SENTENZA TAT-TRIBUNAL GĦAS-SERVIZZ PUBBLIKU TAL-UNJONI EWROPEA (L-Ewwel Awla)

12 ta’ Mejju 2011 ( )

“Servizz pubbliku — Uffiċjali — Rikors għad-danni — Regola ta’ konkordanza bejn it-talba, l-ilment u r-rikors fil-qasam tad-danni — Natura kontradittorja tal-proċedura — Użu minn qorti ta’ dokument kunfidenzjali, ikklassifikat bħala ‘Restreint UE’ — Responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-istituzzjonijiet — Responsabbiltà għal ħtija — Rabta kawżali — Pluralità ta’ kawżi tad-dannu — Għemil ta’ terz — Responsabbiltà indipendenti mill-ħtija — Dmir ta’ assistenza — Obbligu ta’ istituzzjoni li tiżgura l-protezzjoni tal-persunal tagħha — Qtil ta’ uffiċjal u tal-konjuġi tiegħu minn terz — Telf ta’ possibbiltà ta’ sopravvivenza”

Fil-Kawża F-50/09,

li għandha bħala suġġett rikors ippreżentat taħt l-Artikoli 236 KE u 152 KEEA,

Livio Missir Mamachi di Lusignano, residenti f’Kerkhove-Avelgem (il-Belġju), f’ismu kif ukoll bħala rappreżentant legali tal-werrieta ta’ Alessandro Missir Mamachi di Lusignano, ibnu, li kien uffiċjal tal-Kummissjoni Ewropea,

irrappreżentat minn F. Di Gianni, R. Antonini u N. Sibona, avukati,

rikorrent,

vs

Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn L. Pignataro, B. Eggers u D. Martin, bħala aġenti,

konvenuta,

IT-TRIBUNAL GĦAS-SERVIZZ PUBBLIKU

(L-Ewwel Awla),

komposta minn S. Gervasoni (Relatur), President, H. Kreppel u M. I.Rofes i Pujol, Imħallfin,

Reġistratur: R. Schiano, Amministratur,

wara li ra l-proċedura bil-miktub u wara s-seduti tal-15 ta’ Diċembru 2009 u tat-8 ta’ Diċembru 2010,

jagħti l-preżenti

Sentenza

1 Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-Reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku fit-12 ta’ Mejju 2009 permezz ta’ faks (il-preżentata oriġinali saret fit-18 ta’ Mejju segwenti), L. Missir Mamachi di Lusignano jitlob, b’mod partikolari, minn naħa, l-annullament tad-deċiżjoni tat-3 ta’ Frar 2009 li permezz tagħha l-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej ċaħdet it-talba tiegħu ta’ kumpens għad-danni materjali u morali li rriżultaw mill-qtil ta’ ibnu u ta’ ħtintu (il-mara ta’ ibnu), fit-18 ta’ Settembru 2006 f’Rabat (il-Marokk), min-naħa l-oħra, il-kundanna tal-Kummissjoni sabiex tħallsu, kif ukoll lill-aventi kawża ta’ ibnu, diversi ammonti bħala kumpens għad-dannu patrimonjali u mhux patrimonjali li rriżulta minħabba dan il-qtil.

Il-kuntest ġuridiku

2 Skont l-Artikolu 1e(2) tar-Regolamenti tal-Persunal tal-Komunitajiet Ewropej, fil-verżjoni tagħhom applikabbli għal din il-kawża (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti tal-Persunal”):

“L-uffiċjali f’impie[g] atti[vi] għandhom jingħataw l-kondizzjonijiet tax-xogħol, konformi ma’ l-istandards xierqa tas-saħħa u tas-sigurtà, mill-anqas ekwivalenti għall-ħtiġijiet minimi applikabbli taħt il-miżuri adottati f’dawn l-oqsma skond it-Trattati.”

3 L-Artikolu 24 tar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdi:

“Il-Komunitajiet għandhom jassistu kull uffiċjal, partikolarment fi proċeduri kontra kull persuna li tagħmel theddid, atti jew kliem ta’ insult jew defamatorji, jew kull attakk fuq persuna jew propjetà li għalihom huwa jew membru mill-familja tiegħu huwa suġġett minħabba il-posizzjoni jew id-dmirijiet tiegħu.

Huma għandhom jikkumpensaw in solidum l-uffiċjal għall-ħsara li sofra fit-tali każijiet, sakemm l-uffiċjal ma kkawżax il-ħsara intenzjonalment jew b’negliġenza gravi u ma kienx kapaċi jikseb kumpens mill-persuna li kkawżata.”

4 Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 70 tar-Regolamenti tal-Persunal:

“Fil-każ tal-mewt ta’ uffiċjal, is-sieħba [il-konjuġi] u t-tfal dipendenti li jibqgħu ħajjin, għandhom jirċievu r-remunerazzjoni sħiħa tal-mejjet sa l-aħħar tat-tielet xahar ta’ wara x-xahar li fih tiġri l-mewt.”

5 L-Artikolu 73(1) u (2) tar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdi:

“1. Uffiċjal huwa assigurat, mid-data ta’ meta jibda s-servizz, kontra r-riskju tal-mard minn fuq il-post tax-xogħol u ta’ aċċident suġġett għar-regoli mħejjija mill-ftehim komuni ta’ l-istituzzjonijiet tal-Komunitajiet wara li jkun ikkonsultat il-Kumitat tar-Regolamenti tal-Persunal. Huwa għandu jikkontribwixxi għan-nefqa ta’ l-assigurazzjoni kontra r-riskji mhux tax-xogħol sa 0.1 % tas-salarju tiegħu.

It-tali regoli għandhom jispeċifikaw liema riskji mhux koperti.

2. Il-benefiċċji pagabbli jkunu kif ġej:

a) fil-każ ta’ mewt:

[p]agament lill-persuni mniżżla hawn taħt ta’ somma f’daqqa daqs ħames darbiet is-salarju bażiku fis-sena tal-mejjet maħduma b’riferenza għall-ammonti fix-xahar tas-salarju riċevut matul it-tnax il-xahar qabel l-aċċident:

– lill-konsorti [konjuġi] u t-tfal tal-mejjet skond il-liġi tas-suċċessjoni li tirregola l-proprjetà ta’ l-uffiċjal; madankollu, l-ammont pagabbli lill-konsorti m’għandux ikun anqas minn 25 % tas-somma f'daqqa;

– fejn m’hemmx persuni tal-kategorija t’hawn fuq, lid-dixxedenti l-oħra skond il-liġi tas-suċċessjoni li tirregola l-proprjetà ta’ l-uffiċjal;

– fejn m’hemmx persuni mill-ebda waħda miż-żewġ kategoriji t’hawn fuq, lill-qraba ta’ warajh skond il-liġi tas-suċċessjoni li tirregola l-proprjetà ta’ l-uffiċjal;

– fejn m’hemmx persuni fl-ebda waħda mit-tliet kategoriji t’hawn fuq, lill-istituzzjoni.

[…]

Kif ipprovdut f’dawn r-regoli, annwalità tista’ tieħu post il-pagamenti pprovduti fuq.

Il-benefiċċji mniżżla hawn fuq jistgħu jitħallsu bl-addizzjoni tal-benefiċċji pprovduti fil-Kapitolu 3 [...]”

6 Il-leġiżlazzjoni komuni dwar l-assigurazzjoni tar-riskji ta’ inċident u ta’ mard ikkaġunat mix-xogħol għall-uffiċjali tal-Unjoni Ewropea, adottata għall-applikazzjoni tal-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal (iktar ’il quddiem il-“leġiżlazzjoni komuni”), jipprovdi, fit-tielet inċiż tal-Artikolu 7(2) tiegħu, li għandhom jiġu kkunsidrati li huma inċidenti fis-sens tal-leġiżlazzjoni komuni “il-konsegwenzi ta’ aggressjonijiet jew ta’ attentati mwettqa fuq il-persuna tal-parti assigurata, anki matul strajkijiet jew irvelli, ħlief jekk jiġi pprovat li l-parti assigurata tkun ħadet volontarjament sehem fl-azzjonijeit vjolenti li minnhom hija kienet vittma, barra mill-portata ta’ difiża leġittima”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]

7 Skont l-Artikolu 76 tar-Regolamenti tal-Persunal, rigali, self jew avvanzi jistgħu jingħataw lil uffiċjal, lil dawk li qabel kienu uffiċjali jew lill-aventi kawża ta’ uffiċjal deċedut, li jinsabu f’sitwazzjoni partikolarment diffiċli, b’mod partikolari wara mard serju jew fit-tul, diżabbiltà jew minħabba ċ-ċirkustanzi tal-familja.

8 Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 80 tar-Regolamenti tal-Persunal:

“Meta uffiċjal […] imut u ma jħalli l-ebda sieħba intitolata [konjuġi intitolat] għall-pensjoni ta’ l-għajxien [tas-superstiti], it-tfal dipendenti mill-mejjet fis-sens ta’ l-Artikolu 2 ta’ l-Anness VII, fil-mument tal-mewt tiegħu għandhom ikunu intitolati għal pensjoni ta’ l-orfni skond l-Artikolu 21 ta’ l-Anness VIII.”

9 L-Artikolu 21 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdi li l-pensjoni tal-orfni tammonta għal 80 % tal-pensjoni tas-superstiti li għaliha kellu dritt il-konjuġi superstiti tal-uffiċjal u din tiġi inkrementata, għal kull wieħed mit-tfal dipendenti, mit-tieni tifel ’il quddiem, b’ammont ugwali jew doppju tal-allokazzjoni għal kull tifel dipendenti.

10 L-Anness X tar-Regolamenti tal-Persunal jiddetermina d-dispożizzjonijiet speċjali u ta’ eċċezzjoni applikabbli għall-uffiċjali li jservu f’pajjiż terz. L-Artikolu 5 ta’ dan l-anness jipprovdi:

“1. Jekk l-istituzzjoni tipprovdi ’l-uffiċjal bl-alloġġ li jikkorrospondi mal-livell tad-dmirijiet tiegħu u għall-komposizzjoni tal-familja dipendenti tiegħu, huwa għandu jgħix fiha.

2. Regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-paragrafu 1 għandhom jitniżżlu mill-Awtorità tal-Ħatra, wara konsultazzjoni mal-Kumitat tal-Persunal. L-Awtorità tal-Ħatra għandha wkoll tiddeċiedi fuq l-intitolament għall-għamara u oġġetti oħra ta’ l-akkomodazzjoni li jitwaħħlu, skond il-kondizzjonijiet li japplikaw f’kull post ta’ l-impieg.”

11 Skont l-Artikolu 25 tal-Anness X tar-Regolamenti tal-Persunal, il-konjuġi, it-tfal u l-persuni l-oħra dipendenti tal-uffiċjal huma koperti minn assigurazzjoni li tkopri l-inċidenti li jistgħu jirriżultaw barra mill-Unjoni fil-pajjiż li jkun jinsab imniżżel f’lista deċiża f’dan ir-rigward mill-Awtorità tal-Ħatra. Nofs il-primjum għandu jitħallas mill-uffiċjal u nofs mill-istituzzjoni.

12 Fis-26 ta’ April 2006, il-Kummissjoni adottat deċiżjoni li tistabbilixxi politika armonizzata fil-qasam tas-saħħa u tas-sigurtà fix-xogħol għall-persunal kollu tagħha (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tas-26 ta’ April 2006”).

13 Kif jirriżulta mill-espożizzjoni tal-motivi ta’ dan it-test, sottomess lill-Kulleġġ tal-Kummissarji għall-approvazzjoni tagħhom fil-laqgħa tas-26 ta’ April 2006, l-imsemmija deċiżjoni, adottata sabiex jiġi sodisfatt kif ipprovdut fl-Artikolu 1e tar-Regolamenti tal-Persunal, imsemmi iktar ’il fuq, hija intiża sabiex tiżgura u tippreżerva s-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol tal-persunal kollu u fid-dipartimenti kollha tal-istituzzjoni, mhux biss fis-sede, iżda fil-postijiet kollha sew jekk ġewwa kif ukoll jekk barra mill-Unjoni.

14 Id-deċiżjoni tas-26 ta’ April 2006 tapplika, skont l-Artikolu 1 tagħha, “fil-postijiet tax-xogħol kollha tal-istituzzjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali], fejn dawn il-postijiet huma ddefiniti, skont l-Artikolu 2(a) ta’ din id-deċiżjoni, bħala l-postijiet “li jħaddnu xogħlijiet fil-bini tal-Kummissjoni jew f’kull post ieħor ġewwa dan il-bini, fejn il-persunal għandu aċċess fil-kuntest tax-xogħol tiegħu” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Hija tinkludi d-dispożizzjonijiet ta’ natura ġenerali, ispirati mid-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE, tat-12 ta’ Ġunju 1989, dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 349).

15 Fil-mori tal-kawża, wara l-adozzjoni ta’ miżuri istruttorji (ara l-punti 46 sa 48 ta’ din is-sentenza), il-Qorti Ġenerali rnexxielha tistabbilixxi li, għas-sena 2006, il-Kummissjoni kienet adottat ċerti miżuri ta’ sigurtà applikabbli għar-residenzi mqiegħda għad-dispożizzjoni tal-persunal tad-delegazzjonijiet tal-Kummissjoni fil-pajjiżi terzi. Dawn il-miżuri jinsabu f’dokument ikklassifikat bħala “Restreint UE”, li l-portata ġuridika tiegħu u l-użu tiegħu quddiem qorti għandhom jagħtu lok għal eżami ulterjuri.

Il-fatti li wasslu għall-kawża

16 Alessandro Missir Mamachi di Lusignano li daħal fis-servizz mal-Kummissjoni bħala uffiċjal fl-1 ta’ Novembru 1993, iżżewweġ lil Ariane Lagasse de Locht fl-1995. Il-koppja kellha erba’ wlied imwielda bejn l-1996 u l-2002.

17 Promoss għall-grad A 7 fl-1996 u għall-grad A 6 fl-2002, Alessandro Missir Mamachi di Lusignano pparteċipa b’mod partikolari, mill-2001 sal-2005, fin-negozjati ta’ adeżjoni bejn l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika tat-Turkija, fi ħdan l-unità “Turkija” tad-direttorat ġenerali (DĠ) “Tkabbir”.

18 Mit-28 ta’ Awwissu 2006, Alessandro Missir Mamachi di Lusignano ġie assenjat mad-delegazzjoni tal-Kummissjoni f’Rabat, bħala kunsillier politiku u diplomatiku. Qabel it-trasferiment tiegħu, huwa kien indika li martu u wliedu kienu ser jakkumpanjawh fil-post li fih ġie assenjat. Meta ġie mistieden sabiex jipparteċipa f’sessjonijiet ta’ informazzjoni organizzati għall-uffiċjali assenjati ma’ delegazzjonijiet f’pajjiżi terzi u li kienu jikkonċernaw b’mod partikolari problemi ta’ sigurtà fil-varji postijiet ta’ assenjazzjoni, huwa ma ħax sehem. Il-partijiet ma pprovdewx elementi suffiċjenti lill-Qorti Ġenerali sabiex hija tkun tista’ tiddetermina liema kienu r-raġunijiet għal dan in-nuqqas, b’mod partikolari jekk dan kienx dovut għal impediment ta’ natura professjonali.

19 Bejn it-28 u l-31 ta’ Awwissu 2006, il-familja Missir Mamachi di Lusignano irrisjediet f’lukanda u, mill-1 ta’ Settembru, provviżorjament, f’dar bl-għamara mikrija mid-delegazzjoni tal-Kummissjoni, u li kienet tinsab f’rue Lailak, n° G 2, Secteur 16, fiż-żona residenzjali ta’ Hay Riad f’Rabat. Il-kuntratt ta’ kiri bejn il-proprjetarju ta’ din id-dar u l-Kummissjoni kien ġie konkluż fit-8 ta’ Awwissu 2006 għal terminu inizjali ta’ tliet xhur b’effett mill-15 ta’ Awwissu 2006, qabel il-wasla f’Rabat tal-familja Missir Mamachi di Lusignano.

20 Fil-lejl ta’ bejn is-17 u t-18 ta’ Settembru 2006, lejn in-nofssiegħa, ħalliel daħal fid-dar billi għadda minn bejn il-vireg tat-tieqa tas-sular t’isfel man-naħa ta’ waħda mill-faċċati tal-ġenb tad-dar. Meta qam f’salt bil-preżenza tal-ħalliel fil-kamra tas-sodda tal-konjuġi li kienet tinsab fl-ewwel sular, Alessandro Missir Mamachi di Lusignano ssorprenda lill-intruż li kien qiegħed iqalleb fil-kamra. Għalhekk il-ħalliel ta bosta daqqiet ta’ sikkina lill-uffiċjal u ħallieh mal-art. Mart A. Missir Mamachi di Lusignano, li wkoll kienet qamet, qalgħet daqqa ta’ sikkina fuq dahrha u jidher li mietet malajr minħabba l-feriti li kellha. Wara li rabat u sadd ħalq ir-raġel tal-familja, l-intruż ħa doċċa imbagħad ra li l-uffiċjal, gravement ferit, jikkomunikalu l-kodiċi tal-karta ta’ kreditu tiegħu. L-uffiċjal finalment miet minħabba l-feriti li kellu. Il-qattiel ma qatilx lill-ulied. Huwa telaq mill-post għall-ħabta tal-erbgħa ta’ filgħodu, fejn ħa diversi oġġetti fosthom televiżjoni, u telaq bil-karozza tal-familja Missir Mamachi di Lusignano.

21 Fid-19 ta’ Settembru 2006, il-pulizija Marokkina arrestat lill-persuna bl-isem Karim Zimach. Waqt is-smigħ preliminari tiegħu, dan tal-aħħar irrikonoxxa li kien l-awtur tal-qtil doppju tal-konjuġi Missir Mamachi di Lusignano imwettaq matul il-lejl ta’ bejn is-17 u t-18 ta’ Settembru. Karim Zimach ġie ddikjarat ħati ta’ dawn il-fatti u ġie kkundannat għall-piena kapitali, permezz ta’ digriet tal-20 ta’ Frar 2007, tal-Awla kriminali tal-ewwel grad tal-Qorti tal-Appell ta’ Rabat, ikkonfermat fl-appell permezz ta’ digriet tat-18 ta’ Ġunju 2007 tal-Awla tal-appell kriminali tal-istess qorti. Għandu jiġi nnotat li, sa mill-1993, data tal-aħħar eżekuzzjoni ta’ kundannat għall-mewt fil-Marokk, l-awtoritajiet ta’ dan l-Istat ma baqgħux jeżegwixxu tali kundanna.

22 Il-Kummissjoni kkostitwixxiet lilha nnifisha parti ċivili quddiem il-ġustizzja kriminali Marokkina. Permezz tad-digriet tagħha msemmi iktar ’il fuq, l-Awla kriminali tal-ewwel grad tal-Qorti tal-Appell ta’ Rabat iddikjarat ammissibbli l-azzjoni ċivili tal-Kummissjoni u kkundannat lil Karim Zimach iħallas MAD 1 simbolika lill-Unjoni Ewropea.

23 Wara l-mewt traġika tal-ġenituri tagħhom, l-erbat itfal tal-familja Missir Mamachi di Lusignano tqiegħdu taħt it-tutela tan-nanniet tagħhom, fosthom ir-rikorrent, permezz ta’ digriet tal-24 ta’ Novembru 2006 tal-juge de paix ta’ Kraainem (il-Belġju).

24 Mill-1 ta’ Ottubru sal-31 ta’ Diċembru 2006, il-Kummissjoni pproċediet sabiex twettaq il-ħlas previst fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 70 tar-Regolamenti tal-Persunal.

25 Il-Kummissjoni ħallset ukoll lill-ulied u lill-werrieta tal-uffiċjal deċedut is-somma ta’ EUR 414 308.90, bħala benefiċċji pagabbli fil-każ ta’ mewt, skont l-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal, kif ukoll is-somma ta’ EUR 76 628.40, minħabba l-mewt tal-konjuġi, skont l-Artikolu 25 tal-Anness X tar-Regolamenti tal-Persunal.

26 Barra minn hekk, il-Kummissjoni rrikonoxxiet fil-konfront tal-erbat ulied, sa mill-1 ta’ Jannar 2007, id-dritt għall-pensjoni tal-orfni prevista fl-Artikolu 80 tar-Regolamenti tal-Persunal u l-benefiċċju tal-edukazzjoni previst fl-Anness VII tar-Regolamenti tal-Persunal.

27 Barra minn hekk, il-Kummissjoni tat promozzjoni post mortem għall-ewwel skala tal-grad A*11 lill-uffiċjal deċedut, b’effett retroattiv għall-1 ta’ Settembru 2005. Din il-promozzjoni ttieħdet inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tal-pensjoni tal-orfni u tal-benefiċċji pagabbli fil-każ ta’ mewt.

28 Barra minn hekk, permezz ta’ deċiżjoni tal-14 ta’ Mejju 2007, mogħtija abbażi tal-Artikolu 76 tar-Regolamenti tal-Persunal, il-Kummissjoni tat lil kull wieħed mill-ulied, sas-sena ta’ 19-il sena, għajnuna fix-xahar straordinarja għal raġunijiet soċjali, ugwali għall-ammont ta’ allowance għal wild dipendenti.

29 Fit-18 ta’ Settembru 2007, jum l-anniversarju tal-qtil doppju tal-konjuġi Missir Mamachi di Lusignano, il-Kummissjoni, fuq l-inizjattiva tad-DĠ “Tkabbir”, organizzat ċerimonja fil-bini tagħha, b’tifkira tal-mejtin. Matul din iċ-ċerimonja, ġiet inawgurata sala għal-laqgħat iddedikata f’ġieh l-uffiċjal deċedut u plakka li ġġib ismu.

30 Permezz ta’ ittra tal-25 ta’ Frar 2008 indirizzata lill-President tal-Kummissjoni, ir-rikorrent, wara li rringrazzja lill-Kummissjoni għaċ-ċerimonja tat-18 ta’ Settembru 2007, qabel kollox, wera n-nuqqas ta’ qbil tiegħu fir-rigward tal-ammonti tas-somom imħallsa lill-erba’ neputijiet tiegħu u d-diżappunt tiegħu għall-fatt li l-Kummissjoni rrifjutat li tawtorizza l-impjieg permanenti ta’ governanti jew ta’ persuna li tgħin lill-familja, li fl-opinjoni tiegħu kien indispensabbli minħabba l-età rispettiva tat-tfal u tan-nanniet tagħhom. Sussegwentement, ir-rikorrent staqsa jekk il-Kummissjoni kinitx diġà bdiet negozjati mal-Marokk sabiex dan il-pajjiż iħallas kumpens adegwat, li jmur lil hinn mill-MAD 1 mogħti simbolikament lill-Unjoni Ewropea mill-qorti Marokkina. Fl-aħħar nett, ir-rikorrent ġibed l-attenzjoni tal-President tal-Kummissjoni fuq it-tweġiba mogħtija fis-6 ta’ Awwissu 2007 minn Benita Ferrero-Waldner, Kummissarju inkarigat mir-relazzjonijiet esterni, għal mistoqsija bil-miktub ta’ Paul-Marie Coûteaux, Membru tal-Parlament Ewropew (mistoqsija bil-miktub tal-25 ta’ Ġunju 2007, P-3367/07, ĠU C 45 tas-16 ta’ Frar 2008, p. 179), dwar “il-qtil ta’ uffiċjal tad-Direttorat Ġenerali għar-Relazzjonijiet Esterni fil-Marokk” (iktar ’il quddiem it-“tweġiba bil-miktub tas-6 ta’ Awwissu 2007”). Skont ir-rikorrent, il-miżuri ta’ sigurtà adegwati, normalment previsti mill-Kummissjoni u mfakkra fit-tweġiba tal-Kummissarju inkarigat mir-relazzjonijiet esterni, ma ttieħdux qabel ma sar il-qtil doppju. B’hekk il-Kummissjoni kienet ħatja ta’ negliġenzi serji, li jiġġustifikaw il-ħlas lit-tfal minuri ta’ kumpens ekwivalenti mill-inqas għat-total tas-salarju li l-uffiċjal maqtul kien jirċievi sad-data preżunta tal-irtirar tiegħu, fl-2032, jiġifieri 26 sena ta’ salarju.

31 Permezz ta’ ittra tal- ta’ Ġunju 2008, Siim Kallas, Viċi-President tal-Kummissjoni, inkarigat mill-persunal, wieġeb lir-rikorrent. F’din l-ittra, S. Kallas enfasizza li ebda aġir negliġenti jew li jikkostitwixxi delitt min-naħa tal-awtoritajiet Marokkini ma setgħet tiġi kkonstatata u li l-kundizzjonijiet għall-bidu ta’ negozjati diplomatiċi mal-Marokk għall-kisba ta’ kumpens ma kinux sodisfatti. Huwa indika li l-miżuri ta’ protezzjoni tal-persunal meħuda mill-Kummissjoni kienu konformi mal-kundizzjonijiet ta’ sigurtà li jirrigwardaw id-delegazzjoni ta’ Rabat u li t-talba għal kumpens ippreżentata f’dan is-sens fl-ittra tal-25 ta’ Frar 2008 mir-rikorrent ma setgħetx tintlaqa’. Huwa speċifika li l-ħlasijiet li diġà saru mill-Kummissjoni (EUR 490 937.30 għall-benefiċċji fil-każ ta’ mewt u l-assigurazzjoni tal-inċident, EUR 4 376.82 fix-xahar għall-pensjonijiet tal-orfni u l-benefiċċji tal-edukazzjoni, EUR 2 287.19 fix-xahar — inkluża l-eżenzjoni mit-taxxa — għall-allowances għal wild dipendenti, u EUR 1 332.76 fix-xahar għall-għajnuna straordinarja jiġifieri allowance għal kull wild dipendenti li hija supplimentari għal kull wild) kienu ġew korrettament ikkalkolati.

32 Madankollu, f’din l-istess ittra tal-11 ta’ Ġunju 2008, il-Kummissarju informa lir-rikorrent li l-Kummissjoni, li ħadet inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi partikolarment traġiċi ta’ dan il-każ, kienet iddeċidiet li tadotta miżura supplimentari u li żżid, b’mod eċċezzjonali, l-ammonti mħallsa skont l-Artikolu 76 tar-Regolamenti tal-Persunal. Permezz ta’ deċiżjoni tal-4 ta’ Lulju 2008, kull wieħed mit-tfal iż-żgħar ingħata f’dan is-sens, mill-1 ta’ Awwissu 2008 u sal-età ta’ 19-il sena, somma kull xahar li tikkorrispondi għal żewġ allowances għal wild dipendenti. Fid-dawl ta’ din id-deċiżjoni, il-ħlas ta’ kull xahar tal-Kummissjoni lill-ulied tal-uffiċjal deċedut kien stabbilit għal somma ogħla minn EUR 9 800 (EUR 9 862 fi Frar 2009).

33 Permezz ta’ ittra tal-10 ta’ Settembru 2008, ir-rikorrent ippreżenta lment kontra l-ittra tal-11 ta’ Ġunju 2008 abbażi tal-Artikolu 90(2) tar-Regolamenti tal-Persunal. F’dan l-ilment, huwa sostna li r-responsabbiltà tal-Kummissjoni kienet responsabbli għal delitt, minħabba nuqqasijiet fl-obbligu tagħha li tipproteġi l-persunal tagħha. Huwa sostna wkoll li r-responsabbiltà tal-Kummissjoni kienet responsabbli anki mingħajr delitt, minħabba d-dannu kkawżat b’att illegali. Fl-aħħar nett, sussidjarjament, huwa invoka l-Artikolu 24 tar-Regolamenti tal-Persunal, li skonthom il-Komunitajiet għandhom l-obbligu li jħallsu in solidum id-dannu kkawżat minn terz lill-membri tal-persunal tagħhom.

34 Permezz ta’ deċiżjoni tat-3 ta’ Frar 2009, l-Awtorità tal-Ħatra ċaħdet dan l-ilment.

It-talbiet tal-partijiet u l-proċedura

35 Ir-rikorrent jitlob lit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jogħġbu:

– jannulla d-deċiżjoni tal-Awtorità tal-Ħatra tat-3 ta’ Frar 2009;

– jikkundanna lill-Kummissjoni jħallas, lill-aventi kawża ta’ Alessandro Missir Mamachi di Lusignano:

– l-ammont ta’ EUR 2 552 837.96, li jikkorrispondi għal 26 sena ta’ remunerazzjoni tal-uffiċjal maqtul, li għandu jevalwa mill-ġdid skont il-perspettivi tal-karriera tiegħu, bħala kumpens għad-dannu patrimonjali mġarrab;

– l-ammont ta’ EUR 250 000, bħala kumpens għad-dannu mhux patrimonjali mġarrab mill-vittma qabel mewtha;

– l-ammont ta’ EUR 1 276 512, bħala kumpens għad-dannu mhux patrimonjali li l-ulied ġarrbu talli kienu xhieda tal-qtil traġiku;

– jikkundanna lill-Kummissjoni tħallas l-ammont ta’ EUR 212 752, bħala kumpens għad-dannu mhux patrimonjali subit mir-rikorrent bħala missier il-vittma;

– jikkundanna lill-Kummissjoni tħallas l-“interessi kompensatorji u l-interessi moratorji dovuti tul iż-żmien”;

– jikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

36 Il-Kummissjoni titlob lit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jogħġbu:

– jiċħad ir-rikors;

– jikkundanna lir-rikorrent għall-ispejjeż.

37 Ir-rikorrent speċifika l-portata tat-talbiet tiegħu għal kumpens fis-seduta tal-15 ta’ Diċembru 2009, billi pproduċa żewġ tabelli. Il-Kummissjoni ma kkontestatx l-inklużjoni ta’ dawn l-atti fil-proċess. L-ewwel tabella tesponi b’mod sommarju t-talbiet ta’ kumpens tar-rikorrent. Minn din it-tabella tirriżulta evalwazzjoni mill-ġdid tal-ammont tad-dannu materjali allegat. Dan l-ammont, stmat provviżorjament fir-rikors għal EUR 2 552 837.96, ġie miżjud għall-ammont globali ta’ EUR 3 975 329, fid-dawl tal-figuri prodotti mill-Kummissjoni fir-risposta tagħha u billi jittieħdu inkunsiderazzjoni promozzjonijiet fi grad li seta’ kiseb it-tifel tar-rikorrent sa tmiem il-karriera tiegħu. Permezz tat-tieni tabella, ir-rikorrent isostni li, fost l-ammont mħallsa u li għandhom jitħallsu fil-futur mill-Kummissjoni lill-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut, huwa biss l-ammont ta’ EUR 414 308 allokat skont l-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal li jista’ jiġi analizzat bħala ammont mogħti bi ħlas għad-dannu mġarrab mill-werrieta tal-uffiċjal, filwaqt li l-ammonti l-oħra mħallsa msemmija mill-Kummissjoni jikkostitwixxu biss, skont ir-rikorrent, għotjiet ta’ natura ta’ assigurazzjoni soċjali.

38 Fir-rapport preparatorju għas-seduta, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku indika lill-partijiet li, sabiex jeżamina l-kwistjoni dwar jekk il-Kummissjoni kinitx debitament issodisfat l-obbligu li tiżgura s-sigurtà ta’ wlied ir-rikorrent u tal-familja tiegħu, għandu jsir riferiment għall-Artikolu 1e(2) tar-Regolamenti tal-Persunal, li jirreferi, fir-rigward tal-“istandards xierqa […] tas-sigurtà”, għall-kundizzjonijiet minimi applikabbli skont il-miżuri deċiżi f’dawn l-oqsma b’applikazzjoni tat-Trattati, li fosthom jirriżultaw dawk li jinsabu fid-Direttiva 89/391. It-Tribunal għas-Servizz Pubbliku stieden lill-partijiet sabiex jesponu, fis-sottomissjonijiet orali tagħhom, liema kien fl-opinjoni tagħhom l-effett ta’ dawn id-dispożizzjonijiet fuq l-analiżi tal-kundizzjonijiet tal-konstatazzjoni tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-amministrazzjoni f’din il-kawża.

39 Fl-istess rapport preparatorju għas-seduta, fost mistoqsijiet oħra, it-Tribunal għas-Servizz talab ukoll lill-Kummissjoni sabiex tispeċifika liema kien il-livell ta’ riskju kkunsidrat fl-2006 għad-dipartimenti tagħha fir-rigward tal-uffiċjali assenjati fil-Marokk u jekk kinux irriżultaw miżuri partikolari ta’ sigurtà mil-livell ta’ riskju ffissat għal dan il-pajjiż, skont id-direttivi interni għad-DĠ “Relazzjoni esterni” jew testi oħra. Fil-fatt fis-sottomissjonijiet bil-miktub tiegħu (ittra tal-25 ta’ Frar 2008, ilment tal-10 ta’ Settembru 2008 u r-rikors) ir-rikorrent sostna, b’riferiment għat-tweġiba bil-miktub tas-6 ta’ Awwissu 2007 ta’ B. Ferrero-Waldner, għal mistoqsija ta’ membru tal-Parlament, li miżuri ta’ sigurtà u ta’ protezzjoni kienu rrakkomandati u applikati fir-residenzi tal-persunal tad-delegazzjonijiet tal-Kummissjoni fil-pajjiżi terzi u li dawn il-miżuri ma kinux ġew osservati f’dan il-każ. Barra minn hekk ġew indikati, f’rapport anness mar-rikors, stabbilit fl-4 ta’ Ottubru 2006 minn żewġ persuni responsabbli mid-dipartimenti inkarigati mis-sigurtà fi ħdan id-DĠ “Relazzjonijiet esterni” u d-DĠ “Persunal u amministrazzjoni” (iktar ’il quddiem id-“DĠ Admin”), mibgħuta Rabat ftit wara l-qtil tat-tifel u ta’ ħtint ir-rikorrent: “[i]l-kundizzjonijiet ta’ sigurtà relatati mad-[d]elegazzjoni ta’ Rabat u mar-residenti huma msejħa tal-grupp [III], għal bosta xhur. Dan jimponi għaldaqstant is-sorveljanza tar-residenzi tal-persunal espatrijat”.

40 Fis-seduta tal-15 ta’ Diċembru 2009, fis-sottomissjonijiet orali tagħha, il-Kummissjoni ma weġbitx direttament għaż-żewġ mistoqsijiet magħmula lilha, imsemmija fl-ewwel sentenza tal-punt preċedenti. Hija enfasizzat li t-tweġiba bil-miktub tas-6 ta’ Awwissu 2007 ingħatat kważi sena wara l-qtil doppju, sabiex tiġi kkjarifikata t-tipoloġija tal-miżuri rrakkomandati fid-delegazzjonijiet fl-2007, u għaldaqstant ma hijiex rilevanti f’dan il-każ.

41 Bi tweġiba għal mistoqsija mit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku dwar l-eżistenza ta’ regoli interni dwar il-miżuri ta’ sigurtà applikabbli għall-uffiċjali tad-delegazzjonijiet assenjati fil-pajjiżi terzi fl-2006, il-Kummissjoni wieġbet li f’dan il-qasam ma kien jeżisti ebda test li jorbot u li l-obbligu tal-istituzzjoni li tiżgura l-protezzjoni tal-persunal tiegħu assenjat f’dawn id-delegazzjonijiet kien jirriżulta biss mill-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba, fejn f’dan il-qasam l-istituzzjoni għandha marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa. Il-Kummissjoni qieset li d-Direttiva 89/391 kienet issemmi biss il-post tax-xogħol tal-ħaddiema u li għaldaqstant hija ma setgħetx tkun rilevanti f’din il-kawża, li kienet tikkonċerna s-sigurtà tar-residenza privata tal-uffiċjal. Il-Kummissjoni speċifikat li d-deċiżjoni tas-26 ta’ April 2006 kellha bħala għan li “tittrasponi” l-imsemmija direttiva fid-dipartimenti tagħha. Barra minn hekk, bi tweġiba għal mistoqsijiet oħra, il-Kummissjoni insistiet fuq il-fatt li l-obbligu li jiġu adottati ċerti miżuri ta’ protezzjoni ma kienx jikkonċerna r-residenza privata tal-uffiċjali tad-delegazzjonijiet.

42 Barra minn hekk, mid-dibattiti waqt is-seduta rriżulta, minn naħa, li d-dipartimenti tal-Kummissjoni jistabbilixxu, skont numru ta’ kriterji, klassifika tal-pajjiżi terzi fejn huma preżenti d-delegazzjonijiet, skont il-livell ta’ riskju (dgħajjef, medju jew qawwi) li jippreżentaw l-Istati kkonċernati u, min-naħa l-oħra, li l-Marokk kien ikklassifikat taħt livell ta’ riskju meqjus li huwa “qawwi” fl-2006. Il-Kummissjoni ammettiet ukoll li miżuri partikolari ta’ sigurtà adattati għal-livell ta’ riskju meqjus li huwa “qawwi” kellhom jittieħdu u jiġu implementati fid-delegazzjonijiet ikkonċernati.

43 Parti mis-seduta tal-15 ta’ Diċembru 2009 nżammet in camera, skont it-talba tal-Kummissjoni, mingħajr ma r-rikorrent oġġezzjona għal dan. Matul din il-parti tas-seduta, il-Kummissjoni pprovdiet ċerti spjegazzjonijiet supplimentari lit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku u lir-rikorrent iżda mingħajr ma semmiet it-testi jew dokumenti, ikunu liema jkunu l-valur ġuridiku jew il-forma tagħhom (deċiżjonijiet, direttivi interni, rakkomandazzjonijiet eċċ.), dwar il-miżuri ta’ sigurtà msemmija fil-punt preċedenti. Il-Kummissjoni indikat ukoll spezzjonijiet u verifiki ta’ sigurtà li twettqu fl-ewwel sitt xhur tal-2006 f’Rabat, u li kienu saru biss għall-bini tad-delegazzjoni, bl-esklużjoni ta’ 18-il residenza “permanenti” mqiegħda għad-dispożizzjoni tal-uffiċjali tad-delegazzjoni.

44 Billi qieset li ma kinitx irċeviet biżżejjed informazzjoni bit-tweġibiet tal-Kummissjoni waqt is-seduta, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, permezz ta’ digriet tat-22 ta’ Jannar 2010, talbitha tipproduċi t-testi jew id-dokumenti, ikun liema jkun il-valur ġuridiku jew il-forma tagħhom, li jippreċiżaw liema miżuri ta’ sigurtà kienu rrakkomandati/previsti/preskritti fl-2006 għad-delegazzjoni ta’ Rabat, li jikkorrispondi għal-livell ta’ riskju li dak iż-żmien kien ikkunsidrat għall-Marokk, ir-rapporti eventwali dwar l-ispezzjonijiet u verifiki li saru f’Rabat fl-ewwel sitt xhur tal-2006 jew id-dokumenti li jispjegaw il-kontenut u r-riżultati ta’ dawn l-ispezzjonijiet u verifiki, il-kuntratt ta’ kera tar-residenza provviżorji konkluża bejn il-Kummissjoni u l-proprjetarju ta’ dan l-immobbli, kif ukoll id-deċiżjoni tas-26 ta’ April 2006.

45 Permezz ta’ ittra tat-12 ta’ Frar 2010, il-Kummissjoni pproduċiet id-dokumenti mitluba, filwaqt li ppreċiżat li dokument minnhom — nota tas-6 ta’ Ġunju 2006 indirizzata mill-kap tad-delegazzjoni fil-Marokk lid-direttur tad-direttorat “Servizz estern”, inkarigat mill-kwistjonijiet ta’ sigurtà fi ħdan id-DĠ “Relazzjonijiet esterni”, u bgħattlu f’anness ir-rapport ta’ missjoni tar-responsabbli tas-sigurtà reġjonali — kellu jkun aċċessibbli biss lill-avukati tar-rikorrent biss fil-bini tar-Reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku u mingħajr possibbiltà ta’ kopja. Fl-istess, il-Kummissjoni semmiet l-eżistenza ta’ żewġ dokumenti oħra li minħabba l-klassifikazzjoni tagħhom “Restreint UE”, hija qieset li ma tistax tipproduċihom u li barra minn hekk hija qieset li dawn ma kinux rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża, madankollu hija ddikjarat li kienet lesta tikkomunikahom biss lit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku u bil-kundizzjoni li jiġu strettament rispettati miżuri ta’ sigurtà strettament ekwivalenti għall-miżuri ta’ sigurtà ffissati bid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2001/844/KE, KEFA, Euratom, tad-29 ta’ Novembru 2001, li temenda r-regoli interni tal-proċedura (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 3, p. 353).

46 It-Tribuna għas-Servizz Pubbliku kkunsidra li wieħed minn dawn iż-żewġ dokumenti kklassifikati “Restreint UE”, ippreżentat mill-kummissjoni bħala r-“rendikont dwar il-miżuri ta’ sigurtà li jikkorrispondu għall-grupp III għar-residenzi definittivi tad-dokument ‘regoli u kriterji’ tad-DĠ [‘Persunal u amministrazzjoni’ — Direttorat ‘Sigurtà’], seta’ jkollu importanza partikolari għas-soluzzjoni tal-kawża. B’hekk, permess ta’ digriet tas-17 ta’ Marzu 2010, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku talab lill-Kummissjoni sabiex tippreżenta dan id-dokument. F’dan id-digriet, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku speċifika l-miżuri ta’ sigurtà li għalihom huwa suġġett l-aċċess għal dan id-dokument, billi indika b’mod partikolari li huma biss ir-Reġistratur u l-Imħallfin membri tal-formazzjoni ġudikanti li huma awtorizzati jikkonsultaw id-dokument, biss fl-uffiċċji tar-reġistru fejn huwa miżmum, u li la r-rikorrent u lanqas l-avukat tiegħu ma huma awtorizzati jikkonsultaw dan l-att.

47 Fid-digriet tiegħu tas-17 ta’ Marzu 2010, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku indika li, li kieku kellu l-intenzjoni li jibbaża s-soluzzjoni tal-kawża fuq dan id-dokument, kien ikun meħtieġ li tistaqsi fuq il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni f’dan il-każ tal-prinċipju tan-natura kontradittorja tal-proċedura u tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 44(1) tar-Regoli tal-proċedura, billi dan il-prinċipju u dawn id-dispożizzjonijiet setgħu jimplikaw li r-rikorrent kellu aċċess, mill-inqas parzjalment, għad-dokument imsemmi. F’dan ir-rigward, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku osserva li l-fatt li l-imsemmi dokument huwa kklassifikat “Restreint UE”, l-inqas livell għoli ta’ protezzjoni previst bid-Deċiżjoni 2001/844, ma jistax jikkostitwixxi, fih innifsu, raġuni assoluta ta’ rifjut ta’ komunikazzjoni ta’ dan id-dokument lir-rikorrent. Fil-fatt, fl-ewwel lok, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku kkonstata li d-dokumenti kklassifikati “Restreint UE” ma humiex fost id-dokumenti kkunsidrati li huma “dokumenti sensittivi” skont l-Artikolu 9 tar-Regolament (KE) Nru 1049/2001 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-30 ta’ Mejju 2001, dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 3, p. 331) u minn dan iddeduċa li tali dokument għaldaqstant jista’ jiġi applikat għas-sistema ta’ dritt komuni stabbilit b’dan ir-regolament, li jipprovdi l-aċċess għad-dokumenti tal-istituzzjonijiet, b’esklużjoni tal-eċċezzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament. Fit-tieni lok, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku osserva li d-Deċiżjoni 2001/844 tipprovdi li dokument b’informazzjoni kklassifikata jista’ jkun suġġett għal deċiżjoni ta’ tnaqqis fi grad jew ta’ deklassifikazzjoni mill-awtorità ta’ oriġini.

48 Permezz ta’ ittra tat-30 ta’ Marzu 2010, għall-attenzjoni tal-persunal tar-Reġistratur tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, f’envelopp issiġillat u rreġistrata, il-Kummissjoni kkomunikat dokument ta’ ħames paġni, li kien jiġbor fih siltiet ta’ dokument intitolat “Dokument fuq ir-Regoli u l-Kriterji”, edizzjoni 2006 (“N & C édition 2006/ DS3/A.W”, iktar ’il quddiem id-“dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà”), dwar il-miżuri ta’ sigurtà applikabbli b’mod partikolari għar-residenzi mqiegħda għad-dispożizzjoni tal-persunal tad-delegazzjonijiet (“staff houses”). F’din l-istess ittra, il-Kummissjoni enfasizzat li hija ppreżentat dan id-dokument “biss sabiex it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jkun f’pożizzjoni li jivverifika n-natura kunfidenzjali tiegħu fis-sens tal-Artikolu 44(2) tar-Regoli tal-Proċedura”. Hije reġgħet tenniet li d-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà ma kienx jidhrilha li huwa rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża, b’mod partikolari peress li kien jikkonċerna biss is-sitwazzjoni ta’ residenzi definittivi — u mhux provviżorji — imqiegħda għad-dispożizzjoni tal-persunal tad-delegazzjonijiet fil-pajjiżi terzi. Il-Kummissjoni sostniet ukoll li fi kwalunkwe ipoteżi, kien eskluż li dan id-dokument jiġi ddeklassifikat u li jiġi kkomunikat, anki parzjalment, lir-rikorrent, peress li t-tali żvelar jista’ jikkomprometti s-sigurtà tal-uffiċjali tad-delegazzjonijiet fil-pajjiżi terzi. Hija ssostni wkoll li r-Regolament Nru 1049/2001 ma kienx applikabbli għal din il-kawża u li, fi kwalunkwe każ, rifjut ta’ komunikazzjoni ta’ dan id-dokument lir-rikorrent u ġġustifikat b’kunsiderazzjonijiet ta’ sigurtà pubblika, skont l-Artikolu 4(1) ta’ dan ir-regolament. Madankollu l-Kummissjoni indikat li, għalkemm it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku kellu jikkunsidra li dan id-dokument kien rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża, jeħtieġ li t-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jeżamina magħha l-kundizzjonijiet neċessarji sabiex jikkonċilja l-prinċipju ta’ kontradittorju mal-protezzjoni tal-kunfidenzjalità tal-informazzjoni li jinsabu f’dan id-dokument “pereżempju billi jiġi ppreżentat sunt tad-dokument (ara d-digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Frar 1981, AM & S vs Il-Kummissjoni, 155/79) li l-avukat tal-parti rikorrenti biss għandu d-dritt jikkonsulta skont il-kundizzjonijiet previsti fil-kawża F-2/07 [Matos Martins vs Il-Kummissjoni, li tat lok għal sentenza tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-15 ta’ April 2010]”.

49 Ir-Reġistratur tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku rċieva l-ittra tal-Kummissjoni tat-30 ta’ Marzu 2010, fil-31 ta’ Marzu 2010. Il-Membri tal-formazzjoni ġudikanti kkonsultaw is-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, fl-uffiċċji tar-reġistru.

50 L-avukat tar-rikorrent ikkonsulta fir-reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku d-dokument imsemmi fl-ewwel sentenza tal-punt 45 iktar ’il fuq. L-avukat tar-rikorrent ma kellux aċċess għas-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà.

51 Permezz ta’ ittra tat-12 ta’ April 2010, ir-rikorrent ippreżenta l-osservazzjonijiet tiegħu dwar id-dokumenti ppreżentati mill-Kummissjoni bi tweġiba għad-digriet tat-22 ta’ Jannar 2010 u b’mod partikolari dwar id-dokument li seta’ jikkonsulta fir-reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku. F’din l-ittra, ir-rikorrent enfasizza li dawn id-dokumenti kienu juru l-eżistenza ta’ obbligu ta’ sigurtà min-naħa tal-Kummissjoni inkluż għar-residenzi provviżorji tal-persunal assenjat fil-Marokk u li, fost il-miżuri li l-Kummissjoni kellha l-obbligu li tadotta kien hemm b’mod partikolari servizz permanenti ta’ għassa professjonali minn kumpanniji speċjalizzata. Għassa ta’ dan it-tip ma ġietx stabbilita f’dan il-każ, meta din setgħet tkun operattiva fi ftit jiem. Tali miżura ta’ sigurtà ċertament kienet tiddiswadi lill-qattiel milli jwettaq ir-reati tiegħu u mill-inqas kienet tippermetti intervent ta’ sokkors ta’ urġenza li setgħet issalva l-ħajja ta’ iben ir-rikorrent.

52 Permezz ta’ digriet tal-20 ta’ Mejju 2010, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku ordna lill-Kummissjoni sabiex tipproduċi silta oħra tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, din id-darba dwar il-kundizzjonijiet tal-installazzjoni tal-gradilji (“installation requirements for grids”) applikabbli għar-residenzi tal-persunal fid-delegazzjonijiet tal-pajjiżi terzi li jaqgħu taħt il-grupp II jew il-grupp III (li jikkorrispondu rispettivament għal-livell ta’ riskju medju u qawwi). Fid-digriet imsemmi, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku speċifika li l-preżentata ta’ dan id-dokument u l-aċċess għalih huma suġġetti għall-istess kundizzjonijiet bħal dawk stabbiliti fid-digriet tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tas-17 ta’ Marzu 2010.

53 Permezz ta’ ittra tat-2 ta’ Ġunju 2010, il-Kummissjoni ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha dwar l-ittra tar-rikorrent tat-12 ta’ April 2010. Fl-osservazzjonijiet tagħha (fosthom il-punti 57 sa 60 ġew ikkomunikati biss lill-avukat tar-rikorrent fl-uffiċċji tar-reġistru), il-Kummissjoni enfasizzat li fir-rigward tar-residenzi privati tal-uffiċjali assenjati f’delegazzjoni, hija għandha setgħa diskrezzjonali wiesgħa u għandha biss dmir ġenerali ta’ diliġenza. Ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tagħha tista’ tirriżulta biss fil-każ ta’ ksur suffiċjentement serju ta’ regola ta’ dritt li għandha bħala għan li tagħti drittijiet lill-individwi. Id-deċiżjoni tas-26 ta’ April 2006 tapplika biss għall-postijiet tax-xogħol u għalhekk ma timponi ebda miżura ta’ sigurtà fir-residenzi tal-persunal assenjati fid-delegazzjonijiet, sew jekk dawn ir-residenzi jkunu definittivi jew provviżorji. L-uniku test li jirreferi għal miżuri ta’ sigurtà għar-residenzi definittivi huwa l-vade-mecum tad-DĠ “Relazzjonijiet esterni” anness mal-ittra tagħha tat-12 ta’ Frar 2010. Issa, dan il-vade-mecum jinkludi biss rakkomandazzjoni ġenerali ta’ protezzjoni tad-djar u/jew tar-residenzi tal-persunal għall-attenzjoni tal-kapijiet ta’ delegazzjoni, filwaqt li jħallu lill-amministrazzjoni marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa tal-kundizzjonijiet għall-implementazzjoni ta’ din ir-rakkomandazzjoni. Peress li r-residenza ta’ iben ir-rikorrent kienet biss residenza provviżorja, ebda miżura ta’ sigurtà partikolari ma kienet irrakkomandata skont regola ta’ dritt. Barra minn hekk, iben ir-rikorrent aċċetta li jidħol jgħix fir-residenza mal-familja tiegħu. Fi kwalunkwe każ, din id-dar provviżorja kienet sigura u kienet tinkludi miżuri ta’ sigurtà adegwati fir-rigward tal-livell dgħajjef ta’ kriminalità rregolata mil-liġi komuni kkonstatata għall-Marokk, b’mod partikolari servizz ta’ għassa paragunabbli għal dak previst għar-residenzi definittivi fid-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà. Anki li kieku kellu jitqies li l-Kummissjoni setgħet wettqet nuqqas, ir-rikorrent ma pprovax li d-dannu kien direttament ikkawżat minħabba n-nuqqas ta’ teħid ta’ azzjoni li bihom ġiet akkużata.

54 Permezz ta’ ittra tat-8 ta’ Ġunju 2010, il-Kummissjoni ppreżentat is-silta tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, dwar il-kundizzjonijiet ta’ installazzjoni tal-gradilji. F’din l-ittra, il-Kummissjoni enfasizzat li, bil-kontra ta’ dak li kkonstata t-Tribunal għas-Servizz Pubbliku fid-digriet tiegħu tal-20 ta’ Mejju 2010, il-kundizzjonijiet ta’ installazzjoni tal-gradilji, li huma msemmija fit-taqsima 54.3 tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, japplikaw biss fir-residenzi definittivi tal-persunal tad-delegazzjonijiet li jaqgħu taħt il-grupp III u mhux taħt dawk li jaqgħu taħt il-grupp II.

55 Il-Membri tal-formazzjoni ġudikanti kkonsultaw is-silta tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, dwar il-kundizzjonijiet ta’ installazzjoni tal-gradilji, fl-uffiċċji tar-reġistru.

56 Permezz ta’ ittra tat-2 ta’ Lulju 2010, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku indika lill-partijiet li huwa kien iqis li s-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà kienu rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża. Wara li laqa’ l-proposta magħmula mill-Kummissjoni fl-ittra tagħha tat-30 ta’ Marzu 2010, huwa informa lill-partijiet dwar l-intenzjoni tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku li jistabbilixxi sunt ta’ dawn is-siltiet u sabiex jinkludihom fil-proċess. Huwa speċifika li dan is-sunt jinkludi ċerti taqsimiet minn dan id-dokument (li jinsabu fil-paġni 37, 140 u 142, jiġifieri 3 paġni minn fost is-7 paġni kkomunikati mill-Kummissjoni lit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku). Il-partijiet ġew mistiedna jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom dwar l-ittra tat-2 ta’ Lulju 2010.

57 Permezz ta’ ittra tad-9 ta’ Lulju 2010, il-Kummissjoni ħadet konjizzjoni tal-ittra tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tat-2 ta’ Lulju 2010 u speċifikat li, minħabba raġunijiet imperattivi ta’ protezzjoni tas-sigurtà tal-uffiċjali tad-delegazzjonijiet fil-pajjiżi terzi li hija diġà kienet spjegat fl-ittri tagħha tat-30 ta’ Marzu u tat-8 ta’ Ġunju 2010, hija setgħet taċċetta biss li s-sunt tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà jirreferi għas-suġġett tat-taqsimiet inkwistjoni ta’ dan id-dokument iżda mhux li jinkludi siltiet mill-imsemmi dokument. Bi tweġiba għal mistoqsija tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, permezz ta’ ittra tat-22 ta’ Settembru 2010, il-Kummissjoni speċifikat li b’sunt kellu jinftiehem is-“suġġett” tat-taqsimiet rilevanti, billi pprovdiet eżempju ta’ sunt mixtieq għat-taqsima 54.3, li tinsab fil-paġna 140 tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà.

58 Permezz ta’ ittra tat-13 ta’ Lulju 2010, ir-rikorrent informa lit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku li kien jaqbel mal-proposta li t-Tribunal jistabbilixxi sunt tas-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà.

59 Permezz ta’ ittra tas-6 ta’ Ottubru 2010, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku kkomunika lill-Kummissjoni abbozz ta’ sunt tat-taqsimiet rilevanti tal-paġni 37, 140 u 142 tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, liema sunt ma kienx jikkonsisti minn siltiet tad-dokument iżda kien jirreferi għas-suġġett tal-imsemmija taqsimiet, bħal ma kienet issuġġeriet il-Kummissjoni.

60 Permezz ta’ ittra tas-6 ta’ Ottubru 2010, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku staqsa lir-rikorrent jekk xtaqx jibbenefika mill-possibbiltà li jibqa’ fl-anonimat. Din il-mistoqsija baqgħet mingħajr tweġiba.

61 Permezz ta’ ittra tad-19 ta’ Ottubru 2010, il-Kummissjoni esponiet l-osservazzjonijiet tagħha dwar l-abbozz ta’ sunt, billi talbet lit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tħassar, fit-titolu ta’ dan l-abbozz, ir-riferiment għall-paġna 37 tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà.

62 It-Tribunal għas-Servizz Pubbliku laqa’ din it-talba tal-Kummissjoni u stabbilixxa s-sunt definittiv tas-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà.

63 Dan is-sunt ġie kkomunikat lill-Kummissjoni. Fir-rigward tar-rikorrent, l-imsemmi sunt ġie kkomunikat biss lill-avukat tar-rikorrent, fl-uffiċċji tar-reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, fit-30 ta’ Novembru 2010.

64 Fid-dawl tal-elementi prodotti wara s-seduta tal-15 ta’ Diċembru 2009, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku qies li kien neċessarju li tinżamm seduta oħra.

65 Fir-rapport preparatorju għas-seduta, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku talab lill-partijiet sabiex jikkonċentraw is-sottomissjonijiet orali tagħhom fuq il-mistoqsijiet li ġejjin:

“1/ Mistoqsijiet proċedurali:

a) Fl-istadju tat-talba tiegħu għal kumpens ippreżentata abbażi tal-Artikolu 90(1) tar-Regolamenti tal-Persunal, ir-rikorrent ma talabx il-ħlas ta’ danni ta’ natura morali; huwa permess li jippreżenta talbiet għal kumpens f’dan is-sens quddiem it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku?

b) Id-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà jagħmel parti mill-kuntest ġuridiku tal-kawża?

ċ) Is-siltiet rilevanti ta’ dan id-dokument li, għal raġunijiet leġittimi ta’ sigurtà, jistgħu jiġu kkomunikati lir-rikorrent biss fil-forma ta’ sunt qasir, jistgħu minkejja kollox jittieħdu inkunsiderazzjoni mit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku sabiex tevalwa jekk, f’dan il-każ, il-Kummissjoni aġixxietx b’mod li jikkostitwixxi tort? It-tiftixa ta’ ekwilibriju ġust bejn il-protezzjoni tal-kunfidenzjalità ta’ dan id-dokument u d-dritt tar-rikorrent għal kontroll ġudizzjarju effettiv ma jimplikax, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, li t-Tribunal għas-Servizz Pubbliku dderoga mill-Artikolu 44(1) tar-Regoli tal-proċedura (ara, b’analoġija, il-Qorti [Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem sentenza A et vs Ir-Renju Unit, tad-19 ta’ Frar 2009, Nru 3455/05], b’mod partikolari l-punti 205 sa 208)?

2/ Mistoqsijiet fuq il-mertu:

a) Liema hija l-portata ġuridika tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà?

b) Il-Kummissjoni aġixxiet b’mod li jikkostitwixxi tort fl-implementazzjoni tal-miżuri ta’ sigurtà li kienu applikabbli għar-residenza provviżorja mqiegħda għad-dispożizzjoni ta’ iben ir-rikorrent?

ċ) Ir-rabta kawżali bejn tort eventwali tal-Kummissjoni u d-danni allegati hija diretta u ċerta?

d) Li kieku kellu jitqies li l-Kummissjoni aġixxiet b’mod li jikkostitwixxi tort ta’ natura li tagħti lok għar-responsabbiltà tagħha, il-Kummissjoni tista’ tiġi kkunsidrata bħala responsabbli għad-danni kollha mġarrba jew ta’ parti biss minnhom, minħabba t-tort eventwali tal-vittmi jew minħabba terz?

e) Il-parti tad-dannu direttament marbut mat-tort tal-Kummissjoni kienet suffiċjentement ikkumpensata mill-istituzzjoni?”

66 Qabel is-seduta, permezz ta’ ittra tas-26 ta’ Novembru 2010, il-Kummissjoni għamlet ċerti osservazzjonijiet fuq ir-rapport preparatorju għas-seduta, li kienu jirreferu għall-mistoqsija li tinsab fil-punt 1(ċ) ta’ dan ir-rapport. B’mod partikolari hija enfasizzat li, fil-fehma tagħha, l-ekwilibriju ġust bejn in-neċessità li tiġi ppreżervata l-kunfidenzjalità tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà u d-drittijiet tad-difiża tar-rikorrent kien instab bis-sunt stabbilit mit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku. Għaldaqstant it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku ma jistax, ħlief jekk jikser l-Artikolu 44(1) tar-Regoli tal-proċedura tiegħu, jibbaża l-analiżi tiegħu tal-proċess fuq is-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà li ma jinsabux f’dan is-sunt. Il-Kummissjoni qalet li madankollu kienet disponibbli, fil-każ fejn it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku kien jidhirlu li s-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà li hija kienet ikkomunikat jinkludu informazzjoni li ma tinsabx fis-sunt, sabiex tanalizza l-possibbiltà, għat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, li tikkompleta s-sunt billi tkompli tfittex l-ekwilibriju ġust bejn in-neċessità li tiġi ppreżervata l-kunfidenzjalità tad-dokument u d-drittijiet tad-difiża tar-rikorrent, u dan qabel it-tieni seduta.

67 Permezz ta’ ittra mibgħuta lill-partijiet permezz ta’ faks fit-2 ta’ Diċembru 2010, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku speċifika li ma kienx meħtieġ, f’din il-kawża, li jiġi mfittex l-ekwilibriju ġust bejn il-preżervazzjoni tal-kunfidenzjalità tad-dokument u d-drittijiet tad-difiża tar-rikorrent iżda bejn il-preżervazzjoni tal-kunfidenzjalità tad-dokument u r-rekwiżiti għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, billi r-rikorrent għandu jkun jista’ jibbenefika minn kontroll ġudizzjarju effettiv meta ċerti dokumenti utli għar-rikors tiegħu jinsabu fil-pussess tal-amministrazzjoni. It-Tribunal għas-Servizz Pubbliku stieden lill-partijiet sabiex jirreferu, fuq din il-kwistjoni, għas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Lulju 2006, Mobistar (C-438/04, punt 40) u tal-14 ta’ Frar 2008, Varec (C-450/06, b’mod partikolari l-punti 52, 53, u d-dispożittiv). It-Tribunal għas-Servizz Pubbliku talab ukoll lill-Kummissjoni tindika, qabel is-seduta, jekk hija kinitx lesta taċċetta li s-sunt isemmi liema miżuri speċifiċi ta’ sigurtà (karatteristiċi tas-servizz ta’ għassa, tas-sistema ta’ allarm, tal-buttuni anti-paniku, tal-gradilji ta’ protezzjoni tat-twieqi) huma previsti, fid-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà għar-residenzi tal-persunal tad-delegazzjonijiet fil-livell ta’ riskju li jaqa’ taħt il-grupp III. It-Tribunal għas-Servizz Pubbliku ppreċiża li huwa biss l-avukat tar-rikorrent li jkollu aċċess għal dan is-sunt ġdid.

68 Permezz ta’ ittra li waslet ir-reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku permezz ta’ faks fit-3 ta’ Diċembru 2010, il-Kummissjoni wieġbet li hija ma kinitx lesta taċċetta li s-sunt isemmi l-miżuri speċifiċi ta’ sigurtà previsti fid-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà.

69 Permezz ta’ ittra li waslet ir-reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku permezz ta’ faks fis-6 ta’ Novembru 2010, ir-rikorrent sostna li d-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà kien rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża. Wara li osserva li s-sunt li għalih kellu aċċess l-avukat tiegħu kien jikkonċerna biss is-suġġett ta’ dan id-dokument u mhux fuq il-kontenut tal-miżuri ta’ sigurtà li kienu diskussi fih, ir-rikorrent talab sabiex ikollu aċċess għas-siltiet rilevanti ta’ dan id-dokument, mill-inqas permezz tal-avukat tiegħu, f’isem id-dritt tiegħu għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva u skont il-prinċipju ta’ opportunitajiet ugwali tal-partijiet. Ir-rikorrent enfasizza li l-livell ta’ klassifikazzjoni tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, l-inqas livell għoli fil-klassifika prevista mid-Deċiżjoni 2001/844, ma deherx li seta’ jiġġustifika r-rifjut ta’ aċċess ikkontestat mill-Kummissjoni. Fil-qasam tal-liġi tal-kompetizzjoni, id-dokumenti kklassifikati “Restreint UE” huma normalment aċċessibbli għall-partijiet fil-kawża, permezz tal-adozzjoni ta’ miżuri ta’ protezzjoni neċessarji (projbizzjoni milli jsiru fotokopji, aċċess għall-avukati tal-partijiet biss). Jekk it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku qies li ma setax jikkompleta s-sunt li diġà ġie stabbilit u lanqas ma seta’ jikkomunika lir-rikorrent is-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku għandu, abbażi tal-ġurisprudenza (sentenza Varec iċċitata iktar ’il fuq) tal-Qorti tal-Ġustizzja u billi jidderoga mill-Artikolu 44(1) tar-Regoli tal-Proċedura tiegħu, jiddeċiedi l-kawża billi jieħu inkunsiderazzjoni s-siltiet rilevanti ta’ dan id-dokument fil-pussess tiegħu u ma għandux jissodisfa ruħu biss bis-sunt.

70 It-tieni seduta nżammet fit-8 ta’ Diċembru 2010. Matul is-seduta, il-Kummissjoni ddikjarat li, fl-ipoteżi fejn it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku kellu jqis li d-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà japplika għar-residenzi provviżorji, hija ma tikkontestax il-fatt li t-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jiddeċiedi l-kawża billi jieħu inkunsiderazzjoni s-siltiet rilevanti ta’ dan id-dokument, indipendentement mis-sempliċi sunt.

Id-dritt

I – Fuq is-suġġett tar-rikors

71 Għalkemm ir-rikorrent formalment jitlob l-annullament tad-deċiżjoni tal-Awtorità tal-Ħatra tat-3 ta’ Frar 2009, għandu jitfakkar li tali deċiżjoni, li permezz tagħha l-amministrazzjoni adottat pożizzjoni fuq il-pretensjonijiet ta’ natura kumpensatorja tar-rikorrent, tagħmel parti sħiħa mill-proċedura amministrattiva li tippreċedi rikors għad-danni ppreżentat quddiem it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku u għandha biss bħala effett li tippermetti lir-rikorrent jippreżenta talba għal kumpens quddiem it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku. B’hekk, it-talbiet għal annullament ippreżentati mir-rikorrent ma jistgħux jiġu evalwati b’mod awtonomu mit-talbiet għal kumpens (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Diċembru 1997, Gill vs Il-Kummissjoni, T-90/95, punt 45).

72 B’hekk, ir-rikors għandu jiġi analizzat bħala li għandu bħala għan waħdieni l-kumpens għad-danni li r-rikorrent, l-uffiċjal deċedut u l-ulied tiegħu ġarrbu minħabba l-aġir tal-Kummissjoni.

II – Fuq l-ammissibbiltà

A – L-argumenti tal-partijiet

73 Il-Kummissjoni tqajjem numru ta’ eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà.

74 Fl-ewwel lok, hija ssostni li, fit-talba tiegħu għal kumpens tal-25 ta’ Frar 2008, ippreżentata skont l-Artikolu 90(1) tar-Regolamenti tal-Persunal, ir-rikorrent illimita l-pretensjonijiet tiegħu għal kumpens ta’ dannu materjali u ma ppreżenta ebda talba għall-kumpens ta’ dannu morali. Għaldaqstant ir-rikors huwa inammissibbli inkwantu jitlob il-kumpens tad-danni morali tal-uffiċjal deċedut, ta’ uliedu u tar-rikorrent.

75 Fit-tieni lok, fir-rigward tad-dannu morali tal-uffiċjal deċedut, minn naħa, l-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal ma jsemmix lill-vittma fost l-aventi kawża. Għaldaqstant il-vittma ma tistax validament tinvoka dannu fil-kuntest ta’ azzjoni għal responsabbiltà mhux kuntrattwali bbażata fuq l-Artikolu 236 KE. B’hekk, peress li l-uffiċjal deċedut ma għandu ebda dritt taħt l-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal, ebda dritt ma jista’ jiġi trażmess lir-rikorrent, skont il-massima nemo dat quod non habet. Min-naħa l-oħra, azzjoni għal kumpens ippreżentata abbażi tal-Artikolu 236 KE tippermetti li jintalab kumpens supplimentari wieħed biss fir-rigward tal-kumpens previst fl-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal u din it-talba hija disponibbli biss lill-persuni li jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae ta’ din id-dispożizzjoni.

76 Fit-tielet lok, fir-rigward tad-dannu morali subit mir-rikorrent, dan id-dannu ma ssemmiex fl-ilment tal-10 ta’ Settembru 2008 u għaldaqstant huwa inammissibbli. Barra minn hekk, ir-rikorrent ma huwiex fost l-aventi kawża li għandhom dritt għal kumpens imsemmija fl-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal u għaldaqstant ma jistax validament jinvoka dannu fil-kuntest tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali fis-sens tal-Artikolu 236 KE.

77 Fir-raba’ lok, fir-rigward tad-dannu morali subit minn ulied l-uffiċjal deċedut, dan id-dannu ma huwiex ammissibbli insostenn ta’ rikors għal kumpens ibbażat fuq l-Artikolu 236 KE, u dan minħabba l-fatt li l-ulied tal-vittma jibbenefikaw minn dritt taħt l-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal. Barra minn hekk, ir-rikorrent ma jipprovdi ebda prova inizjali tad-dannu eżistenzjali subit.

78 Fil-ħames lok, l-argument tar-rikorrent, li jgħid li l-uffiċjal deċedut, li kieku għex, kien iħalli lil uliedu kapital ogħla sew mill-ammont imħallas mill-Kummissjoni taħt l-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal, dan ma huwa sostnut minn ebda prova hu huwa nieqes minn kull preċiżjoni. Barra minn hekk, ir-rikorrent ma stabbilixxa ebda sors ta’ dħul alternattiv (pereżempju, dħul eventwali minn assigurazzjoni fuq il-ħajja li għalih kienu intitolati l-uffiċjal deċedut u martu) li jippermetti li jiġi determinat it-telf mid-dħul effettivament imġarrab mill-aventi kawża li tagħhom huwa r-rappreżentant legali.

79 Fis-sitt lok, la t-tieni u lanqas it-tielet motiv invokati fir-rikors — rispettivament, ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni anki mingħajr responsabbiltà għal att illegali u r-responsabbiltà skont l-Artikolu 24 tar-Regolamenti tal-Persunal — ma kienu jinsabu fit-talba għal kumpens tal-25 ta’ Frar 2008. Barra minn hekk, dawn iż-żewġ motivi ma jinkludu ebda element li jippermetti li d-dannu allegat jiġi kkwantifikat u ma huwa s-suġġett ta’ ebda talba fir-rikors. Għaldaqstant dawn il-motivi għandhom jiġu ddikjarati inammissibbli.

80 Fl-aħħar nett, ir-rikorrent ma pproduċa ebda mandat ta’ tuturi oħra ta’ ulied l-uffiċjal deċedut, li għandu d-dritt li jippreżenta azzjoni f’isem u fil-persuna ta’ dawn tal-aħħar. Għaldaqstant huwa ma għandux interess ġuridiku.

B – Il-kunsiderazzjonijiet tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku

81 Fl-ewwel lok għandhom jiġu eżaminati l-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà msemmija fil-punti 74 sa 77 ta’ din is-sentenza, li kollha kemm huma jikkonċernaw it-talbiet tar-rikorrent għall-ħlas tad-danni morali.

82 F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fis-sistema ta’ rimedji previsti mill-Artikoli 90 u 91 tar-Regolamenti tal-Persunal, meta rikors huwa strettament ta’ natura kumpensatorju, fis-sens li jikkomporta ebda talba għall-annullament ta’ att partikolari, iżda jikkonċerna esklużivament il-ħlas tad-dannu allegatament ikkawżat minn serje ta’ tort jew nuqqasijiet li, fin-nuqqas ta’ kull effett ġuridiku, ma jistgħux jiġu kkwalifikati bħala atti li jikkawżaw preġudizzju, il-proċedura amministrattiva għandha imperattivament, taħt piena ta’ inammissibbiltà tar-rikors ulterjuri, tibda permezz ta’ talba mill-parti interessata li tistieden lill-Awtorità tal-Ħatra tħallas id-danni allegati u tkompli, jekk ikun il-każ, bil-preżentazzjoni ta’ lment dirett kontra d-deċiżjoni ta’ ċaħda tat-talba (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-13 ta’ Lulju 1995, Saby vs Il-Kummissjoni, T-44/93, punt 31).

83 Barra minn hekk hija ġurisprudenza stabbilita li t-talbiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Unjoni għandhom ikollhom l-istess suġġett bħal dawk esposti fl-ilment u għandhom jinkludu biss kontestazzjonijiet ibbażati fuq l-istess kawża bħal dawk invokati fl-ilment, liema kontestazzjonijiet jistgħu, fil-fażi kontenzjuża, jiġu żviluppati permezz tat-tressieq ta’ motivi u argumenti li ma jinsabux neċessarjament fl-ilment iżda li jkunu marbutin strettament miegħu (ara, pereżempju, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ April 2002, Campogrande vs Il-Kummissjoni, C-62/01 P, punt 34).

84 It-Tribunal għas-Servizz Pubbliku reċentement ikkunsidra li l-kunċett ta’ “kawża” kellu jiġi interpretat fis-sens wiesa’ (sentenza tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-1 ta’ Lulju 2010, Mandt vs Il-Parlament, F-45/07, punt 119). Għalkemm din l-orjentazzjoni tal-ġurisprudenza nbdiet mit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku fir-rigward ta’ rikors għal annullament, dan ma jeskludix li tista’ tiġi applikata fir-rigward ta’ kumpens, bil-kundizzjoni li tiġi osservata n-natura speċifika ta’ dan l-aħħar kontenzjuż. Issa, fil-qasam strettament kumpensatorju, il-kunċett ta’ “kawża” ma huwiex iddefinit b’riferiment għal “kontestazzjonijiet” fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punt preċedenti iżda għal “danni” invokati mill-uffiċjal ikkonċernat fit-talba tiegħu għal kumpens. Huma dawn id-danni li jiddeterminaw is-suġġett tal-kumpens mitlub mill-uffiċjal u, konsegwentement, is-suġġett tat-talba li fuqha għandha tiddeċiedi l-amministrazzjoni.

85 Mill-kunsiderazzjonijiet imsemmija fit-tliet punti preċedenti jirriżulta li talbiet għal kumpens ibbażati fuq diversi danni huma ammissibbli quddiem it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku biss jekk, qabel kollox, ikunu ppreċeduti b’talba indirizzata lill-amministrazzjoni bl-istess suġġett u li ssemmi l-istess danni, imbagħad b’ilment ippreżentat kontra d-deċiżjoni tal-amministrazzjoni wara li din tkun iddeċidiet, espliċitament jew impliċitament, fuq din it-talba.

86 Dan ma jipprojbixxix lill-uffiċjal ikkonċernat milli jadatta l-ammont tal-pretensjonijiet li jinsabu fit-talba tiegħu lill-amministrazzjoni, b’mod partikolari jekk id-danni tiegħu jaggravaw ulterjorment jew jekk il-portata tad-danni tiegħu ma hijiex magħrufa jew tista’ tiġi evalwata biss wara li tiġi ppreżentata din it-talba (ara, f’dan is-sens, dwar il-possibbiltà li dannu jiġi kkwantifikat fl-istadju tar-rikors, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Settembru 2004, Hectors vs Il-Parlament, C-150/03 P, punt 62), iżda bil-kundizzjoni li d-danni li għalihom huwa jitlob kumpens ikunu tniżżlu fl-imsemmija talba.

87 F’dan il-każ, għalkemm ir-rikorrent jipprova jikseb kumpens għal konsegwenzi dannużi mill-istess fatti bħal dawk imsemmija fit-talba tiegħu tal-25 ta’ Frar 2008, min-naħa l-oħra t-talbiet tiegħu għal kumpens huma bbażati fuq il-ħlas ta’ diversi danni morali li ġew ikkawżati lilu stess, lil ibnu deċedut kif ukoll lin-neputijiet tiegħu.

88 Issa, huwa paċifiku li, fit-talba għal kumpens li tinsab fl-ittra tiegħu tal-25 ta’ Frar 2008, ir-rikorrent talab biss il-ħlas ta’ danni materjali u mkien ma semma d-danni morali allegati quddiem it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku.

89 Ċertament, sussegwentement, fl-ilment tiegħu, ir-rikorrent talab mhux biss il-kumpens ta’ danni materjali iżda wkoll dak ta’ danni morali, liema fatt ippermetta lill-amministrazzjoni tieħu pożizzjoni fuq dawn id-danni fid-deċiżjoni ta’ ċaħda tal-ilment, qabel ma ġiet ippreżentata l-azzjoni. Madankollu, din il-parti tad-deċiżjoni ta’ ċaħda tal-ilment għandha tiġi analizzata bħala l-ewwel deċiżjoni mogħtija mill-amministrazzjoni fuq l-imsemmija danni. Issa, ir-rikorrent ma ppreżentax ilment, kif imissu għamel, kontra din l-aħħar deċiżjoni, u għaldaqstant ma osservax il-proċedura amministrattiva maqsuma f’żewġ partijiet li tikkundizzjona l-ammissibbiltà tat-talbiet għal kumpens ibbażati fuq dawn id-danni.

90 Fir-rigward tal-argument mislut mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tas-26 ta’ Jannar 1989, Koutchoumoff vs Il-Kummissjoni (224/87), żviluppat mir-rikorrent matul it-tieni seduta, dan ma jistax jintlaqa’. Fil-fatt, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat, f’din is-sentenza, li uffiċjal kellu d-dritt jippreżenta talbiet għal kumpens għall-ewwel darba quddiem il-Qorti, dan huwa minħabba l-fatt li l-kontestazzjoni tal-legalità tal-att li jikkawża preġudizzju lill-parti kkonċernata, esposta fl-ilment, setgħet timplika talba għal kumpens tad-dannu kkawżat minn dan l-att. Issa, din il-kawża hija ta’ natura purament kumpensatorja u ma torbotx ruħha mal-kontestazzjoni tal-legalità ta’ deċiżjoni li tikkawża preġudizzju lir-rikorrent.

91 B’hekk, it-talbiet għal kumpens tad-danni morali f’din il-kawża jistgħu biss jiġu miċħuda bħala inammissibbli, mingħajr ma jkun hemm bżonn li jiġu eżaminati eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà oħra kontra dawn it-talbiet.

92 Fit-tieni lok, fir-rigward tal-argumenti tal-Kummissjoni esposti fil-punt 78 ta’ din is-sentenza, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku qies li dawn huma marbuta mal-kwistjoni dwar jekk ir-rikorrent, minħabba s-somom diġà mħallsa mill-Kummissjoni skont l-obbligi legali tagħha, tilifx kull interess ġuridiku, liema kwistjoni għandha tiġi analizzata sussegwentement fil-kuntest tal-eżami fuq il-mertu tal-ewwel motiv.

93 Fit-tielet lok, fir-rigward tal-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà fir-rigward tat-tieni u tat-tielet motivi tar-rikors, imsemmija fil-punt 79 ta’ din is-sentenza, jeħtieġ, fid-dawl tal-elementi li t-Tribunal għas-Servizz Pubbliku għandu sabiex jiddeċiedi fuq il-mertu tal-kawża u għal raġunijiet li jikkonċernaw l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, li qabel kollox jiġi eżaminat jekk ir-responsabbiltà tal-istituzzjoni tistax tirriżulta anki mingħajr tort minħabba att illegali, jew ukoll jekk din ir-responsabbiltà tistax tkun ibbażata fuq id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 24 tar-Regolamenti tal-Persunal. Jekk it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jqis li l-pretensjonijiet kumpensatorji tar-rikorrent ibbażati fuq dawn iż-żewġ motivi ma humiex fondati u li r-rikors għandu jiġi miċħud, ma jkunx neċessarju li jiġu eżaminati dawn l-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-26 ta’ Frar 2002, Il-Kunsill vs Boehringer, C-23/00 P, punt 52; sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-22 ta’ Mejju 2008 Ott et vs Il-Kummissjoni, T-250/06 P, punti 75 u 76; sentenzi tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, tal-14 ta’ Novembru 2006, Villa et vs Il-Parlament, F-4/06, punt 21, u tal-20 ta’ Jannar 2009, Klein vs Il-Kummissjoni, F-32/08, punt 20).

94 Fir-raba’ u fl-aħħar lok, fir-rigward tal-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà bbażata fuq il-fatt li r-rikorrent ma għandux interess ġuridiku bħala rappreżentant legali tal-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut, minħabba li naqas milli jikseb il-kunsens tat-tuturi l-oħra tagħhom, għandu jiġi osservat li r-rikorrent, mitlub permezz ta’ ittra tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-15 ta’ Ġunju 2010 sabiex jippreżenta dokument li jistabbilixxi li huwa kien qiegħed jaġixxi bil-kunsens tal-ko-tuturi tiegħu, permezz ta’ ittra tas-17 ta’ Ġunju segwenti, ippreżenta l-mandat iffirmat minn dawn l-aħħar. B’hekk it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jinsab f’pożizzjoni li jikkonstata, b’applikazzjoni tal-Artikolu 36 tar-Regoli tal-proċedura, li r-rikorrent issodisfa r-rekwiżiti tal-Artikolu 35(1)(b) tal-istess regolament. Għaldaqstant din l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà għandha tiġi miċħuda.

95 Li kieku kellu jitqies li n-nuqqas ta’ preżentazzjoni ta’ tali mandat fil-mument tal-preżentata tar-rikors ma jistax jiġi rregolarizzat fil-mori tal-kawża, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jfakkar, fi kwalunkwe każ, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet il-fatt li entità li ma tiġġustifikax, fid-dawl tad-dritt nazzjonali, il-locus standi tagħha ma kienx iċaħħadha neċessarjament mill-possibbiltà li jmur quddiem il-Qorti tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, fir-rigward ta’ kumpannija ta’ korsijiet ta’ taħriġ li l-parteċipazzjoni tagħha għal sejħa għal offerti u l-validità tal-offerta tagħha kienu ġew aċċettati mill-Kummissjoni, sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-28 ta’ Ottubru 1982, Groupement des Agences de voyages vs Il-Kummissjoni, 135/81).

96 Barra minn hekk, f’dan il-każ, il-Kummissjoni, fit-tweġiba tagħha għall-ilment tar-rikorrent, imkien ma sostniet li l-interess ġuridiku tiegħu kien suġġett għal qbil mal-ko-tuturi l-oħra tal-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut, meta l-ilment kien jikkostitwixxi l-aħħar fażi proċedurali qabel ma titressaq azzjoni quddiem il-qrati.

III – Fuq il-mertu

A – Fuq l-ewwel motiv, ibbażat fuq nuqqasijiet tal-Kummissjoni għall-obbligu tagħha li tiżgura l-protezzjoni tal-uffiċjal tagħha

1. L-argumenti tal-partijiet

97 Skont ir-rikorrent, il-kundizzjoni sabiex tirriżulta r-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Kummissjoni, fir-rigward tal-illegalità tal-aġir ta’ din l-istituzzjoni hija sodisfatta. Fil-fatt, il-Kummissjoni kienet negliġenti fl-osservanza tal-obbligu ġenerali ta’ sigurtà li hija għandha bħala persuna li timpjega, liema obbligu jirriżulta direttament mid-dmir ta’ assistenza previst fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tar-Regolamenti tal-Persunal u li għandu portata speċifika fir-rigward tal-uffiċjali assenjati f’pajjiż terz u tal-familja tagħhom.

98 Il-Kummissjoni naqset mill-obbligu tagħha li tipprovdi residenza sigura lill-uffiċjal deċedut u lill-familja tiegħu, liema obbligu huwa wisq iżjed imperattiv ġaladarba skont l-Artikolu 5(1) tal-Anness X tar-Regolamenti tal-Persunal l-uffiċjal għandu jirrisjedi fir-residenza li l-istituzzjoni tqiegħed għad-dispożizzjoni tiegħu. In-negliġenza tal-Kummissjoni tintwera mill-fatt li kriminal mhux espert, li barra minn hekk kien taħt l-effett tal-alkoħol u ta’ stupefaċenti, daħal faċilment ġewwa d-dar okkupata mill-uffiċjal deċedut, mingħajr ma kisser serraturi u mingħajr ma ltaqa’ ma’ ebda ostakolu. Il-Kummissjoni ma żguratx ruħha li l-vireg tat-twieqi tal-kamra tal-pranzu kienu jikkostitwixxu ostakolu effikaċi. Issa, dawn ma kinux ta’ livell li jissodisfaw il-funzjoni tagħhom. Fir-rigward taċ-ċirkustanza li t-tieqa ta’ din il-kamra kienet mgħottija, din ma ġietx ikkonstatata u, fi kwalunkwe każ, ma tistax tintuża sabiex teżenta lill-Kummissjoni mir-responsabbiltà tagħha. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha tinżamm responsabbli għan-nuqqas ta’ għassa ta’ bil-lejl meta l-ħalliel daħal id-dar. Għandu jingħad ukoll li miżuri saħansitra rħas u effikaċi bħall-inklużjoni ta’ sistema ta’ allarm u/jew buttuna anti-paniku ma tteħdux, meta dawn kienu ġew ippreżentati bħala miżuri ta’ sigurtà “standard” mill-awtur tat-tweġiba bil-miktub tas-6 ta’ Awwissu 2007.

99 Fir-rigward tal-kunsens mogħti mill-uffiċjal deċedut meta tqegħdet għad-dispożizzjoni r-residenza pproviżorja tiegħu, dan fl-ebda każ ma jista’ jeżenta lill-Kummissjoni mill-obbligi tagħha fil-qasam tas-sigurtà. Barra minn hekk ir-rikorrent ma għażilx din ir-residenza, mikrija mill-Kummissjoni qabel il-wasla tiegħu f’Rabat.

100 Ir-rikorrent jispeċifika li huwa ma jippretendix li l-Kummissjoni kellha l-obbligu li tiggarantixxi sigurtà assoluta lill-uffiċjal deċedut u lill-familja tiegħu iżda biss li l-miżuri minimi, effettivi u raġonevoli, li setgħu jikkostitwixxu protezzjoni konkreta għas-sigurtà ta’ ibnu u tal-familja tiegħu ma ttiħdux.

101 Il-Kummissjoni tfakkar il-ġurisprudenza li tgħid li uffiċjal — jew l-aventi kawża tiegħu — li jgawdi mill-benefiċċji previsti fl-Artikolu 73 tar-Regolamenti tal-Persunal jista’ validament jippreżenta azzjoni għal responsabbiltà mhux kuntrattwali kontra l-istituzzjoni kkonċernata biss jekk dawn is-servizzi jkunu insuffiċjenti sabiex jiġu kkumpensati d-danni subiti. Din il-ġurisprudenza tista’ tiġi applikata għall-benefiċċji l-oħra pprovduti bil-liġi, mogħtija, f’din il-kawża, lill-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut. Issa, ir-rikorrent, li fuqu jistrieh l-oneru tal-prova, naqas milli juri li l-ammonti mħallsa mill-Kummissjoni f’din il-kawża ma humiex biżżejjed f’dan ir-rigward. Għaldaqstant il-Kummissjoni għandha dubji fir-rigward tal-interess ġuridiku tar-rikorrent, mill-inqas fir-rigward tad-danni morali allegati. Fir-rigward tad-dannu materjali, ir-rikorrent ma ħax inkunsiderazzjoni, fl-iffissar tal-kumpens mitlub minnu, benefiċċji taħt ir-Regolamenti tal-Persunal dovuti lill-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut, meta l-ġurisprudenza msemmija iktar ’il fuq teskludi li azzjoni supplimentari għal responsabbiltà mhux kuntrattwali tista’ twassal għal kumpens doppju tal-istess danni.

102 Il-Kummissjoni ma tikkontestax l-obbligu ġenerali tagħha bħala entità li tħaddem iżda tgħid lir-rikorrent li hija kienet adottat il-miżuri adegwati ta’ protezzjoni meħtieġa mis-sitwazzjoni, fejn b’hekk hija eskludiet il-fatt li setgħet kienet responsabbli. L-argumenti għad-difiża tal-Kummissjoni fuq dawn il-kwistjonijiet ġew esposti fil-punt 53 ta’ din is-sentenza. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tqis li l-unika persuna responsabbli għad-danni allegati mir-rikorrent huwa l-kriminal innifsu. Iben ir-rikorrent ukoll wettaq ċerti negliġenzi, li kkontribwixxew għat-twettiq tad-danni, b’mod partikolari billi ma pparteċipax, qabel it-tluq tiegħu għall-Marokk, fis-seduti ta’ informazzjoni dwar is-sigurtà organizzati mill-Kummissjoni għall-persuni mibgħuta f’delegazzjoni ta’ pajjiż terz, u billi ħalla t-tieqa tar-residenza tiegħu miftuħa matul il-lejl tal-qtil doppju.

103 Wara li ħa konjizzjoni, fl-uffiċċji tar-reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku, tas-sunt tas-siltiet tad-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà, l-avukat tar-rikorrent enfasizza li dan id-dokument kien ta’ natura obbligatorja għall-Kummissjoni u li kien jippreċiża l-kundizzjonijiet li l-istituzzjoni nnifisha kienet iffissat għall-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tagħha. Huwa sostna wkoll li filwaqt li kienet taf bir-riskji li kienu qed jgħaddu minnhom l-uffiċjali tagħha fil-Marokk, il-Kummissjoni ma kienet osservat ebda waħda mill-miżuri pprovduti minn dan id-dokument. Mingħajr dan in-nuqqas tal-Kummissjoni, il-qtil doppju ma kienx iseħħ. Barra minn hekk, li kieku l-miżuri ta’ sigurtà previsti fid-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà kienu ġew implementati, iben ir-rikorrent seta’ jitlob l-għajnuna u ma kienx imut minħabba l-feriti li kellu. Għalhekk huwa ġie mċaħħad minn possibbiltà li jissopravvivi. Ir-rabta kawżali bejn it-tort tal-Kummissjoni u d-danni hija kjarament stabbilita. Ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni ma hijiex attenwata minħabba xi tort tal-uffiċjal maqtul.

104 Il-Kummissjoni wieġbet li d-dokument tal-2006 dwar ir-regoli u l-kriterji ta’ sigurtà ma kienx applikabbli għar-residenzi provviżorji, bħal dak imqiegħed għad-dispożizzjoni ta’ iben ir-rikorrent, u li fi kwalunkwe każ, id-dokument kien jipprovdi biss rakkomandazzjonijiet u mhux miżuri ta’ natura obbligatorja. Għaldaqstant f’dan il-każ l-amministrazzjoni kellha setgħa diskrezzjonali wiesgħa, li tagħha hija ma kisritx manifestament il-limiti, billi l-miżuri ta’ protezzjoni implementati f’dan il-każ kienu suffiċjenti u raġonevoli.

2. Il-kunsiderazzjonijiet tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku

a) Fuq l-oġġezzjoni magħmula mill-Kummissjoni, ibbażata fuq il-fatt li d-danni allegati diġà ġew kollha kemm huma kkumpensati

105 Preliminarjament, għandu jiġi eżaminat jekk ir-rikorrent jissodisfax il-kundizzjoni li jiġġustifika dannu li jista’ jiġi kkumpensat, li mingħajrha l-azzjoni tiegħu għal kumpens tiġi miċħuda. Fil-fatt il-Kummissjoni ssostni li d-danni allegati mir-rikorrent ġew kollha kemm huma kkumpensati bil-benefiċċji statutorji mħallsa lill-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut. Waħda mill-kundizzjonijiet li għalihom hija suġġetta l-konstatazzjoni tar-responsabbiltà tal-Unjoni, jiġifieri l-prova tal-eżistenza ta’ dannu morali mhux ikkumpensat, għaldaqstant hija nieqsa, b’tali mod li r-rikors għandu jiġi prima facie miċħud, mingħajr ma jkun meħtieġ li jiġi analizzat jekk il-Kummissjoni wettqitx tort. Min-naħa tiegħu, ir-rikorrent isostni li l-benefiċċji statutorji, f’forma ta’ somma f’daqqa, huma totalment insuffiċjenti sabiex jiżguraw il-kumpens adegwat tad-danni materjali u morali kunsiderevoli mġarrba f’din il-kawża, mingħajr preċedent fl-istorja tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Abbażi tal-ġurisprudenza jirriżulta kumpens supplimentari fid-dawl tan-natura eċċezzjonali taċ-ċirkustanzi tal-kawża (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-8 ta’ Ottubru 1986, Leussink vs Il-Kummissjoni, 169/83 u 136/84).

106 F’dan ir-rigward, ġie deċiż li minħabba l-benefiċċji fil-forma ta’ somma f’daqqa previsti mir-Regolamenti tal-Persunal favur l-aventi kawża ta’ uffiċjal deċedut huma għandhom dritt jitolbu kumpens supplimentari lill-istituzzjoni meta din tal-aħħar tista’ tinżamm responsabbli għall-mewt tal-uffiċjal u meta l-benefiċċji statutorji ma humiex biżżejjed sabiex jiżguraw il-kumpens sħiħ tad-dannu mġarrab (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Leussink vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 13; sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-9 ta’ Settembru 1999, Lucaccioni vs Il-Kummissjoni, C-257/98 P, punti 22 u 23).

107 Hija prinċipalment il-parti li tqiegħed inkwistjoni r-responsabbiltà tal-Unjoni li għandha tipproduċi provi konklużivi dwar l-eżistenza jew il-portata tad-dannu li hija tinvoka u li tistabbilixxi r-rabta kawżali bejn dan id-dannu u l-aġir illegali tal-istituzzjonijiet (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Mejju 1976, Roquette frères vs Il-Kummissjoni, 26/74, punti 22 u 23, u tas-7 ta’ Mejju 1998, Somaco vs Il-Kummissjoni, C-401/96 P, punt 71).

108 Ċertament, l-argument tal-Kummissjoni bbażat fuq in-natura suffiċjenti tal-kumpens ipprovdut mill-benefiċċji statutorji jidher li qed jiġi ppreżentat bħala eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, fejn il-Kummissjoni tidher li qed tqis li r-rikorrent spiċċa mingħajr interess ġuridiku. B’hekk jista’ jiġi kkunsidrat, skont ġurisprudenza stabbilita, li hija l-parti konvenuta li tqajjem in-nuqqas ta’ interess ġuridiku tar-rikorrent li għandha tistabbilixxi li r-rikors jikkuntrasta ma’ tali ostakolu ta’ ammissibbiltà.

109 Madankollu, tali interpretazzjoni tal-argument tal-Kummissjoni ma tistax tiġi milqugħa. It-teżi tal-Kummissjoni fil-fatt tikkonsisti f’li tenfasizza li r-rikorrent ma jissodisfax waħda mill-kundizzjonijiet bażiċi li għalihom hija suġġetta l-konstatazzjoni tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni, jiġifieri l-prova ta’ dannu li jista’ jiġi kkumpensat. Issa, peress li huwa r-rikorrent li għandu jistabbilixxi l-eżistenza u l-portata tad-danni li għalihom huwa jitlob kumpens, huwa hu li għandu jipproduċi l-prova li d-danni li jinvoka ma ġewx kompletament ikkumpensati bil-benefiċċji statutorji (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Lucaccioni vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 16).

110 F’dan il-każ, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku jqis li r-rikorrent ipprovda biżżejjed elementi f’dan is-sens.

111 Qabel kollox, l-ipoteżi li fuqha r-rikorrent ibbaża l-istima tal-ammont mitlub bħala dannu materjali, li tikkostitwixxi evalwazzjoni, mill-inqas approssimattiva, tat-telf finanzjarju mġarrab mill-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut, jiġifieri li huwa seta’ jsegwi l-okkupazzjoni tiegħu sal-età ta’ rtirar, tidher plawżibbli u raġonevoli, anki jekk huwa minnu li l-perijodu meħud inkunsiderazzjoni huwa ta’ 26 sena. Għaldaqstant l-ammont ta’ EUR 2 552 837.96 imsemmi fir-rikors, li jikkorrispondi għall-ammont tar-remunerazzjonijiet li iben ir-rikorrent kien jirċievi li kieku baqa’ jaħdem sal-età ta’ rtirar, a priori ma huwiex eċċessiv. Barra dan, ir-rikorrent ma ppreżenta ebda talba għat-telf ta’ drittijiet għal pensjoni li t-tifel tiegħu seta’ kiseb matul l-istess perijodu, meta l-Qorti tal-Unjoni tammetti li dawn id-drittijiet jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjoni ta’ dannu materjali (ara, is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali tal-5 ta’ Ottubru 2004, Sanders et vs Il-Kummissjoni, T-45/01, punt 167, u tat-12 ta’ Lulju 2007, Sanders et vs Il-Kummissjoni, T-45/01, punti 87 sa 90).

112 Sussegwentement, għandu jiġi osservat li l-ammont hekk ikkalkolat jeċċedi l-ammont totali tal-benefiċċji taħt ir-Regolamenti tal-Persunal li kienu u ser jitħallsu mill-Kummissjoni lill-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut, anki fl-ipoteżi, ikkunsidrata mill-Kummissjoni fil-punt 54 tar-risposta, fejn l-imsemmija benefiċċji jitħallsu sa meta l-ulied orfni jilħqu l-età ta’ 26 sena (li f’din l-ipoteżi l-ammont huwa stmat għal EUR 2 478 375.47).

113 Fl-aħħar nett, is-somma ta’ EUR 2 552 837.96 proposta mir-rikorrent ġiet evalwata mill-ġdid għal ammont qrib EUR 4 miljun fit-tabella li kkomunika fl-ewwel seduta, sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari l-promozzjonijiet fi grad li, fl-opinjoni tiegħu, ibnu kien jikseb. Ċertament, dawn il-promozzjonijiet, fin-natura tagħhom, huma ipotetiċi billi l-uffiċjali ma għandhomx dritt għal tali żviluppi fil-karriera. Barra minn hekk, għandu jiġi enfasizzat li l-Kummissjoni tat lill-uffiċjal deċedut il-benefiċċju eċċezzjonali ta’ promozzjoni fi grad wara mewtu, meħuda inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tal-benefiċċji taħt ir-Regolamenti tal-Persunal imħallsa lill-aventi kawża tal-parti kkonċernata. Madankollu, jidher li huwa raġonevoli li jiġi kkunsidrat li l-ammont imsemmi iktar ’il fuq ta’ EUR 2 552 837.96 għandu jagħti lok għal diversi żidiet, marbuta mill-inqas mal-iżviluppi fi skala li seta’ kiseb l-uffiċjal deċedut skont l-anzjanità ta’ servizz tiegħu (għad-determinazzjoni iktar preċiża tal-ammont tad-danni materjali, ara l-punti 199 u 200 ta’ din is-sentenza).

114 Fid-dawl tal-elementi pprovduti mir-rikorrent, ma jistax jiġi eskluż, fl-ipoteżi fejn il-Kummissjoni tinżamm kompletament responsabbli għad-danni materjali kollha subiti, li l-benefiċċji statutorji mħallsa lill-persuni kkonċernati, kollha taħt l-età u orfni ta’ missier u ta’ omm, ma humiex biżżejjed biex jiżguraw il-kumpens sħiħ tad-danni materjali kunsiderevoli li huma ġarrbu. Bil-kontra ta’ dak li ssostni l-Kummissjoni waqt is-seduta, il-fatt li l-ammonti ta’ benefiċċji statutorji mħallsa ta’ kull xahar lill-aventi kawża tal-uffiċjal deċedut jeċċedu l-ammont tar-remunerazzjoni li l-uffiċjal irċieva f’Ġunju 2009 ma huwiex ta’ natura li jqiegħed inkwistjoni din il-konklużjoni. Fil-fatt, l-imsemmija remunerazzjoni setgħet titħallas lit-tifel tar-rikorrent, hekk kif intqal, sa meta huwa jilħaq l-età tal-pensjoni, jiġifieri fuq perijodu itwal minn dak previst għall-ħlas tal-benefiċċji taħt ir-Regolamenti tal-Persunal lill-aventi kawża tiegħu.

115 Għaldaqstant il-Kummissjoni ma għandhiex raġun issostni li l-azzjoni għal kumpens tar-rikorrent jidher li prima facie għandha tiġi miċħuda, billi r-rikorrent stabbilixxa li d-danni allegati ma kinux ġew kompletament ikkumpensati mill-benefiċċji taħt ir-Regolamenti tal-Persunal diġà rikonoxxuti lill-aventi kawża ta’ ibnu.

b) Fuq l-ilment ibbażat fuq il-fatt li l-Kummissjoni wettqet tort fl-obbligu li tiżgura s-sigurtà tal-uffiċjal deċedut u tal-familja tiegħu

Fuq il-kundizzjonijiet għall-konstatazzjoni tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Kummissjoni

116 Minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Unjoni jirriżulta li kawża bejn uffiċjal u l-istituzzjoni li minnha huwa dipendenti jew kien dipendenti, għal kumpens għal dannu, tipproċedi, meta ssib l-oriġini tagħha fir-rabta ta’ impjieg li torbot jew li kienet torbot lill-persuna kkonċernata lill-istituzzjoni, fil-kuntest tal-Artikolu 236 KE u tal-Artikoli 90 sa 91 tar-Regolamenti tal-Persunal u tinsab barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 235 KE u 288 KE (sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Ottubru 1975, Meyer-Burckhardt vs Il-Kummissjoni, 9/75, punt 7; tas-17 ta’ Frar 1977, Reinarz vs Il-Kummissjoni u Il-Kunsill, 48/76, punt 10; digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-10 ta’ Ġunju 1987, Pomar vs Il-Kummissjoni, 317/85, punt 7; sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Ottubru 1987, Schina vs Il-Kummissjoni, 401/85, punt 9; digriet tal-Qorti Ġenerali tas-26 ta’ Ġunju 2009, Marcuccio vs Il-Kummissjoni, T-114/08 P, punti 12, 13 u 24; sentenza tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-11 ta’ Mejju 2010, Nanopoulos vs Il-Kummissjoni, F-30/08, punti 130 sa 133, li hija s-suġġett ta’ appell quddiem il-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea, kawża T-308/10 P). Din il-ġurisprudenza hija applikabbli għal kawża bejn l-aventi kawża ta’ uffiċjal deċedut jew ir-rappreżentant legali tagħhom u l-istituzzjoni li minnha dan l-uffiċjal kien dipendenti, fejn tali kawża toriġina mir-rabta ta’ impjieg bejn dan tal-aħħar u l-imsemmija istituzzjoni.

117 Ir-responsabbiltà ta’ istituzzjoni, fil-kuntest tal-Artikolu 236 KE, tippreżumi li jiġu sodisfatti numru ta’ kundizzjonijiet, jiġifieri l-eżistenza ta’ tort amministrattiv jew ta’ illegalità mwettqa mill-istituzzjoni, ir-realtà ta’ dannu ċert u kwantifikabbli kif ukoll l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn it-tort u d-dannu allegat (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali tat-13 ta’ Diċembru 1990, Moritz vs Il-Kummissjoni, T-20/89, punt 19, tad-9 ta’ Frar 1994, Latham vs Il-Kummissjoni, T-82/91, punt 72, u tal-21 ta’ Frar 1995, Moat vs Il-Kummissjoni, T-506/93, punt 46). Peress li dawn il-kundizzjonijiet għandhom jiġu ssodisfati kumulattivament, il-fatt li waħda minnhom tkun nieqsa huwa biżżejjed sabiex jiġi miċħud rikors għal kumpens (sentenza Lucaccioni vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 14).

118 Fir-rigward tal-ewwel waħda minn dawn il-kundizzjonijiet, li t-Tribunal għandu jeżamina fl-ewwel lok, għandu jiġi enfasizzat li, meta effettivament tinsab inkwistjoni mhux il-legalità ta’ aġir deċiżjonali iżda, bħal f’dan il-każ, in-natura ta’ żball ta’ aġir mhux deċiżjonali, il-Qorti tal-Unjoni għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fost l-elementi rilevanti tal-każ li jkun tressaq quddiemha, is-setgħa diskrezzjonali li kellha l-amministrazzjoni fil-mument tal-fatti kontenzjużi.

119 Meta l-istituzzjoni jkollha setgħa diskrezzjonali wiesgħa, b’mod partikolari meta hija ma jkollhiex l-obbligu li tieħu azzjoni f’sens speċifiku skont il-kuntest ġuridiku applikabbli, il-kriterju deċiżiv sabiex jiġi kkunsidrat li l-ewwel kundizzjoni hija sodisfatta hija dik tal-ksur manifest u serju tal-limiti imposti fuq din is-setgħa diskrezzjonali. Meta ebda żball manifest ma jkun twettaq mill-amministrazzjoni, hija ma tista’ tiġi akkużata b’ebda illegalità u għalhekk ir-responsabbiltà tagħha hija eskluża. Pereżempju, il-ftuħ ta’ investigazzjoni li fi tmiemha l-uffiċjal ikkonċernat jiġi lliberat mill-mertu ma huwiex tali li jagħti lok għar-responsabbiltà ta’ istituzzjoni jekk id-deċiżjoni tal-ftuħ tal-investigazzjoni tkun ibbażata fuq elementi suffiċjenti u rilevanti u, għalhekk, ma tkunx manifestament żbaljata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tat-2 ta’ Mejju 2007, Giraudy vs Il-Kummissjoni, F-23/05, punti 104, 105 u 167).

120 Min-naħa l-oħra, meta l-marġni diskrezzjonali tal-amministrazzjoni titnaqqas b’mod kunsiderevoli, jew tkun saħansitra ineżistenti, is-sempliċi ksur tad-dritt tal-Unjoni jista’ jkun biżżejjed biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju tali li jagħti lok għar-responsabbiltà tal-istituzzjoni (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Lulju 2000, Bergaderm u Goupil vs Il-Kummissjoni, C-352/98 P, punt 44). B’hekk, meta l-amministrazzjoni għandha tadotta aġir speċifiku, li huwa ddettat lilha mil-liġijiet fis-seħħ, mill-osservanza tal-prinċipji ġenerali jew mir-rispett tad-drittijiet fundamentali, jew ukoll mir-regoli li hija imponiet fuqha nnifisha, sempliċi nuqqas fil-konfront ta’ tali obbligu jista’ jagħti lok għar-responsabbiltà tal-istituzzjoni kkonċernata.

121 B’hekk il-qorti tal-Unjoni setgħet tikkonstata li kienet tirriżulta responsabbli istituzzjoni li naqset mid-diliġenza meħtieġa bħala persuna li timpjega fir-rigward tal-kontroll, tal-manutenzjoni u tal-użu tal-karozza tax-xogħol li fiha jiċċirkola uffiċjal fil-mument ta’ inċident (sentenza Leussink vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punti 15 sa 17), istituzzjoni li ma tkunx avżat lil uffiċjal dwar l-eżistenza ta’ marda kkonstatata fil-fajl tiegħu, meta kellha l-obbligu li tavża lill-persuna kkonċernata kontra aġir perikoluż għal saħħtu (sentenza tal-Qorti Ġenerali, tat-18 ta’ Diċembru 1997, Gill vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punt 34), istituzzjoni li s-servizz mediku tagħha ma kienx informa lil uffiċjal dwar il-fatturi ta’ riskju li jistgħu jagħtu lok għal marda (sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-25 ta’ Settembru 1991, Nijman vs Il-Kummissjoni, T-36/89, punt 37) jew istituzzjoni li ma kinitx iddeċidiet f’terminu raġonevoli dwar talba għar-rikonoxximent tal-oriġini professjonali ta’ marda (sentenza tal-Qorti Ġenerali, tal-11 ta’ April 2006, Angeletti vs Il-Kummissjoni, T-394/03, punti 161 u 167).

122 Għalkemm il-Kummissjoni ssostni, billi tirreferi għas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-8 ta’ Lulju 2008, Franchet u Byk vs Il-Kummissjoni (T-48/05, punti 95 sa 97) u tal-10 ta’ Diċembru 2008, Nardone vs Il-Kummissjoni (T-57/99, punt 162), li l-ewwel kundizzjoni sabiex ikun hemm responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-amministrazzjoni tippreżumi fil-każijiet kollha li jiġi kkonstatat ksur suffiċjentement serju ta’ regola ta’ dritt li għandha bħala għan li tagħti drittijiet lill-individwi, hija ġurisprudenza stabbilita li tali kundizzjoni hija rilevanti għall-azzjonijiet għal kumpens ippreżentati minn individwi abbażi tal-Artikolu 288 KE iżda ma hijiex applikabbli għall-azzjonijiet għal kumpens li għandhom ħala oriġini r-rabta ta’ impjieg bejn uffiċjal u l-istituzzjoni tiegħu. B’mod partikolari, fis-sentenzi msemmija fil-punt preċedenti, il-Qorti tal-Unjoni ddeduċiet l-eżistenza ta’ tort tal-amministrazzjoni permezz tas-sempliċi konstatazzjoni li twettaq att illegali, mingħajr ma stabbilixxiet ksur “suffiċjentement serju” u mingħajr ma vverifikat jekk ir-regola miksura setgħetx tiġi analizzata bħala regola li għandha bħala għan li tagħti drittijiet lill-individwi. Il-Qorti Ġenerali sedenti f’Awla ta’ Appell ikkonfermat fid-digriet Marcuccio vs Il-Kummissjoni, iċċitat iktar ’il fuq (punti 11, 12 u 13), mogħti wara s-sentenzi Franchet u Byk vs Il-Kummissjoni u Nardone vs Il-Kummissjoni, iċċitati iktar ’il fuq, li uffiċjal, minħabba r-rabta ta’ impjieg li għandu mal-Unjoni, ma jistax jiġi ttrattat bħala individwu u l-kundizzjonijiet sabiex tiġi kkonstatata r-responsabbiltà taħt l-Artikolu 236 KE huma differenti minn dawk tal-Artikolu 288 KE. Li kieku t-teżi tal-Kummissjoni kellha tiġi milqugħa, l-azzjonijiet għal responsabbiltà ppreżentati mill-uffiċjali kontra l-amministrazzjoni bħala prinċipju jkunu suġġetti għal klassifikazzjoni bħala tort kbir jew sostanzjali, meta r-rekwiżit ta’ tort kbir jagħmel sens biss fl-oqsma fejn l-amministrazzjoni għandha setgħa diskrezzjonali wiesgħa.

123 Għandu jiġi osservat li, permezz ta’ sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2010, Il-Kummissjoni vs Petrilli (T-143/09 P, put 6), mogħtija wara t-tieni seduta ta’ din il-kawża, il-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea kjarament ċaħdet it-teżi tal-Kummissjoni u rreferiet għas-sentenza Nardone vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. B’hekk hija ddeċidiet li, bil-kontra ta’ dak li kien ġie kkunsidrat f’din is-sentenza, il-kontenzjuż fil-qasam tas-servizz pubbliku skont l-Artikolu 236 KE u l-Artikoli 90 u 91 tar-Regolamenti tal-Persunal, inkluż dak intiż għall-kumpens ta’ dannu kkawżat lil uffiċjal jew lil membru tal-persunal, jissodisfa r-regoli partikolari u speċjali b’kuntrast ma’ dawk li jirriżultaw mill-prinċipji ġenerali li jirregolaw ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni fil-kuntest tal-Artikolu 235 KE u tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 288 KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali tat-12 ta’ Ġunju 2002, Mellone vs Il-Kummissjoni, T-187/01, punt 74, u tal-14 ta’ Ottubru 2004, Polinsky vs Il-Qorti tal-Ġustizzja, T-1/02, punt 47). Fil-fatt, b’mod partikolari mir-Regolamenti tal-Persunal jirriżulta li b’differenza ta’ kull individwu ieħor, l-uffiċjal jew il-membru tal-persunal tal-Unjoni huwa marbut mal-istituzzjoni li minnha jiddependi permezz ta’ relazzjoni ġuridika ta’ impjieg li tikkomporta ekwilibriju ta’ drittijiet u ta’ obbligi reċiproċi speċifiċi, li hija riflessa bid-dmir ta’ premura tal-istituzzjoni fir-rigward tal-persuna kkonċernata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Ġunju 1994, Klinke vs Il-Qorti tal-Ġustizzja, C-298/93 P, punt 38). Dan l-ekwilibriju huwa essenzjalment intiż sabiex jippreżerva r-relazzjoni ta’ kunfidenza li għandha teżisti bejn l-istituzzjonijiet u l-uffiċjali tagħhom sabiex jiġi ggarantit liċ-ċittadini t-twettiq korrett tal-missjonijiet ta’ interess ġenerali li għandhom l-istituzzjonijiet (ara, f’dan is-sens u b’analoġija, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-6 ta’ Marzu 2001, Connolly vs Il-Kummissjoni, C-274/99 P, punti 44 sa 47). B’hekk, meta taġixxi bħala persuna li timpjega, l-Unjoni hija suġġetta għal responsabbiltà miżjuda, li timmanifesta ruħha permezz tal-obbligu li jiġu kkumpensati d-danni kkawżati lill-persunal tagħha minn kull illegalità mwettqa fil-kapaċità tagħha bħala persuna li timpjega.

124 Fi kwalunkwe każ, li kieku kellu jitqies li l-interpretazzjoni tal-ewwel kundizzjoni għall-konstatazzjoni tar-responsabbiltà sostnuta mill-Kummissjoni hija korretta, ikollu jiġi kkonstatat li r-regola eventwalment miksura f’din il-kawża, jiġifieri l-obbligu għall-Kummissjoni li tiżgura s-sigurtà tal-persunal tagħha, hija regola li għandha bħala għan li tagħti drittijiet lill-individwi, fis-sens tal-ġurisprudenza skont l-Artikolu 288 KE (ara, b’analoġija, fir-rigward tal-obbligu, li jirriżulta mid-dmir ta’ premura, li jiġi żgurat ambjent ta’ xogħol f’saħħtu, is-sentenza Nardone vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq). Il-kwistjoni dwar jekk il-ksur eventwali ta’ din ir-regola huwiex suffiċjentement serju jew le għandha tiġi eżaminata iktar ’il quddiem.

125 Minn dan jirriżulta li, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-Kummissjoni wettqitx tort jew jekk dan it-tort huwiex ta’ natura li jagħti lok għar-responsabbiltà tagħha, qabel kollox għandu jiġi eżaminat liema kienet il-marġni ta’ diskrezzjoni li kellha f’dan il-każ il-Kummissjoni sabiex tiżgura l-protezzjoni tal-uffiċjal deċedut u tal-familja tiegħu.

Fuq il-portata tal-marġni ta’ diskrezzjoni li għandha l-Kummissjoni sabiex tiżgura s-sigurtà tal-uffiċjali tagħha assenjati ma’ delegazzjoni f’pajjiż terz

126 Fir-rigward tas-sigurtà tal-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-persunal tagħha, ma jistax jiġi kkontestat il-fatt li l-Kummissjoni, bħal kull persuna pubblika jew privata li timpjega, għandha obbligu ġuridiku. Dan il-persunal jista’ fil-fatt jinvoka dritt għal kundizzjonijiet tax-xogħol li jirrispettaw is-saħħa tiegħu, is-sigurtà tiegħu u d-dinjità tiegħu, bħal ma jfakkar wara kollox l-Artikolu 31(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Għal din is-sempliċi raġuni, it-teżi li tgħid li l-Kummissjoni f’dan il-qasam għandha setgħa diskrezzjonali wiesgħa, liema riferiment jintuża fl-oqsma fejn l-amministrazzjoni tista’ liberament tiddetermina l-kundizzjonijiet ta’ azzjoni tagħha mingħajr ma jkollha tiżgura l-garanzija ta’ dritt, hija eskluża. Barra minn hekk, kemm mit-testi ġenerali applikabbli kif ukoll mill-qasam tal-ġurisprudenza li l-obbligu għall-Kummissjoni, fil-kapaċità tagħha bħala prinċipal, li tiżgura s-sigurtà tal-persunal tagħha jirriżulta b’rigorożità partikolari u li l-marġni ta’ diskrezzjoni tal-amministrazzjoni f’dan il-qasam hija, minkejja li mhux ineżistenti, ridotta.

127 Minn naħa, fir-rigward, fl-ewwel lok, tat-testi ġenerali rilevanti fil-qasam, l-Artikolu 1e(2) tar-Regolamenti tal-Persunal tipprovdi li l-uffiċjali f’impjieg għandhom jibbenefikaw minn kundizzjonijiet tax-xogħol li josservaw ir-regoli ta’ saħħa u ta’ sigurtà xierqa, mill-inqas ekwivalenti għall-preskrizzjonijiet minimi applikabbli skont il-miżuri deċiżi f’dawn l-oqsma b’applikazzjoni tat-Trattati (ara, fir-rigward ta’ dan l-artikolu, is-sentenza tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tat-30 ta’ April 2009, Aayhan et vs Il-Parlament, F-65/07, punt 116). Issa, minn numru ta’ direttivi Ewropej, b’mod partikolari mid-Direttiva 89/391 jirriżulta li l-persuna li timpjega għandha l-obbligu li tiżgura s-sigurtà u s-saħħa tal-persunal tagħha fl-aspetti kollha marbuta max-xogħol. Il-kontenut tal-obbligu li jiġi żgurat lill-ħaddiema ambjent tax-xogħol mingħajr perikolu huwa speċifikat fl-Artikoli 6 sa 12 tad-Direttiva 89/391, kif ukoll minn diversi direttivi oħra li jipprovdu l-miżuri ta’ prevenzjoni li għandhom jiġu adottati f’ċerti setturi speċifiċi. Fil-missjoni tagħha ta’ gwardjana tat-Trattati, il-Kummissjoni hija barra minn hekk marbuta ma’ interpretazzjoni stretta tal-obbligi ffissati għall-prinċipali (ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Ġunju 2007, Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit, C-127/05). Barra minn hekk, l-adozzjoni mill-Kummissjoni tad-deċiżjoni tal-26 ta’ April 2006 tikkonferma li din l-istituzzjoni siltet il-konsegwenzi imposti mill-Artikolu 1e(2) tar-Regolamenti tal-Persunal, billi ispirat ruħha għar-regoli applikabbli fl-Istati Membri skont id-Direttiva 89/391.

128 Barra minn hekk, hekk kif sostna ġustament ir-rikorrent, l-obbligu ta’ protezzjoni tal-persunal tagħha huwa, għall-Kummissjoni, prinċipju sottostanti fl-Artikolu 24 tar-Regolamenti tal-Persunal u għandu portata speċifika għall-uffiċjali f’servizz fil-pajjiżi terzi, fejn, skont l-Artikolu 5(1) tal-Anness X tar-Regolamenti tal-Persunal, għandhom l-obbligu li jirrisjedu f’residenza mqiegħda għad-dispożizzjoni tagħhom mill-istituzzjoni. L-Artikolu 5(2) tal-Anness X tar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdi f’dan ir-rigward li l-Awtorità tal-Ħatra għandha tiddetermina l-intitolament għall-għamara u tagħmir ieħor tar-residenzi, skont il-kundizzjonijiet li japplikaw f’kull post ta’ impjieg. Għaldaqstant dawn ir-residenzi huma suġġetti għal qafas leġiżlattiv speċifiku u ma jistgħux, b’mod partikolari fil-postijiet ta’ assenjazzjoni fejn jeżisti riskju partikolari għas-sigurtà tal-uffiċjali, jitqiesu ma jaqgħux taħt ir-responsabbiltà tal-amministrazzjoni. L-obbligu ta’ protezzjoni jestendi ruħu, barra minn hekk, għall-membri tal-familja tal-uffiċjal residenti miegħu fil-pajjiż terz ikkonċernat, kif inhu attestat bil-fatt li l-konjuġi għandhom ukoll jipparteċipaw f’ċerti laqgħat ta’ informazzjoni fuq il-kwistjonijiet ta’ sigurtà fil-kuntest taċ-ċikli ta’ laqgħat ta’ “pre-posting”.

129 Min-naħa l-oħra, meta hija ntalbet tirrikonoxxi li r-responsabbiltà ta’ istituzzjoni rriżultat minħabba nuqqas fl-obbligu tagħha li tiżgura s-sigurtà tal-persuna tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ma qisitx li l-amministrazzjoni f’dan ir-rigward kellha setgħa diskrezzjonali wiesgħa u lanqas li n-nuqqas ikkonstatat kellu jippreżenta natura partikolari ta’ serjetà. B’hekk istituzzjoni ġiet ikkundannata tbati l-konsegwenzi ta’ inċident li seħħ f’kamp tas-sajf li jilqa’ t-tfal tal-uffiċjali tagħha, talli naqset milli tipprovdi l-garanziji kuntrattwali adegwati u talli naqset milli tinforma l-partijiet ikkonċernati (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Ottubru 1982, Berti vs Il-Kummissjoni, 131/81, punti 23 u 24), jew sabiex tikkumpensa lil uffiċjal vittma ta’ inċident li kien qed jivvjaġġa fuq vettura tax-xogħol miżmuma ħażin, li kienet qed tinsaq minn uffiċjal ieħor tal-istituzzjoni (sentenza Leussink vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, punti 15 sa 17). Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat ukoll li dan l-obbligu ta’ sigurtà kien japplika wkoll fir-rigward ta’ persuna b’sengħa fil-kostruzzjoni, li la kienet uffiċjal u lanqas membru tal-persunal tal-istituzzjoni, li sfat vittma ta’ waqgħa minn binja tal-istituzzjoni li fuqha kienet qed taħdem (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-27 ta’ Marzu 1990, Grifoni vs Il-KEEA, C-308/87, punti 13 u 14).

130 Madankollu, tkun liema tkun il-portata, dan l-obbligu li tiġi żgurata s-sigurtà tal-persunal tagħha ma jistax ikun tali li l-istituzzjoni kkonċernata tiġi mgħobbija b’obbligu assolut ta’ riżultat. B’mod partikolari ma jistgħux jiġu esklużi limitazzjonijiet ta’ natura baġitarja, amministrattiva jew teknika li tiffaċċja l-amministrazzjoni, li xi minn daqqiet irendu diffiċli jekk mhux saħansitra impossibbli l-implementazzjoni f’terminu qasir ta’ żmien ta’ miżuri li wara kollox huma urġenti u neċessarji, minkejja l-passi meħuda mill-awtoritajiet kompetenti. Barra minn hekk, dan l-obbligu ta’ sigurtà jsir delikat meta l-uffiċjal ikkonċernat, b’differenza ta’ ħaddiem li jokkupa post fiss f’post speċifiku, jispiċċa, bħal ma kien iben ir-rikorrent, jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu f’pajjiż terz u jassumi funzjoni, paragunabbli għal funzjoni diplomatika, esposta għal riskji varji u inqas faċilment identifikabbli u li jistgħu jiġu solvuti.

131 F’dan ir-rigward, it-Tribunal għas-Servizz Pubbliku josserva li r-residenza ta’ tali uffiċjal, anki jekk titqiegħed għad-dispożizzjoni tiegħu minħabba l-funzjonijiet tiegħu u tkun suġġetta għal miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi f’ċerti delegazzjonijiet ta’ pajjiżi terzi, ma tistax tiġi kompletament ipparagunata ma’ post ta’ xogħol, fis-sens tad-Direttiva 89/391. Ir-residenzi tal-persunal tad-delegazzjonijiet tal-pajjiżi terzi barra minn hekk ma jissodisfawx id-definizzjoni tal-“postijiet tax-xogħol” u lanqas għas-“siti tal-Kummissjoni”, kif jissemmew, b’mod restrittiv, fid-Deċiżjoni tas-26 ta’ April 2006. Barra minn hekk, id-Direttiva 89/391 tipprovdi, fir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 5 tagħha li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jipprovdu l-esklużjoni jew it-tnaqqis tar-responsabbiltà tal-prinċipali għal fatt dovuti għal ċirkustanzi li ma jikkonċernawhomx, li huma anormali u imprevedibbli, jew għal avvenimenti eċċezzjonali, li l-konsegwenzi tagħhom ma setgħux jiġu evitati minkejja kull diliġenza applikata. Tali limitazzjoni ta’ responsabbiltà, prevista mid-Direttiva 89/391 għall-prinċipali fl-Istati Membri, tista’ għaldaqstant tiġi aċċettata għall-istituzzjonij