SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)

18 ta’ Jannar 2007 ( )

“Kompetizzjoni – Ftehim ta’ distribuzzjoni ta’ vetturi bil-mutur – Eżenzjoni ġenerali –Regolament (KE) Nru 1400/2002– Artikolu 3(4) u (6) – Terminazzjoni mill-fornitur – Dritt għal rikors quddiem espert jew arbitru jew li l-kwistjoni titressaq quddiem qorti nazzjonali – Klawżola espliċita ta’ terminazzjoni – Kompatibbiltà ma’ l-eżenzjoni ġenerali – Validità tal-motivi tat-terminazzjoni – Kontroll effettiv”

Fil-kawża C-421/05,

li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skond l-Artikolu 234 KE, imressqa mir-rechtbank van koophandel te Brussel (il-Belġju), permezz ta’ Deċiżjoni tat-21 ta’ Novembru 2005, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fid-29 ta’ Novembru 2005, fil-proċedura

City Motors Groep NV

vs

Citroën Belux NV,

IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),

komposta minn A. Rosas, President ta’ l-Awla, J. N. Cunha Rodrigues u A. Ó Caoimh (Relatur), Imħallfin,

Avukat Ġenerali: L. A. Geelhoed,

Reġistratur: J. Swedenborg, Amministratur,

wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas-26 ta’ Ottubru 2006,

wara li rat is-sottomissjonijiet ippreżentati:

– għal City Motors Groep NV, minn A. Tallon u Y. Lemense, advocaten,

– għal Citroën Belux NV, minn J. Verbist u B. van de Walle de Ghelcke, advocaten,

– għall-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, minn A. Bouquet u A. Whelan, bħala aġenti,

fid-dawl tad-deċiżjoni li ttieħdet, wara li semgħet lill-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,

tagħti l-preżenti

Sentenza

1 It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 3(6) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1400/2002 tal-31 ta’ Lulju 2002 dwar l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 81(3) tat-Trattat fuq kategoriji ta’ ftehim vertikali u prattiċi miftiehma fis-settur tal-vettur bil-mutur (ĠU L 203, p. 30).

2 Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn City Motors Groep NV (iktar ’il quddiem "CMG") u Citroën Belux NV (iktar ’il quddiem "Citroën") dwar il-validità tat-terminazzjoni minn din l-aħħar imsemmija tal-ftehim li kienet ikkonkludiet ma’ CMG għad-distribuzzjoni fil-Belġju ta’ vetturi bil-mutur tal-marka Citroën.

Il-kuntest ġuridiku

Il-leġiżlazzjoni Komunitarja

3 L-Artikolu 5(3) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1475/95 tat-28 ta’ Ġunju 1995, dwar l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu [81] (3) tat-Trattat lill-kategoriji ta’ ftehim ta’ distribuzzjoni u ta’ servizz ta’ bejgħ u ta’ wara l-bejgħ ta’ vetturi bil-mutur (ĠU L 145, p. 25), jipprovdi:

"Il-kundizzjonijiet ta’ l-eżenzjoni previsti fil-paragrafi 1 u 2 ma jippreġudikawx:

[…]

– id-dritt ta’ parti li teżerċità t-terminazzjoni straordinarja tal-ftehim minħabba nuqqas tal-parti l-oħra minn wieħed mill-obbligi essenzjali tagħha.

F’kull każ, il-partijiet għandhom, fil-każ ta’ nuqqas ta’ ftehim, jaċċettaw sistema ta’ soluzzjoni rapida tal-kontroversja, bħar-rikors għal espert terz jew għal arbitru, bla ħsara għad-dritt tal-partijiet li jidhru quddiem il-qorti kompetenti skond id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali applikabbli." [traduzzjoni mhux uffiċjali]."

4 Mill-1 ta’ Ottubru 2002, ir-Regolament Nru 1475/95 ġie ssostitwit mir-Regolament Nru 1400/2002.

5 Skond id-disa’ u l-ħdax-il premessa tar-Regolament Nru 1400/2002:

"(9) Sabiex timpedixxi fornitur milli jtemm ftehim minħabba li distributur jew sewwej jaqbad atteġġament pro-kompettitiv, bħala bejgħ attiv jew passiv lil konsumaturi barranin, multi-branding jew sottokuntrattar ta’ servizzi ta’ tiswija u manutenzjoni, kull avviż ta’ tmiem għandu jistabbilixxi [biċ-ċar u] bil-miktub ir-ragunijiet, li għandhom ikunu trasparenti u oġġettivi. Aktar minn hekk, sabiex tissaħħaħ l-indipendenza tad-distributuri u sewwejja mill-fornituri tagħhom, perijodi minimi ta’ avviż għandu jiġ[u] pprovdut[i] biex ma jiġġeddux l-imsemmija ftehim konklużi għal żmien limitat u għat-tmiem ta’ ftehim ta’ żmien mingħajr limitu.

[…]

(11) Sabiex tiffavorixxi resoluzzjoni mingħajr dewmien ta’ kwistjonijiet li jqumu bejn il-partijiet ta’ ftehim ta’ distribuzzjoni u liema jista’ għalhekk ifixkel kompetizzjoni effettiva, l-imsemmija ftehim għandhom biss jibbenefikaw minn eżenzjoni jekk jipprovdu għall kull parti billi jkollha d-dritt li tirrikorri għand espert indipendenti jew arbitru, u partikolarment fejn avviż huwa mogħti biex jintemm ftehem."

6 L-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1400/2002, intitolat "Ambitu", jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu, l-ewwel sub-paragrafu:

"Skond l-Artikolu 81(3) tat-Trattat u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament, huwa hawnhekk iddikjarat li d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 81(1) mhux se japplikaw għal ftehim vertikali fejn dawn jirrelataw mal-kundizzjonijiet taħt liema l-partijiet jistgħu jixtru, ibiegħu jew jerġgħu jbiegħu vetturi tal-mutur ġodda, "spare parts" għal vetturi bil-mutur jew servizzi ta’ tiswija u manteniment għal vetturi bil-mutur."

7 L-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 1400/2002, intitolat "Kundizzjonijiet Ġenerali", jgħid fil-paragrafi 4 u 6 tiegħu:

"4. L-eżenzjoni se tapplika fuq kundizzjoni li l-ftehim vertikali konkluż bejn distributur jew sewwej tipprovdi li fornitur li jixtieq jagħti avviż ta’ temm ta’ ftehim għandu jagħmel dan bil-miktub u għandu jinkludi r-raġunijiet dettaljati, oġġettivi u trasparenti għat-terminazzjoni, sabiex tipprevjeni fornitur milli jtemm ftehim vertikali ma’ distributur jew sewwej minħabba l-prattiċi miftiehma li jistgħu ma jkunux ristretti taħt dan ir-Regolament.

[…]

6. L-eżenzjoni se tapplika fuq kundizzjoni li l-ftehim vertikali jipprovdi għal kull parti d-dritt li jirreferu l-kwistjonijiet dwar l-eżekuzzjoni ta’ l-obbligazzjonijiet appaltati lill-espert indipendenti jew arbitru. L-imsemmija kwistjonijiet jistgħu jirrelataw, inter alia, lil kwalsijasi mis-segwenti:

[…]

g) il-kwistjoni jekk it-temm ta’ ftehim huwa ġġustifikat mir-raġunijiet mogħtija fl-avviż.

Id-dritt riferut fl-ewwel sentenza huwa mingħajr preġudizzju għad-dritt ta’ kull parti biex tagħmel applikazzjoni għal qorti nazzjonali."

8 L-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 1400/2002, intitolat "Restrizzjonijiet intransiġenti", jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li l-eżenzjoni ma tapplikax għall-ftehim vertikali li għandhom bħala oġġett ir-restrizzjonijiet imsemmija f’dik id-dispożizzjoni.

9 L-Artikolu 5 ta’ dan ir-Regolament, intitolat "Kundizzjonijiet speċifiċi", jipprovdi li l-eżenzjoni ma tapplikax għall-obbligi elenkati u li jinstabu fi ftehim vertikali.

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali

10 Skond l-Artikolu 1184 tal-Kodiċi ċivili Belġjan:

"Il-kundizzjoni riżoluttiva hija dejjem impliċita fil-kuntratti reċiproċi, fil-każ meta waħda mill-partijiet ma tissodisfax xi wieħed mill-obbligi tagħha.

F’dan il-każ, il-kuntratt mhux xolt ipso jure. Il-parti li fir-rigward tagħha ma ġiex sodisfatt l-obbligu, għandha l-għażla li ġġiegħel lill-parti l-oħra tosserva l-ftehim, meta dan huwa possibbli jew li titlob ix-xoljiment flimkien mad-danni u l-interessi.

Ix-xoljiment għandu jintalab bi proċedimenti legali, u l-konvenut jista’ jingħata terminu ta’ żmien skond iċ-ċirkostanzi."

11 Billi tiġi prevista klawżola speċifika ta’ terminazzjoni, il-partijiet jistgħu madankollu jiftiehmu reċiprokament li jqiegħdu lilhom infushom barra mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-imsemmi Artikolu 1184 u jipprovdu f’liema ċirkustanzi nuqqas huwa suffiċjentement gravi sabiex tiġi ġġustifikata terminazzjoni ipso jure tal-ftehim mingħajr l-intervent ta’ qorti.

Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari

12 Sa mill-1992, CMG tiddistribwixxi fil-Belġju l-vetturi tal-marka Citroën taħt ftehim ta’ konċessjoni ta’ bejgħ konkluż mas-Citroën. L-aħħar ftehim imsemmi kien jittratta l-bejgħ tal-vetturi ġodda bil-mutur u ġie konkluż fit-13 ta’ Mejju 2003 għal terminu indefinit, bis-seħħ sa mill-1 ta’ Ottubru 2003 (iktar ’il quddiem il-"ftehim ta’ konċessjoni").

13 Skond l-Artikolu XVIII tal-ftehim ta’ konċessjoni, Citroën tista’ xxolji dan immedjatament, awtomatikament u mingħajr notifika, b’mod partikolari "f’każ ta’ bejgħ mill-ġdid, bi ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli V u XIV-9°, ta’ vettura waħda jew ta’ diversi vetturi [tal-marka Citroën] ġodda jew irreġistrati għal inqas minn tliet xhur u/jew ta’ tagħmir u ta’ aċċessorji lil beijjiegħ mill-ġdid li mhuwiex membru tan-netwerk ta’ distribuzzjoni uffiċjali ta’ [Citroën], awtorizzat bħala bejjiegħ mill-ġdid u stabbilit fit-territorju taż-Żona Ekonomika Ewropea jew fl-Iżvizzera".

14 Barra minn hekk, l-Artikolu XXI tal-ftehim ta’ konċessjoni jipprovdi:

"[…] F’każ ta’ kontestazzjoni dwar l-eżekuzzjoni ta’ din il-konvenzjoni u sabiex twassal għal ftehim, kull parti tista’ tirreferi għal espert, innominat mill-president tat-Tribunal de commerce ta’ Brussell fuq it-talba tal-parti li tressaq l-ilment.

Din id-dispożizzjoni bl-ebda mod ma tippreġudika [id-] dritt ta’ kull parti milli tindirizza lit-tribunali f’każ ta’ kontestazzjoni dwar l-eżekuzzjoni tal-ftehim […]"

15 Fl-1 ta’ Ġunju 2004, Citroën temmet il-ftehim ta’ konċessjoni skond l-Artikolu XVIII tagħha minħabba l-bejgħ minn CMG ta’ vetturi lill-kumpannija Interlease NV.

16 CMG talbet lil Citroën tidher quddiem ir-rechtbank van koophandel te Brussel (Tribunal Kummerċjali ta’ Brussell) bil-għan li tikseb kumpens għal ksur illegali tal-ftehim ta’ konċessjoni. F’dan il-kuntest, hija ssostni, b’mod partikolari, li l-klawżola speċifika ta’ terminazzjoni prevista minn dan il-ftehim tmur kontra r-Regolament Nru 1400/2002.

17 Fid-deċiżjoni fuq il-proċedura sommarja, il-president ta’ l-imsemmija qorti ordna lil Citroën, taħt piena ta’ multa, li tkompli bir-relazzjonijiet tagħha ma’ CMG sakemm tittieħed deċiżjoni fuq il-mertu tal-kawża. Ir-rikors imressaq mis-Citroën kontra dan id-digriet quddiem il-hof van beroep te Brussell (Qorti ta’ l-Appell ta’ Brussell) ġie miċħud.

18 Fir-rigward tal-mertu, il-qorti tar-rinviju, filwaqt li adottat il-kunsiderazzjonijiet tal-hof van beroep te Brussel, tqis li l-Artikolu 3(6)(g), tar-Regolament Nru 1400/2002 jidher li għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kuntratt għandu jinżamm sakemm tinstab soluzzjoni għall-kawża. Konsegwentement klawżola espliċita ta’ terminazzjoni li tippermeti li jiġi miċħud l-intervent minn qabel ta’ espert, ta’ arbitru jew ta’ qorti ma tistax teżisti validament fil-preżenza ta’ wieħed mill-każijiet elenkati fl-imsemmi paragrafu 6. L-Artikolu XVIII tal-ftehim ta’ konċessjoni b’hekk mhuwiex, prima facie, konformi mar-Regolament Nru 1400/2002.

19 F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-rechtbank van koophandel te Brussel iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:

"L-Artikolu 3(6) tar-Regolament […] Nru 1400/2002 […] għandu jiġi interpretat fis-sens li jeskludi klawżola speċifika ta’ terminazzjoni li tidher f’kuntratt ta’ konċessjoni għal vetturi li huwa intiż li jibbenefika mill-eżenzjoni [previst fl-Artikolu 2(1) ta’ l-istess regolament?]"

Fuq id-domanda preliminari

20 Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 3(6) tar-Regolament Nru 1400/2002 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-eżenzjoni ġenerali prevista fl-Artikolu 2(1) ta’ dan ir-Regolament ma japplikax għall-ftehim li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din li jinkludi klawżola espliċita ta’ terminazzjoni, bħal dik fil-kawża prinċipali, li taħtha ftehim jista’ jiġi xolt mill-fornitur ipso jure u mingħajr notifika f’każ ta’ nuqqas minn naħa tad-distributur għal wieħed mill-obbligi kuntrattwali msemmija fl-imsemmija klawżola.

21 Skond CMG, klawżola espliċita ta’ terminazzjoni għandha titqies li tfixkel il-kompetizzjoni inkwantu hija tqiegħed lill-fornitur f’pożizzjoni dominanti billi tillimita d-diskrezzjoni tal-qorti nazzjonali f’każ ta’ kawża. Fil-fatt, fil-preżenza ta’ klawżola bħal din, il-qorti li jkollha l-każ quddiemha għandha tillimita ruħha li teżamina jekk il-kundizzjonijiet ta’ l-applikazzjoni tagħha humiex sodisfatti u jekk it-terminazzjoni tammontax għal abbuż ta’ dritt. Il-karattru restrittiv tal-kompetizzjoni ta’ din il-klawżola huwa kkonfermat ukoll mill-fatt li, kuntrarjament għar-Regolament Nru 1475/95, ir-Regolament Nru 1400/2002 ma għadux jipprovdi l-possibbiltà ta’ terminazzjoni straordinarja minħabba nuqqas minn wieħed mill-obbligi essenzjali tal-kuntratt.

22 F’dan ir-rigward, qabel kollox għandu jingħad li, kif ġustament issostni Citroën, la l-Artikolu 4 u lanqas l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1400/2002, li jelenkaw b’mod limitattiv ir-restrizzjonijiet intransiġenti [hardcore restrictions] u ċerti kundizzjonijiet speċifiċi li jostakolaw l-applikazzjoni ta’ l-eżenzjoni ġenerali prevista minn dan ir-Regolament, u lanqas ma ssemmi l-klawżoli espliċiti ta’ terminazzjoni.

23 Ċertament, kif issostni CMG fl-osservazzjonijiet miktuba tagħha, ir-Regolament Nru 1400/2002, b’mod differenti mill-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 1475/95, ma għadux jindika espliċitament li l-kundizzjonijiet ta’ l-eżenzjoni ġenerali "ma jippreġudikawx […] id-dritt ta’ parti li teżerċita t-terminazzjoni straordinarja tal-ftehim minħabba nuqqas tal-parti l-oħra għal wieħed mill-obbligi essenzjali tagħha".

24 Madankollu, ma jistax jiġi konkluż minn dan is-silenzju li l-klawżoli espliċiti ta’ terminazzjoni huma, mil-lum ’il quddiem, ipprojbiti inkwantu huma jammontaw għal restrizzjoni tal-kompetizzjoni skond l-Artikolu 81(1) KE. Fil-fatt, l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 1475/95 bl-ebda mod ma kien intiż li jagħti eżenzjoni ġenerali lil ċerti restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni skond l-Artikolu 81(1) KE, iżda kien jipprovdi biss sempliċi possibbiltà li ma kinitx tillimita l-libertà kuntrattwali tal-partijiet hekk kif din hija eżerċitata fil-kuntest tad-dritt nazzjonali applikabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-7 ta’ Settembru 2006, Vulcan Silkeborg, C 125/05, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 47).

25 Fid-deċiżjoni tagħha ta’ rinviju, ir-rechtbank van koophandel te Brussel madankollu tistaqsi jekk klawżola speċifika ta’ terminazzjoni, inkwantu hija tippermetti li jiġi miċħud l-intervent minn qabel ta’ espert indipendenti, ta’ arbitru jew ta’ qorti, mhux kuntrarju għall-Artikolu 3(6) tar-Regolament Nru 1400/2002. L-osservanza ta’ din id-dispożizzjoni tidher fil-fatt li teżiġi li ftehim li huwa s-suġġett ta’ terminazzjoni jibqa’ fis-seħħ sakemm tinstab soluzzjoni għall-kawża rigward il-validità ta’ l-imsemmija terminazzjoni.

26 Madankollu għandu jiġi kkostatat li l-Artikolu 3(6) tar-Regolament Nru 1400/2002 ma jipprojbixxi l-ebda klawżola kuntrattwali, iżda jillimita ruħu li jeżiġi, permezz ta’ kundizzjoni ta’ applikazzjoni ta’ l-eżenzjoni ġenerali, li l-ftehim ma’ distributur jipprovdi d-dritt kuntrattwali għal kull waħda mill-partijiet, mingħajr preġudizzju ta’ dan li jirreferi għal qorti nazzjonali, li jirrikorri għal espert independenti jew għal arbitru f’każ ta’ tilwim kuntrattwali rigward, b’mod partikolari, skond din id-dispożizzjoni, sub g), il-kwistjoni jekk it-terminazzjoni tal-kuntratt hijiex ġustifikata minħabba r-raġunijiet mogħtija fl-avviż minn qabel.

27 Konsegwentement, sabiex tiġi rrispettata l-imsemmija kundizzjoni ta’ applikazzjoni ta’ l-eżenzjoni ġenerali, huwa suffiċjenti, skond l-Artikolu 3(6) innifsu tar-Regolament Nru 1400/2002, u kif jirriżulta mill-ħdax-il premessa ta’ dan, li l-imsemmi ftehim jinkludi klawżola li tipprovdi dritt kuntrattwali bħal dan. Peress li l-elenkar tat-tilwim kuntrattwali mwettaq minn din id-dispozizzjoni mhuwiex limitattiv, dan għandu jkun il-każ sew jekk it-terminazzjoni isseħħ b’notifika minn qabel jew le. Min-naħa l-oħra, l-imsemmija dispożizzjoni ma titlobx iktar minn kwalunkwe dispożizzjoni oħra ta’ l-imsemmi Regolament, għall-applikazzjoni ta’ l-eżenzjoni ġenerali, li l-intervent ta’ l-espert indipendenti, ta’ l-arbitru jew tal-qorti iseħħ qabel l-implementazzjoni tat-terminazzjoni jew li hija tissospendi l-effetti tagħha sakemm deċiżjoni ma tkunx ġiet adottata fir-rigward tal-validità ta’ din it-terminazzjoni.

28 B’hekk jirriżulta minn dak li ntqal iktar ’il fuq li l-ebda dispożizzjoni tar-Regolament Nru 1400/2002 ma tipprojbixxi lill-partijiet għal ftehim li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament milli jipprovdu għal klawżola espliċita ta’ terminazzjoni bħal dik in kwistjoni fil-kawża prinċipali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-30 ta’ April 1998, Cabour, C 230/96, Ġabra p. I-2055, punt 37). Għaldaqstant, il-validità ta’ klawżola bħal dik imsemmija, bħala regola ġenerali, ma taqax taħt l-imsemmi Regolament, iżda biss taħt id-dritt nazzjonali.

29 Madankollu, fir-rigward tat-terminazzjoni ta’ ftehim li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1400/2002, għandu jittieħed in kunsiderazzjoni l-fatt li, skond l-Artikolu 3(4) tiegħu, l-eżenzjoni ġenerali tapplika biss bil-kundizzjoni li l-ftehim jipprovdi li fornitur li jixtieq jagħti avviż ta’ temm ta’ dan il-ftehim ikun marbut jagħmel dan bil-miktub fejn jispeċifika r-raġunijiet oġġettivi u trasparenti tad-deċiżjoni għat-terminazzjoni, u dan, skond it-termini stess ta’ din id-dispożizzjoni, sabiex jiġi pprevenut li fornitur itemm ftehim minħabba prattiċi li ma jistgħux ikunu s-suġġett ta’ restrizzjonijiet fil-kuntest ta’ dan ir-Regolament. Dan ikun il-każ, skond id-disa’ premessa ta’ dan l-aħħar imsemmi, jekk fornitur itemm ftehim minħabba li distributur jaqbad atteġġament pro-kompettitiv, li jikkonsisti b’mod partikolari fil-bejgħ attiv jew passiv lil konsumaturi barranin.

30 Minn dan jirriżulta, hekk kif isostnu CMG kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, u kif issostni Citroën infisha, li meta fornitur itemm ftehim taħt klawżola espliċita ta’ terminazzjoni, l-osservanza tal-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ l-eżenzjoni ġenerali stabbilita mir-Regolament Nru 1400/2002 teżiġi mhux biss li l-fornitur jindika bil-miktub il-motivi ta’ din it-terminazzjoni, iżda wkoll li l-espert indipendenti, l-arbitru jew il-qorti nazzjonali, li d-distributur għandu d-dritt li jirreferi l-kwistjoni quddiemu/ha skond l-Artikolu 3(6) ta’ l-imsemmi Regolament sabiex jikkontesta l-validità ta’ din it-terminazzjoni, jkunu f’pożizzjoni li jeżerċitaw kontroll effettiv tal-motivi ta’ din.

31 Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk l-eżistenza ta’ kontroll effettiv bħal dan huwiex iggarantit mid-dritt nazzjonali applikabbli meta ftehim huwa tterminat minn fornitur taħt klawżola espliċita ta’ terminazzjoni bħal din.

32 F’dan ir-rigward, fid-dawl ta’ l-oġġettiv ta’ l-Artikolu 3(4) tar-Regolament Nru 1400/2002, il-karattru effettiv ta’ kontroll bħal dan jeżiġi, almenu, li l-espert indipendenti, l-arbitru jew l-imħallef ikunu f’pożizzjoni li jivverifikaw li t-terminazzjoni mwettqa mill-fornitur mhijiex immotivata minn prattiċi tad-distributur li ma jistgħux ikunu l-oġġett ta’ restrizzjonijiet fil-kuntest ta’ l-imsemmi regolament.

33 Barra minn hekk, f’każ ta’ ksur minn fornitur tal-kundizzjoni ta’ applikazzjoni ta’ l-eżenzjoni ġenerali msemmija fl-Artikolu 3(4) tar-Regolament Nru 1400/2002, l-qorti nazzjonali għandu jkun f’pożizzjoni li jasal għall-konklużjonijiet kollha, skond id-dritt nazzjonali, kemm fir-rigward tal-validità tal-ftehim in kwistjoni fid-dawl ta’ l-Artikolu 81 KE kif ukoll fir-rigward tal-kumpens għad-dannu eventwalment ikkawżat lid-distributur meta teżisti rabta kawżali bejn l-imsemmi dannu u akkordju jew prattika pprojbita mill-Artikolu 81 KE (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi ta’ l-20 ta’ Settembru 2001, Courage u Crehan, C 453/99, Ġabra p. I 6297, punt 26, u tat-13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et, C 295/04 sa C 298/04, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punti 60, 61 u 90).

34 Fir-rigward tal-kwistjoni jekk l-intervent ta’ espert indipendenti, ta’ arbitru jew ta’ qorti nazzjonali għandux iseħħ qabel it-terminazzjoni jew jekk l-effetti ta’ din għandhomx ikunu sospiżi sakemm tingħata deċiżjoni fir-rigward tal-validità ta’ terminazzjoni bħal din, għandu jiġi mfakkar li, fin-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni Komunitarja f’dan il-qasam, peress li l-ebda dispożizzjoni tar-Regolament Nru 1400/2002 ma tinkludi, kif jirriżulta mill-punt 27 ta’ din is-sentenza, eżiġenza bħal din, hija s-sistema legali ta’ kull Stat membru li għandha tindika l-qrati kompetenti u li tistabbilixxi r-regoli proċedurali tar-rikorsi intiżi sabiex jassiguraw il-ħarsien tad-drittijiet li għandhom l-individwi bis-saħħa ta’ l-effett dirett tad-dritt Komunitarju, bil-kundizzjoni li dawn ir-regoli ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jikkonċernaw rikorsi simili ta’ natura nazzjonali (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li ma jagħmlux l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mis-sistema legali Komunitarja prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli (prinċipju ta’ effettività) (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Courage u Crehan, punt 29, kif ukoll Manfredi et, punti 62 u 71).

35 Skond il-prinċipju ta’ ekwivalenza, espert indipendenti, arbitru jew qorti nazzjonali inkarigati li jevalwaw, fid-dawl tad-dritt Komunitarju tal-kompetizzjoni, il-validità ta’ terminazzjoni li ġiet deċiża bis-saħħa ta’ klawżola espliċita ta’ terminazzjoni ma jistgħux jiġu mitluba li jintervjenu qabel din it-terminazzjoni jekk, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju u kif il-partijiet fil-kawża prinċipali essenzjalment indikaw waqt is-seduta bħala risposta għad-domandi tal-Qorti tal-Ġustizzja, intervent minn qabel bħal dan lanqas ma huwa mitlub meta l-validità ta’ tali terminazzjoni tiġi eżaminata fid-dawl ta’ dispożizzjonijiet simili tad-dritt nazzjonali. Bl-istess mod, ma jidhirx li l-kundizzjonijiet ta’ l-intervent l-imħallef għall-proċeduri sommarji fil-kuntest ta’ azzjonijiet ibbażati fuq ir-regoli Komunitarji tal-kompetizzjoni huma inqas favorevoli minn dawk applikabbli fil-kuntest ta’ azzjonijiet simili bbażati fuq id-dritt nazzjonali. Madankollu, dan il-punt għandu jiġi suġġett għal verifiki mill-qorti tar-rinviju.

36 Għal dak li jikkonċerna l-prinċipju ta’ effettività, peress li l-validità, fid-dawl tar-Regolament Nru 1400/2002, tal-motivi ta’ terminazzjoni deċiża bis-saħħa ta’ klawżola espliċita ta’ terminazzjoni għandha tiġi suġġetta għal kontroll li jissodisfa l-kundizzjonijiet imsemmija fil-punti 29 sa 33 ta’ din is-sentenza, il-fatt li klawżola bħal din għandha bħala effett li teskludi l-intervent minn qabel ta’ espert indipendenti, ta’ arbitru jew ta’ qorti nazzjonali u l-fatt li l-effetti ta’ l-imsemmija terminazzjoni mhumiex sospiżi sakemm tingħata deċiżjoni rigward il-validità ta’ din it-terminazzjoni ma jistgħux jitqiesu li jrendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-imsemmija Regolament.

37 Konsegwentement, ir-risposta għad-domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(6) tar-Regolament Nru 1400/2002 għandu jiġi interpretat fis-sens li s-sempliċi fatt li ftehim li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament jinkludi klawżola espliċita ta’ terminazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, li bis-saħħa tagħha tali ftehim jista’ jiġi xolt awtomatikament u mingħajr notifika mill-fornitur f’każ ta’ nuqqas tad-distributur ta’ wieħed mill-obbligi kuntrattwali msemmija fl-imsemmija klawżola, m’għandux bħala effett li jrendi l-eżenzjoni ġenerali prevista fl-Artikolu 2(1) ta’ l-imsemmi Regolament inapplikabbli għal dan il-ftehim.

Fuq l-ispejjeż

38 Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ l-osservazzjonijiet lill-Qorti, barra dawk ta’ l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:

L-Artikolu 3(6) tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1400/2002 tal-31 ta’ Lulju 2002, dwar l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 81(3) tat-Trattat fuq kategoriji ta’ ftehim vertikali u prattiċi miftiehma fis-settur tal-vettur bil-mutur, għandu jkun interpretat fis-sens li s-sempliċi fatt li ftehim li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament jinkludi klawżola espliċita ta’ terminazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, li bis-saħħa tagħha tali ftehim jista’ jiġi xolt awtomatikament u mingħajr notifika mill-fornitur f’każ ta’ nuqqas tad-distributur minn wieħed mill-obbligi kuntrattwali msemmija fl-imsemmija klawżola, m’għandux bħala effett li jrendi l-eżenzjoni ġenerali prevista fl-Artikolu 2(1) ta’ l-imsemmi Regolament inapplikabbli għal dan il-ftehim.

Firem