal proġetti li kienu nbdew qabel ma tressqet it-talba għal għajnuna. B’mod partikolari, hija fakkret, f’dan ir-rigward, li l-prinċipju ta’ neċessità tal-għajnuna huwa prinċipju ġenerali, ikkonfermat mill-ġurisprudenza, li saħansitra ġie inkluż kemm fid-deċiżjoni ta’ approvazzjoni kif ukoll fil-linji gwida tal-1998 (ara l-premessi 58 sa 61 tad-deċiżjoni kkontestata). Din il-konstatazzjoni kienet diġà suffiċjenti sabiex timmotiva l-inkompatibbiltà tal-għajnuna, għaliex kienet kapaċi li teskludi l-kompatibbiltà ta’ kull għajnuna għall-iżvilupp reġjonali. Għandu jitfakkar, f’dan il-kuntest, li l-Qorti Ġenerali diġà ddeċidiet li, billi fakkret il-kriterji stabbiliti fil-linji gwidi u billi kkonstatat li dawn il-kriterji ma kinux ġew issodisfatti f’każ partikolari, il-Kummissjoni mmotivat hekk kif mitlub mil-liġi d-deċiżjoni tagħha li tirrifjuta li tagħti deroga taħt l-Artikolu 87(3) KE (sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-30 ta’ April 1998, Vlaams Gewest vs Il-Kummissjoni, T‑214/95, Ġabra p. II‑717, punt 102). Għalkemm, fil-premessi 62 sa 69 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ċaħdet diversi argumenti mressqa mill-awtoritajiet Taljani u għalkemm, fil-punt 71 ta’ din id-deċiżjoni, hija spjegat li l-għajnuna kkontestata lanqas ma setgħet tiġi approvata fuq bażijiet legali oħra, dawn l-ispjegazzjonijiet huma għaldaqstant biss ta’ natura supererogatorja

135 Għalhekk, hemm lok li jiġi miċħud l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni dwar l-inkompatibbiltà tal-għajnuna għall-iżvilupp reġjonali.

Fuq l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni tal-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna kkontestata

136 Fil-kuntest ta’ dan l-ilment, ir-reġjun ta’ Sardegna, l-intervenjenti, S.F. Turistico Immobiliare, Timsas u Grand Hotel Abi d’Oru jippreżentaw tliet argumenti bbażati fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni tal-evalwazzjoni, mill-Kummissjoni, tal-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna kkontestata.

137 L-ewwel nett, l-intervenjenti jargumentaw li l-Kummissjoni kellha tispjega r-raġunijiet li wasslu sabiex, f’dan il-każ, il-preżunzjoni li tissemma fil-punt 4.2 tal-linji gwida tal-1998, fis-sens li l-effett ta’ inċentiv kien nieqes fil-każ li x-xogħlijiet inbdew qabel it-talba għal għajnuna, ma setgħetx tiġi kkonfutata bl-argumenti invokati mir-reġjun ta’ Sardegna. Il-Kummissjoni kellha tal-inqas tipproċedi għal paragun konkret tal-allegat skwilibriju li l-ħlas tal-għajnuna kkontestata kkawża lis-suq ta’ riferiment. Issa, ma hemm ebda traċċa ta’ din il-ġustifikazzjoni fid-deċiżjoni kkontestata.

138 It-tieni nett, ir-reġjun ta’ Sardegna jargumenta li d-deċiżjoni kkontestata hija nieqsa minn motivazzjoni u hija kontradittorja fir-rigward tar-raġuni li għaliha l-Kummissjoni ma ħaditx inkunsiderazzjoni, fl-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv tal-iskema tal-għajnuna kkontestata, il-fiduċja tal-benefiċjarji ta’ din l-iskema fil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali u Komunitarja applikabbli fil-mument li huma ħadu d-deċiżjoni li jinvestu.

139 It-tielet nett, S.F. Turistico Immobiliare, Timsas u Grand Hotel Abi d’Oru jargumentaw li d-deċiżjoni kkontestata hija nieqsa minn motivazzjoni fir-rigward tar-raġuni li għaliha l-Kummissjoni ma ħaditx inkunsiderazzjoni, fl-evalwazzjoni tal-effett ta’ inċentiv tal-għajnuna inkwistjoni, is-sitwazzjoni speċifika tal-benefiċjarji ta’ din l-iskema.

140 Il-Kummissjoni tikkontesta dawn l-argumenti.

141 Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-argumenti mressqa mir-reġjun ta’ Sardegna u mill-intervenjenti, għandu qabel kollox jiġi miċħud l-argument li l-Kummissjoni kellha tip