Ġabr a tal-ġur isprudenza  
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla) 
17 ta’ Novembru 2015 * 
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Artikolu 56 TFUE — Libertà li jiġu pprovduti servizzi — 
Restrizzjonijiet — Direttiva 96/71/KE — Artikolu 3(1) — Direttiva 2004 /18/KE — Artikolu 26 — 
Kuntratti pubbliċi — Servizzi postali — Leġiżlazzjoni ta’ entità reġjonali ta’ Stat Membru li timponi fuq 
l-offerenti u s-subappaltaturi tagħhom li jintrabtu li jħallsu paga minima lill-persunal li jkun qed 
jeżegwixxi s-servizzi fil-mira ta’ kuntratt pubbliku” 
Fil-KawżaC-115/14, 
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa 
mill-Oberlandesgericht Koblenz (qorti reġjonali superjuri ta’ Koblenz, il-Ġermanja), permezz ta’ 
deċiżjoni tad-19 ta’ Frar 2014 , li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil-11 ta’ Marzu 2014 , fil-proċedura 
RegioPo st GmbH & Co. KG 
vs 
Stadt Landau in der Pfalz, 
fil-preżenza ta’: 
PostCon Deutsc hland GmbH, 
Deutsc he Post AG, 
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla), 
komposta minn L. Bay Larsen, President tat-Tielet Awla, li qed jaġixxi bħala President tar-Raba’ Awla, 
J. Malenovský, M. Safjan, A. Prechal (Relatur) u K. Jürimäe, Imħallfin,  
Avukat Ġenerali: P. Mengozzi,  
Reġistratur: K. Malacek, Amministratur,  
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tad-29 ta’ April 2015 ,  
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:  
— għal RegioPost GmbH & Co. KG, minn A. Günther, avukat,  
— għall-iStadt Landau in der Pfalz, minn R. Goodarzi, avukat,  
* Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż. 
MT 
ECLI:EU:C:2015 :760 1 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
— għal PostCon Deutschland GmbH, minn T. Brach, avukat, 
— għal Deutsche Post AG, minn W. Krohn u T. Schneider, avukati, 
— għall-Gvern Ġermaniż, minn T. Henze u A. Lippstreu, bħala aġenti, 
— għall-Gvern Daniż, minn C. Thorning u M. Wolff, bħala aġenti, 
— għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn M. Salvatorelli, avvocato dello 
Stato, 
— għall-Gvern Awstrijak, minn M. Fruhmann, bħala aġent, 
— għall-Gvern Norveġiż, minn K. Nordland Hansen u P. Wennerås, bħala aġenti, 
— għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Tokár u J. Enegren kif ukoll minn S. Grünheid, bħala aġenti, 
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tad-9 ta’ Settembru 2015 , 
tagħti l-preżenti 
Sentenza 
1 It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 56 TFUE, moqri flimkien 
mal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-
16 ta’ Diċembru 1996 , dwar l-impjieg ta’ ħaddi ema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi (ĠU Edizzjoni 
Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 431), u tal-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18/KE tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004 , fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti 
għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti 
pubbliċigħal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, 
Vol. 7, p. 132), kif emendat bir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1251 /2011 , tat-
30 ta’ Novembru 2011 (ĠU L 319, p. 43, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2004 /18”). 
2 Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn RegioPost GmbH & Co. KG (iktar ’il quddiem 
“RegioPost” u l-iStadt Landau in der Pfalz (belt ta’ Landau f’Palatinat, il-Ġermanja, iktar ’il quddiem 
il-“belt ta’ Landau”), dwar l-obbligu impost fuq offerenti u s-subappaltaturi tagħhom fil-kuntest 
tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi postali ta’ din il-belt, li jintrabtu rwieħhom li jħallsu paga 
minima lill-persunal li jkun qed jeżegwixxi s-servizzi li huma fil-mira ta’ dan il-kuntratt pubbliku. 
Il-kuntest ġuridiku 
Id-dritt tal-Unjoni 
Id-Direttiva 96/71 
3 Fl-Artikolu 1 tagħha, intitolat “Il-kamp ta’ l-applikazzjoni”, id-Direttiva 96/71 tipprevedi: 
“1. Din id-Direttiva għandha tapplika għall-impriżi stabbiliti fi Stat Membru li, fil-qafas ta’ prestazzjoni 
ta’ servizzi transnazzjonali, jimpjegaw ħaddi ema skont paragrafu 3, fit-territorju ta’ Stat Membru. 
[...] 
ECLI:EU:C:2015 :760 2 
4 SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
3. Din id-Direttiva għandha tapplika sa fejn l-impriżi msemm ija fil-paragrafu 1 jieħdu waħda 
mill-miżuri transnazzjonali li ġejjin: 
a) jibgħatu ħaddi ema fit-territorju ta’ Stat Membru għall-kont tagħhom proprju u taħt il-kontroll 
tagħhom fil-qafas ta’ kuntratt konkluz bejn l-impriża li tibgħat u d-destinatarju tal-prestazzjoni ta’ 
servizzi li jopera f’dak l-Isat Membru, sakemm teżisti relazzjoni ta’ mpjieg bejn l-impriża li tibgħat 
ul-ħaddi em fil-perijodu tal-kollokazzjoni; jew 
b) jibgħat ħaddi ema fi stabbiliment jew f’impriża fil-proprjetà ta’ grupp fit-territorju ta’ Stat Membru, 
sakemm ikun hemm relazzjoni ta’ impjieg bejn l-impriża li tagħmel il-kollokament u l-ħaddi ema 
tul il-perjodu tal-kollokament; jew 
c) billi tkun impriżata’ impjieg jew aġent ta’ kollokazzjoni temp oranju, tibgħat ħaddi em lill-impriża 
utenti stabbilita jew li topera fit-territorju ta’ Stat Membru, sakemm ikun hemm relazzjoni ta’ 
impjieg bejn l-impriżata’ impjieg jew aġent ta’ kollokament temp oranju u l-ħaddi em matul 
il-perjodu tal-kollokament. 
[...]” 
L-Artikolu 3 ta’ din l-istess direttiva, intitolat “It-termini u l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg”, jiddisponi 
fil-paragrafi 1 u 7 tiegħu: 
“1. L-Istati Membri għandhom jassiguraw li, tkun xi tkun il-liġi li tapplika għar-relazzjoni ta’ mpjieg, 
l-impriżi msemm ija fl-Artikolu 1(1) jiggarantixxu ħaddi ema mibgħuta fit-territorju tagħhom it-termini 
u l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg li jkopru il-kwistjonijiet li ġejjin, fl-Istati Membri fejn ix-xogħol hu 
mwettaq, huma stabbiliti: 
— skont liġi, regolament jew disposizzjonijiet amministrattiva, u/jew 
— bi ftehim kollettiv jew sentenza ta’ arbitraġġ li kienu ddikjarati universalment applikabbli fis-sens 
tal-paragrafu 8, sa fejn jikkon ċernaw l-attivitajiet msemm ija fl-Anness: 
[...] 
ċ) ir-rati minimi ta’ ħlas, li jinkludu rati ta’ sahra; dan il-punt ma japplikax għal skem i 
komplimentari għall-irtirar mix-xogħol; 
[...] 
Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, il-kunċett ta’ rati minimi ta’ ħlas msemm ija fil-paragrafu 1(ċ) huwa 
definit mill-liġi u/jew il-prattika nazzjonali ta’ l-Istat Membru li fit-territorju tiegħul-ħaddi em huwa 
mibgħut. 
[...] 
8. “Ftehim kollettiv jew sentenzi ta’ arbitraġġ ddikjarati bħala ta’ applikazzjoni ġenerali” jfisser ftehim 
kollettiv jew sentenzi ta’ arbitraġġ li għandhom ikunu osservati mill-impriżi kollha fis-settur u 
fil-professjoni jew fl-industrjiji kkon ċernat. 
[...]” 
ECLI:EU:C:2015 :760 3 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
Id-Direttiva 2004 /18 
5 Il-premessi 2, 33 u 34 tad-Direttiva 2004 /18 jistabbilixxu: 
“(2) L-għoti tal-kuntratti ffinalizzati fl-Istati Membri f’isem l-Istat, l-awtoritajiet reġjonali u lokali u 
korpi oħra mme xxija minn entitajiet legali pubbliċi, huwa soġġett li josserva l-prinċipji 
tat-Trattat u in partikolari għall-prinċipji tal-moviment ħieles tal-prodotti, il-prinċipju ta’ 
l-istabbiliment ħieles u l-prinċipju tal-libertà li tipprovdi servizzi u l-prinċipji li jitnisslu minn 
dawn, bħal ma huwa il-prinċipju tat-trattament ugwali, il-prinċipju ta’ bla diskriminazzjoni, 
il-prinċipju ta’ għarfien reċiproku, il-prinċipju tal-proporzjonalità u l-prinċipju tat-trasparenza. 
Madankollu, għall-kuntratti pubbliċi li jaqbżu ċertu ammont, huwa rakkomandat li jinħarġu 
disposizzjonijiet ta’ kordinazzjoni Komunitarja tal-proċeduri nazzjonali għall-għoti ta’ kuntratti 
bħal dawn li huma bbażati fuq dawn il-prinċipji sabiex jiġu assigurati l-effetti li dawn jista’ 
jkollhom u biex jiggarantixxu l-bidu tal-kisba għall-kompe tizzjoni. Dawn id-dispożizzjonijiet ta’ 
koordinazzjoni għandhom għalhekk ikunu interpretati konformeme nt kemm mar-regoli u 
l-prinċipji msemm ija qabel kif ukoll mar-regoli l-oħra tat-Trattat. 
[...] 
(33) Il-kondizzjonijiet għall-eżekuzzjoni ta’ kuntratt huma kompatibbli ma’ din id-Direttiva sakemm 
dawn ma jkunux direttament jew indirettament diskriminatorji u li jkunu indikati fl-avviż ta’ 
kuntratt jew fl-ispeċifikazzjonijiet. Dawn jistgħu, b’mod partikolari, ikunu intiżi li jiffavorixxu 
taħriġ vokazzjonali fuq il-post, impjieg għan-nies li qed iġarrbu diffikultà biex jakkwistaw 
integrazzjoni, il-ġlieda kontra l-qagħad jew il-protezzjoni ta’ l-ambjent. [...] 
(34) Il-liġijiet, regoli, u l-ftehim kollettiv, fuq livell kemm nazzjonali u dak Komunitarju, li huma 
fis-seħħ fl-oqsma tal-kondizzjonijiet tax-xogħol u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol japplikaw matul 
l-esekuzzjoni tal-kuntratt pubbliku, bil-kondizzjoni illi dawn ir-regoli, u l-applikazzjoni tagħhom, 
jikkon formaw mal-liġi Komunitarja. F’sitwazzjonijiet ta’ fruntiera u oħra, fejn il-ħaddi ema minn 
Stat Membru wieħed jipprovdi servizzi lill-Stat Membru ieħor għall-fini ta’ esekuzzjoni ta; 
kuntratt pubbliku, id-Direttiva [96/71] tistipula l-kondizzjonijiet minimi li għandhom jiġu 
osservati mill-pajjiż ospitu fir-rigward tal-ħaddi ema spustjati. Jekk il-liġi nazzjonali tħadda n 
disposizzjonijiet f’dan ir-rigward, non konformità ma’ dawk l-obligazzjonijiet tista’ tiġi 
kkunsidrata bħala kondotta gravi mhux xierqa jew offiża li tikkon ċerna l-kondotta professjonali 
ta’ l-operatur ekono miku involut, li jista’ jwassal għall-esklużjoni ta’ dak l-operatur ekono miku 
mill-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku.” 
6 Konformeme nt mal-ew wel inċiż tal-Artikolu 7(b) tad-Direttiva 2004 /18, dan huwa applikabbli b’mod 
partikolari għal kuntratti pubbliċigħal provvisti li jkollhom valur, eskluża t-taxxa fuq il-valur miżjud, 
ta’ jew iktar minn EUR 200 000 fir-rigward ta’ kuntratti mogħtija mill-awtoritajiet kontraenti, minbarra 
dawk mogħtija mill-awtoritajiet governattivi ċentrali msemm ija fl-Anness IV ta’ din id-direttiva. 
7 L-Artikolu 26 tal-imsemm ija direttiva, intitolat “Kondizzjonijiet għall-esekuzzjoni ta’ kuntratti”,jgħid: 
“Awtoritajiet kontrattwanti jistgħu jniżżlu kondizzjonijiet speċjali relatati mat-twettiq ta’ xi kuntratt, 
basta dawn ikunu kompatibbli mal-liġi tal-Komunità u huma indikati fl-avviż tal-kuntratt jew 
fl-ispeċifikazzjonijiet. Il-kondizzjonijiet li jirregolaw it-twettieq ta’ kuntratt jistgħu, partikolarment, 
jirrigwardjaw konsiderazzjonijiet soċjali u ambjentali.” 
ECLI:EU:C:2015 :760 4 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
8 L-Artikolu 27 tal-istess direttiva, intitolat “Obbligi relatati ma’ taxxi, ħarsien ambjentali, 
disposizzjonijiet għal ħarsien ta’ xogħol u kondizzjonijiet ta’ xogħol”, jipprovdi: 
“1. L-awtorità kontraenti tista’ tiddikkjara fid-dokumenti tal-kuntratt, jew tkun obbligata minn Stat 
Membru biex tagħmel dan, l-awtorità jew l-awtoritajiet li minnhom offerent jista’ jikseb 
l-informazzjoni approprjata dwar l-obbligi li jirrelataw [...] [għal]l-kondizzjonijiet tax-xogħol li huma 
fis-seħħ fl-Istat Membru, fir-reġjun jew fil-lokalità li fihom is-servizzi għandhom jitwettqu u li 
għandhom ikunu applikabbli għas-servizzi provduti fuq is-sit matul it-twettieq tal-kuntratt. 
2. Awtorità kontrattwanti li tissuplixxi t-tagħrif li sar riferiment għalih fil-paragrafu 1 għandha titlob lil 
min ikun xeħet l-offerta jew kandida ti fil-proċedura tal-għoti tal-kuntratt biex jindikaw li huma kienu 
ħadu akkon t, meta fasslu l-offerta tagħhom, ta’ l-obbligi relatati ma’ disposizzjonijiet ta’ ħarsien ta’ 
xogħol u l-kuindizzjonijiet ta’ xogħol li huma fis-seħħ fil-post ta’ fejn ix-xogħlijiet ikunu se jsiru jew 
is-servizz ikun se jiġi provdut. 
[...]” 
Id-dritt Ġermaniż 
Id-dritt federali 
9 L-Artikolu 97(4) tal-liġi kontra r-restrizzjonijiet fuq il-kompe tizzjoni (Gesetz gegen 
Wettbewerbsbeschränkungen), fil-verżjoni tagħha tas-26 ta’ Ġunju 2013 (BGBl. 2013 I, p. 1750 ), kif 
emendata fl-aħħar lok mill-Artikolu 5 tal-liġi tal-21 ta’ Lulju 2014 (BGBl. 2014 I, p. 1066 ), jipprovdi: 
“Il-kuntratti jingħataw lil impriżi speċjalizzati, effikaċi, affidabbli u li josservaw il-liġi. L-eżekuzzjoni 
tal-kuntratt tista’ tkun suġġetta għal rekwiżiti supplimentari għall-offerent rebbieħ, li jikkon ċernaw 
b’mod partikolari aspetti soċjali, ambjentali jew ta’ innovazzjoni, jekk ikollhom konn essjoni oġġettiva 
mas-suġġett tal-kuntratt u huma msemm ija fid-deskrizzjoni tas-servizz li għandu jiġi pprovdut. 
L-offerent rebbieħ jista’ jkun suġġett għal rekwiżiti oħra jew għal rekwiżiti li jmorru lil hinn minn 
dawk imsemm ija iktar ’il fuq biss jekk dawn huma previsti fil-leġiżlazzjoni tal-Istat Federali jew 
tal-Länder.” 
10 Skont il-liġi dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol impe rattivi applikabbli għall-provvisti ta’ servizzi 
transkonfinali (Gesetz über zwingende Arbeitsbedingungen bei grenzüberschreitenden 
Dienstleistungen), tas-26 ta’ Frar 1996 (BGBl. 1996 I, p. 227, iktar ’il quddiem l-“AEntG”), ftehim 
kollettiv li jistabbilixxi paga minima obbligatorja għall-qasam ta’ servizzi postali ġie konkluż fid-
29 ta’ Novembru 2007 u ġie ddikjarat ta’ applikazzjoni ġenerali għall-impriżi kollha ta’ dan il-qasam 
b’regolament tat-28 ta’ Diċembru 2007 . Madankollu, b’sentenza tal-Bundesverwaltungsgericht (qorti 
amministrattiva federali), tat-28 ta’ Jannar 2010 , dan ir-regolament ġie annullat, hekk li, fid-data 
tal-fatti fil-kawża prinċipali, ma kienx hemm , għall-qasam tas-servizzi postali, paga minima 
obbligatorja. 
11 Il-liġi li tirregola paga minima ġenerali (Gesetz zur Regelung eines allgemeinen Mindestlohns), tal-
11 ta’ Aw wissu 2014 (BGBl. 2014 I, p. 1348 ) tipprevedi, fil-prinċipju, għall-ħaddi ema kollha, mill-
1ta’ Jannar 2015 , id-dritt għal paga minima ta’ ammont gross ta’ EUR 8.50 fis-siegħa. 
ECLI:EU:C:2015 :760 5 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
Id-dritt tal-Land Rheinland-Pfalz 
12 L-Artikolu 1 tal-liġi tal-Land Rheinland-Pfalz dwar il-garanzija tal-osservanza tal-ftehimiet kollettivi u 
ta’ paga minima fl-għoti ta’ kuntratti pubbliċi (Landesgesetz zur Gewährleistung von Tariftreue und 
Mindestentgelt bei öffentlichen Auftragsvergaben), tal-1 ta’ Diċembru 2010 (iktar ’il quddiem 
il-“LTTG ”), jipprovdi fil-paragrafu 1: 
“Din il-liġi tikkumbatti d-distorsjonijiet li jseħħu waqt fl-għoti ta’ kuntratti pubbliċi minħabba l-użuta’ 
xogħol bl-irħis u tnaqqas l-ispejjeż li jirriżultaw għas-sistemi ta’ protezzjoni soċjali. Għal dan il-għan, 
hija tipprovdi li l-awtoritajiet kontraenti [...] għandhom id-dritt li jagħżlu bħala offerenti rebbieħata’ 
kuntratti pubbliċi, konformeme nt ma’ din il-liġi, biss l-impriżili jħallsu lill-impjegati tagħhom il-paga 
minima stabbilita f’din il-liġi u li josservaw il-ftehimiet kollettivi.” 
13 L-Artikolu 3 tal-LTTG , intitolat “Paga minima”, fil-paragrafu 1 tiegħu, jipprovdi: 
“Sa fejn l-osservanza tal-ftehimiet kollettivi ma tistax tiġi rikjesta skont l-Artikolu 4, il-kuntratti 
pubbliċi jistgħujiġu attribwiti biss lill-impriżi li, meta jippreżentaw l-offerta, jintrabtu bil-miktub li 
jħallsu lill-persunal tagħhom għall-eżekuzzjoni tas-servizz, paga ta’ mill-inqas EUR 8.50 gross (paga 
minima) u jimplementaw, favur l-impjegati tagħhom, matul it-tul tal-eżekuzzjoni, il-bidliet fil-paga 
minima [...]. Jekk id-dikjarazzjoni dwar il-paga minima hija nieqsa meta l-offerta tiġi ppreżentata 
l-offerta u jekk ma tiġix ippreżentata wara talba f’dan is-sens, l-offerta hija eskluża mill-evalwazzjoni. 
Jekk is-servizz [kompe tenti] ippubblika mudelli [...] ta’ dikjarazzjonijiet dwar ir-remunerazzjoni 
minima, dawn jistgħu jintużaw.” 
14 Wara l-adozzjoni tar-regolament tal-gvern tal-Land Rheinland-Pfalz tal-11 ta’ Diċembru 2012 , il-paga 
minima msemm ija fl-Artikolu 3(1) tal-LTTG issa titla għal ammont gross ta’ EUR 8.70 kull siegħa. 
15 Skont l-Artikolu 4 tal-LTTG , intitolat “Obbligu ta’ osservanza ta’ ftehimiet kollettivi”: 
“(1) Il-kuntratti pubbliċi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol 
applikabbli b’mod obbligatorju lill-ħaddi ema kkollokati transkonfinali jew impjegati regolarment 
fit-territorju nazzjonali (Gesetz über zwingende Arbeitsbedingungen für grenzüberschreitend 
entsandte und für regelmäßig im Inland beschäftigte Arbeitnehmer und Arbeitnehmerinnen), tal-
20 ta’ April 2009 (BGBl. 2009 I, p. 799), fil-verżjoni tagħha applikabbli, jistgħujiġu attribwiti biss 
lill-impriżi li jintrabtu bil-miktub, meta jiddepożitaw l-offerta, li jħallsu lill-persunal tagħhom, 
għall-eżekuzzjoni tas-servizz, remunerazzjoni li, minħabba l-ammont tagħha u l-modalitajiet tagħha, 
tikkorrispondi għal mill-inqas mad-dispożizzjonijiet tal-ftehim kollettiv li jorbot l-impriża skont 
[l-imsemm ija liġi]. 
[...] 
(6) Jekk id-dikjarazzjoni dwar l-osservanza tal-ftehimiet kollettivi tkun nieqsa meta l-offerta tkun 
iddepożitata u jekk hija ma tiġix ippreżentata wara talba f’dan is-sens, l-offerta hija eskluża 
mill-evalwazzjoni. Jekk is-servizz [kompe tenti] ippubblika mudelli [...] ta’ dikjarazzjonijiet dwar 
l-osservanza tal-ftehimiet kollettivi, dawn jistgħu jintużaw.” 
16 L-Artikolu 5 tal-LTTG , intitolat “Subappaltaturi”, jipprevedi, fil-paragrafu 2 tiegħu: 
“Fil-każ ta’ eżekuzzjoni ta’ servizzi kuntrattwali minn subappaltaturi, l-impriża tiggarantixxi 
l-osservanza, minn dawn tal-aħħar, tal-obbligi li hemm fl-Artikoli 3 u 4 u tagħti lill-awtorità 
kontraenti dikjarazzjonijiet tas-subappaltaturi dwar il-paga minima u l-osservanza tal-ftehimiet 
kollettivi [...]” 
ECLI:EU:C:2015 :760 6 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
17 L-Artikolu 6 tal-LTTG , intitolat “Provi u kontroll”, jimponi ċerti obbligi fuq l-offerent rebbieħ u 
s-subappaltaturi, li jirrigwarda w b’mod partikolari il-konservazzjoni u l-provvista ta’ dokumenti u ta’ 
data, sabiex jippermettu lill-awtorità kontraenti li tistħarreġ l-osservanza tal-obbligi imposti mil-LTTG . 
18 L-Artikolu 7 tal-LTTG , intitolat “Sanzjonijiet”, jipprovdi: 
“(1) Sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-obbligi ddefiniti fl-Artikoli 3 sa 6, l-awtoritajiet kontraenti 
jiftehmu mal-offerent rebbieħ,għal kull nuqqas bi ħtija, penalità kuntrattwali ta’ 1 tal-valur 
tal-kuntratt; fil-każ ta’ nuqqasijiet multipli, is-somma totali tal-penalitajiet ma tistax taqbeż 10 % 
tal-valur tas-suq. L-offerent rebbieħ huwa wkoll obbligat li jħallas il-penalità kuntrattwali msemm ija 
fl-ew wel sentenza meta n-nuqqas huwa tort ta’ wieħed mis-subappaltaturi tiegħu u li l-offerent 
rebbieħ kien jaf jew kellu jkun jaf b’dan in-nuqqas. Jekk il-penali kuntrattwali tkun ta’ ammont 
sproporzjonat, hija tista’ tiġi mnaqqsa għal ammont xieraq mill-awtorità kontraenti, fuq talba 
tal-offerent rebbieħ. [...] 
(2) L-awtoritajiet kontraenti għandhom jiftehmu mal-offerent rebbieħ li n-nuqqas li jikkostitwixxi 
traskuraġni grossa gravi tal-preskrizzjonijiet tal-Artikoli 3 sa 6 mill-offerent rebbieħ jawtorizza 
lill-awtorità kontraenti li jxolji l-kuntratt mingħajr avviż minn qabel għal raġuni gravi. 
(3) Jekk l-offerent rebbieħ jew is-subappaltatur naqas għall-inqas b’traskuraġni grossa jew b’mod 
ripetut milli jwettaq l-obbligi tiegħu skont din il-liġi, l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeskludu lil dan 
l-offerent jew lil dan is-subappaltatur mill-għoti ta’ kuntratti pubbliċigħal tul massimu ta’ tliet snin. 
[...]” 
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari 
19 Skont id-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, fit-23 ta’ April 2013 , il-belt ta’ Landau nediet, fil-livell 
tal-Unjoni Ewropea, sejħagħal offerti, fi proċedura miftuħa, maqsuma f’żewġ lottijiet, li għandhom 
l-għan ta’ kuntratt pubbliku għas-servizzi postali ta’ din il-belt, li għandhom l-għan, b’mod partikolari, 
tal-konklużjoni ta’ kuntratt-qafas għall-ġbir, it-trasport u t-tqassim ta’ ittri, ta’ pakki u ta’ pakketti. It-tul 
previst tal-kuntratt kien għal sentejn, filwaqt li l-awtorità kontraenti setgħet testendih darbtejn oħra, 
kull darba għal perijodu ta’ sena. 
20 Konformeme nt mal-punt III 2.2(4) tal-avviż tal-kuntratt, li jinsab taħt it-titolu “Kapaċità ekono mika u 
finanzjarja”, ‘’l-offerent rebbieħ josserva d-dispożizzjonijiet [tal-LTTG] ”. 
21 Fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali, ma kienx hemm ftehim kollettiv li jistabbilixxi paga minima u li 
jorbot l-impriżi tal-qasam tas-servizzi postali skont l-AEntG. F’din l-istess data, l-impriżi ma kinux 
iktar suġġetti għall-obbligu ta’ ħlas ta’ paga minima ġenerali istitwita bil-liġi tal-11 ta’ Aw wissu 2014 li 
fiha regoli ta’ paga minima ġenerali. 
22 L-anness E6 tal-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali kien intitolat “Mudell ta’ 
dikjarazzjoni konformi mal-Artikolu 1 tal-LTTG ”. Dan l-anness kien imfassal sabiex jippermetti 
lill-offerenti sabiex jippreżentaw, waqt id-depożitu tal-offerta tagħhom, id-dikjarazzjoni tagħhom stess 
fuq il-paga minima u dawk tas-subappaltaturi tagħhom. 
23 Il-mudell tad-dikjarazzjoni huwa fformulat kif ġej: 
“Bil-preżenti, nintrabat/nintrabtu 
ECLI:EU:C:2015 :760 7 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
1.li nħallas/nħallsu lill-impjegati, fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tas-servizz, għall-inqas 
ir-remunerazzjoni (grossa) fis-siegħa dovuta skont ir-regolament tal-Land fis-seħħ għall-finijiet 
tal-istabbiliment tal-paga minima msemm ija fit-tielet sentenza tal-Artikolu 3(2) [tal-LTTG] , ħlief 
fejn is-servizz huwa pprovdut minn min qed jitħarreġ; 
2. li nagħżel/nagħżlu bir-reqqa is-subappaltaturi u b’mod partikolari nivverifika/nivverifikaw jekk 
l-offerti tagħhom jistgħux ikunu kkalkolati abbażi tal-paga minima li għandha titħallas; 
3. fil-każ ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt minn subappaltaturi jew minn impjegati ta’ aġenzija temp oranja 
jew mill-impjegati tal-aġenzija temp oranja tas-subappaltatur, li niggarantixxi/niggarantixxu 
l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 4(1) tal-LTTG jew tal-Artikolu 3(1) tal-LTTG u sabiex 
jippreżentaw lill-awtorità kontraenti dikjarazzjonijiet li bihom is-subappaltaturi u l-aġenziji 
temp oranji jintrabtu li josservaw ir-remunerazzjoni minima u l-ftehimiet kollettivi; 
4. li jkolli/jkollna disponibbli dokumenti kompleti u verifikabbli dwar l-impjegati assenjati 
għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt, li nippreżenta/nippreżentaw l-imsemm ija dokumenti lill-awtorità 
kontraenti fuq talba ta’ din tal-aħħar u li ninforma/ninformaw lill-impjegati bil-possibbiltà ta’ 
verifiki magħmula mill-awtorità kontraenti”. 
24 Permezz ta’ ittra tas-16 ta’ Mejju 2013 , RegioPost sostniet li d-dikjarazzjonijiet dwar il-paga minima 
msemm ija fl-Artikolu 3 tal-LTTG kienu kuntrarji għad-dritt tal-kuntratti pubbliċi. Hija hemżet 
mal-offerta tagħha, iddepożitata fit-termini rikjesti, dikjarazzjonijiet tas-subappaltaturi tagħha li hija 
kienet irrediġiet stess. Madankollu, hija ma ddepożitatx għaliha stess dikjarazzjoni ta’ osservanza 
tal-paga minima. 
25 Permezz ta’ posta elettronika tal-25 ta’ Ġunju 2013 , il-belt ta’ Landau tat lil RegioPost l-opportunità li 
tipproduċi, fi żmien erbatax-il jum, id-dikjarazzjonijiet dwar il-paga minima msemm ija fl-Artikolu 3 
tal-LTTG , filwaqt li indikat li kienet ser teskludi l-offerta ta’ RegioPost fil-każ li hija ma tikkon formax 
ma’ din it-talba. 
26 Permezz ta’ ittra tas-27 ta’ Ġunju 2013 , RegioPost semp liċement tenniet l-ilmenti tagħha u ħabbret li, 
fil-każ ta’ esklużjoni tal-offerta tagħha, hija ser tippreżenta azzjoni. 
27 Permezz ta’ ittra tal-11 ta’ Lulju 2013 , il-belt ta’ Landau informat lil RegioPost li, minħabba l-assenza 
ta’ dikjarazzjonijiet dwar il-paga minima msemm ija fl-Artikolu 3 tal-LTTG , l-offerta tagħha ma 
setgħetx tiġi evalwata. Fl-istess ittra, hija indikat li l-ew wel lott tal-kuntratt kien ser jingħata lil 
PostCon Deutschland GmbH u t-tieni lott lil Deutsche Post AG. 
28 Permezz ta’ deċiżjoni tat-23 ta’ Ottubru 2013 , il-Vergabekamme r Rheinland-Pfalz (il-bord tal-kuntratti 
pubbliċi tal-Land Rheinland-Pfalz) ċaħdet l-azzjoni mressqa minn RegioPost, billi qieset, b’mod 
partikolari, li l-offerta kienet ġiet ġustament eskluża minħabba l-assenza tad-dikjarazzjonijiet relatati 
mal-paga minima, li kienu ġew mitluba kif suppost, mill-awtorità kontraenti. 
29 Adita bit-tilwima fl-appell, il-qorti tar-rinviju qieset li s-soluzzjoni għal dan tal-aħħar tiddependi fuq 
jekk hijiex marbuta li ma tapplikax l-Artikolu 3 tal-LTTG peress li din id-dispożizzjoni ma hijiex 
kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. 
30 L-imsemm ija qorti tqis li l-Artikolu 3 tal-LTTG fih kundizzjoni partikolari li tikkon ċerna l-eżekuzzjoni 
tal-kuntratt, li, skont l-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18, tkun biss leċita jekk tkun kompatibbli 
mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni. 
31 Issa, il-qorti tar-rinviju tqis li ma hijiex f’pożizzjoni li tivverifika din il-kompatibbiltà, fid-dawl ukoll 
tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u b’mod partikolari tas-sentenza Rüffert (C-346/06, 
EU:C:2008 :189). 
ECLI:EU:C:2015 :760 8 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
32 Il-qorti tar-rinviju tqis li l-fatt li RegioPost hija impriża stabbilita fil-Ġermanja u li l-offerenti l-oħra 
għandhom is-sede tagħhom fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru ma jipprekludix talba għal deċiżjoni 
preliminari, peress li l-kwistjoni dwar jekk dispożizzjoni ta’ dritt nazzjonali għandhiex tibqa’ mhux 
applikabbli minħabba l-inkompatibbiltà eventwali tagħha mad-dritt tal-unjoni hija kwistjoni ta’ dritt li 
tqum indipendentement min-nazzjonalità tal-partijiet fil-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt jew tar-rikors. 
33 Fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-miżura nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali 
mal-Artikolu 56(1) TFUE, il-qorti tar-rinviju tosserva li l-obbligu għall-impriżi stabbiliti fi Stati 
mem bri oħra barra r-Repubblika Federal tal-Ġermanja li jadattaw il-pagi mħallsin lill-ħaddi ema 
tagħhom għal livell ta’ remunerazzjoni ogħla, applikabbli fil-post tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt li jinsab 
f’dan l-aħħar Stat, itellef lil dawn l-impriżi l-vantaġġ kompe tittiv li huma għandhom minħabba li 
l-ispiża tagħhom f’pagi hija iktar baxxa, minkejja li dan il-vantaġġ huwa spiss neċessarju sabiex 
jikkumpe nsa l-vantaġġi strutturali li jibbenefikaw minnhom l-impriżi u sabiex ikollhom aċċess 
għall-kuntratt meqjus. L-obbligu ta’ osservanza tal-paga minima preskritt fl-Artikolu 3(1) tal-LTTG 
jikkostitwixxi għaldaqstant xkiel għall-impriżi stabbiliti f’dawn l-Istati Membri l-oħra li huwa 
fil-prinċipju pprojbit mill-Artikolu 56(1) TFUE. 
34 Madankollu, il-qorti tar-rinviju tqis li d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix l-applikazzjoni tal-Artikolu 3 
tal-LTTG għall-imsemm ija impriżi, kemm -il darba jiġi stabbilit li l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni 
tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 96/71/KE kienu ġew issodisfatti. Issa, skont din il-qorti, fuq dan il-punt, 
jista’ jkun hemm dubji. 
35 Minn naħa, din il-qorti tosserva li, għalkemm l-Artikolu 3(1) tal-LTTG jikkostitwixxi dispożizzjoni 
leġiżlattiva li tistabbilixxi r-rata ta’ paga minima, din id-dispożizzjoni ma tiggarantixxix lill-ħaddi ema 
l-ħlas mill-persuna li timpjegahom il-paga minima. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni nazzjonali tipprojbixxi 
biss lill-awtoritajiet kontraenti li jagħtu kuntratt pubbliku lil offerenti li ma jkunux intrabtu li jħallsu 
l-paga minima li hija tipprevedi lill-ħaddi ema assenjati għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt pubbliku 
inkwistjoni. 
36 Min-naħa l-oħra, l-imsemm ija qorti tirrileva li l-obbligu dwar il-paga minima stabbilit fl-Artikolu 3(1) 
tal-LTTG jikkon ċerna biss il-ħaddi ema tal-offerent rebbieħ li huma assenjati sabiex jeżegwixxu 
l-kuntratt pubbliku kkon ċernat. Issa, ħaddi em assenjat għall-eżekuzzjoni ta’ kuntratt privat ma jkunx 
inqas denju ta’ protezzjoni soċjali minn ħaddi em li huwa assenjat għall-eżekuzzjoni ta’ kuntratt 
pubbliku. 
37 Fir-rigward tat-tagħlim li għandu jinġibed mis-sentenza Rüffert (C-346/06, EU:C:2008 :189), il-qorti 
tar-rinviju tosserva li, fid-duttrina Ġermaniża, b’mod partikolari ġie sostnut li din is-sentenza għandha 
tinftiehem fis-sens li l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 96/71 ma jipprekludix dispożizzjoni 
bħall-Artikolu 3(1) tal-LTTG li jistabbilixxi, f’dispożizzjoni leġiżlattiva, rata minima ta’ ħlas, anki jekk 
din tal-aħħar għandha tiġi osservata biss fil-kuntest biss tal-eżekuzzjoni ta’ kuntratti pubbliċi, ladar ba 
r-rekwiżit ta’ applikazzjoni ġenerali ma jikkon ċernax id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, iżda l-ftehimiet 
kollettivi biss. 
38 Il-qorti tar-rinviju tafferma, madankollu, li għandha dubji serji dwar l-eżattezza ta’ din it-teżi. Peress li 
din hija restrizzjoni għal libertà fundamentali bħal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, hija tqis li jkun 
illoġiku li l-Artikolu 3(1) tal-imsemm ija direttiva jiġi interpretat fis-sens li dan tal-aħħar jirrikjedi li 
l-ftehimiet kollettivi li jistabbilixxu paga minima jkunu ta’ applikazzjoni ġenerali, inklużil-ħaddi ema 
kollha fis-settur ikkon ċernat, kemm jekk ikunu impjegati fl-eżekuzzjoni ta’ kuntratti pubbliċi jew ta’ 
kuntratti privati, filwaqt li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet leġiżlattivi li jistabbilixxu paga 
minima jkun jista’ jiġi ristrett għall-ħaddi ema biss assenjati għall-eżekuzzjoni ta’ kuntratti pubbliċi. 
39 Din il-qorti tqis li, jekk kellu jiġi konkluż li dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 3(1) tal-LTTG 
timponi fuq l-offerenti u s-subappaltaturi tagħhom l-obbligu li jintrabtu li jħallsu lill-persunal li 
jeżegwixxi s-servizzi li huma fil-mira ta’ kuntratt pubbliku paga minima, hija kompatibbli 
ECLI:EU:C:2015 :760 9 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
mal-Artikolu 56 TFUE, ikun hemm lok li ssir id-domanda dwar il-kompatibbiltà mal-Artikolu 26 
tad-Direttiva 2004 /18 tas-sanzjoni prevista mill-imsemm ija dispożizzjoni nazzjonali fil-każ ta’ ksur ta’ 
dan l-obbligu, jiġifieri l-esklużjoni tal-offerent milli jipparteċipa fil-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt. 
40 Il-qorti tar-rinviju tqis li din il-kompatibbiltà tidher dubjuża ladar ba, jekk l-Artikolu 3(1) tal-LTTG 
jikkostitwixxu hija kundizzjoni partikolari dwar l-eżekuzzjoni tal-kuntratt fis-sens tal-Artikolu 26 
tal-imsemm ija direttiva, din tal-aħħar ma tipprevedix motiv ta’ esklużjoni mill-parteċipazzjoni għal 
kuntratt dwar il-ksur ta’ tali kundizzjoni partikolari. Tali motiv ta’ esklużjoni barra minn hekk 
jinftiehem ħażin ladar ba l-kwistjoni tal-osservanza minn offerent ta’ kundizzjonijiet partikolari li 
għalihom dan tal-aħħar intrabat tqum biss wara l-għoti tal-kuntratt lil dan l-operatur. Għaldaqstant 
dan ma huwiex kriterju ta’ għażla kwalitattiva li jista’ jiġġustifika l-esklużjoni ta’ offerent. 
41 Din il-qorti tqis li s-sanzjoni ta’ esklużjoni tal-offerta fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-Artikolu 3(1) 
tal-LTTG ma hijiex ibbażata fuq raġuni valida ladar ba l-impe nji preskritti minn din id-dispożizzjoni 
huma biss ta’ natura dikjaratorja. 
42 Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tqis li din is-sanzjoni tidher inutli ladar ba, fil-kuntest ta’ proċedura 
ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-obbligu dwar il-ħlas tal-paga 
minima preskritt fl-Artikolu 3(1) tal-LTTG huwa parti mill-obbligi li jinsabu kemm fl-avviż ta’ 
kuntratt kif ukoll fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt li l-offerent rebbieħ huwa marbut bihom wara 
l-għoti tal-kuntratt u li l-penalità kuntrattwali stabbilita fl-Artikolu 7(1) tal-LTTG timmira li tiżgura 
l-osservanza. 
43 F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Oberlandesgericht Koblenz (qorti reġjonali superjuri ta’ Koblenz) iddeċidiet li 
tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari 
segwenti: 
“1) L-Artikolu 56(1) [TFUE], flimkien mal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva [96/71], għandu jiġi interpretat 
fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li tobbliga lil awtorità kontraenti pubblika tagħti 
kuntratti biss lil impriżi li jimpe njaw ruħhom, b’subappaltaturi li wkoll jimpe njaw ruħhom 
bil-miktub, meta tiġi ppreżentata l-offerta, li jħallsu lill-impjegati tagħhom inkarigati 
bl-eżekuzzjoni tal-kuntratt, salarju minimu li jiġi stabbilit mill-Istat għall-kuntratti pubbliċi biss, 
iżda mhux għall-kuntratti privati, meta la jkun jeżisti salarju minimu ġenerali legali u lanqas 
ftehim kollettiv ta’ portata ġenerali li jorbot lill-eventwali offerent magħżul u lill-eventwali 
subappaltaturi tiegħu? 
2) Fil-każ li tingħata risposta fin-negattiv għall-ew wel domanda: 
Id-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, b’mod partikolari l-Artikolu 26 
tad-Direttiva [2004 /18], għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali [... ] 
[bħat-tielet sentenza tal-]-Artikolu 3 (1) [tal-]LTTG li jipprevedi l-esklużjoni obbligatorja ta’ 
offerta fil-każ fejn operatur ekono miku ma jimpe njax ruħu, mal-preżentazzjoni tal-offerta, 
f’dikjarazzjoni separata, għal att li, fil-każ tal-għoti tal-kuntratt, ikun kuntrattwalment marbut 
iwettaq anki jekk ma jkunx ippreżenta din id-dikjarazzjoni?” 
Fuq id-domandi preliminari 
Fuq l-ammissibbiltà 
44 Il-belt ta’ Landau kif ukoll il-gvernijiet Ġermaniż u dak Taljan jeċċepixxu l-inammissibbiltà tal-ew wel 
domanda billi jinvokaw l-assenza, ikkon fermata mill-qorti tar-rinviju, ta’ kwalunkwe element 
transkonfinali li jikkara tterizza t-tilwima fil-kawża prinċipali, sa fejn l-impriżi kollha li ħadu sehem 
ECLI:EU:C:2015 :760 10 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
fil-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt inkwistjoni huma stabbiliti fit-territorju tal-Istat Membru li taqa’ fih 
l-awtorità kontraenti, jiġifieri r-Repubblika Federali tal-Ġermanja. Fin-nuqqas ta’ element 
transkonfinali, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tesprimi ruħha fuq 
il-kompatibbiltà tal-miżura inkwistjoni fil-kawża prinċipali mad-Direttiva 96/71 u/jew 
l-Artikolu 56 TFUE. Il-Gvern Taljan jikkon testa wkoll l-ammissibbiltà tat-tieni domanda, għal 
raġunijiet simili. 
45 Dawn l-oġġezzjonijiet għandhom jiġumiċħuda. 
46 Qabel kollox, għandu jitfakkar li, il-fatt li qorti tar-rinviju fformulat formalment domanda preliminari 
billi rreferiet għal ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni ma huwiex ta’ ostakolu sabiex il-Qorti 
tal-Ġustizzja tipprovdi lil din il-qorti l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni li jistgħu jkunu utli 
għad-deċiżjoni tal-kawżali għandha quddiemha, kemm jekk hija rreferiet għalihom jew le meta ressqet 
id-domandi tagħha. F’dan ir-rigward, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiddeduċi mill-elementi 
kollha pprovduti mill-qorti tar-rinviju, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, 
l-elementi tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tat-tilwima (ara, b’mod 
partikolari, is-sentenza Vicoplus et, C-307/09 sa C-309/09, EU:C:2011 :64, punt 22). 
47 F’dan ir-rigward, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, l-ew wel domanda għandha l-ew wel 
nett tiġieżaminata fid-dawl tad-dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju li tirregolaha speċifikament, jiġifieri 
l-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18, dispożizzjoni li tirreferi espressament għaliha barra minn hekk 
il-qorti nazzjonali bħala parti tat-tieni domanda tagħha (ara, b’analoġija, is-sentenza Rüffert, C-346/06, 
EU:C:2008 :189, punt 18). 
48 Issa, mill-proċess li hemm quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari mid-deċiżjoni 
tal-Vergabekamme r Rheinland-Pfalz (bord tal-kuntratti pubbliċi tal-Land Rheinland-Pfalz) li hemm 
riferiment għaliha fil-punt 28 ta’ din is-sentenza, jirriżulta kjarament li l-imsemm ija direttiva hija 
applikabbli fil-kawża prinċipali meta l-valur tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni jaqbeż sew il-limitu 
rilevanti ta’ applikazzjoni tal-istess direttiva li, fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali, kien stabbilit għal 
EUR 200 000. 
49 Peress li, f’dan il-każ, id-Direttiva 2004 /18 hija applikabbli, li barra minn hekk ma huwa kkon testat 
minn ħadd mill-partijiet ikkon ċernati li ddepożitaw noti ta’ osservazzjonijiet jew li kienu preżenti matul 
is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, domanda ta’ interpretazzjoni dwar waħda 
mid-dispożizzjonijiet tagħha, f’dan il-każ l-Artikolu 26 tagħha, hija ammissibbli, anki jekk hija 
magħmula, kif inhu l-każ f’din il-kawża, fil-kuntest ta’ tilwima fejn l-elementi kollha huwa ristretti għal 
Stat Membru wieħed. 
50 Barra minn hekk, għalkemm , f’dan il-każ, l-elementi kollha ta’ din it-tilwima huma ristretti ġo Stat 
Membru wieħed, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi fuq 
l-Artikolu 56 TFUE, sa fejn il-grad ta’ armonizzazzjoni previst mill-imsemm ija direttiva jippermetti 
dan. 
51 Fil-fatt, peress li l-valur tal-kuntratt s-suq inkwistjoni jaqbeż manifestament il-limitu rilevanti ta’ 
applikazzjoni li tippermetti l-istess direttiva, għandu jitqies li dan il-kuntratt għandu ċertu interess 
transkonfinali. Għaldaqstant, bl-ebda mod ma jista’ jiġi eskluż li impriżi stabbiliti fi Stati Membri oħra 
minbarra r-Repubblika Federali tal-Ġermanja kienu interessati li jipparteċipaw fl-imsemm i kuntratt, 
wara l-pubblikazzjoni tal-avviż tal-kuntratt, għalkemm , finalment, huma ddeċidew li ma jipparteċipawx 
minħabba raġunijiet li jirrigward lihom stess, iżda li, għal xi wħud minn dawn l-impriżi li huma 
stabbiliti fi Stati Membri fejn l-għoli tal-ħajja u r-rata minima ta’ paga fis-seħħ huma sinjifikattivament 
iktar baxxi minn dawk prevalenti fil-Land Rheinland-Pfalz, jistgħu jinkludu l-obbligu preskritt 
espressament li josservaw il-paga minima imposta f’dan il-Land. 
ECLI:EU:C:2015 :760 11 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
52 Minn dan isegwi li l-ew wel domanda, ifformulata mill-ġdid fis-sens li tirrigwarda fl-ew wel lok 
l-interpretazzjoni tal-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18, u t-tieni domanda huma ammissibbli. 
Fuq il-mertu 
Fuq l-ew wel domanda 
53 Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti dwar l-ammissibbiltà tat-talba għal domanda preliminari, 
hemm lok li jitqies li, bl-ew wel domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 26 
tad-Direttiva 2004 /18 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ entità reġjonali ta’ 
Stat Membru, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tobbliga lill-offerenti u lis-subappaltaturi 
tagħhom li jintrabtu, b’dikjarazzjoni bil-miktub li għandha tinhemeż mal-offerta tagħhom, li jħallsu 
lill-persunal inkarigat bl-eżekuzzjoni tas-servizzi li huma fil-mira tal-kuntratt pubbliku meqjus paga 
minima stabbilita minn din il-leġiżlazzjoni. 
54 F’dan ir-rigward, dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 3 tal-LTTG , sa fejn tipprevedi l-obbligu 
għal-kwalunkwe offerent u subappaltatur li jintrabat fir-rigward tal-awtorità kontraenti li jħallas 
lill-persunal sabiex jeżegwixxu l-kuntratt pubbliku kkon ċernat paga minima stabbilita bil-liġi, għandha 
tiġu kklassifikata bħala “kondizzjonijiet speċjali relatati mat-twettiq ta’ xi kuntratt” ibbażati fuq 
“konsiderazzjonijiet soċjali” fis-sens tal-Artikolu 26 ta’ din id-direttiva. 
55 F’dan il-każ, din il-kundizzjoni partikolari ġiet indikata kemm fl-avviż tal-kuntratt kif ukoll 
fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt, hekk li l-kundizzjoni proċedurali ta’ trasparenza, magħmula f’dan 
l-aħħar artikolu, hija ssodisfatta. 
56 Barra minn hekk, mill-premessa 33 tal-istess direttiva jirriżulta li kundizzjoni partikolari ta’ eżekuzzjoni 
ta’ kuntratt hija kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni biss sa fejn hija ma hijiex direttament jew 
indirettament diskriminatorja. Issa, huwa paċifiku li dispożizzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni 
fil-kawża prinċipali tissodisfa din il-kundizzjoni. 
57 Barra minn hekk, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, ladar ba miżura nazzjonali tkun 
f’qasam li saret armonizzazzjoni eżawrjenti tagħha fil-livell tal-Unjoni, din il-miżura għandha tiġi 
evalwata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-miżura ta’ armonizzazzjoni, u mhux fid-dawl ta’ dawk 
tad-dritt primarju (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi DaimlerChrysler, C-324/99, 
EU:C:2001 :682, punt 32; Brzeziński, C-313/05, EU:C:2007 :33, punt 44, u Il-Kummissjoni vs L-Ungerija, 
C-115/13, EU:C:2014 :253, punt 38). 
58 Issa, skont l-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18, kundizzjonijiet partikolari ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt 
jistgħujiġu rikjesti “basta dawn ikunu kompatibbli mal-liġi tal-Komunità”. 
59 Minn dan isegwi li l-imsemm ija direttiva ma tirregolax b’mod eżawrjenti l-qasam tal-kundizzjonijiet 
partikolari ta’ eżekuzzjoni ta’ kuntratti, hekk li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ tiġi 
evalwata fir-rigward tad-dritt primarju tal-Unjoni. 
60 Madankollu, konformeme nt mal-premessa 34 tad-Direttiva 2004 /18, bħala parti mill-eżami 
tal-kompatibbiltà tal-miżura nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali mad-dritt tal-Unjoni, hemm lok 
li jiġi vverifikat jekk, f’sitwazzjonijiet transkonfinali jew fejn il-ħaddi ema ta’ Stat Membru wieħed 
jipprovdu servizzi lill-Stat Membru ieħor għat-twettiq ta’ kuntratt pubbliku, il-kundizzjonijiet minimi 
stipulati mid-Direttiva 96/71 għandhomx jiġu osservati mill-pajjiż ospitanti fir-rigward tal-ħaddi ema 
kkollokati. 
ECLI:EU:C:2015 :760 12 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
61 F’dan il-każ, hemm lok li jiġi kkon statat li l-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-effetti tal-miżura nazzjonali 
inkwistjoni fuq impriżi stabbiliti barra t-territorju Ġermaniż li setgħu jkollhom interess li jipparteċipaw 
fil-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt pubbliku meqjus u li jaħseb għal kollokament tal-ħaddi ema tagħhom 
f’dak it-territorju, peress li dawn l-impriżi setgħu rrinunzjaw għal din il-parteċipazzjoni minħabba 
l-obbligu li kien impost fuqhom li jintrabtu li josservaw il-paga minima imposta mil-LTTG . 
Għaldaqstant, hemm lok li din il-miżura nazzjonali tiġieżaminata fir-rigward tal-Artikolu 3(1) 
tad-Direttiva 96/71. 
62 F’dan ir-rigward, hemm lok li jiġi kkon statat li dispożizzjoni bħall-Artikolu 3 tal-LTTG għandha tiġi 
kklassifikata bħala “liġi” fis-sens tal-ew wel inċiż tal-ew wel subparagrafu tal-imsemm ija direttiva li 
jipprovdi għal “rati minimi ta’ ħlas” fis-sens tal-ew wel subparagrafu (c) tal-Artikolu 3(1) ta’ l-istess 
direttiva. Fil-fatt, minn naħa, kuntrarjament għal-liġi tal-Land Niedersachsen dwar l-għoti ta’ kuntratti 
pubbliċi li kienet inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza Rüffert (C-346/06, EU:C:2008 :189), 
dispożizzjoni bħall-Artikolu 3 tal-LTTG tistabbilixxi hija stess l-imsemm ija rata ta’ paga minima. 
Min-naħa l-oħra, fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali, la l-AEntG u lanqas xi leġiżlazzjoni nazzjonali 
oħra ma timponi, għall-qasam tas-servizzi postali, paga ta’ livell iktar baxx. 
63 Din il-klassifika ma tistax tiġi kkon testata minħabba l-fatt li l-miżura nazzjonali meqjusa tapplika 
għall-kuntratti pubbliċi u mhux għall-kuntratti privat ladar ba l-kundizzjoni ta’ applikazzjoni ġenerali 
ddefinita fl-ew wel subparagrafu tal-Artikolu 3(8) tad-Direttiva 96/71 tapplika biss għal ftehimiet 
kollettivi jew għas-sentenzi ta’ arbitraġġ imsemm ija fit-tieni inċiż tal-ew wel subparagrafu 
tal-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva. 
64 Barra minn hekk, ladar ba l-miżura nazzjonali inkwistjoni taqa’ fil-kuntest tal-Artikolu 26 
tad-Direttiva 2004 /18 li jippermetti, taħt ċerti kundizzjonijiet, l-impożizzjoni ta’ paga minima 
fil-kuntratti pubbliċi, ma jistax jiġi rikjest li din il-miżura tmur lil hinn minn dan il-qasam speċifiku 
billi tkun imposta b’mod ġenerali fil-kuntratti kollha, inklużi l-kuntratti pubbliċi. 
65 Fil-fatt, il-limitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-miżura nazzjonali għall-kuntratti pubbliċi hija 
l-konsegwenza semp liċi tal-fatt li hemm regoli tad-dritt tal-Unjoni li huma speċifiċigħal dan il-qasam, 
f’dan il-każ dawk previsti mid-Direttiva 2004 /18. 
66 Minn dan isegwi li l-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18, moqri flimkien mad-Direttiva 96/71, 
jippermetti lill-Istat Membru ospitanti li jipprevedi, fil-kuntest tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku, regola 
impe rattiva ta’ protezzjoni minima li tinsab fl-ew wel subparagrafu (c) tal-Artikolu 3(1) ta’ din 
id-direttiva, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li timponi l-osservanza mill-impriżi stabbiliti fi 
Stati Membri oħra rata ta’ paga minima għall-benefiċċju tal-ħaddi ema tagħhom ikkollokati 
fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti għall-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt pubbliku. Fil-fatt, tali 
regola tagħmel parti mil-livell ta’ protezzjoni li għandu jiġi ggarantit lill-imsemm ija ħaddi ema (ara, 
f’dan is-sens, is-sentenza Laval un Partneri, C-341/05, EU:C:2007 :809, punti 74, 80 u 81). 
67 Din l-interpretazzjoni tal-Artikolu 26 tad-Direttiva 96/71 hija kkon fermata barra minn hekk minn qari 
ta’ din id-dispożizzjoni fid-dawl tal-Artikolu 56 TFUE, peress li l-għan ta’ din id-direttiva huwa, b’mod 
partikolari, li titwettaq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, li hija waħda mil-libertajiet fundamentali 
ggarantiti mit-Trattat (ara, b’analoġija, is-sentenza Rüffert, C-346/06, EU:C:2008 :189, punt 36). 
68 Barra minn hekk mill-premessa 2 tal-imsemm ija direttiva jirriżulta li d-dispożizzjonijiet ta’ 
koordinazzjoni li fiha l-istess direttiva għall-kuntratti pubbliċi li jaqbżu ċertu ammont għandhom jiġu 
interpretati konformeme nt mar-regoli u l-prinċipji tat-Trattat, fosthom dawk dwar il-libertà li jiġu 
pprovduti servizzi. 
69 F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-impożizzjoni, skont 
leġiżlazzjoni nazzjonali, ta’ remunerazzjoni minima fuq l-offerenti u s-subappaltaturi eventwali 
tagħhom stabbiliti fi Stat Membru li ma huwiex dak tal-awtorità kontraenti u li fih ir-rati ta’ paga 
ECLI:EU:C:2015 :760 13 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
minima jkunu iktar baxxi, tikkostitwixxi piż ekono miku addi zzjonali li jista’ jipprojbixxi, ifixkel jew 
jirrendi inqas attraenti l-eżekuzzjoni tas-servizzi tagħhom fl-Istat Membru ospitanti. Għaldaqstant, 
miżura bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ tikkostitwixxi restrizzjoni fis-sens 
tal-Artikolu 56 TFUE (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza Bundesdruckerei, C-549/13, 
EU:C:2014 :2235 , punt 30). 
70 Tali miżura nazzjonali tista’ bħala prinċipju tiġi ġġustifikata mill-għan tal-protezzjoni tal-ħaddi ema (ara, 
f’dan is-sens, is-sentenza Bundesdruckerei, C-549/13, EU:C:2014 :2235 , punt 31). 
71 Madankollu, kif il-qorti tar-rinviju rrilevat, tqum id-domanda dwar jekk mill-punti 38 sa 40 
tas-sentenza Rüffert (C-346/06, EU:C:2008 :189) jirriżultax li tali ġustifikazzjoni ma tistax tiġi aċċettata 
peress li l-paga minima li jimponi l-Artikolu 3(1) tal-LTTG tapplika biss għall-kuntratti pubbliċi, 
bl-esklużjoni ta’ kuntratti privati. 
72 Din id-domanda għandha tingħata risposta negattiva. 
73 Fil-fatt, mill-imsemm ija punti 38 sa 40 tas-sentenza Rüffert (C-346/06, EU:C:2008 :189) jirriżulta li, 
għalkemm , fil-kuntest tal-eżami fir-rigward tal-Artikolu 56 TFUE tal-miżura nazzjonali inkwistjoni 
fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkon kludiet li din il-miżura ma tistax tiġi 
ġġustifikata bl-għan tal-protezzjoni tal-ħaddi ema, hija bbażata fuq ċerti kara tteristiċi tal-imsemm ija 
miżura li jiddistingwuha b’mod evidenti mill-miżura nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali. 
74 B’hekk fis-sentenza Rüffert (C-346/06, EU:C:2008 :189), il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha fuq 
il-konstatazzjoni li inkwistjoni hemm , fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, ftehim kollettiv japplika 
biss għall-qasam tal-kostruzzjoni, li ma jkoprix il-kuntratti pubbliċi u li ma kienx iddikjarat bħala ta’ 
applikazzjoni ġenerali. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li r-rata ta’ paga stabbilita minn 
dan il-ftehim kollettiv teċċedi r-rata ta’ paga minima applikabbli għal dan il-qasam skont l-AEntG. 
75 Issa, ir-rata ta’ paga minima imposta mill-miżura inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija stabbilita minn 
dispożizzjoni leġiżlattiva li, bħala regola impe rattiva ta’ protezzjoni minima, tapplika, fil-prinċipju, 
b’mod ġenerali għall-għoti ta’ kwalunkwe kuntratt pubbliku fil-Land Rheinland-Pfalz, ikun xi jkun 
il-qasam ikkon ċernat. 
76 Barra minn hekk, din id-dispożizzjoni leġiżlattiva tagħti protezzjoni soċjali minima ladar ba, fid-data 
tal-fatti fil-kawża prinċipali, la l-AEntG u lanqas leġiżlazzjoni nazzjonali oħra ma jimponu, 
għall-qasam tas-servizzi postali, paga minima ta’ livell iktar baxx. 
77 Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, hemm lok li tingħata risposta għall-ew wel domanda li 
l-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni ta’ 
entità reġjonali ta’ Stat Membru, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tobbliga lill-offerenti u 
lis-subappaltaturi tagħhom li jintrabtu, b’dikjarazzjoni bil-miktub li għandha tinhemeż mal-offerta 
tagħhom, li jħallsu lill-persunal inkarigat bl-eżekuzzjoni tas-servizzi li huma fil-mira tal-kuntratt 
pubbliku meqjus paga minima stabbilita minn din il-leġiżlazzjoni. 
Fuq it-tieni domanda 
78 Permezz tat-tieni domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 26 
tad-Direttiva 2004 /18 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ entità reġjonali ta’ 
Stat Membru, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprovdi għall-esklużjoni 
mill-parteċipazzjoni fi proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku ta’ offerenti u tas-subappaltaturi 
tagħhom li jirrifjutaw li jintrabtu, b’dikjarazzjoni li tiġi mehmuża mal-offerta tagħhom, li jħallsu 
lill-persunal inkarigat li jeżegwixxi s-servizzi fil-mira ta’ kuntratt pubbliku meqjus paga minima 
stabbilita minn din il-leġiżlazzjoni. 
ECLI:EU:C:2015 :760 14 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
79 Mir-risposta mogħtija għall-ew wel domanda jirriżulta li l-imsemm i Artikolu 26 għandu jiġi interpretat 
fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni ta’ entità reġjonali ta’ Stat Membru, bħal dik inkwistjoni 
fil-kawża prinċipali, li tobbliga lill-offerenti u s-subappaltaturi tagħhom li jintrabtu, f’dikjarazzjoni 
bil-miktub li għandha tkun mehmuża mal-offerta tagħhom, li jħallsu lill-persunal li jeżegwixxu 
s-servizzi koperti mill-kuntratt pubbliku kkunsidrat paga minima stabbilita minn din il-leġiżlazzjoni. 
80 L-Artikolu 3(1) tal-LTTG jipprovdi wkoll li, jekk din id-dikjarazzjoni tkun nieqsa meta l-offerta tiġi 
ppreżentata u jekk ma tiġix ippreżentata wara talba f’dan is-sens, din l-offerta hija eskluża 
mill-evalwazzjoni. 
81 Barra minn hekk, l-Artikolu 7 tal-LTTG jipprovdi sistema ta’ sanzjonijiet li tapplika f’diversi ipoteżijiet 
fejn tali impe nn bil-miktub kien mehmuż mal-offerta, iżda ma kienx osservat matul l-eżekuzzjoni 
tal-kuntratt pubbliku. Din is-sistema ma hijiex rilevanti fil-kuntest tal-kawża prinċipali li tikkon ċerna 
l-esklużjoni ta’ offerent li rrifjuta li jehmeż dan l-impe nn mal-offerta tiegħu. 
82 F’din il-każ, RegioPost kienet eskluża mill-parteċipazzjoni fil-proċedura tal-għoti tal-kuntratt pubbliku 
inkwistjoni fil-kawża prinċipali wara li rrifjutaw li tirregolarizza l-offerta tagħha billi tehmeż l-impe nn 
bil-miktub tagħha li tosserva l-obbligu li tħallas il-paga minima prevista fl-Artikolu 3(1) tal-LTTG . 
83 Issa, l-esklużjoni mill-parteċipazzjoni f’dan il-kuntratt ma tistax tiġi kklassifikata bħala sanzjoni. Hija 
biss il-konsegwenza tan-nuqqas, ikkara tterizzat mill-assenza li mal-offerta jinhemżu impe nji bil-miktub 
rikjesti fl-Artikolu 3(1) tal-LTTG , ta’ rekwiżit ifformulat b’mod trasparenti ħafna fl-avviż ta’ 
kompe tizzjoni kkunsidrat u intiż li qabel kollox jenfasizza l-importanza tal-osservanza ta’ regola 
impe rattiva għal protezzjoni minima espressament awtorizzata fl-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18. 
84 B’hekk, bl-istess mod kif dan l-aħħar artikolu ma jipprekludix li jkun rikjest impe nn bil-miktub 
għall-osservanza tal-imsemm ija regola, jippermetti tali esklużjoni. 
85 L-importanza tal-osservanza ta’ din ir-regola impe rattiva ta’ protezzjoni minima tirriżulta barra minn 
hekk mill-premessa 34 tad-Direttiva 2004 /18 sa fejn din tal-aħħar tistabbilixxi li, fil-każ ta’ nuqqas ta’ 
osservanza tal-obbligi imposti mid-dritt nazzjonali f’dan il-qasam, b’mod partikolari, tal-kundizzjonijiet 
tax-xogħol, l-Istati Membri jistgħu jikklassifikaw tali nuqqas ta’ osservanza bħala nuqqas gravi jew 
bħala offiża li tikkon ċerna l-kondotta professjonali tal-operatur ekono miku li jista’ jwassal 
għall-esklużjoni ta’ dan l-operatur ekono miku mill-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku. 
86 Barra minn hekk, il-limitazzjoni li tirrappreżenta, għall-offerenti u s-subappaltaturi tagħhom, l-obbligu 
li jiġi inkluż impe nn li tiġi osservata paga minima, kif stabbilit fl-Artikolu 3(1) tal-LTTG , hija 
negliġibbli, speċjalment peress li dawn jistgħu jkunu limitati sabiex jimlew formoli stabbiliti minn 
qabel. 
87 In-natura xierqa u proporzjonata tal-esklużjoni ta’ operatur milli jipparteċipa fi proċedura ta’ għoti ta’ 
kuntratt pubbliku bħall-esklużjoni prevista fl-Artikolu 3(1) tal-LTTG , tirriżulta wkoll mill-fatt li din 
id-dispożizzjoni tipprovdi espressament li l-imsemm ija esklużjoni ma tapplikax jekk, wara li jkun 
intalab jikkompleta l-offerta tiegħu u jiżdied miegħu l-imsemm i impe nn, l-operatur konċernat 
jirrifjuta, bħal fil-kawża prinċipali, li jikkon forma ruħu. 
88 Mill-kunsiderazzjoni kollha preċedenti jirriżulta li għandha tingħata risposta għat-tieni domanda li 
l-Artikolu 26 tad-Direttiva 2004 /18 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni ta’ 
entità reġjonali ta’ Stat Membru, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprovdi għall-esklużjoni 
mill-parteċipazzjoni fi proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku ta’ offerenti u tas-subappaltaturi 
tagħhom li jirrifjutaw li jintrabtu, b’dikjarazzjoni li tiġi mehmuża mal-offerta tagħhom, li jħallsu 
lill-persunal inkarigat li jeżegwixxi s-servizzi fil-mira ta’ kuntratt pubbliku meqjus paga minima 
stabbilita minn din il-leġiżlazzjoni. 
ECLI:EU:C:2015 :760 15 
SENTENZA TAS-17.11.2015 – KAWŻAC-115/14  
REGIOPOST  
Fuq l-ispejjeż 
89 Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni 
mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti 
għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemm ija partijiet, ma 
jistgħux jitħallsu lura. 
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi: 
1) L-Artikolu 2 6 tad-Direttiva 2 0 0 4 / 1 8 / KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-
3 1 ta’ Mar zu 2 0 0 4 , fuq kordinaz zjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet 
pubbliċi, kuntratti għal prov visti pubbliċi u kuntratti għal ser viz zi pubbliċi [kuntratti 
pubbliċi għal xogħlijiet, għal prov visti u għal ser viz zi], kif emendat bir-Regolament (UE) 
tal-Kumm issjoni Nru 1 2 5 1 / 2 0 1 1 , tat-3 0 ta’ Novembru 2 0 1 1 , għandu jiġi interpretat fis-sens 
li ma jipprekludix leġiżlaz zjoni ta’ entità reġjonali ta’ Stat Membru, bħal dik inkwistjoni 
fil-kawża prinċipali, li tobbliga lill-offerenti u lis-subappaltaturi tagħhom li jintrabtu, 
b’dikjaraz zjoni bil-miktub li għandha tinhemeż mal-offerta tagħhom, li jħallsu lill-persunal 
inkarigat bl-eżekuz zjoni tas-ser viz zi li huma fil-mira tal-kuntratt pubbliku meqjus paga 
minima stabbilita minn din il-leġiżlaz zjoni. 
2) L-Artikolu 2 6 tad-Direttiva 2 0 0 4 / 1 8 , kif emendata bir-Regolament Nru 1 2 5 1 / 2 0 1 1 , għandu 
jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlaz zjoni ta’ entità reġjonali ta’ Stat Membru, 
bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprovdi għall-esklużjoni mill-parteċipaz zjoni fi 
proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku ta’ offerenti u tas-subappaltaturi tagħhom li 
jir rifjutaw li jintrabtu, b’dikjaraz zjoni li tiġi mehmuża mal-offerta tagħhom, li jħallsu 
lill-persunal inkarigat li jeżegwixxi s-ser viz zi fil-mira ta’ kuntratt pubbliku meqjus paga 
minima stabbilita minn din il-leġiżlaz zjoni. 
Firem 
ECLI:EU:C:2015 :760 16