Edizzjoni Provviżorja

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

EMILIOU

ippreżentati fit‑12 ta’ Mejju 2022 ( )

Kawża C‑883/19 P

HSBC Holdings plc,

HSBC Bank plc,

HSBC Continental Europe, li kienet HSBC France

vs

Il-Kummissjoni Ewropea

“Appell – Kompetizzjoni – Artikolu 101 TFUE – Manipulazzjoni tar-rati ta’ riferiment interbankarji tal-Euribor – Skambju ta’ informazzjoni kunfidenzjali – Restrizzjoni “minħabba l-għan” – Ksur uniku u kontinwu – Riżolviment – Proċedura ibrida – Preżunzjoni ta’ innoċenza – Dritt għal amministrazzjoni tajba – Dmir ta’ imparzjalità”





I. Introduzzjoni

1. Derivattivi tar-Rata tal-Imgħax f’Euro (iktar ’il quddiem l-“EIRDs”) sikwit jintużaw bħala koperturi minn banek, investituri istituzzjonali, kumpanniji u individwi biex jipproteġu lilhom innifishom minn kambjamenti fir-rati tal-interessi fis-suq. L-Euro Interbank Offered Rates (iktar ’il quddiem “Euribor”) huma importanti minħabba li dawn ir-rati jipprovdu punt ta’ riferiment għall-prezz tar-rati tal-interessi ta’ kull xorta ta’ prodotti finanzjarji, bħall-iswaps tar-rati tal-interessi, kuntratti tal-futur fuq rati tal-interessi, kontijiet ta’ tifdil u self ipotekarju. Min-naħa l-oħra, l-Euro Over-Night Index Average (iktar ’il quddiem l-“EONIA”) kienet isservi bħala r-rata ta’ riferiment interbankarja matul il-lejl għall-euro. EONIA ma baqgħetx tintuża b’effett mit‑3 Jannar 2022.

2. F’dan l-appell, xi kumpanniji tal-grupp bankarju HSBC talbu lill-Qorti tal-Ġustizzja tannulla s-sentenza tal-Qorti Ġenerali ( ), li parzjalment ċaħdet it-talba tagħhom għall-annullament ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li imponiet multa fuqhom għax kienu ħadu sehem, mit‑12 ta’ Frar sas‑27 ta’ Marzu 2007, f’kartell fis-suq tal-EIRDs konness mal-Euribor u/jew mal-EONIA ( ).

3. Dan l-appell iqajjem għadd ta’ kwistjonijiet fil-proċedura u fil-mertu dwar id-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni Ewropea. Fost dawk il-kwistjonijiet ta’ sinjifikat partikolari huwa d-dmir tal-Kummissjoni Ewropea li taġixxi b’mod imparzjali u li tosserva l-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza tal-partijiet li ma jkunux waslu għal riżoluzzjoni meta dawn iwettqu proċeduri ibridi ,( ) u l-kunċett ta’ “ksur minħabba l-għan”.

II. Il‑fatti u l‑kuntest ġuridiku

4. Il-fatti u l-kuntest ġuridiku ta’ dan il-każ, kif iddikjarati fis-sentenza appellata ( ), jistgħu jinġabru f’sunt kif ġej.

5. Fl‑14 ta’ Ġunju 2011 il-grupp bankarju Barclays (iktar ’il quddiem “Barclays”) talab lill-Kummissjoni biex jingħata marker skont l-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-Immunità minn multi u tnaqqis ta’ multi f’każijiet ta’ kartell ( ), u għarrafha li kien jeżisti kartell fis-settur EIRD u wera x-xewqa tiegħu li jikkoopera. Fl‑14 ta’ Ottubru 2011, Barclays ingħata immunità kundizzjonata.

6. Fil‑5 ta’ Marzu u fid‑29 ta’ Ottubru 2013, skont l-Artikolu 11(6) tar-Regolament Nru 1/2003, il-Kummissjoni bdiet proċeduri ta’ ksur kontra HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc u HSBC Continental Europe (li kienet HSBC France) (iktar ’il quddiem flimkien “HSBC” jew l-“appellanti”) u Barclays, Crédit Agricole SA u Crédit agricole Corporate and Investment Bank (iktar ’il quddiem flimkien “Crédit agricole”), Deutsche Bank AG, Deutsche Bank Services (Jersey) Ltd u DB Grupp Services (UK) Ltd (iktar ’il quddiem flimkien “Deutsche Bank”), JP Morgan Chase & Co., JP Morgan Chase Bank National Association u JP Morgan Services LLP (iktar ’il quddiem flimkien “JP Morgan”), Royal Bank of Scotland plc u The Royal Bank of Scotland Group plc (ikar ’il quddiem flimkien “RBS”) u Société Generale.

7. Barclays, Deutsche Bank, Société générale u RBS xtaqu jipparteċipaw fi proċedura għar-riżolviment skont l-Artikolu 10a tar-Regolament Nru 773/2004. L-appellanti, Crédit Agricole u JP Morgan iddeċidew li ma jipparteċipawx f’dik il-proċedura għar-riżolviment.

8. Fl‑4 ta’ Diċembru 2013 il-Kummissjoni adottat, fir-rigward ta’ Barclays, Deutsche Bank, Société générale u RBS, id-Deċiżjoni C(2013) 8512 final, li tirrigwarda proċediment skont l-Artikolu 101 [TFUE] u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (il-Każ AT.39914 — Derivattivi tar-Rati tal-Imgħax f’Euro) (notifikat taħt id-dokument C(2013)8512) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni għar-riżolviment” li biha hija kkonkludiet li dawn il-kumpanniji kienu kisru l-Artikolu 101 TFUE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE billi kienu ħadu sehem fi ksur uniku u kontinwu bl-iskop li jiddistortjaw il-kors normali tal-prezzijiet fis-suq tal-EIRD.

9. Fid‑19 ta’ Marzu 2014 il-Kummissjoni bagħtet dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet lill-appellanti, u lil Crédit Agricole u lil JP Morgan.

10. L-appellanti setgħu jeżaminaw il-partijiet aċċessibbli tal-fajl tal-Kummissjoni u r-rappreżentanti legali tagħhom kellhom ukoll aċċess għall-fajl fl-uffiċċji tal-Kummissjoni. L-appellanti kellhom ukoll aċċess għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet mibgħuta lill-partijiet li waslu għar-riżolviment, għar-risposti ta’ dawk il-partijiet u għad-deċiżjoni għar-riżolviment.

11. Fl‑14 ta’ Novembru 2014 l-appellanti bagħtu l-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom dwar id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u ppreżentaw il-fehmiet tagħhom oralment waqt is-smigħ li nżamm bejn il‑15 u s‑17 ta’ Ġunju 2015.

12. Fis‑7 ta’ Diċembru 2016 il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni kontenzjuża abbażi tal-Artikoli 7 u 23 tar-Regolament Nru 1/2003.

13. L-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kontenzjuża kien jgħid, inter alia, li l-appellanti kienu kisru l-Artikolu 101 TFUE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE billi pparteċipaw, bejn it‑12 ta’ Frar 2007 u s‑27 ta’ Marzu 2007, “fi ksur uniku u kontinwu fir-rigward [tal-EIRDs] li jkopru ż-ŻEE fl-intier tagħha, li kienu jikkonsistu fi ftehimiet u/jew prattiki miftiehma li kellhom bħala l-għan tagħhom id-distorsjoni tal-kors normali tal-komponenti tal-prezzijiet fis-settur tal-EIRD […]” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

14. L-Artikolu 2 tad-deċiżjoni kontenzjuża impona fuq l-appellanti multa, li għaliha huma responsabbli in solidum, ta’ EUR 33 606 000.

III. Il‑proċeduri quddiem il‑Qorti Ġenerali u s‑sentenza appellata

15. Bir-rikors tagħhom skont l-Artikolu 263 TFUE, ippreżentat fis‑17 ta’ Frar 2017, l-appellanti talbu lill-Qorti Ġenerali biex, essenzjalment, tannulla d-deċiżjoni kontenzjuża jew, minflok, tvarja l-ammont tal-multa.

16. Fis-sentenza tagħha tal‑24 ta’ Settembru 2019 il-Qorti Ġenerali ċaħdet it-talbiet tal-appellanti li kienu dwar: (i) li l-Kummissjoni kienet sabet ksur minħabba l-għan; (ii) il-Kummissjoni kienet sabet ksur uniku u kontinwu, u (iii) allegatament kien hemm żball ta’ liġi u ksur tar-rekwiżiti proċedurali essenzjali matul il-proċedura amministrattiva. Madankollu, il-Qorti Ġenerali sabet li d-deċiżjoni kontenzjuża kienet ivvizzjata b’motivazzjoni insuffiċjenti dwar kif kien iffissat l-ammont tal-multa.

17. Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali parzjalment annullat (punt 1 tad-dispożittiv) u parzjalment ikkonfermat (punt 2 tad-dispożittiv) id-deċiżjoni kontenzjuża, billi kkundannat lill-appellanti kif ukoll lill-Kummissjoni għall-ispejjeż tagħhom stess (punti 3 u 4 tad-dispożittiv).

IV. Il‑proċeduri quddiem il‑Qorti tal-Ġustizzja u t‑talbiet

18. Fl-appell tagħhom quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ippreżentat fit‑3 ta’ Diċembru 2019, l-appellanti jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha: (i) tannulla l-punt 2 tad-dispożittiv tas-sentenza appellata, (ii) tannulla l-punt 1(b) tad-deċiżjoni kontenzjuża jew, alternattivament, tannulla l-punt 1(b) sa fejn jirreferi għall-partecipazzjoni ta’ HSBC fi ksur uniku u kontinwu wara d‑19 ta’ Marzu 2007, u (iii) tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

19. Min-naħa tagħha l-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tiċħad l-appell u tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż.

20. B’digrieti tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas‑16 ta’ Lulju 2020, Crédit Agricole u JP Morgan (iktar ’il quddiem l-“intervenjenti”) ingħataw il-permess li jintervjenu insostenn tat-talba tal-appellanti.

21. B’deċiżjoni tat‑28 ta’ Ġunju 2021 il-Kummissjoni emendat u adottat mill-ġdid id-deċiżjoni kontenzjuża biex tirrimedja l-motivazzjoni insuffiċjenti dwar il-multa imposta fuq l-appellanti (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tal‑2021”) ( ).

22. Fis‑7 ta’ Settembru 2021, permezz ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura adottata skont l-Artikolu 62 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-Kummissjoni ntalbet iġġib kopja tad-deċiżjoni tal‑2021 u twieġeb tliet mistoqsijiet dwar l-effetti ta’ dik id-deċiżjoni vis-à-vis id-deċiżjoni (oriġinali) li hija s-suġġett tas-sentenza appellata. B’ittra tas‑16 ta’ Settembru 2021 il-Kummissjoni għarrfet lill-Qorti tal-Ġustizzja li d-deċiżjoni tal‑2021 kienet emendat biss il-premessi u d-dispożittiv tad-deċiżjoni kontenzjuża dwar l-ammont tal-multa imposta fuq l-appellanti. Għall-kuntrarju, id-deċiżjoni tal‑2021 ma kinitx emendat il-partijiet tad-deċiżjoni kontenzjuża li huma s-suġġett ta’ dawn il-proċeduri ta’ appell.

23. L-appellanti, l-intervenjenti u l-Kummissjoni ppreżentaw il-fehmiet tagħhom waqt is-smigħ quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li nżamm fis‑26 ta’ Jannar 2022.

V. Analiżi

24. Dawn il-konklużjonijiet ser iqisu kull wieħed mis-sitt aggravji fl-ordni li kienu ppreżentati mill-appellanti, u ser jikkunsidraw flimkien ir-raġunijiet li jikkonċernaw l-istess kwistjoni.

25. Għaldaqstant, l-ewwel, ser inqis l-allegazzjonijiet dwar ksur, mill-Kummissjoni, ta’ xi drittijiet u garanziji proċedurali tal-appellanti (A). It-tieni, ngħaddi għall-aggravji tal-appellanti dwar għaliex il-Qorti Ġenerali kienet ikklassifikat l-imġiba tal-appellanti bħala ksur “minħabba l-għan” skont it-tifsira tal-Artikolu 101(1) TFUE (B). It-tielet u fl-aħħar nett, ser nittratta l-argumenti tal-appellanti dwar dak li kkonstatat il-Qorti Ġenerali li l-appellanti kienu pparteċipaw fi “ksur uniku u kontinwu” (C).

26. Minħabba l-għadd u l-importanza tal-kwistjonijiet imqajma f’dan l-appell, ser niddiskuti f’iktar dettall f’dawn il-konklużjonijiet dawk li jidhru li jqajmu kwistjonijiet ġodda ta’ dritt jew, fi kwalunkwe każ, li għandhom ċertu livell ta’ kumplessità. Għall-kuntrarju, ser nindirizza iktar fil-qosor il-bqija tal-kwistjonijiet minħabba li, fil-fehma tiegħi, huma jistgħu jiġu riżolti abbażi ta’ ġurisprudenza stabbilita sewwa.

A. L‑ewwel aggravju: il-preżunzjoni ta’ innoċenza u d‑dritt għal amministrazzjoni tajba

1. L‑argumenti tal‑partijiet

27. Bl-ewwel aggravju, dirett kontra l-punti 287 sa 292 tas-sentenza appellata, l-appellanti jargumentaw li l-Qorti Ġenerali żbaljat fid-dritt meta evalwat it-talbiet tagħhom dwar ksur mill-Kummissjoni tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, tad-dritt tagħhom għal amministrazzjoni tajba u tar-rispett tad-dritt tad-difiża tagħhom.

28. L-appellanti jsostnu li, bl-adozzjoni ta’ proċedura ibrida mqassma ( ), il-Kummissjoni ppreġudikat irrimedjabbilment il-pożizzjoni tagħhom qabel ma fil-fatt kienet adottata d-deċiżjoni kontenzjuża, biex b’hekk kisret il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza. Tabilħaqq, id-deċiżjoni għar-riżolviment, minkejja li ma kinitx indirizzata lil HSBC, ikkonstatat li HSBC kien parti fi prattika bilateral ma’ bank ieħor li kellha l-għan li tirrestrinġi l-kompetizzjoni. Dik il-konstatazzjoni ma setgħatx, fil-fehma tal-appellanti, tiġi invalidata fil-proċedura (ordinarja) sussegwenti li kienet tikkonċerna lill-partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni, inklużi l-appellanti.

29. L-appellanti jsostnu wkoll li l-Kummissjoni kisret id-dritt tagħhom għal amministrazzjoni tajba billi naqset milli taġixxi b’mod imparzjali meta evalwat il-każ tagħhom. Skont l-appellanti, dak in-nuqqas kien ikkonfermat mill-Ombudsman Ewropew. Fl‑2015 l-Ombudsman kien sab li l-Kummissarju responsabbli għall-kompetizzjoni (iktar ’il quddiem il-“Kummissarju responsabbli dak iż-żmien”), fl‑2012 u fl‑2014, kien għamel xi dikjarazzjonijiet fil-pubbliku li wieħed seta’ raġonevolment jifhem li kienu qegħdin jissuġġerixxu li l-Kummissjoni (jew il-Kummissarju nnifsu) kienu diġà ddeċidew ir-riżultat tal-investigazzjoni li kienet għadha għaddejja, u li dan kien jikkostitwixxi każ ta’ amministrazzjoni ħażina ( ).

30. L-appellanti jikkontendu li, meta evalwat l-argumenti mressqa dwar il-preżunzjoni ta’ innoċenza u d-dritt għal amministrazzjoni tajba, il-Qorti Ġenerali adottat it-test legali żbaljat, billi huma ntalbu jipproduċu provi li, fl-assenza ta’ ksur, id-deċiżjoni kienet tkun differenti ( ) (iktar ’il quddiem it-“test Suiker Unie” ( )). It-test legali korrett li missu ntuża, fil-fehma tal-appellanti, huwa jekk kienx hemm “possibbiltà, anki jekk limitata” li d-deċiżjoni rilevanti setgħet kienet differenti ( ).

31. L-intervenjenti ressqu argumenti simili dwar dan il-punt. B’mod partikolari, Crédit Agricole huwa tal-fehma li, meta l-osservanza tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza tal-partijiet li ma jaslux għal riżoluzzjoni ma jkunx jista’ jiġi ggarantit kompletament f’deċiżjoni għar-riżolviment, il-Kummissjoni għandha tadotta diversi deċiżjonijiet (jiġifieri, id-deċiżjoni għar-riżolviment u d-deċiżjonijiet ordinarji) fl-istess waqt. Fir-rigward tad-dmir ta’ imparzjalità tal-Kummissjoni, Crédit Agricole jissottometti li s-sentenza appellata hija vvizzjata b’motivazzjoni insuffiċjenti għax tittratta l-ksur ta’ imparzjalità oġġettiva iżda mhux dak ta’ imparzjalità suġġettiva. JP Morgan iqis li, meta applikat it-test Suiker Unie, il-Qorti Ġenerali qiegħdet oneru ta’ prova impossibbli fuq l-appellanti li, għalhekk, jirriżulta fi ksur tad-dritt tagħhom għal rimedju effettiv, mogħti bl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).

32. Il-Kummissjoni, min-naħa tagħha, tiċħad il-kritika tal-appellanti għas-sentenza appellata. Il-Kummissjoni ssostni li hija osservat kemm id-dmir tagħha ta’ imparzjalità oġġettiva kif ukoll il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza meta hija adottat id-deċiżjoni għar-riżolviment qabel id-deċiżjoni kontenzjuża. B’rabta ma’ dan, il-Kummissjoni tisħaq li proċedura ibrida mqassma għar-riżolviment ma hijiex prekluża la mil-leġiżlazzjoni rilevanti ( ) u lanqas mill-ġurisprudenza tal-qrati tal-Unjoni ( ). Il-Kummissjoni hija tal-fehma li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet b’mod korrett li d-deċiżjoni għar-riżolviment (i) ma kien fiha ebda konstatazzjoni dwar responsabbiltà u lanqas kwalunkwe konstatazzjoni negattiva kontra HSBC, u (ii) inkludiet biss ftit riferimenti għal HSBC, li kienu limitati għal dak li kien strettament meħtieġ biex ikun deskritt u stabbilit il-każ kontra l-partijiet li waslu għar-riżolviment.

33. Flimkien ma’ dan, il-Kummissjoni tissottometti li, meta hija adottat it-test Suiker Unie, il-Qorti Ġenerali segwit kif imiss il-ġurisprudenza li skontha kwalunkwe irregolarità dwar imparzjalità oġġettiva mill-Kummissjoni (jew minn membru tal-persunal tagħha) għandha twassal għall-annullament tad-deċiżjoni rilevanti jekk ikun stabbilit li l-kontenut ta’ dik id-deċiżjoni kien ikun differenti kieku ma kinitx seħħet dik l-irregolarità ( ). It-test issuġġerit mill-appellanti jirrigwarda, fil-fehma tal-Kummissjoni, żball proċedurali ieħor (ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ impriża), li huwa differenti minn dak imsemmi f’dan il-każ (assenza ta’ imparzjalità).

2. Analiżi

34. Essenzjalment, l-argumenti mressqa mill-appellanti jikkonċernaw żewġ aspetti, li ser niddiskuti wieħed wara l-oħra hawn taħt.

a) Konsegwenzi ta’ żbalji proċedurali

35. Fis-sentenza appellata l-Qorti Ġenerali ċaħdet bħala ineffettivi t-talbiet tal-appellanti dwar il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza u d-dritt għal amministrazzjoni tajba. Il-Qorti Ġenerali qalet li, ukoll jekk kien hemm xi ksur f’dan ir-rigward, l-irregolarità proċedurali mwettqa mill-Kummissjoni kienet twassal għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża biss jekk ikun ġie ssodisfatt it-test Suiker Unie. Madankollu, inkwantu hija kienet diġà sabet li d-deċiżjoni kontenzjuża fil-fatt kienet stabbilixxiet, b’mod suffiċjenti fid-dritt, il-parteċipazzjoni tal-HSBC fl-imġiba antikompetittiva msemmija, il-Qorti Ġenerali qieset li dan it-test ma kienx ġie ssodisfatt.

36. L-appellanti kkritikaw din il-linja ta’ motivazzjoni billi argumentaw li l-Qorti Ġenerali adottat it-test legali żbaljat fir-rigward tal-konsegwenzi li jirriżultaw mill-ksur tal-Kummissjoni.

37. Naqbel.

38. Biex nispjega għaliex nifhimha hekk, tista’ tkun siewja ħarsa fil-qosor tal-ġurisprudenza dwar il-konsegwenzi jekk jinstabu żbalji proċedurali magħmula mill-Kummissjoni fit-twettiq ta’ proċeduri fil-qasam tal-kompetizzjoni. Tabilħaqq, l-Unjoni Ewropea s’issa ma għandhiex leġiżlazzjoni komprensiva li tiddetermina l-konsegwenzi ta’ żbalji proċedurali mwettqa mill-Kummissjoni matul il-proċess amministrattiv ( ). Lanqas ma għandu r-Regolament Nru 1/2003 sett ta’ regoli speċifiċi dwar dan. Kien, għalhekk, għall-qrati tal-Unjoni li jimlew dan il-vojt.

39. Mal-ewwel daqqa ta’ għajn il-ġurisprudenza tista’ tidher pjuttost diversifikata, biex ma ngħidx xi ftit konfuża ( ). Bla dubju, ma humiex daqstant viżibbli faċilment ir-raġunijiet għaliex il-qrati tal-Unjoni adottaw, pereżempju, testijet legali differenti biex jiddeterminaw il-konsegwenzi li jirriżultaw minn żbalji proċedurali u/jew għaliex huma segwew prinċipji differenti fir-rigward tal-piż u l-istandard ta’ prova f’dan ir-rigward.

40. Iżda kieku wieħed kellu jmur lil hinn mis-sempliċi terminoloġija tad-diversi deċiżjonijiet dwar din il-materja, li jinfirxu tul il-medda ta’ diversi għexieren ta’ snin ta’ ħidma ġudizzjarja, u minkejja li mhux id-deċiżjonijiet kollha jidħlu perfettament fi gruppi definiti, huwa jkun jista’ jidentifika żewġ korpi prinċipali ta’ ġurisprudenza.

41. Fl-ewwel korp ta’ ġurisprudenza l-qrati tal-Unjoni, mingħajr inkwiet, ħassru deċiżjonijiet adottati wara proċedura li fiha l-Kummissjoni kienet kisret “rekwiżit proċedurali essenzjali”. F’dawk il-kawżi l-Qorti tal-Ġustizzja qieset li ma kienx meħtieġ li l-impriżi jinvokaw żball proċedurali biex juru li tali żball seta’ influwenza l-kors tal-proċeduri u l-kontenut tad-deċiżjonijiet inkwistjoni b’detriment għalihom ( ).

42. Approċċ rigoruż f’każijiet fejn il-Kummissjoni tonqos milli tikkonfora ma’ rekwiżiti proċedurali essenzjali – jiġifieri, dispożizzjonijiet fundamentali ta’ natura proċedurali stabbiliti fid-dritt primarju jew sekondarju tal-Unjoni – huwa, fil-fehma tiegħi, għalkollox iġġustifikat. F’tali każijiet il-Kummissjoni tkun essenzjalment qiegħda taġixxi lil hinn mill-qafas legali stabbilit fit-Trattati, bi ksur tal-prinċipji ta’ legalità u ta’ setgħat mogħtija ( ).

43. F’dan ir-rigward għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 13(2) TUE, kull istituzzjonijiet tal-Unjoni “għandha taġixxi fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lilha mit-Trattati, u skond il-proċeduri, il-kondizzjonijiet u l-finijiet previsti minnhom” ( ). Barra minn dan, skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 296 TFUE, “L-atti legali [tal-Unjoni] għandhom jiddikjaraw ir-raġunijiet li fuqhom ikunu bbażati”. Għaldaqstant, meta jadottaw atti li jkollhom effetti legalment vinkolanti, istituzzjonijiet tal-Unjoni ma jistgħux ma jagħtux kas tar-regoli proċedurali l-iktar bażiċi, b’mod partikolari billi jsegwu proċeduri sui generis ( ) jew billi jadottaw atti li, jekk ma jkunux sostnuti b’motivazzjoni adegwata, jirrendu l-istħarriġ ġudizzjarju impossibbli ( ).

44. Bħala konsegwenza, jekk il-Kummissjoni tonqos milli tikkonforma mar-rekwiżiti proċedurali essenzjali jinħoloq interess pubbliku ċar (u mandatorju) li l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni jinħeles mill-atti vizzjati minħabba tali motivi gravi ta’ invalidità. Dan l-interess pubbliku jiġġustifika l-annullament immedjat tal-atti inkwistjoni, irrispettivament minn jekk ikunx flimkien (u fl-istess waqt) mal-interess privat ta’ xi impriżi li d-drittijiet tagħhom ikunu nkisru. Dan huwa għaliex l-impriżi li jinvokaw ksur ta’ rekwiżit proċedurali essenzjali ma jkunx jenħtiġilhom iġibu prova dwar kwalunkwe effett negattiv li jkunu batew minħabba l-irregolarità: il-fatt biss li tkun ġiet stabbilita irregolarità jimplika l-annullament tad-deċiżjoni rilevanti.

45. Fit-tieni korp ta’ ġurisprudenza l-qrati tal-Unjoni ttrattaw irregolaritajiet proċedurali li fir-rigward tagħhom ma jkun jista’ jiġi identifikat ebda interess pubbliku prevalenti biex jiġi annullat l-att inkwistjoni. F’dawn il-każijiet, huwa għal dawk l-impriżi kkonċernati li għandhom jinvokaw il-ksur, jipproduċu prova ta’ dan sal-grad meħtieġ, u – normalment – jispjegaw x’konsegwenzi jistgħu jirriżultaw minnu. Fil-fatt, f’dawk il-każijiet il-qrati tal-Unjoni ġeneralment adottaw dak li jista’ jissejjaħ – biex nissellef terminu maħluq fl-Istati Uniti tal-Amerika – it-test ta’ “żball innokwu”. Fi kliem sempliċi, irregolarità proċedurali twassal għall-annullament tal-att ikkontestat biss jekk dik l-irregolarità tkun influwenzat jew setgħet tinfluwenza r-riżultat tal-proċedura.

46. Madankollu, il-formulazzjoni preċiża tat-test ta’ żball innokwu fid-diversi deċiżjonijiet kienet differenti, tvarja – skont iċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull każ – bejn forma eħfef u forma iktar rigoruża. Barra minn dan, f’xi każijiet il-Qorti tal-Ġustizzja tidher li użat preżunzjoni f’dan ir-rigward. Għaldaqstant, fi ħdan il-korp ta’ ġurisprudenza li tikkonċerna irregolaritajiet li prinċipalment jaffettwaw id-drittijiet ta’ partijiet privati, għandhom jinstabu tliet strati ta’ sentenzi.

47. Fl-ewwel strat ta’ sentenzi l-Qorti tal-Ġustizzja segwiet il-forma l-iktar rigoruża tat-test ta’ żball innokwu li, kif intqal iktar ’il fuq, kien l-ewwel ifformulat, għall-inqas fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni, fis-sentenza Suiker Uni ( ). Huwa wkoll it-test li kien applikat mill-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata. Skont din il-formulazzjoni tat-test, żball proċedurali jwassal għall-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni biss jekk ir-rikorrent ikun jista’ jipproduċi prova li, fl-assenza tal-irregolarità, ir-riżultat tal-proċedura kien ikun differenti. Skont dan it-test, l-oneru tal-prova tax-xenarju ta’ “kieku kien il-każ” ikun fuq ir-rikorrent, u l-limitu li jagħti lok għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża huwa wieħed ta’ “kważi ċertezza”, jew għall-inqas ta’ “probabbiltà kbira”.

48. Sussegwentement, fi strat ieħor ta’ sentenzi, it-test ta’ żball innokwu jidher li evolva f’forma eħfef. Tabilħaqq, f’diversi kawżi l-qrati tal-Unjoni ddikjaraw li d-deċiżjonijiet ikkontestati jkollhom jiġu annullati jekk ir-rikorrenti kellhom jistabbilixxu li, mingħajr l-irregolarità proċedurali, ir-riżultat tal-proċedura seta’ kien differenti ( ). F’dawn il-każijiet ukoll, ir-rikorrent ikollu, għall-anqas inizjalment, oneru tal-prova. Madankollu, l-istandard ta’ evidenza meħtieġ ikun inqas (sempliċi “possibbiltà” normalment tkun suffiċjenti) bil-konsegwenza li, ladarba r-rikorrent jissodisfah, l-oneru jdur għal fuq il-Kummissjoni.

49. Fl-aħħar nett, fit-tielet strat ta’ sentenzi l-Qorti tal-Ġustizzja, billi sabet irregolarità tal-proċedura li kienet ġabet magħha ksur gravi u ċar ta’ xi dritt proċedurali tal-impriżi inkwistjoni, ippreżumiet li dik l-irregolarità kienet affettwat jew jista’ jkun li affettwat ir-riżultat tal-proċedura. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ma talbitx li l-impriżi inkwistjoni jġibu kwalunkwe evidenza f’dan ir-rigward ( ).

50. Għaliex dawn it-tliet forom tat-test ta’ żball innokwu jeżistu flimkien fil-ġurisprudenza, u għal liema tipi ta’ żball proċedurali japplikaw?

51. Sabiex tingħata tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet, jista’ jkun xieraq li jitqies il-ħsieb wara t-test ta’ żball innokwu.

52. L-adozzjoni ta’ tali test mill-qrati tal-Unjoni huwa dovut għall-fatt li mhux kull irregolarità ta’ proċedura tirriżulta ipso facto fi ksur ta’ drittijiet ta’ impriża. Xi żbalji proċedurali sempliċement ma jaffettwawx (u ma jistgħux jaffettwaw) l-interessi ġuridiċi protetti bid-dispożizzjonijiet tal-Unjoni li jagħtu drittijiet lill-partijiet suġġetti għal investigazzjoni. Approċċ aħrax għal irregolaritajiet proċedurali jkun, inter alia, qiegħed jagħti lok għal formaliżmu u burokrazija fil-proċess amministrattiv ( ), u jkun ta’ detriment għall-kisba tal-interess ġenerali.

53. B’konnessjoni ma’ dan, wieħed għandu jżomm f’moħħu li – kif il-Qorti tal-Ġustizzja konsistentement iddeċidiet – l-infurzar effettiv tal-politika dwar il-kompetizzjoni huwa motiv ta’ interess ġenerali rrikonoxxut mill-Unjoni Ewropea. Tabilħaqq, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar id-dritt tal-kompetizzjoni jikkostitwixxu dispożizzjonijiet fundamentali li huma essenzjali biex jitwettqu l-kompiti fdati lill-Unjoni Ewropea u, b’mod partikolari, biex jiffunzjona s-suq intern ( ). Għalhekk, l-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni għandu jirrispetta d-drittijiet fundamentali tal-impriżi involuti; iżda drittijiet fundamentali għandhom ukoll jiġu interpretati u applikati b’tali mod li ma jfixkilx infurzar effettiv tar-regoli tal-kompetizzjoni ( ).

54. Barra minn dan, ukoll jekk il-Kummissjoni fil-fatt tikser, matul il-proċedura amministrattiva, xi dritt proċedurali ta’ impriża, huwa ovvju li r-rimedju l-iktar adatt mhux dejjem ikun l-annullament tad-deċiżjoni inkwistjoni. Jekk ikun ċar li, minkejja l-ksur tad-drittijiet tal-impriża, l-irregolarità proċedurali inkwistjoni ma seta’ kellha ebda effett, kien x’kien, fuq ir-riżultat tal-kawża, l-annullament tad-deċiżjoni jkun jidher kemm mhux floku (minħabba li ma jkunx ta’ rimedju għall-ksur imwettaq) ( ), kif ukoll sproporzjonat (minħabba li s-sanzjoni ma tkunx proporzjonata għall-iżball) ( ). L-impriżi inkwistjoni jkunu jistgħu jiksbu rimedji legali oħra li jkunu iktar adatti għaċ-ċirkustanzi ( ).

55. Din il-loġika tapplika wkoll meta d-drittijiet miksura jkollhom l-istatus ta’ drittijiet fundamentali. Fid-dawl tal-kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ mogħti kemm mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”), kif ukoll mill-qrati tal-Unjoni, għal ħafna minn dawk id-drittijiet ikun qiegħed jingħad l-ovvju li mhux kull ksur hu bħal ieħor. Ċertu ksur b’mod ċar ikun iktar serju u jħalli iktar konsegwenti minn ieħor.

56. Minħabba f’hekk, insib li huwa loġiku li t-test ta’ żball innokwu jista’ jieħu forom differenti f’diversi każijiet, u dan jiddependi prinċipalment mill-gravità tal-ksur u kemm x’aktarx tali ksur ikun jista’ jinfluwenza r-riżultat tal-proċedura. B’mod partikolari, iktar ma jkun għoli l-grad ta’ probabbiltà, iktar ikun baxx il-limitu li jkollu jiġi ssodisfatt mir-rikorrent u viċi-versa ( ). Barra minn hekk, fir-rigward tal-istandard ta’ prova meħtieġ mir-rikorrent għandu wkoll iqis il-kapaċità tar-rikorrent li jikseb u jipproduċi (xi) evidenza insostenn tal-allegazzjonijiet tiegħu. Din hija r-raġuni għaliex, meta l-allokazzjoni tal-oneru tal-prova (parzjali jew kompleta) fuq l-impriżi inkwistjoni tkun tista’ tammonta għal talba ta’ probatio diabolica tagħhom, jista’ jkun preżunt żball dannuż ( ).

57. Fid-dawl tal-ġurisprudenza l-iktar reċenti tal-qrati tal-Unjoni, jidhirli li t-test ta’ żball innokwu inqas strett sar dak “standard”, għall-inqas meta jkun hemm kwistjoni ġenwina ta’ dritt fundamentali fil-każ. Dan jidhirli li huwa raġonevoli, l-iktar għal żewġ raġunijiet. L-ewwel waħda hija li huwa stabbilit li l-oneru tal-prova ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni huwa fuq il-Kummissjoni, u kwalunkwe dubju raġonevoli għandhom jibbenefikaw minnu l-impriżi investigati ( ). It-tieni raġuni hija li sikwit ikun partikolarment diffiċli għal impriża li tipproduċi prova pożittiva ta’ sitwazzjoni alternattiva u ipotetika (ir-riżultat tal-proċeduri fl-assenza ta’ irregolarità proċedurali), speċjalment fid-dawl tal-marġni ta’ diskrezzjoni li r-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni jagħtu lill-Kummissjoni meta timmonitorja l-konformità ma’ dawk ir-regoli u l-infurzar tagħhom.

58. Il-forma rigoruża tat-test (jiġifieri, il-forma Suiker Unie tat-test) għandha, għalhekk, tkun irriżervata għal sitwazzjonijiet li fihom l-iżbalji proċedurali invokati jkunu jidhru li jikkonċernaw irregolaritajiet ta’ natura inferjuri.

59. Fl-aħħar nett, ċertament ikun hemm każijiet li fihom jistgħu jiġu ppreżunti r-riperkussjonijiet fuq kemm ġeneralment tkun korretta u ġusta l-proċedura li tirriżulta minn irregolarità. Dawn huma l-iżbalji proċedurali li ma humiex biss partikolarment gravi, iżda wkoll huma ta’ natura strutturali: żbalji li jolqtu l-kuntest li fih isseħħ il-proċedura, u ma jkunux sempliċiment żbalji li jseħħu fi proċedura xort’oħra mmexxija sewwa ( ).

60. F’dan l-isfond jiena naqbel mal-appellanti li fis-sentenza appellata l-Qorti Ġenerali żbaljat meta ssuġġettat l-allegazzjonijiet tagħhom dwar ksur tad-dmir ta’ imparzjalità u tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza għal test rigoruż ta’ żball innokwu (it-test Suiker Unie), biex b’hekk huma kien jenħtiġilhom jipproduċu prova speċifika li l-kontenut tad-deċiżjoni kontenzjuża kien ikun differenti kieku ma seħħietx dik l-irregolarità.

61. Nuqqas min-naħa tal-Kummissjoni li taġixxi bħala amministrazzjoni pubblika imparzjali meta tevalwa każ partikolari – minħabba li kienet preġudikata, jew minħabba li kellha ħsieb minn qabel dwar il-ħtija tal-impriżi investigati – għandu jikkostitwixxi ksur gravi ta’ dmirijietha li x’aktarx ikollu riperkussjonijiet fuq ir-riżultat tal-proċedura.

62. Probabbli li tali żball ma jistax jitqabbel mal-formalitajiet jew mal-irqaqat tal-proċedura, jew jitqies li jkun jista’ jitqabbel ma’ dik ix-xorta ta’ żbalji li l-gravità tagħhom x’aktarx ikollha ftit influwenza fuq id-deċiżjoni finali. Għalhekk, fir-rigward ta’ tali żbalji, għandu jkun suffiċjenti għall-impriżi inkwistjoni jipprovdu elementi li jindikaw li dawk l-iżbalji setgħu kellhom influwenza fuq ir-riżultat tal-proċedura.

63. Meqjus dan iktar ’il fuq, nikkonkludi li l-Qorti Ġenerali żbaljat meta applikat test legali żbaljat fl-istħarriġ ta’ dak li kienu qegħdin isostnu l-appellanti dwar nuqqas tal-Kummissjoni li tkun konformi mad-dmir tagħha ta’ imparzjalità u mal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza.

b) Proċedura ibrida mqassma

64. It-tieni, l-appellanti jsostnu li l-Qorti Ġenerali żbaljat fid-dritt meta naqset milli tivverifika jekk il-proċedura għar-riżolviment kinitx tinkludi kwalunkwe espressjoni espliċita jew impliċita ta’ ħtijiethom.

65. Dwar dan il-punt jiena naqbel ukoll mal-appellanti. Tabilħaqq, dik il-konklużjoni jidhirli li ssegwi mis-sentenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja f’Pometon.

66. Fis-sentenza Pometon il-Qorti tal-Ġustizzja l-ewwel fakkret il-ġurisprudenza tagħha (u dik tal-Qorti EDB) dwar il-preżunzjoni ta’ innoċenza, li tgħid li, fi proċeduri kriminali kumplessi li jinvolvu diversi persuni li ma jistgħux jiġu ġġudikati flimkien, “issemmi l-parteċipazzjoni ta’ terzi li jistgħu jiġu ġġudikati separatament wara. Madankollu, jekk ikollhom jiġu ppreżentati fatti relatati mal-involviment ta’ terzi, il-qorti kkonċernata għandha tevita li tagħti iktar informazzjoni milli hija neċessarja għall-evalwazzjoni tar-responsabbiltà ġuridika tal-persuni li jkunu akkużati quddiemha. Barra minn hekk, il-motivazzjoni ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji għandha tiġi fformulata f’termini li huma ta’ natura li jevitaw sentenza prematura potenzjali dwar il-ħtija tal-persuni terzi kkonċernati, li tista’ tikkomprometti l-eżami ekwu tal-akkużi magħmula kontrihom fil-kuntest ta’ proċedura distinta” ( ).

67. Il-Qorti tal-Ġustizzja għaddiet imbagħad biex tiddeċiedi li dawk il-prinċipji huma, mutatis mutandis, ukoll rilevanti fejn il-Kummissjoni ssegwi, b’rabta ma’ kartell wieħed biss, proċedura ibrida mqassma li tkun tinvolvi żewġ deċiżjonijiet distinti. Fil-kuntest ta’ tali proċedura l-Kummissjoni jista’ jkun jenħtiġilha b’mod oġġettiv tindirizza, fid-deċiżjoni għar-riżolviment, ċerti fatti u mġiba dwar parteċipanti fl-allegat kartell li jkunu s-suġġett tal-proċedura ordinarja. Jekk, madankollu, dan ikun il-każ, il-Kummissjoni jkollha tiżgura, fid-deċiżjoni għar-riżolviment, li tippreserva “l-preżunzjoni ta’ innoċenza tal-impriżi li rrifjutaw li jittranżiġu u li huma s-suġġett ta’ proċedura ordinarja” ( ).

68. Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li “[s]abiex tiġi mistħarrġa l-osservanza tal-preżunzjoni ta’ innoċenza mill-Kummissjoni, hija l-qorti tal-Unjoni li għandha tanalizza deċiżjoni li ttemm il-proċedura ta’ tranżazzjoni [għar-riżolviment] u l-motivazzjoni tagħha kollha kemm hi u fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari li fihom din tkun ġiet adottata. Fil-fatt, kull riferiment espliċitu, f’ċerti partijiet ta’ din id-deċiżjoni, għan-nuqqas ta’ responsabbiltà tal-parteċipanti l-oħra fl-akkordju allegat jitlef is-sens tiegħu jekk partijiet oħra tal-imsemmija deċiżjoni jkunu jistgħu jinftiehmu bħala espressjoni prematura tar-responsabbiltà tagħhom.” ( )

69. Ma huwiex ikkontestat li fis-sentenza appellata ma saret ebda analiżi bħal dik mitluba mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Pometon.

70. Madankollu l-Kummissjoni targumenta li, għalkemm il-Qorti Ġenerali ma segwitx “il-kelma” tas-sentenza Pometon – minħabba li dik is-sentenza ngħatat wara li kienet ingħatat is-sentenza appellata – hija kienet konformi “mal-ispirtu” tagħha. Fil-fehma tagħha, il-Qorti Ġenerali de facto, assigurat li ma kienx hemm ksur tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza fir-rigward tal-appellanti.

71. Jiena ma naqbilx ma’ dan.

72. Il-Qorti Ġenerali ma ttrattat ma ebda tali għamla ta’ stħarriġ, espliċitament jew impliċitament. Kif intqal fil-punt 35 iktar ’il fuq, dik il-qorti ma kkunsidratx il-merti tat-talbiet tal-appellanti dwar dan il-punt minħabba li dawk it-talbiet kienu kkunsidrati ineffettivi.

73. Għalhekk, jekk titħalla fil-ġenb il-kwistjoni relatata mal-korretezza tat-test legali applikat mill-Qorti Ġenerali f’dan il-kuntest, x’aktarx huwa ċar li, fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali bl-ebda mod ma analizzat il-formulazzjoni tad-deċiżjoni għar-riżolviment biex tivverifika jekk kinitx tosserva l-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza ta’ HSBC.

74. Abbażi ta’ dan jiena tal-fehma li, meta stħarrġet l-ilmenti tal-appellanti dwar l-effetti tad-deċiżjoni għar-riżolviment fuq il-pożizzjoni tagħhom, il-Qorti Ġenerali żbaljat fid-dritt.

75. Meqjus dan ta’ hawn fuq, jiena tal-opinjoni li l-ewwel aggravju mressaq mill-appellanti huwa, bħala prinċipju, fondat sewwa.

B. It‑tieni u t‑tielet aggravju: ksur “minħabba l-għan”

76. It-tieni u t-tielet aggravju mressqa mill-appellanti huma dwar il-kunċett ta’ “ksur minħabba l-għan” u l-mod li bih il-Qorti Ġenerali waslet għall-konklużjoni li l-imġiba tagħhom tat lok għal tali ksur.

1. L‑argumenti tal‑partijiet

77. Permezz tat-tieni aggravju l-appellanti jissottomettu li l-Qorti Ġenerali żbaljat fid-dritt billi applikat ħażin l-Artikolu 101 TFUE bil-mod tagħha kif ikkaratterizzat l-għan tal-manipulazzjoni tal-Euribor tad‑19 ta’ Marzu 2007 u/jew meta ddistortjat l-evidenza rilevanti.

78. L-appellanti – bis-sostenn tal-intervenjenti – jikkontendu, b’mod partikolari, li l-Qorti Ġenerali żbaljat fid-dritt meta kkonkludiet, fil-punti 101 u 102 tas-sentenza appellata, li s-sempliċi possibbiltà li l-partijiet li kellhom sehem fil-manipulazzjoni setgħu joffru kundizzjonijiet aħjar mill-kompetituri tagħhom (minħabba asimmetrija informattiva dwar il-livelli tal-Euribor) turi livell suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni li jagħti lok għal ksur “minħabba l-għan”. Il-Qorti Ġenerali missha ċċensurat lill-Kummissjoni meta din naqset milli tikkunsidra l-kwistjoni ewlenija dwar jekk meta saret magħrufa l-manipulazzjoni fid‑19 Marzu 2007, dan kienx ta lil kummerċjanti l-inċentiv li joffru rati iktar kompetittivi minn dawk tal-kompetituri tagħhom. F’dan ir-rigward, HSBC issottometta, quddiem il-Qorti Ġenerali, rapport ta’ esperti li skontu l-kummerċjanti parteċipanti ma kellhomx l-inċentiv li joffru rati iktar kompetittivi għaliex kieku għamlu hekk il-profitti tagħhom kienu jonqsu. Il-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali, fil-punt 101 tas-sentenza appellata, li dan ir-rapport “kien fih biss asserzjonijiet ġenerali” hija, skont l-appellanti, distorsjoni ċara ta’ dik l-evidenza.

79. Barra minn dan, permezz tat-tielet aggravju l-appellanti – għal darb’oħra bis-sostenn tal-intervenjenti – jargumentaw li l-Qorti Ġenerali żbaljat fid-dritt meta kkonkludiet li ż-żewġ diskussjonijiet dwar mids ( ) kienu ksur “minħabba l-għan”. B’mod partikolari l-Qorti Ġenerali żbaljat meta qalet li n-natura favur il-kompetizzjoni ta’ dawk id-diskussjonijiet setgħet titqies biss fil-kuntest jew ta’ restrizzjonijiet anċillari għal azzjoni ewlenija jew ta’ evalwazzjoni skont l-Artikolu 101(3) TFUE. B’mod partikolari, fil-punti 149 sa 160 tas-sentenza appellata l-Qorti Ġenerali applikat id-duttrina ta’ “restrizzjonijiet anċillari” biex tevalwa l-argument, imressaq mill-appellanti, li l-iskambju ta’ informazzjoni dwar il-mids ma setax jitqies li kien, min-natura tiegħu stess, ta’ dannu biex kompetizzjoni normali tiffunzjona sewwa.

80. Meta għamlet dan il-Qorti Ġenerali naqset, skont l-appellanti, milli tittratta l-argument attwali li huma kienu ressqu fl-ewwel istanza. Quddiem dik il-qorti l-appellanti kienu argumentaw li d-diskussjonijiet dwar mids, meta kienu ġew evalwati fil-kuntest ekonomiku u legali rilevanti, kienu fil-fatt favur il-kompetizzjoni. Fil-fehma tal-appellanti dawk id-diskussjonijiet naqqsu l-inċertezza dwar il-livell tal-mids fis-suq, hekk li kummerċjanti setgħu jiffissaw firxa iktar limitata ta’ talba/offerta għall-benefiċċju tal-klijenti tagħhom. Għalhekk, l-imġiba inkwistjoni ma setgħetx titqies ksur tal-Artikolu 101(1) TFUE, aħseb u ara tikkostitwixxi ksur “minħabba l-għan”.

81. Il-Kummissjoni tiddefendi l-motivazzjoni tas-sentenza appellata. Fil-fehma tagħha l-kritika tal-appellanti tiffoka biss fuq parti waħda tal-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali, mingħajr ma tixħet dubju dwar l-aspett iktar fundamentali li jikkonsisti fil-fatt li l-imġiba inkwistjoni kienet bidlet l-istruttura tal-kompetizzjoni fis-suq. Il-Kummissjoni tikkontesta wkoll l-allegazzjoni li l-Qorti Ġenerali ddistortjat it-tifsira ċara tar-rapport ta’ esperti sottomess mill-appellanti fl-ewwel istanza. Fil-fehma tagħha l-Qorti Ġenerali sempliċement sabet li r-rapport ma kienx konvinċenti.

2. Analiżi

82. Qabel kollox, m’iniex konvint bl-argumenti tal-appellanti magħmula fil-kuntest tat-tieni aggravju tagħhom.

83. L-ewwel, il-kunċett ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni “minħabba l-għan” skont it-tifsira tal-Artikolu 101(1) TFUE jirreferi, skont ġurisprudenza stabbilita, għal tipi ta’ mġiba kollużiva li jitqiesu li jkunu, min-natura tagħhom stess, ta’ dannu biex kompetizzjoni normali tiffunzjona sewwa, biex b’hekk il-prova li huma jkollhom effetti attwali fis-suq tkun żejda ( ). Bħala tali, jekk awtorità tal-kompetizzjoni, wara li teżamina d-dispożizzjonijiet u l-għanijiet ta’ ftehim, kif ukoll il-kuntest legali u ekonomiku li fih ikun ġie approvat u implimentat dak il-ftehim, tasal għall-konklużjoni li tali ftehim ikun ta’ kategorija ta’ ftehim li n-natura detrimentali tagħha tkun, fid-dawl tal-esperjenza, komunement aċċettata u identifikabbli faċilment, dik l-awtorità ma jkunx jeħtiġilha tivverifika jekk dak il-ftehim ikunx fil-fatt iddistortja l-kompetizzjoni.

84. L-awtorità jkollha sempliċement teskludi l-possibbiltà li l-ftehim inkwistjoni, “minkejja li jkun konformi ma’ kategorija ta’ ftehim li normalment titqies antikompetittiva, ma jkun jista’, madankollu, minħabba xi ċirkustanzi speċifiċi, jipproduċi assolutament ebda effett ta’ ħsara lis-suq, jew li jkun saħansitra favur il-kompetizzjoni” ( ). Fi kliem ieħor, quddiem forma ta’ mġiba li tkun minnha nnifisha antikompetittiva, l-awtorità jkun jenħtiġilha biss tivverifika, fil-każ speċifiku, “jekk ikunx hemm ċirkustanzi fil-fatt u fid-dritt li ma jħallux il-ftehim jew il-prattika inkwistjoni jirrestrinġu l-kompetizzjoni” ( ).

85. Għalhekk, l-elementi rigward l-għarfien tal-impriżi kkonċernati u r-rieda tagħhom li jirrestrinġu l-kompetizzjoni jew interess ekonomiku permezz ta’ dan, normalment ikunu ta’ rilevanza limitata għal evalwazzjoni minn awtorità tal-kompetizzjoni dwar jekk l-imġiba tagħhom tkunx tista’ tiġi kklassifikata bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni “minħabba l-għan” ( ). Verifika tal-kapaċità tal-imġiba li tirrestrinġi l-kompetizzjoni tkun, ġeneralment, fiha u minnha nnifisha, suffiċjenti għal dak il-fini.

86. F’dan il-kuntest irrid infakkar ukoll li, skont ġurisprudenza stabbilita, wieħed għandu jippreżumi li l-impriżi li jieħdu sehem f’prattika miftiehma u jibqgħu attivi fis-suq jieħdu kont tal-informazzjoni li huma jiskambjaw mal-kompetituri tagħhom biex jiddeċiedu kif jaġixxu f’dak is-suq. Għalhekk ma jkunx hemm bżonn ta’ prova, biex ikun stabbilit ksur tal-Artikolu 101(1) TFUE, li tali skambju ta’ informazzjoni kunfidenzjali jkun attwalment affettwa l-kompetizzjoni fis-suq ( ).

87. Għal dawn ir-raġunijiet jiena ma nsib ebda żball fid-dritt fil-punti 101 u 102 tas-sentenza appellata. Il-Qorti Ġenerali, kienet, fil-fehma tiegħi, korretta meta kkunsidrat li, biex l-imġiba inkwistjoni tkun ikklassifikata bħala restrizzjoni minħabba l-għan, l-allegata assenza ta’ rieda u/jew inċentiv min-naħa tal-kummerċjanti involuti li joffru rati aħjar ma kinitx deċiżiva.

88. It-tieni, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet iktar ’il fuq, l-argument tal-appellanti dwar l-allegata distorsjoni, min-naħa tal-Qorti Ġenerali, tat-tifsira ċara tal-evidenza fir-rigward tar-rapport ekonomiku tal-espert sottomess fl-ewwel istanza, jista’ jiġi miċħud bħala ineffettiv. Tabilħaqq, ukoll jekk dak ir-rapport kellu jkun fih, kif jallegaw l-appellanti, “evidenza ekonomika speċifika li teżamina fid-dettall l-inċentivi għall-kummerċjanti li kienu pparteċipaw fil-manipulazzjoni”, dan ma kienx ikollu effett fuq il-klassifikazzjoni tal-imġiba inkwistjoni bħala restrizzjoni minħabba l-għan.

89. Biex inkun għidt kollox, irrid inżid li, fi kwalunkwe każ, jiena naqbel mal-Kummissjoni li l-Qorti Ġenerali tidher li kkunsidrat biss li r-rapport ma kienx persważiv. Dik ma hijiex konstatazzjoni li jista’ jsir appell minnha. Jiena ma nsib ebda żball fid-dritt fid-dikjarazzjoni (sfortunatament qasira) tal-Qorti Ġenerali li l-appellanti jikkontestaw.

90. Għall-kuntrarju, jiena naqbel mal-argumenti mressqa mill-appellanti fl-aggravji tagħhom. Tabilħaqq, jiena tal-fehma li l-Qorti Ġenerali żbaljat fid-dritt meta evalwat l-allegazzjonijiet tal-appellanti dwar in-natura favur il-kompetizzjoni tal-imġiba inkwistjoni.

91. Fil-punt 154 tas-sentenza appellata l-Qorti Ġenerali l-ewwel qalet li, “bl-eċċezzjoni tar-restrizzjonijiet anċillari għal operazzjoni prinċipali, […] huwa biss fil-qafas tal-evalwazzjoni tal-Artikolu 101(3) TFUE li eventwali effetti favur il-kompetizzjoni jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni”. Il-Qorti Ġenerali kompliet tispjega li l-Artikolu 101(1) TFUE ma fih ebda “regola ta’ raġonevolezza”, li tippermetti li jitwieżnu l-effetti favur u kontra l-kompetizzjoni ta’ ftehim, biex ikun iddeterminat jekk dak il-ftehim għandux ikun ikklassifikat bħala “restrizzjoni tal-kompetizzjoni”.

92. Madankollu, dik il-pożizzjoni hija invalidata minn ġurisprudenza reċenti. B’mod partikolari, kif il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara fil-kawża UK Generics, meta l-partijiet għal ftehim jipprevalixxu ruħhom minn effetti tiegħu favur il-kompetizzjoni, dawn l-effetti għandhom, bħala elementi tal-kuntest ta’ dak il-ftehim, jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tiegħu bħala “restrizzjoni minħabba l-għan” skont l-Artikolu 101(1) TFUE, sa fejn dawk l-effetti jkunu jistgħu jqanqlu dubju dwar l-evalwazzjoni globali dwar jekk il-prattika kollużorja inkwistjoni tkunx uriet livell suffiċjentement dannuż għall-kompetizzjoni ( ).

93. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat, l-evalwazzjoni tal-allegati effetti favur il-kompetizzjoni ta’ ftehim ma tammontax għal regola ta’ raġonevolezza, iżda hija intiża biss biex wieħed jevalwa l-gravità oġġettiva tal-prattika inkwistjoni. Tabilħaqq, meta l-impriżi inkwistjoni juru li dawk l-effetti jkunu rilevanti, speċifikament relatati mal-ftehim ikkonċernat, u suffiċjentement sinjifikattivi, dan jagħti lok “li tiġi ddubitata raġonevolment in-natura suffiċjentement dannuża għall-kompetizzjoni tal-ftehim ta’ riżoluzzjoni bonarja kkonċernat, u, għaldaqstant, tal-għan antikompetittiv tiegħu” ( ).

94. Ċertament huwa ċar li l-Qorti Ġenerali ma għamlet ebda tali evalwazzjoni, minħabba li hija eżaminat biss jekk l-iskambji ta’ informazzjoni dwar mids setgħux ikunu ġġustifiki skont id-duttrina ta’ “restrizzjoni anċillari”. Madankollu, dik id-duttrina hija relatata ma’ tip differenti ta’ analiżi, intiża biex ikun ivverifikat jekk xi restrizzjonijiet fuq l-imġiba tal-partijiet għal ftehim, li ma jikkostitwixxux is-suġġett tal-ftehim, jistgħux ikunu ġġustifikati, anki jekk ikunu restrittivi għall-kompetizzjoni, minħabba li jkunu relatati direttament ma’ u neċessarji għall-implimentazzjoni ta’ ftehim li ma jkunx antikompetittiv ( ).

95. Isegwi li s-sentenza appellata hija, dwar din il-materja, ivvizzjata minn żball fid-dritt inkwantu l-Qorti Ġenerali adottat qafas legali żbaljat biex tevalwa, u wara tiċħad, l-argumenti tal-appellanti.

96. Għalhekk jiena nikkonkludi li t-tieni aggravju għandu jiġi miċħud, filwaqt li t-tielet aggravju għandu jintlaqa’.

C. Ir‑raba’, il‑ħames u s‑sitt aggravju: ksur uniku u kontinwu

97. Ir-raba’, il-ħames u s-sitt aggravju huma dwar il-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali li l-appellanti kienu ħadu sehem fi “ksur uniku u kontinwu”.

1. L‑argumenti tal‑partijiet

98. L-appellanti, bis-sostenn tal-intervenjenti, jargumentaw li l-konstatazzjoni dwar il-parteċipazzjoni tagħhom fi ksur uniku u kontinwu hija bbażata fuq diversi żbalji.

99. Qabel xejn, permezz tar-raba’ aggravju tagħhom l-appellanti jikkontendu li l-Qorti Ġenerali b’mod ċar żnaturat il-fatti u l-provi fir-rigward tad-diskussjonijiet tat‑12 ta’ Frar 2007. L-appellanti jargumentaw li, f’dak il-jum, kien hemm żewġ diskussjonijiet separati u mhux relatati fost l-istess kummerċjanti. Madankollu, għall-kuntrarju ta’ dak li jingħad fis-sentenza appellata, l-ewwel waħda minn dawk id-diskussjonijiet ma kienet tikkonċerna ebda manipulazzjoni tal-Euribor. It-tieni diskussjoni biss – jikkontendu l-appellanti – kienet relatata mal-manipulazzjoni ppjanata tal-Euribor fid‑19 ta’ Marzu 2007.

100. L-appellanti jżidu jgħidu li l-Qorti Ġenerali għamlet żball simili fir-rigward tad-diskussjonijiet li seħħew fis‑16 ta’ Frar 2007. F’dak il-jum ukoll, kien hemm żewġ diskussjonijiet distinti fost kummerċjanti. L-ewwel diskussjoni biss kienet dwar mids, filwaqt li t-tieni waħda kienet dwar tranżazzjoni storika waħda. Il-Qorti Ġenerali – l-appellanti jargumentaw – għalhekk żnaturat il-provi meta hija ddeskriviet it-tieni diskussjoni bħala “l-istess forma ta’ mġiba” bħal dik ta’ qabel. Fil-fehma tagħhom, l-ewwel diskussjoni ma tat lok għal ebda ksur tal-Artikolu 101(1) TFUE.

101. Barra minn hekk, permezz tal-ħames aggravju tagħhom, l-appellanti jikkritikaw lill-Qorti Ġenerali talli kkonkludiet, fil-punti 214 sa 229 tas-sentenza appellata, li d-diversi forom ta’ mġiba identifikati fid-deċiżjoni kontenzjuża segwew għan wieħed. Fil-fehma tagħhom il-Qorti Ġenerali kienet ibbażat dik il-konklużjoni fuq għadd ta’ evalwazzjonijiet skorretti.

102. Fl-aħħar nett, fis-sitt aggravju tagħhom, l-appellanti jikkritikaw il-konklużjoni tal-Qorti Ġenerali, fil-punti 255 sa 262 tas-sentenza appellata, fis-sens li HSBC kien jaf li kien qiegħed jipparteċipa fi ksur uniku u kontinwu li kien jinkludi mhux biss il-manipulazzjoni tad‑19 ta’ Marzu 2007 iżda wkoll id-diskussjonijiet dwar il-prospett li tittenna dik il-manipulazzjoni li seħħet fid‑19 u fis‑27 ta’ Marzu 2007. L-appellanti huma tal-fehma li, dwar dan, is-sentenza appellata marret lil hinn mill-konstatazzjonijiet inklużi fid-deċiżjoni kontenzjuża.

103. Il-Kummissjoni tqis li r-raba’, il-ħames u s-sitt aggravju huma inammissibbli jew ineffettivi, u fi kwalunkwe każ infondati.

104. Inkwantu jikkonċerna r-raba’ aggravju l-Kummissjoni tqis li l-Qorti Ġenerali evalwat b’mod korrett l-għan tad-diskussjonijiet tat‑12 u tas‑16 ta’ Frar 2007. Fil-fehma tagħha l-attentati ta’ HSBC biex dawk il-konversazzjonijiet jinqasmu fi skambji separati, b’kull wieħed ikollu għan differenti, huma artifiċjali. Il-Kummissjoni żżid tgħid li dan il-aggravju huwa fi kwalunkwe każ ineffettiv, inkwantu li, anki kieku l-argumenti tal-appellanti kellhom jintlaqgħu, il-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-iskambji antikompetittivi fil-perijodu bejn it‑12 ta’ Frar 2007 u s‑27 ta’ Marzu 2007 jibqgħu korretti.

105. Il-Kummissjoni targumenta wkoll li l-Qorti Ġenerali ma żbaljatx meta kkonfermat l-analiżi tagħha li diversi forom ta’ mġiba identifikati fid-deċiżjoni kontenzjuża kellhom għan wieħed. Dan l-għan kien spjegat fil-premessa 445 tad-deċiżjoni kontenzjuża, li dwaru s-sentenza appellata m’għandhiex dubju: “biex jitnaqqsu l-cash flows [il-partijiet fil-ftehim] ikollhom iħallsu (jew iżidu dawk li jkollhom jirċievu) u b’hekk jiżdied il-valur tal-EIRDs li kellhom fil-portfolio tagħhom, b’dannu għall-kontropartijiet għal dawk l-EIRDs” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Il-Kummissjoni żżid tgħid li, fi kwalunkwe każ, l-argumenti tal-appellanti dwar dan il-punt huma inammissibbli minħabba li jikkontestaw biss xi evalwazzjonijiet ta’ fatt magħmula mill-Qorti Ġenerali.

106. Barra minn hekk, is-sitt aggravju huwa – fil-fehma tal-Kummissjoni – kemm inammissbbli kif ukoll infondat. Hija targumenta li, anki dwar dan, l-appellanti jikkontestaw l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali dwar il-fatti u dwar il-provi li jikkonċernaw l-għarfien ta’ HSBC dwar il-parteċipazzjoni ta’ banek oħra dwar l-imġiba inkwistjoni. Fi kwalunkwe każ, il-Kummissjoni ssostni li l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali kienet korretta u konsistenti għalkollox mal-konstatazzjonijiet magħmula fid-deċiżjoni kontenzjuża.

2. Analiżi

107. M’iniex persważ bl-argumenti mressqa mill-appellanti u mill-intervenjenti biex jikkontestaw kemm hija korretta l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-parteċipazzjoni ta’ HSBC fi ksur uniku u kontinwu.

108. Dwar dan irrid infakkar li jsegwi mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 256(1) TFUE u mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea li, bħala prinċipju, il-Qorti Ġenerali għandha ġurisdizzjoni esklużiva tikkonstata l-fatti u tevalwa dawk il-fatti. L-iżnaturament biss tas-sens ċar tal-evidenza mill-Qorti Ġenerali jikkostitwixxi kwistjoni ta’ dritt li hija suġġetta, bħala tali, għal stħarriġ mill-Qorti tal-Ġustizzja ( ).

109. L-appellanti jinvokaw distorsjoni tas-sens ċar tal-evidenza fil-kuntest tar-raba’ aggravju tagħhom biss. Ma qiegħda ssir ebda tali talba fir-rigward tal-ħames u tas-sitt aggravju, għalkemm dawn il-motivi ma jqajmu ebda kwistjoni reali ta’ dritt.

110. L-appellanti u l-intervenjenti la jikkritikaw l-interpretazzjoni tal-Qorti Ġenerali tal-kunċett ta’ ksur “uniku u kontinwu” (jew tal-elementi kostituttivi tiegħu, bħal “għan uniku”) u lanqas, b’mod iktar ġenerali, ma joġġezzjonaw għall-qafas legali applikat fis-sentenza appellata. Essenzjalment, huma jikkontestaw konstatazzjonijiet speċifiċi magħmula mill-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-għan, tan-natura u tal-kuntest ta’ għadd ta’ diskussjonijiet fost kummerċjanti.

111. Għalhekk, kif il-Kummissjoni sewwa targumenta, l-appellanti u l-intervenjenti, qegħdin, de facto, jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa mill-ġdid il-fatti u l-evidenza dwar jekk l-appellanti pparteċipawx fi ksur uniku u kontinwu. Dan, iżda, huwa inammissbli f’appell.

112. Il-ħames u s-sitt aggravju għandhom, għaldaqstant, jiġu ddikjarati inammissbbli. Barra minn hekk, inkwantu jikkonċerna r-raba’ aggravju, jiena tal-fehma li dan għandu jiġi miċħud bħala infondat.

113. F’dan ir-rigward, irrid ninnota li, minn ġurisprudenza stabbilita, jirriżulta li d-distorsjoni għandha tkun ovvja mid-dokumenti fil-fajl, mingħajr ebda ħtieġa li ssir evalwazzjoni tal-fatti u tal-evidenza ( ). Interpretazzjoni mressqa tal-evidenza li tkun differenti minn dik adottata mill-Qorti Ġenerali ma hijiex suffiċjenti biex jintwera li dik l-evidenza tkun ġiet żnaturata ( ).

114. F’dan il-każ, bla dubju ma huwiex kompitu faċli jiġi stabbilit il-kontenut u t-tifsira “veri” tal-konversazzjonijiet tat‑12 u tas‑16 ta’ Frar 2007. Jeħtieġ li wieħed jiddeċifra l-messaġġi skritti skambjati fost kummerċjanti u li wieħed jieħu kont tal-fatt li l-iskambju ta’ dawk il-messaġġi kien interrott minn perijodi li fihom il-kummerċjanti tkellmu bit-telefon.

115. L-appellanti joffru spjegazzjoni għal dawn il-konversazzjonijiet li hija differenti minn dik li għamlet tagħha l-Qorti Ġenerali. Madankollu, bl-ebda mod ma huwa ċar għalija li l-verżjoni tal-appellanti hija iktar kredibbli jew probabbli minn dik tal-Qorti Ġenerali, aħseb u ara kemm hija tista’ tistabbilixxi żball materjali fl-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali tal-fatti u tal-evidenza li jkunu meħtieġa bħala prova ta’ żnaturament.

116. Fid-dawl ta’ dan iktar ’il fuq, ir-raba’, il-ħames u s-sitt aggravju għandhom, fil-fehma tiegħi, jiġu miċħuda.

VI. Konsegwenzi tal‑evalwazzjoni

117. F’dawn il-konklużjonijiet ikkonkludejt li l-ewwel u t-tielet aggravju huma fondati.

118. Madankollu, hija ġurisprudenza stabbilita li, jekk il-motivi ta’ deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali jiżvelaw ksur tad-dritt tal-Unjoni iżda d-dispożittiv tas-sentenza jkun jista’ jitqies li jkun fondat abbażi ta’ motivi legali oħra, dak il-ksur ma huwiex kapaċi jwassal għall-annullament ta’ dik id-deċiżjoni u jkollha ssir sostituzzjoni ta’ motivi ( ). F’tali każijiet, l-appell għandi jiġi miċħud ( ).

119. Għar-raġunijiet li ser nispjega iktar ’il quddiem, dan huwa l-każ hawnhekk.

A. Dritt għal amministrazzjoni tajba, preżunzjoni ta’ innoċenza u dritt tad‑difiża

120. Mill-bidu nett, għandu jitfakkar li d-dritt għal amministrazzjoni tajba huwa stabbilit fl-Artikolu 41 tal-Karta, li skontu “[k]ull persuna għandha d-dritt li dak kollu li jirrigwardaha jiġi ttrattat b’mod imparzjali u ġust u fi żmien raġonevoli mill-istituzzjonijiet, il-korpi u l-organi ta’ l-Unjoni” ( ). Kif il-Qorti Ġenerali qalet fis-sentenza appellata, dan ir-rekwiżit ta’ imparzjalità jinkludi, minn naħa, imparzjalità suġġettiva, inkwantu ebda membru tal-istituzzjoni kkonċernata li jkun responsabbli għall-materja ma għandu juri parzjalità jew preġudizzju personali, u, min-naħa l-oħra, imparzjalità oġġettiva, inkwantu għandu jkun hemm garanziji suffiċjenti biex jiġi eskluż kwalunkwe dubju leġittimu fir-rigward ta’ parzjalità min-naħa tal-istituzzjoni kkonċernata ( ).

121. Imbagħad il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza huwa stabbilit fl-Artikolu 48 tal-Karta li, filwaqt li huwa ta’ eku għall-Artikolu 6(2) tal-KEDB, jipprovdi li “[k]ull imputat għandu jkun preżunt innoċenti sakemm jinstab ħati skond il-liġi”. Huwa stabbilit sewwa li, minħabba n-natura tal-ksur inkwistjoni u n-natura u l-grad ta’ severità tal-pieni li jirriżultaw, dan il-prinċipju japplika wkoll għall-proċeduri relatati ma’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli għal impriżi li jista’ jirriżulta fl-impożizzjoni ta’ multi jew f’pagamenti perijodiċi ta’ pieni ( ).

122. Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja konsistentement iddikjarat li l-prinċipju ta’ rispett għad-drittijiet tad-difiża huwa prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni. Dan il-prinċipju jinkiser jekk deċiżjoni ġudizzjarja kellha tkun ibbażata fuq fatti u dokumenti li l-partijiet innifishom, jew waħda minnhom, ma kinux jafu bihom u li dwarhom huma, għalhekk, ma setgħux jesprimu fehemthom ( ).

123. L-appellanti – bis-sostenn tal-intervenjenti – jargumentaw li l-Kummissjoni kisret dawn id-drittijiet essenzjalment, b’żewġ modi. L-ewwel, l-appellanti jsostnu li l-Kummissjoni għamlet hekk billi segwiet proċedura ibrida mqassma u billi adottat deċiżjoni għar-riżolviment li de facto sabet lil HSBC responsabbli għal ksur tal-Artikolu 101 TFUE. It-tieni, l-appellanti jilmentaw dwar ċerti dikjarazzjonijiet magħmula mill-Kummissarju responsabbli mill-politika dwar il-kompetizzjoni dak iż-żmien qabel ma kienet adottata d-deċiżjoni kontenzjuża.

124. L-ebda waħda miż-żewġ linji ta’ argument, fil-fehma tiegħi, ma tipperswadi. Kif ser nispjega iktar ’il quddiem, ma kienx hemm ksur ta’ dawn il-prinċipji u drittijiet. Fi kwalunkwe każ, l-appellanti ma pprovdew ebda element li seta’ jissuġġerixxi li, kieku ma seħħewx l-allegati irregolaritajiet, id-deċiżjoni kontenzjuża segħet kienet differenti.

1. Proċedura ibrida

125. Essenzjalment, l-appellanti jsostnu li, meta adottat proċedura ibrida mqassma, il-Kummissjoni kienet ippreġudikat irrimedjabbilment il-pożizzjoni tagħhom qabel ma attwalment kienet adottata d-deċiżjoni kontenzjuża. Id-deċiżjoni għar-riżolviment, minkejja li ma kinitx indirizzata lilhom, kien fiha riferimenti għal HSBC li kienu diversi u mhux neċessarji, biex b’hekk, de facto, ir-respnsabbiltà ta’ HSBC kienet diġà ġiet stabbilita.

126. M’iniex konvint bl-argumenti tal-appellanti.

127. Qabel xejn, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja preċedentement ikkonstatat li ma hemm xejn li jipprekludi lill-Kummissjoni milli tuża proċedura ibrida mqassma fir-rigward ta’ diversi parteċipanti f’kartell ( ). Ikun kontra l-għan tal-proċedura għar-riżolviment, jiġifieri li jiġu ssimplifikati u jitħaffew proċeduri amministrattivi u jitnaqqas l-għadd ta’ każijiet miġjuba quddiem il-qrati tal-Unjoni, biex b’hekk il-Kummissjoni tkun tista’ timmaniġġa iktar każijiet bl-istess riżorsi ( ), li l-Kummissjoni jkun jeħtiġilha tadotta simultanjament kemm id-deċiżjoni għar-riżolviment kif ukoll id-deċiżjonijiet ordinarji relatati.

128. Crédit Agricole jargumenta, madankollu, li l-Kummissjoni għandha tagħmel hekk meta ma jkunx hemm garanziji suffiċjenti li l-preżunzjoni ta’ innoċenza tal-partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni tkun irrispettata fil-kuntest ta’ proċedura ibrida mqassma.

129. Għalkemm fit-teorija nittendi nxaqleb biex naqbel ma’ din l-ipoteżi, fil-prattika nsibha bi tqila nimmaġina ċ-ċirkustanzi li fihom l-adozzjoni ta’ deċiżjoni għar-riżolviment mill-Kummissjoni għandha – anki jekk jiġu adottati s-salvagwardji u l-prekawzjonijiet kollha possibbli – inevitabbilment tirriżulta biex tkun stabbilita r-responsabbiltà tal-partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni.

130. Tabilħaqq, kif il-Qorti Ġenerali korrettament qalet f’deċiżjoni reċenti, fil-kuntest ta’ proċedura rregolata mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1/2003, li ż-żewġ impriżi kkonċernati u l-Kummissjoni jinsabu, inkonnessjoni ma’ proċedura għar-riżolviment preċedenti, f’qagħda ta’ tabula rasa, minħabba li għad jonqoshom jiġu ddeterminati responsabbiltajiet. F’din il-proċedura l-Kummissjoni hija marbuta biss bid-dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet indirizzati lill-impriżi inkwistjoni u – bilkemm wieħed għandu għax jinnotaha din – hija għandha tagħti lil dawk l-impriżi l-opportunitajiet kollha li jinstemgħu, billi debitament tieħu kont tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi pprovduti lilhom ( ).

131. Xejn ma jżomm lill-Kummissjoni, minkejja li għamlet konstatazzjonijiet differenti fil-fatt u fid-dritt fid-deċiżjoni għar-riżolviment, milli tasal għal konklużjoni differenti fid-deċiżjoni ordinarja sussegwenti, meta ppreżentata b’argumenti ġodda jew b’evidenza ġdida. Fi kliem ieħor, fid-deċiżjoni sussegwenti l-Kummissjoni ma tistax sempliċiment tistrieħ fuq il-konstatazzjonijiet magħmula fid-deċiżjoni għar-riżolviment. Kwalunkwe deċiżjoni adottata mill-Kummissjoni abbażi tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1/2003 għandha tkun, bħala prinċipju, deċiżjoni awtonoma li fiha l-konklużjonijiet tal-awtoritajiet jiġu ġġustifikati u ssostanzjati b’mod adegwat u indipendenti ( ).

132. Filwaqt li ngħaddi issa għall-argument prinċipali tal-appellanti, għandi ngħid mill-ewwel li ma narax kif ir-riferimenti għal HSBC inklużi fid-deċiżjoni għar-riżolviment jistgħu jitqiesu li ppreġudikaw irrimedjabbilment il-pożizzjoni tal-appellanti fil-proċedura parallela.

133. Fuq livell formali, hemm bażi komuni fost il-partijiet li d-deċiżjoni għar-riżolviment ma hijiex intiża u ma jista’ jkollha ebda effett legali, għall-inqas direttament, vis-à-vis l-appellanti minħabba li huma ma humiex id-destinatarji ta’ din id-deċiżjoni ( ) u ma jissemmewx fid-dispożittiv tagħha.

134. Barra minn dan, il-premessa (3) tad-deċiżjoni għar-riżolviment tgħid b’mod inekwivoku li din id-deċiżjoni hija bbażata biss fuq fatti aċċettati mill-partijiet li waslu għar-riżolviment u li “ma tistabbilixxi ebda responsabbiltà ta’ [il-] partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni għal kwalunkwe parteċipazzjoni fi ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni f’dan il-każ” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Din il-premessa tinkludi wkoll nota ta’ qiegħ il-paġna (nota ta’ qiegħ il-paġna 4) fejn jingħad li l-imġiba li għaliha jsir riferiment f’din id-deċiżjoni “li tinvolvi lill-partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni hija użata esklużivament biex tkun stabbilita r-responsabbiltà tal-partijiet li waslu għar-riżolviment […]” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

135. Huwa minnu li l-eżistenza ta’ dawn “iċ-ċaħdiet ta’ responsabbiltà” ma hijiex biżżejjed biex jiġi eskluż l-allegat ksur mill-appellanti minħabba, li kif isegwi mis-sentenza Pometon, f’deċiżjoni għar-riżolviment il-Kummissjoni għandha tevita tagħti iktar informazzjoni milli jkun meħtieġ għall-evalwazzjoni tar-responsabbiltà legali tal-impriżi li ma jipparteċipawx f’dik il-proċedura. Barra minn dan, il-motivazzjoni ta’ deċiżjonijiet għar-riżolviment għandha tkun ifformulata b’tali mod li tevita’ preġudizzju potenzjali dwar il-ħtija tal-partijiet li ma jkunux waslu għal riżoluzzjoni, li għandha tkun is-suġġett ta’ proċeduri separati.

136. Għalhekk, id-deċiżjoni għar-riżolviment f’dan il-każ għandha tiġi eżaminata, fl-intier tagħha, biex jiġi vverifikat jekk – minkejja l-elementi elenkati fil-punti 133 u 134 iktar ’il fuq – ir-riferimenti għal HSBC li jinsabu hemmhekk jistgħux, de facto, jinftiehmu bħala espressjonijiet prematuri ta’ ħtijietu. Fi kliem ieħor, billi jintużaw l-espressjonijiet li l-appellanti jużaw fir-rikors tagħhom, id-deċiżjoni għar-riżolviment “tikkristallizza” l-pożizzjoni ta’ HSBC inkwantu li dan l-aspett ma jkunx jista’ jiġi “irrettifikat” fil-proċedura sussegwenti?

137. F’dan ir-rigward l-appellanti jopponu l-fatt li, fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4 tad-deċiżjoni għar-riżolviment, il-Kummissjoni ddefiniet it-terminu “partijiet” bħala “l-impriżi kollha suġġetti għall-proċeduri”, li għalhekk tinkludi wkoll il-partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni. Sussegwentement, il-Kummissjoni ddeskriviet il-prattiki inkwistjoni (fit-Taqsima 4 tad-deċiżjoni għar-riżolviment) u attribwiethom “lill-partijiet” ( ). F’dan il-kuntest il-Kummissjoni rriferiet ukoll għall-kuntatti bilaterali bejn Barclays u, fost oħrajn, HSBC ( ) Barra minn dan, meta evalwat in-natura restrittiva tal-prattiki inkwistjoni, id-deċiżjoni għar-riżolviment tirriferi għal dawk deskritti fit-Taqsima 4 tagħha.

138. Madankollu, ebda wieħed minn dawn ir-riferimenti, waħdu jew flimkien, ma jidhru problematiċi għalija.

139. L-ewwel, ir-riferimenti għall-partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni fid-deċiżjoni għar-riżolviment huma pjuttost ftit, u ebda wieħed ma huwa inkluż fil-parti ta’ “evalwazzjoni legali” tagħha ( ). It-tieni, u iktar importanti, dawn ir-riferimenti kollha huma deskrittivi min-natura tagħhom u ma jimplikawx – espliċitament jew impliċitament – evalwazzjoni tal-pożizzjoni legali ta’ HSBC.

140. Ċertament, fil-parti tal-evalwazzjoni legali tad-deċiżjoni għar-riżolviment, il-Kummissjoni fil-fatt tagħmel xi kontroriferimenti għall-parti deskrittiva tagħha, fejn jissemma HSBC direttament jew indirettament.

141. Madankollu, inkwantu l-imġiba tal-partijiet li waslu għar-riżolviment li hija s-suġġett tad-deċiżjoni għar-riżolviment inkludiet kuntatti mal-partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni, u li dawn il-kuntatti għandhom ċertu importanza fl-iskema tad-deċiżjoni, il-Kummissjoni ma setgħetx tkun mistennija tħalli barra dik l-informazzjoni. L-interess ta’ HSBC f’dan ir-rigward għandu jkun ibbilanċjat mad-dmir tal-Kummissjoni li tadotta deċiżjoni li tkun, kemm jista’ jkun possibbli, kompleta u trasparenti, u dan jinkludi motivazzjoni adegwata, kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt. Dawn ir-riferimenti huma, għalhekk, “oġġettivament neċessarji” biex tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-partijiet li waslu għar-riżolviment, fl-ambitu tat-tifsira tas-sentenza Pometon.

142. Għaldaqstant, jidhirli li ma hemmx evalwazzjoni moħbija jew inċidentali tar-responsabbiltà ta’ HSBC fid-deċiżjoni għar-riżolviment. Lanqas ma hemm xi riferiment għal HSBC f’din id-deċiżjoni li jidher li mhux neċessarju jew li huwa żejjed.

143. L-eżami tad-deċiżjoni kontenzjuża jikkonferma l-konklużjoni tiegħi. Tabilħaqq, ir-riferimenti għad-deċiżjoni għar-riżolviment huma – għal darba oħra – limitati għall-partijiet deskrittivi tad-deċiżjoni kontenzjuża. L-evalwazzjoni legali tal-imġiba inkwistjoni, u r-responsabbiltà tal-partijiet li ma waslux għal riżoluzzjoni f’dan ir-rigward, huma bbażati fuq analiżi indipendenti li fl-ebda stadju ma tistrieħ fuq il-konstatazzjonijiet magħmula fid-deċiżjoni għar-riżolviment. L-evalwazzjoni fl-intier tagħha titwettaq ex novo, fid-dawl tal-argumenti u tal-evidenza pprovduta mid-destinatarju tad-deċiżjoni kontenzjuża. Il-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni huma, konsegwentement, iġġustifikati u ssostanzjati b’mod indipendenti.

144. Fid-dawl ta’ dan iktar ’il fuq, ma nara ebda argument konvinċenti li jwassalni biex nikkonkludi li r-responsabbiltà tal-appellanti kienet, de jure jew de facto, stabbilita fid-deċiżjoni għar-riżolviment biex b’hekk il-Kummissjoni ma kinitx tista’, għall-finijiet prattiċi kollha, tvarja l-konstatazzjonijiet tagħha fid-deċiżjoni sussegwenti. L-argumenti li jallegaw ksur tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza li jirriżultaw mill-adozzjoni ta’ proċedura ibrida mqassma għandhom, għalhekk, jiġu miċħuda.

2. Id‑dikjarazzjonijiet tal‑Kummissarju

145. Skont ġurisprudenza stabbilita l-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza jeżiġi, l-ewwel u qabel kollox, li fit-twettiq tad-doveri tagħhom, il-membri ta’ qorti ma għandhomx jibdew bi ħsieb preġudikat li l-akkużat ikun wettaq ir-reat akkużat bih; u li l-oneru tal-prova huwa fuq il-prosekuzzjoni, bi kwalunkwe dubju f’dan ir-rigward ikun ta’ benefiċċju għall-akkużat ( ).

146. Barra minn dan, skont linja konsistenti ta’ ġurisprudenza tal-Qorti EDB, il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza jipprekludi wkoll espressjoni prematura, minn awtoritajiet pubbliċi, tal-opinjoni li l-persuna akkużata b’reat tkun ħatja qabel ma jkun ipprovat li hija hekk tkun ħatja skont il-liġi. Dawn l-espressjonijiet jistgħu, fil-fatt, jinkoraġġixxu lill-pubbliku jemmen fil-ħtija tal-persuna kkonċernata, biex b’hekk tkun affettwata r-reputazzjoni u d-dinjità tagħha, u jippreġudikaw evalwazzjoni serena u imparzjali tal-kwistjoni mill-awtoritajiet kompetenti ( ).

147. L-awtoritajiet pubbliċi inkwistjoni jinkludu mhux biss imħallfin, iżda wkoll uffiċjali pubbliċi oħra (bħal, pereżempju, awtoritajiet investigattivi u rappreżentanti oħra tal-Istat) ( ). Madankollu, id-dikjarazzjonijiet magħmula minn dawn tal-aħħar huma suġġetti għal forma inqas rigoruża ta’ stħarriġ minn dawk tal-awtoritajiet ġudizzjarji ( ).

148. Barra minn dan il-Qorti EDB ikkonstatat li, fid-dawl tal-libertà tal-espressjoni – u, irrid inżid, tar-rekwiżiti li l-amministrazzjoni pubblika tkun miftuħa u trasparenti ( ) – il-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza ma jistax jinftiehem bħala li jippreveni lill-awtoritajiet milli jinformaw lill-pubbliku dwar investigazzjonijiet pendenti. Dan huwa hekk bil-kundizzjoni li l-awtoritajiet jagħmlu dan bid-diskrezzjoni u bil-kawtela meħtieġa ( ).

149. Fil-ġurisprudenza konsistentement saret distinzjoni fundamentali bejn, minn naħa, dikjarazzjonijiet li xi ħadd ikun biss issuspettat li wettaq reat u, min-naħa l-oħra, dikjarazzjonijiet ċari – fl-assenza ta’ kundanna finali – li xi ħadd ikun fil-fatt wettaq ir-reat inkwistjoni. Dawk tal-ewwel ġew ġeneralment ikkunsidrati bħala leġittimi, filwaqt li dawk tal-tieni jiksru l-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza ( ).

150. L-għażla tal-kliem mill-awtoritajiet fid-dikjarazzjonijiet tagħhom, ovvjament, hija ta’ importanza kritika f’dan ir-rigward ( ). Madankollu, li jimporta l-iktar, speċjalment f’sitwazzjonijiet “ambivalenti”, hija t-tifsira reali tad-dikjarazzjonijiet magħmula mill-awtoritajiet u mhux il-forma letterali ( ).

151. F’ċerti ċirkustanzi l-użu ta’ kliem sfortunatament infeliċi, li jista’ jkun espost għal kritika, instab – mill-Qorti EDB – li ma kienx deċiżiv fir-rigward ta’ allegat ksur tal-preżunzjoni ta’ innoċenza ( ). Tabilħaqq, skont ġurisprudenza stabbilita, jekk id-dikjarazzjoni ta’ awtorità pubblika tikkostitwixxix ksur tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza għandha tiġi riżolta fil-kuntest taċ-ċirkustanzi partikolari li fihom issir dik id-dikjarazzjoni ( ).

152. F’dan l-isfond, kien hemm ksur tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza fil-każ tal-appellanti bħala riżultat tad-dikjarazzjonijiet magħmula fl‑2012 u fl‑2014 mill-Kummissarju responsabbli dak iż-żmien?

153. Għalkemm għandi xi ftit tas-simpatija għall-argumenti tal-appellanti, jiena tal-fehma li ma seħħ ebda tali ksur.

154. Mill-bidu nett għandu jiġu nnotat li l-Kummissarju responsabbli dak iż-żmien kien membru ta’ istituzzjoni amministrattiva (il-Kummissjoni) li, f’dan il-każ, aġixxiet bħala l-awtorità investigattiva. Għalhekk, l-istandard li għandu jiġi applikat għad-dikjarazzjonijet tiegħu ma huwiex tant għoli daqs kemm kien ikun kieku l-Kummissarju kien parti mill-ġudikatura.

155. Minkejja dan, għandu jiġi rrikonoxxut li dawk id-dikjarazzjonijiet, minħabba l-kliem użat u l-mod li bih ingħadu, jirfsu linja delikata bejn dikjarazzjonijiet sempliċiment ta’ suspett u dikjarazzjonijiet prematuri ta’ ħtija. Minħabba għadd ta’ elementi, madankollu jiena inklinat inqis li dawk id-dikjarazzjonijiet huma infeliċi iżda relattivament “innokwi”.

156. L-ewwel, dwar il-kontenut tad-dikjarazzjonijiet inkwistjoni, huwa minnu li diversi rimarki magħmula kienu ambigwi u xi wħud minnhom setgħu jiġu pperċepiti minn parti mill-udjenza bħala insinwazzjoni li (xi) impriżi (jew kollha) li kienu qegħdin jiġu investigati aktarx kienu wettqu ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni ( ). Iżda, ma jistax jiġi miċħud li dawk id-dikjarazzjonijiet baqgħu pjuttost vagi u ġeneriċi, u waqfu milli jiddikjaraw il-ħtija tal-impriżi investigati. Lanqas dawk id-dikjarazzjonijet ma użaw xi kliem derogatorju jew aħrax dwar li l-impriżi kienu qegħdin jiġu investigati. Huma wkoll ma rreferewx għal impriża waħda jew iktar b’mod partikolari jew taw xi dettall partikolari li seta’ jippermetti l-identifikazzjoni ta’ impriża waħda speċifika jew iktar, jew żvelaw xi informazzjoni kunfidenzjali jew sigriet tan-negozju li seta’ għamel ħsara li dawk l-impriżi.

157. It-tieni, dwar il-kuntest li fih saru d-dikjarazzjonijet inkwistjoni, “fejn”, “għaliex” u “meta” jidhirli li huma partikolarment rilevanti. Dawn id-dikjarazzjonijet kien saru, rispettivament, (i) fil-Parlament Ewropew (ii) fis-Senat Franċiż, u (iii) waqt intervista mal-istampa speċjalizzata. L-iskop tad-dikjarazzjonijet inkwistjoni kien li istituzzjonijiet oħra (tal-Unjoni jew nazzjonali) u l-operaturi tas-setturi kkonċernati jiġu informati dwar l-istat ta’ investigazzjoni pendenti. F’dinja li għadha qiegħda tirkupra mill-effetti devastanti tal-kriżi finanzjarja tal‑2007-2008 (li l-għeruq tagħha għandhom jinsabu fl-imġiba irresponsabbli ta’ għadd ta’ istituzzjonijiet finanzjarji globali), u bl-Unjoni Ewropea għaddejja minn riforma sinjifikattiva tas-settur tas-servizzi finanzjarji, tali informazzjoni kienet b’mod ċar ta’ interess sinjifikattiv għall-pubbliku. Barra minn dan, id-dikjarazzjonijet saru wara li kien diġà sar magħruf pubblikament li kienet għaddejja investigazzjoni fis-settur tal-EIRD ( ).

158. It-tielet, dwar il-konsegwenzi potenzjali tad-dikjarazzjonijet inkwistjoni, ma narax – lanqas l-appellanti ma ppruvaw jispjegaw fi kwalunkwe dettall – kif dawn id-dikjarazzjonijet setgħu affettwaw ir-reputazzjoni u d-dinjità tal-appellanti, jew ippreġudikaw evalwazzjoni serena u imparzjali tal-kwistjoni mill-Kummissjoni ( ).

159. B’mod partikolari, l-appellanti ma jikkontestawx li (i) fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva, huma gawdew mill-garanziji proċedurali kollha stabbiliti fil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni; (ii) kemm id-deċiżjoni għar-riżolviment kif ukoll id-deċiżjoni kontenzjuża huma atti adottati mill-Kummissjoni (jiġifieri, mill-Kulleġġ tal-Kummissarji) u mhux mill-Kummissarju responsabbli għall-politika dwar il-kompetizzjoni; u (iii) fiż-żmien meta kienet adottata d-deċiżjoni kontenzjuża, il-persuna li kienet għamlet id-dikjarazzjonijiet inkwistjoni ma kinitx iktar il-Kummissarju responsabbli għall-politika dwar il-kompetizzjoni.

160. Fid-dawl ta’ dan iktar ’il fuq, jidhirli li d-dikjarazzjonijet inkwistjoni – li huma tabilħaqq esposti għal kritika, kif qal l-Ombudsman – ma humiex, madankollu, ta’ tali xorta u gravità li jixħtu dubju fuq il-grad ta’ imparzjalità li biha l-Kummissjoni wettqet l-investigazzjoni tagħha u evalwat il-pożizzjoni tagħhom fid-deċiżjoni kontenzjuża.

161. Fi kwalunkwe każ, jiena tal-opinjoni li, anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tikkunsidra li d-dikjarazzjonijet inkwistjoni kienu fil-fatt taw lok għal ksur tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, l-appellanti ma pprovdew ebda element li juri li dawn id-dikjarazzjonijet seta’ kellhom influwenza fuq ir-riżultat tal-proċedura.

162. Fl-aħħar nett, irrid inżid biss li l-allegazzjonijiet ulterjuri magħmula, f’dan il-kuntest, mill-appellanti fir-rigward tal-ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħhom ma jqajmu ebda punt addizzjonali għal dawk imsemmija iktar ’il fuq. M’hemmx ħtieġa, għalhekk, li jiġu eżaminati dawn l-allegazzjonijiet separatament.

163. Għaldaqstant, it-talbiet tal-appellanti relatati mal-ksur tal-prinċipju ta’ preżunzjoni ta’ innoċenza, mad-dritt għal amministrazzjoni tajba u mad-drittijiet tad-difiża għandhom, fil-fehma tiegħi, jiġu miċħuda.

B. Restrizzjoni minħabba l‑għan

164. Essenzjalment l-appellanti jargumentaw li, billi naqqset l-inċertezza tal-kummerċjanti fir-rigward tal-livell ta’ mids fis-suq, bl-iskambju ta’ informazzjoni inkwistjoni huma setgħu jistabbilixxu firxa iktar limitatata’ talba/offerta għall-benefiċċju tal-konsumaturi, li għandu jirriżulta f’kompetizzjoni ikbar fis-suq rilevanti.

165. Dan l-argument ukoll huwa, fil-fehma tiegħi, mhux konvinċenti. Il-ġurisprudenza dwar dan hija relattivament ċara u, bħala tali, jiena ser nillimita l-analiżi tiegħi għal ftit kummenti qosra.

166. Qabel xejn, niddubita jekk l-imġiba inkwistjoni, minħabba l-effett tagħha, tistax titqies bħala li hija favur il-kompetizzjoni. F’dan ir-rigward ninnota li l-informazzjoni dwar il-mids hija, għall-anqas għal ċerti derivattivi, ġeneralment kunfidenzjali u ma tistax tinkiseb mill-pubbliku. HSBC u JP Morgan stess ikkonfermaw, matul l-investigazzjoni, l-assenza ta’ trasparenza fis-suq tal-EIRD ( ). Barra minn dan, u dan huwa importanti, informazzjoni relatata mal-mids hija partikolarment rilevanti għall-iffissar tal-prezzijiet fis-settur tal-EIRD. Kummerċjant, li jkun jaf dwar il-mids tal-kompetituri tiegħu jkun f’pożizzjoni aħjar sabiex jiddetermina b’mod iktar preċiż il-prezzijiet finali tal-offerti ta’ dawk il-kompetituri ( ).

167. Ma nara ebda aspett favur il-kompetizzjoni ta’ din l-imġiba. L-iskambju ta’ informazzjoni kunfidenzjali dwar il-mids ma kienx jippermetti lil banek joffru – biex nagħti ftit eżempji ta’ effetti favur il-kompetizzjoni – servizzi ġodda jew imtejba; jidħlu fi swieq ġodda; jiftħu s-suq għal klijenti ġodda jew, b’mod iktar ġenerali, itejbu l-funzjonament tas-suq jew jikkoreġu n-nuqqasijiet tiegħu. Billi skambjaw l-informazzjoni inkwistjoni xi banek neħħew l-inċertezza dwar il-mod kif huma jiffissaw il-prezzijiet għall-futur, għall-benefiċċju tal-banek parteċipanti fil-kollużjoni u b’detriment għall-banek/dawk li ma kinux involuti fiha ( ).

168. Barra minn hekk, il-fatt li l-banek inkwistjoni setgħu għaddew ftit mill-benefiċċji lill-klijenti tagħhom ma jeskludix in-natura antikompetittiva tal-imġiba inkwistjoni. Huwa stabbilit sewwa li d-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni huwa mfassal biex jipproteġi mhux biss l-interessi immedjati tal-konsumaturi, iżda wkoll l-istruttura tas-suq ( ). Dan ifisser li, meta jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet rilevanti tal-Artikolu 101 u/jew tal-Artikolu 102 TFUE, mġiba li tista’ wkoll taffettwa l-inċentiv u l-ħila ta’ kompetituri (ugwalment effiċjenti) biex jikkompetu fis-suq tista’ titqies li tkun antikompetittiva.

169. Għalhekk, biex jiġi kkonstatat li mġiba partikolari jkollha għan antikompetittiv, ma hemmx bżonn ta’ konnessjoni immedjata u diretta bejn dik l-imġiba u żieda fil-prezzijiet għall-konsumaturi ( ). Anki mġiba li tista’ tagħti lok għal xi tnaqqis fil-prezz tal-prodotti jew tas-servizzi rilevanti tista’, f’ċerti ċirkustanzi, titqies bħala li tkun minnha nnifisha antikompetittiva ( ).

170. Fid-dawl ta’ dan iktar ’il fuq jiena tal-fehma li t-talba tal-appellanti fis-sens li huma jallegaw li l-iskambju ta’ informazzjoni dwar il-mids huwa minnu nnifsu favur il-kompetizzjoni, tali li jeskludi l-klassifikazzjoni tiegħu ta’ ksur minħabba l-għan tal-Artikolu 101 TFUE, għandha tiġi miċħuda.

VII. Spejjeż

171. Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, applikabbli għal proċeduri ta’ appell bis-saħħa tal-Artikolu 184(1) tagħhom, il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż jekk dawn ikunu ntalbu.

172. Minħabba li l-Kummissjoni talbet għall-ispejjeż u l-appellanti tilfu l-kawża, dawn għandhom bħala prinċipju jiġu kkundannati jħallsu l-ispejjeż relatati ma’ dawn il-proċeduri ta’ appell. Madankollu, minħabba li l-appellanti kkontestaw b’suċċess għadd ta’ żbalji fid-dritt, inklużi fis-sentenza appellata, jiena tal-fehma li – skont l-Artikolu 138(3) tar-Regoli tal-Proċedura – jidher iġġustifikat li l-appellanti u l-Kummissjoni jbatu l-ispejjeż tagħhom stess relatati ma’ dawn il-proċeduri ta’ appell.

173. F’dan il-każ jidher ukoll iġġustifikat li jiġi applikat l-Artikolu 140(3) tar-Regoli tal-Proċedura, li huwa applikabbli għall-proċeduri ta’ appell bis-saħħa tal-Artikolu 184(1) tagħhom, li skontu l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi li partijiet privati intervenjenti fi proċeduri ta’ appell għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom stess.

174. Fl-aħħar nett, ma nara ebda raġuni għaliex għandha tinbidel id-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali dwar l-ispejjeż tal-proċeduri fl-ewwel istanza.

VIII. Konklużjoni

175. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja:

– tiċħad l-appelli;

– tikkundanna lil HSBC Holdings plc, HSBC Bank plc, HSBC Continental Europe (li kienet HSBC France) u lill-Kummissjoni Ewropea għall-ispejjeż tagħhom stess inkonnessjoni ma’ dawn il-proċeduri ta’ appell;

– tikkundanna lil Crédit Agricole SA u Crédit Agricole Corporate and Investment Bank u lil JP Morgan Chase & Co., JP Morgan Chase Bank National Association u JP Morgan Services LLP għall-ispejjeż tagħhom stess inkonnessjoni ma’ dawn il-proċeduri ta’ appell.