Edizzjoni Provviżorja

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

KOKOTT

ippreżentati fl‑14 ta’ Novembru 2019 ( )

Kawża C‑616/18

Cofidis SA

vs

YU,

ZT

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunal d’instance d’Épinal (il-Qorti Distrettwali ta’ Épinal, Franza))

Kawża C‑679/18

OPR‑Finance s. r. o.

vs

GK

(Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Okresní soud v Ostravě (il-Qorti Distrettwali ta’ Ostravě, ir-Repubblika Ċeka))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumatur – Direttiva 2008/48 – Kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur – Verifika prekuntrattwali mill-kreditur tas-solvenza tal-konsumatur – Obbligi ta’ informazzjoni tal-kreditur mal-konklużjoni tal-kuntratt – Sanzjonijiet f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza – Applikazzjoni ex officio – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lill-qrati nazzjonali milli jistabbilixxu jew jissanzjonaw ksur tal-obbligu possibbli, ex officio jew permezz ta’ eċċezzjoni mqajma mill-konsumatur wara li jiskadi t-terminu ta’ preskrizzjoni jew ta’ dekadenza”





I. Introduzzjoni

1. Il-kawżi Cofidis (C‑616/18) u OPR‑Finance (C‑679/18) huma bbażati rispettivament fuq talba għal deċiżjoni preliminari Franċiża u dik Ċeka, kull waħda tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur ( ). Essenzjalment, dawn huma kwistjonijiet dwar sa fejn it-termini nazzjonali ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni jipprekludu l-eżami ex officio tal-ksur tal-Artikoli 8 u 10 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, minn qorti nazzjonali, u l-każijiet li fihom il-qrati għandhom jimponu sanzjonijiet ex officio.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

2. L-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur huwa fformulat kif ġej:

“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, qabel il-konklużjoni tal-ftehim ta’ kreditu, il-kreditur jivvaluta l-affidabbiltà finanzjarja tal-konsumatur abbażi ta’ informazzjoni suffiċjenti, fejn ikun il-każ miksuba mill-konsumatur u, fejn ikun meħtieġ, abbażi ta’ konsultazzjoni tad-database rilevanti. L-Istati Membri fejn il-leġiżlazzjoni fil-preżent diġà tirrikjedi li l-kredituri jivvalutaw l-affidabilità finanzjarja tal-konsumaturi fuq il-bażi ta’ konsultazzjoni tad-database rilevanti jistgħu jżommu dan ir-rekwiżit.”

3. L-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu lill-konsumatur jelenka l-indikazzjonijiet li għandhom jidhru b’mod obbligatorju fil-kuntratt ta’ kreditu ‘b’mod ċar u konċiż’, li fosthom jinsabu, b’mod partikolari, ir-rata annwali effettiva globali u l-ammont totali dovut mill-konsumatur (fl-inċiż (g)) kif ukoll informazzjoni fuq ċerti drittijiet tal-konsumatur.

4. Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu lill-konsumatur jirrikjedi li, “L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu r-regoli dwar il-penali applikabbli għall-ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati skond din id-Direttiva u għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa kollha biex jiżguraw li dawn jiġu implimentati. Il-penali previsti għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u disswassivi.”

B. Id-dritt nazzjonali

1. Id-dritt Franċiż (kawża Cofidis)

5. Franza ttrasponiet fid-dritt Franċiż id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur billi emendat id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tal-Konsumatur fuq il-bażi tal-“Loi n° 2010‑737 du 1er juillet 2010, portant réforme du crédit à la consommation” (il-Liġi Nru 2010‑737, tal-1 ta’ Lulju 2010, dwar ir-riforma tal-kreditu tal-konsumatur) ( ).

6. Id-dispożizzjonijiet tal-Code de la consommation (il-Kodiċi tal-Konsumatur) rilevanti għall-finijiet tal-proċedura ta’ rinviju huma, minn naħa, l-Artikolu L. 311‑9 ( ), li jipprovdi li, qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu, il-kreditur għandu jivverifika s-solvenza tal-persuna li tissellef abbażi ta’ informazzjoni suffiċjenti, inkluża l-informazzjoni pprovduta minn min jissellef fuq talba tal-kreditur. Min-naħa l-oħra, il-paragrafu 2 tal-Artikolu L. 311‑18 ( ), li jistabbilixxi d-dettalji li għandhom jiġu inklużi b’mod obbligatorju fil-kuntratt permezz ta’ digriet. Minħabba din l-awtorizzazzjoni, id-Décret n°2011‑136 du 1er février 2011 (id-Digriet Nru 2011‑136 tal-1 ta’ Frar 2011) ġie adottat, li minn naħa reġa’ ġie kkodifikat fl-Artikolu R. 311‑5 tal-Kodiċi tal-Konsumatur ( ). L-ewwel subparagrafu ta’ din id-dispożizzjoni jipprevedi: “Il-kuntratt ta’ kreditu previst fl-Artikolu L. 311‑18 għandu jiġi redatt b’tipa mhux inqas minn 8 pt. Dan jinkludi, b’mod ċar u li jinqara”, sensiela ta’ informazzjoni essenzjali.

7. L-Artikolu L. 311‑48 tal-Kodiċi tal-Konsumatur jirregola l-konsegwenzi legali applikabbli fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza mal-obbligi tal-kreditur. Il-ksur tal-obbligu ta’ informazzjoni previst fl-Artikolu L. 311‑18 huwa ssanzjonat mid-dekadenza tad-dritt għall-interessi skont l-Artikolu L. 311‑48(1). Din is-sanzjoni tapplika wkoll, skont il-paragrafu (2) tal-Artikolu L. 311‑48, fil-każ ta’ ksur tal-obbligu ta’ verifika tas-solvenza previst fl-Artikolu L. 311‑9, filwaqt li huwa mifhum li, f’dan il-każ, il-qorti tista’ tillimita s-sanzjoni għal parti mid-dritt għall-interessi.

8. It-tilwimiet dwar l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tal-Konsumatur fil-qasam tal-kreditu lill-konsumaturi huma suġġetti għal termini differenti ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni. L-azzjonijiet għal ħlas li jirriżultaw minn inadempjenza fil-ħlas għandhom jiġu ppreżentati skont l-Artikolu L. 311‑52 tal-Kodiċi tal-Konsumatur f’terminu ta’ dekadenza ta’ sentejn li jibda jiddekorri mill-avveniment li ta bidu għat-tilwima. Fir-rigward ta’ rikorsi tal-konsumatur, l-Artikolu L. 110‑4(1) tal-Code de Commerce (il-Kodiċi tal-Kummerċ) jipprevedi li l-obbligi li jirriżultaw minn tranżazzjonijiet kummerċjali bejn negozjanti jew bejn negozjanti u dawk mhux negozjanti, jiġu preskritti wara ħames snin, sakemm dawn ma jkunux suġġetti għal terminu ta’ preskrizzjoni iqsar. L-Artikolu 2224 tal-Code Civil (il-Kodiċi Ċivili) jipprovdi barra minn hekk, b’mod ġenerali, li l-azzjonijiet in personam jew in rem jiġu preskritti b’ħames snin, li jibdew jiddekorru mid-data li fiha d-detentur ta’ dritt kellu għarfien jew messu kellu għarfien tal-fatti li jippermettulu li jeżerċitah.

2. Id-dritt tar-Repubblika Ċeka (kawża OPR‑Finance)

9. Ir-Repubblika Ċeka ttrasponiet id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur fiż-Zákon č. 257/2016 Sb., o spotřebitelském úvěru (il-Liġi Nru. 257/2016 dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur”) li daħlet fis-seħħ mill‑1 ta’ Diċembru 2016 fid-dritt Ċek.

10. L-Artikolu 86 tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur jirregola l-evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur kif ġej:

“(1) Qabel ma jiġi konkluż il-kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur jew qabel ma ssir kwalunkwe żieda sinjifikattiva fl-ammont totali ta’ kreditu, il-kreditur għandu jevalwa s-solvenza tal-konsumatur fuq il-bażi ta’ informazzjoni meħtieġa, affidabbli, suffiċjenti u adegwata li huwa kiseb mill-konsumatur u, fejn neċessarju, billi jikkonsulta database li tippermetti evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur jew minn sorsi oħra. Il-kreditur għandu jagħti kreditu lill-konsumatur biss jekk l-evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur ma tirriżultax f’dubju raġonevoli dwar il-kapaċità tal-konsumatur li jirrimborsa l-kreditu tal-konsumatur. […]”

11. Minħabba l-ksur tal-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza, l-Artikolu 87 tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur jipprovdi:

“(1) Meta l-kreditur jagħti kreditu lill-konsumatur bi ksur tat-tieni sentenza tal-Artikolu 86(1) il-kuntratt huwa null. Il-konsumatur jista’ jinvoka n-nullità f’terminu ta’ dekadenza ta’ tliet snin li jibda jiddekorri mid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt. Il-konsumatur huwa obbligat jirrimborsa l-ammont tal-kreditu tal-konsumatur li ngħata lilu f’perijodu raġonevoli”.

12. L-Artikolu 586 taż-Zákon č. 89/2012 Sb., občanský zákoník (il-Liġi Nru. 89/2012 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili) jipprevedi, b’mod ġenerali, l-hekk imsejħa nullità relattiva, kif previst, b’mod partikolari, fl-Artikolu 87(1) tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur, kif ġej:

“(1) Meta n-nullità ta’ att ġuridiku tiġi stabbilita sabiex tipproteġi l-interessi ta’ persuna speċifika, din il-persuna biss tista’ tinvoka n-nullità tiegħu.

(2) Jekk in-nullità tal-att ġuridiku ma tiġix invokata mill-persuna awtorizzata, l-att ġuridiku għandu jiġi kkunsidrat validu”.

III. Il-fatti, il-kawża prinċipali u t-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża Cofidis

A. Il-fatti u l-kawża prinċipali

13. Cofidis, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ikkonkludiet mal-konvenuta fil-kawża prinċipali bħala konsumatur fil‑5 ta’ Mejju 2013 kuntratt ta’ konsolidazzjoni ta’ krediti għal ammont ta’ EUR 20 600 ( ). Fl‑20 ta’ Diċembru 2017 Cofidis iddikjarat ix-xoljiment tal-kuntratt u stiednet lill-konvenuti fid‑29 ta’ Marzu 2018 sabiex iħallsu l-pagamenti pendenti.

14. Permezz tar-rikors tagħha, ippreżentat fid‑9 ta’ Mejju 2018, Cofidis talbet li l-konvenuti jiġu kkundannati għall-ħlas in solidum u li s-sentenza tiġi ddikjarata provviżorjament eżegwibbli. Waqt is-seduta li saret fil‑21 ta’ Ġunju 2018, il-President tal-qorti qajjem ex officio il-motiv dwar jekk hemmx ksur possibbli tal-obbligu li titressaq offerta ta’ kuntratt li tinkludi indikazzjonijiet ċari u li jistgħu jinqraw kif ukoll motiv fuq ksur possibbli tal-obbligu ta’ verifika tas-solvenza ta’ min jissellef kif ukoll tas-sanzjonijiet relatati (nullità, dekadenza totali jew parzjali tad-dritt għall-interessi) u stieden lill-partijiet sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom. Cofidis sostniet li l-motivi ta’ difiża mqajma ex officio huma preskritti, peress li dawn kienu ġew invokati mill-qorti biss wara li skadew ħames snin wara l-konklużjoni tal-kuntratt.

B. It-talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

15. Permezz tad-digriet tal‑20 ta’ Settembru 2018, li ġie rċevut fl‑1 ta’ Ottubru 2018, it-Tribunal d’Instance d’Épinal (il-Qorti Distrettwali ta’ Épinal, Franza) għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:

“Il-protezzjoni li d-[Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur] tiżgura lill-konsumaturi tipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li, f’azzjoni mressqa minn professjonist kontra konsumatur u bbażata fuq kuntratt ta’ kreditu konkluż bejniethom, tipprojbixxi lill-qorti nazzjonali milli, fit-tmiem ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin li jibda jiddekorri sa mill-konklużjoni tal-kuntratt, tidentifika u tissanzjona, ex officio jew bħala riżultat ta’ eċċezzjoni mqajma mill-konsumatur, nuqqas ta’ osservanza tad-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw l-obbligu li tiġi vverifikata s-solvenza tal-konsumatur previsti fl-Artikolu 8 tad-direttiva, dawk li jirrigwardaw l-informazzjoni li għandha tidher b’mod ċar u konċiż fil-kuntratti ta’ kreditu previsti fl-Artikoli 10 et seq tad-direttiva, u, b’mod iktar ġenerali, id-dispożizzjonijiet kollha li jipproteġu l-konsumaturi previsti mill-imsemmija direttiva?”

16. Fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, Cofidis, bħala r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ir-Repubblika Franċiża, ir-Repubblika Ċeka kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom. Dawn l-istess partijiet kienu wkoll irrappreżentati fis-seduta li seħħet fl‑4 ta’ Settembru 2019.

IV. Il-fatti, il-proċedura fil-kawża prinċipali u t-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża OPR‑Finance

A. Il-fatti u l-proċedura fil-kawża prinċipali

17. OPR‑Finance, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, irrikonoxxiet lill-konvenuta fil-kawża prinċipali bħala konsumatur, fil‑21 ta’ April 2017, kreditu li jdur għal ammont totali ta’ 4 900 koruna Ċeka (CZK) ( ). Wara li l-konsumatriċi ma ħallsitx lura l-ħlasijiet dovuti tal-kreditu, OPR‑Finance, f’kawża mressqa fis‑7 ta’ Ġunju 2018, talbet il-ħlas ta’ CZK 7 839 ( ) flimkien mal-interessi moratorji statutorji mill‑1 ta’ Ottubru 2017 ’il quddiem.

18. Matul il-proċedura, OPR‑Finance la allegat u lanqas uriet li hija evalwat is-solvenza tal-konvenuta qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu. Il-konvenuta, min-naħa tagħha, ma invokatx in-nullità tal-kuntratt ta’ kreditu minħabba l-assenza ta’ verifika tas-solvenza tagħha min-naħa tar-rikorrenti.

B. Talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

19. Permezz ta’ digriet tal‑25 ta’ Ottubru 2018, li ġie rċevut fil‑5 ta’ Novembru 2018, l-Okresní soud v Ostravě (il-Qorti Distrettwali ta’ Ostrava, ir-Repubblika Ċeka) għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 267 TFUE, id-domandi preliminari li ġejjin:

“1) Id-dispożizzjonijiet magħqudin tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 23 tad-[Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur] jipprekludu leġiżlazzjoni li, f’każ ta’ ksur tal-obbligu li jaqa’ fuq il-kreditur, qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu, li jevalwa l-affidabbiltà finanzjarja tal-konsumatur, tipprevedi bħala sanzjoni n-nullità tal-kuntratt ta’ kreditu flimkien mal-obbligu għall-konsumatur li jħallas lura lill-kreditur il-kapital f’terminu propozjonat mal-possibbiltajiet tiegħu, din is-sanzjoni (nullità tal-kuntratt ta’ kreditu) tapplika biss jekk il-konsumatur jinvokaha (jiġifieri li jeċċepixxi min-nullità tal-kuntratt) f’terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin?

2) [Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta fl-affermattiv għal din id-domanda:]

Id-dispożizzjonijiet magħqudin tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 23 tad-[Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur] huma l-bażi tal-obbligu għal qorti nazzjonali li tapplika ex officio (jiġifieri anki jekk il-konsumatur ma jitlobhiex attivament) is-sanzjoni prevista fil-leġiżlazzjoni nazzjonali għall-ksur, mill-kreditur, tal-obbligu tiegħu li jevalwa l-affidabbiltà finanzjarja tal-konsumatur?”

20. Fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika Portugiża u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Dawn il-partijiet kienu wkoll irrappreżentati fis-seduta tal‑4 ta’ Settembru 2019.

V. L-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża Cofidis

21. Il-Gvern Franċiż isostni l-inammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża Cofidis. Fil-fehma tiegħu, din hija kwistjoni ipotetika ta’ dritt, peress li r-regoli ta’ preskrizzjoni tad-dritt Franċiż iċċitati ma humiex applikabbli fil-kawża prinċipali.

22. Din l-oġġezzjoni, fil-fehma tiegħi, ma tistax tiġi aċċettata.

23. F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li – kif indika l-Gvern Franċiż stess – skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-talbiet għal deċiżjoni preliminari li jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza ( ). Huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali, jekk ikun jidher b’mod ċar li l-interpretazzjoni jew l-evalwazzjoni tal-validità ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, jekk il-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha ( ). Dan ma jistax ikun il-każ f’din il-kawża. Fil-fatt, hekk kif il-Gvern Franċiż jindika huwa stess, l-applikabbiltà tar-regola ta’ preskrizzjoni Franċiża prevista mill-Artikolu L. 110–4 tal-Kodiċi Kummerċjali u mill-Artikolu 2224 tal-Code Civil (il-Kodiċi Ċivili) jiġu evalwati b’mod differenti mill-qrati nazzjonali f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Huwa f’dan il-kuntest li l-opinjoni tal-qorti tar-rinviju fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali applikabbli għandha tittieħed bħala bażi u, bħala prinċipju, ir-rilevanza tad-domanda preliminari magħmula għandha tiġi aċċettata.

24. Madankollu, sa fejn id-domanda preliminari tirreferi għas-sitwazzjoni li fiha s-sanzjoni għal ksur tal-obbligi ssir għal eċċezzjoni mqajma mill-konsumatur, għandu jiġi rrilevat li tali eċċezzjoni ma tqajmitx fil-kawża prinċipali. B’hekk, dan l-aspett tad-domanda ma huwiex rilevanti fir-rigward tal-kawża prinċipali u għaldaqstant huwa ta’ natura ipotetika.

25. Barra minn hekk, l-oġġezzjoni ta’ Cofidis li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwa inammissibbli f’dan ir-rigward, sa fejn jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti deċiżjoni dwar jekk, b’mod ġenerali, il-qrati nazzjonali għandhomx is-setgħa li jistabbilixxu u jissanzjonaw ex officio kull ksur għal kwalukwe dispożizzjoni tad-direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi li għandhom bħala għan li jipproteġu l-konsumaturi, fil-fehma tiegħi hija ġġustfikata. Fil-fatt, ma jirriżultax b’mod ċar mid-digriet tar-rinviju liema dispożizzjonijiet oħra l-qorti nazzjonali tixtieq tapplika konkretament ex officio fil-kawża prinċipali. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex l-elementi fattwali u legali neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għal dan l-aspett tad-domanda.

26. Għalhekk, ma hemmx dubju rigward l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari fil-kawża Cofidis sa fejn hija intiża li tiċċara s-setgħa tal-qorti nazzjonali, minkejja regola ta’ preskrizzjoni nazzjonali kuntrarja, sabiex teżamina u skont il-każ tissanzjona ex officio l-ksur tal-obbligi tal-kreditur li jirriżultaw mill-Artikolu 8 u mill-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.

VI. Evalwazzjoni sostantiva tad-domandi preliminari

27. Fil-kawża Cofidis, il-qorti Franċiża tistaqsi jekk għandhiex tistabbilixxi u tissanzjona ex officio ksur tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur – b’mod partikolari l-obbligu ta’ verifika tas-solvenza tal-konsumatur previst fl-Artikolu 8 kif ukoll dak li tinkludi l-indikazzjonijiet elenkati fl-Artikolu 10 b’mod ċar u konċiż fil-kuntratt – minkejja li l-leġiżlazzjoni ta’ preskrizzjoni nazzjonali tipprekludi dan.

28. Fil-kawża OPR‑Finance, iċċitata iktar ’il fuq, il-qorti Ċeka, permezz taż-żewġ domandi preliminari tagħha, tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur timponix li tissanzjona l-ommissjoni tal-evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur ex officio, anki jekk ir-reġim nazzjonali ta’ sanzjonijiet jirriżerva lill-konsumatur l-invokazzjoni ta’ ksur tal-obbligi (it-tieni domanda preliminari) u, barra minn hekk, tipprovdi terminu ta’ dekadenza ta’ tliet snin għal dan il-għan (l-ewwel domanda preliminari).

29. Iż-żewġ kawżi jqajmu l-kwistjoni dwar sa liema punt in-nuqqas ta’ osservanza ta’ obbligu tal-kreditur skont id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur għandu jiġi stabbilit minn qorti nazzjonali ex officio, irrispettivament mir-regoli nazzjonali dwar it-termini ta’ dekadenza – jew ta’ preskrizzjoni u, jekk meħtieġ, issanzjonat. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher opportun li ż-żewġ kawżi jiġu ttrattati flimkien.

30. L-ewwel nett, ser insostni li l-qrati nazzjonali huma obbligati li jeżaminaw dan il-ksur ex officio, imbagħad ser neżamina l-effett tat-termini ta’ żmien rispettivi u, fl-aħħar nett, ser niddiskuti s-sanzjoni tal-ksur.

A. Dwar l-obbligu tal-qrati nazzjonali li jeżaminaw ex officio l-osservanza tal-obbligi tal-kreditur skont id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur (it-tieni domanda preliminari fil-kawża OPR‑Finance)

31. Skont ġurisprudenza stabbilita sew tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-garanzija tal-effettività tal-istrumenti differenti tal-protezzjoni tal-konsumatur tad-dritt tal-Unjoni teħtieġ li l-qorti nazzjonali tkun tista’ jew għandha tistħarreġ ex officio l-osservanza tagħhom ( ). F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi osservat, qabel kollox, li r-raġunijiet li jiġġustifikaw l-adozzjoni ta’ tali obbligu ta’ verifika (ara, f’dan ir-rigward, il-punt 1) japplikaw ukoll għall-obbligi hawnhekk rilevanti li jirriżultaw mid-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur (ara, f’dan ir-rigward, il-punt 2).

1. Il-motivazzjoni tal-eżami ex officio fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi

32. Il-punt tat-tluq huwa l-ġurisprudenza li tirrigwarda d-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti ( ) li, fl-ewwel lok, titkellem dwar is-setgħa ( ), u minn issa ’l quddiem l-obbligu ( ), li l-qrati nazzjonali għandhom li jeżaminaw ex officio n-natura inġusta ta’ klawżola, sa fejn ikollhom il-bażi ġuridika u sostantiva meħtieġa għal dan il-għan.

33. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tal-kuntratti konklużi barra mil-lok tan-negozju, li qorti nazzjonali tista’ tqajjem ex officio ( ) nuqqas ta’ twettiq tal-obbligu ta’ notifika tat-tħassir previst fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 85/577/KEE ( ).

34. Barra minn hekk, din id-duttrina ġiet assorbita mis-sentenza Faber, iċċitata iktar ’il fuq, fil-leġiżlazzjoni dwar il-bejgħ ta’ oġġetti għall-konsum. F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat l-obbligu, għall-qrati nazzjonali, li jeżaminaw ex officio ( ) l-kwalità ta’ konsumatur fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 1999/44/KE ( ).

35. Fil-qasam tal-kreditu għall-konsumatur, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet fil-kawża Rampion u Godard ( ) is-setgħa tal-qorti nazzjonali li teżamina ex officio l-osservanza tal-protezzjoni mogħtija skont l-Artikolu 11(2) tad-Direttiva 87/102/KEE ( ) fil-kuntest ta’ kuntratti ta’ kreditu marbuta. Fil-kawża Radlinger u Radlingerová, b’mod partikolari fir-rigward tal-obbligu ta’ informazzjoni stabbilit fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-qorti nazzjonali għandha teżamina ex officio l-osservanza ta’ dan l-obbligu ta’ informazzjoni u, jekk ikun il-każ, tissanzjonah ( ).

36. Hija ġurisprudenza stabbilita li l-obbligu tal-qorti nazzjonali li teżamina ex officio l-ksur ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi huwa miżura neċessarja sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tal-konsumaturi segwita minn kull waħda mid-direttivi ( ). Dan huwa bbażat fuq l-aċċettazzjoni li l-konsumatur jinsab f’pożizzjoni ta’ inferjorità meta mqabbel mal-bejjiegħ jew fornitur, f’dak li jikkonċerna kemm is-setgħa ta’ negozjar kif ukoll il-livell ta’ informazzjoni ( ). Għalhekk, jeżisti riskju, li ma għandux jiġi sottovalutat, li l-konsumatur, b’mod partikolari b’nuqqas ta’ għarfien, ma jinvokax ir-regola ta’ dritt intiża li tipproteġih ( ). L-obbligu tal-qrati nazzjonali li jeżaminaw ex officio l-ksur tad-dispożizzjonijiet intiżi għall-protezzjoni tal-konsumaturi huwa intiż li jiġi applikat sabiex jikkumpensa l-inugwaljanza li teżisti bejn il-konsumatur u l-bejjiegħ jew fornitur, permezz ta’ intervent tal-qorti nazzjonali, indipendenti mill-partijiet kontraenti ( ).

37. Madankollu, l-aċċettazzjoni mill-qorti nazzjonali ta’ tali obbligu tirrikjedi analiżi ddettaljata tal-pożizzjoni sistematika u tal-għan tad-dispożizzjoni li l-osservanza tagħha għandha tiġi eżaminata ex officio. Kuntrarjament għall-opinjoni espressa mill-Kummissjoni, ma huwiex biżżejjed li jsir riferiment b’mod ġenerali għal raġunijiet ta’ “koerenza” fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi ( ).

38. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, fl-aħħar lok, li mhux kull obbligu impost minn direttivi dwar is-sitwazzjoni ġuridika tal-konsumaturi huwa adattat għal eżami ex officio. Fil-kawża Bankia ( ), il-Qorti tal-Ġustizzja ġġustifikat l-assenza ta’ traspożizzjoni, fil-qasam tal-prattiki kummerċjali żleali, tal-prinċipji li jirrigwardaw l-obbligu ta’ eżami fil-qasam tal-prattiki kummerċjali żleali, pereżempju billi tistabbilixxi differenza kunċettwali bejn id-Direttiva dwar il-prattiki kummerċjali żleali ( ) u d-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti. Id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti tipprojbixxi l-użu ta’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi u, fl-istess ħin, tordna l-konsegwenzi legali marbuta ma’ tali użu – jiġifieri r-revoka tan-natura vinkolanti tiegħu. Min-naħa l-oħra, għalkemm id-Direttiva dwar il-prattiki kummerċjali żleali tipprojbixxi ċerti prattiki, hija tħalli t-tfassil tal-miżuri ta’ kontroll neċessarju f’idejn l-Istati Membri.

39. Anki fil-kawża Salvoni ( ), il-Qorti tal-Ġustizzja rrifjutat li tittrasponi l-ġurisprudenza dwar l-obbligu ta’ eżami ta’ klawżoli inġusti bil-għan li tiġi eżaminata l-osservanza tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni fil-qasam tal-kuntratti konklużi mill-konsumaturi, skont ir-Regolament Brussell Ia ( ), b’riferiment għad-disparità tal-materji regolatorji taż-żewġ strumenti.

40. Għalhekk, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni l-kwistjoni jekk l-obbligu tal-qorti nazzjonali, diġà aċċettat mill-Qorti tal-Ġustizzja, li teżamina ex officio l-osservanza tal-obbligu ta’ informazzjoni li għandu l-kreditur skont l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur japplikax ukoll għall-obbligu ta’ trasparenza li japplika wkoll fil-kuntest tal-Artikolu 10(2) kif ukoll għall-obbligu prekuntrattwali skont l-Artikolu 8 sabiex tiġi evalwata s-solvenza tal-konsumatur.

2. Fuq ir-rekwiżit ta’ eżami ex officio dwar jekk l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikoli 8 u 10 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur ġewx osservati mill-kreditur

41. Il-qorti tar-rinviju fil-kawża Cofidis ma għandha ebda dubju li l-kwistjoni dwar jekk il-kreditur osservax l-obbligi tiegħu skont id-dispożizzjonijiet traspożitorji tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur għandha tiġi eżaminata ex officio. Min-naħa l-oħra, fit-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju fil-kawża OPR‑Finance tistaqsi, essenzjalment, jekk tali rekwiżit jeżistix anki meta reġim ta’ sanzjonijiet nazzjonali jħalli esklużivament lill-konsumatur id-dritt li jinvoka ksur tal-obbligi possibbli tal-kreditur.

42. Il-Gvern Ċek jikkontesta, bħala prinċipju, l-ipoteżi ta’ obbligu li jaqa’ fuq il-qorti nazzjonali li teżamina ex officio l-osservanza tal-obbligi tal-kreditur inkwistjoni ( ). Bl-istess mod bħall-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Bankia ( ), huwa jiżviluppa argument ibbażat fuq differenza ta’ kunċetti, madankollu din id-darba bejn id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur u d-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti: filwaqt li l-assenza ta’ natura vinkolanti ta’ klawżola inġusta hija prevista mid-dritt tal-Unjoni fl-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti, l-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur iħalli lill-Istati Membri l-fakultà li jiddeterminaw il-konsegwenzi legali ta’ ksur tal-obbligi li jirriżultaw mid-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Din l-awtonomija ta’ deċiżjoni tal-Istati Membri tippermettilhom li jiddeċiedu l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet leġiżlattivi filwaqt li jirrinunzjaw għal sanzjonijiet irregolati mid-dritt privat, sa fejn dawn is-sanzjonijiet ikunu effettivi, dissważivi u proporzjonali.

43. Madankollu, dan l-argument ma huwiex konvinċenti.

44. Għalkemm huwa minnu li l-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur iħalli f’idejn l-Istati Membri sabiex jipprovdu sanzjonijiet f’każ ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet applikabbli fil-qasam tat-traspożizzjoni, id-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti tistabbilixxi li klawżoli inġusti huma ineffettivi. F’dan ir-rigward, jeżisti paralleliżmu identiku mal-Artikolu 13 tad-Direttiva dwar prattiki kummerċjali żleali, li kien is-suġġett tas-sentenza Bankia. Minħabba din l-awtonomija fit-tfassil ta’ deċiżjonijiet, huwa fil-fatt possibbli għall-Istati Membri li jissanzjonaw tali ksur permezz tad-dritt privat jew permezz tad-dritt pubbliku, b’mod partikolari permezz ta’ stħarriġ prudenti, sakemm ir-reġim ta’ sanzjonijiet inkwistjoni jkun effettiv, dissważiv u proporzjonali.

45. Madankollu, dan ma jeskludix l-obbligu li jiġi eżaminat ex officio l-ksur tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.

46. Minn naħa, kemm id-dritt Ċek kif ukoll id-dritt Franċiż jorbtu dawn in-nuqqasijiet b’konsegwenzi ġuridiċi favur il-konsumatur ikkonċernat, li l-qorti tista’ tapplika fuq il-bażi ta’ eżami ex officio.

47. Min-naħa l-oħra, is-sentenza Bankia ċaħdet il-fakultà tal-qrati nazzjonali skont id-dritt tal-Unjoni li jeżaminaw skont il-każ ex officio il-preżenza ta’ prattiki kummerċjali pprojbiti fil-kuntest tal-eżami tal-validità ta’ titolu eżekuttiv, minħabba l-istruttura u l-għan tad-Direttiva dwar il-prattiki kummerċjali żleali, determinanti f’din il-kawża. B’mod partikolari, skont il-premessa 9, din id-direttiva b’mod partikolari la tikkonċerna t-talbiet individwali miġjuba minn persuni li sofrew ħsara minn prattika kummerċjali żleali u lanqas dispożizzjonijiet tal-Unjoni u nazzjonali fil-qasam tad-dritt kuntrattwali, kif jingħad speċifikament fl-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva, jiġifieri d-dispożizzjonijiet dwar il-validità, it-tfassil u l-effetti tal-kuntratt ( ). Għalhekk, abbażi biss tad-dispożizzjonijiet tal-imsemmija direttiva, klawżola kuntrattwali ma tistax tiġi ddikjarata invalida, anki jekk din ġiet miftiehma mill-partijiet kontraenti abbażi ta’ prattika kummerċjali żleali ( ). Għalhekk, ma huwiex neċessarju, għall-finijiet tal-effettività ta’ din id-direttiva, li l-qrati nazzjonali jeżaminaw ex officio, jekk tali kuntratti humiex ibbażati fuq prattiki kummerċjali żleali ( ).

48. Min-naħa l-oħra, fil-kawża Radlinger u Radlingerová, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, fejn xieraq, l-osservanza tal-obbligu ta’ informazzjoni previst fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur għandha tiġi eżaminata ex officio ( ). Għal dan il-għan, hija bbażat ruħha fuq il-pożizzjoni iktar dgħajfa tan-negozjati u l-livell iktar baxx ta’ informazzjoni tal-konsumatur kif ukoll fuq ir-riskju li ma jibbażax ruħu, għal raġuni ta’ nuqqas ta’ għarfien, fuq regola tal-liġi intiża li tipproteġih ( ).

49. Dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw ukoll fir-rigward tal-obbligu prekuntrattwali tal-kreditur, inkwistjoni fiż-żewġ każijiet, li jevalwa s-solvenza tal-konsumatur skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur u għall-obbligu ta’ trasparenza li huwa impost fil-kuntest tal-obbligu ta’ informazzjoni previst fl-Artikolu 10(2) tagħha.

50. Skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li, qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu, il-kreditur jevalwa s-solvenza tal-konsumatur, abbażi ta’ informazzjoni suffiċjenti, fejn ikun il-każ miksuba mill-konsumatur u, fejn ikun meħtieġ, abbażi ta’ konsultazzjoni tad-database rilevanti.

51. Dan l-obbligu ta’ evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur għandu bħala għan li jiggarantixxi l-għoti responsabbli ta’ kreditu u l-prevenzjoni tal-għoti ta’ kreditu lil konsumaturi li ma humiex solventi ( ). Dan huwa intiż sabiex jipproteġi lill-konsumaturi kontra r-riskji ta’ dejn eċċessiv u ta’ insolvenza. B’hekk jikkontribwixxi għat-twettiq tal-għan li għandu jintlaħaq mid-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, sabiex jiġi ggarantit livell għoli u paragunabbli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi u sabiex jiġi ffaċilitat l-iżvilupp ta’ suq intern ta’ kreditu lill-konsumaturi li huwa operattiv b’mod sħiħ ( ).

52. Fid-dawl ta’ din l-importanza tal-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza u tal-iżbilanċ bejn il-kreditur u l-konsumatur, esposta fil-punt 36 iktar ’il fuq, għandu jitfakkar li l-qorti nazzjonali teżamina ex officio l-osservanza ta’ dan l-obbligu. Barra minn hekk, eżami sistematiku ġudizzjarju tal-osservanza tal-obbligi jikkontribwixxi sabiex tiġi żgurata l-koerenza tal-kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni (“level playing field”) għall-kredituri. Għall-kuntrarju, il-konsumatur fil-prattika jkun diffiċli li jiżgura l-osservanza ta’ dan l-obbligu.

53. L-osservanza tal-obbligu ta’ trasparenza skont l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur għandha wkoll tiġi kkontrollata ex officio. Skont din id-dispożizzjoni, il-kreditur għandu jipprovdi l-informazzjoni elenkata b’mod ċar u konċiż.

54. Fis-sentenza Radlinger u Radlingerová ( ) il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat l-importanza fundamentali tal-obbligu li l-konsumatur jiġi informat li “abbażi ta’ din l-informazzjoni [...] jiddeċiedi jekk jixtieqx ikun marbut bil-kundizzjonijiet imniżżla minn qabel mill-bejjiegħ jew mill-fornitur”. Madankollu, kif intqal fil-premessa 31 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, tali deċiżjoni informata ma tippreżupponix biss it-trażmissjoni tal-informazzjoni kollha meħtieġa skont l-Artikolu 10(2). Għall-kuntrarju, l-osservanza tal-obbligu ta’ trasparenza li jinsab ukoll f’dan il-punt hija meħtieġa sabiex jiġi żgurat li l-konsumatur jista’ effettivament jieħu konjizzjoni tal-informazzjoni inkwistjoni. F’dan ir-rigward, l-obbligu ta’ trasparenza ma huwiex limitat għal rekwiżiti formali dwar il-leġibbiltà tal-informazzjoni, iżda jinkludi wkoll rekwiżiti sostantivi relatati man-natura komprensibbli tagħha.

3. Konklużjoni provviżorja

55. Għaldaqstant, qorti nazzjonali, fil-prinċipju, għandha l-obbligu li teżamina ex officio l-osservanza tal-obbligi tal-kreditur skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 8 u l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Konsegwentement, l-Artikolu 8 flimkien mal-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur jipprekludi reġim nazzjonali ta’ sanzjonijiet għall-ksur tal-obbligu li tiġi vverifikata s-solvenza tal-konsumatur jekk dan jippreżupponi invokazzjoni attiva mill-konsumatur tal-ksur tal-obbligu korrispondenti.

B. Fuq it-termini nazzjonali ta’ preskrizzjoni u ta’ dekadenza (l-ewwel parti tad-domanda fil-kawża Cofidis u l-ewwel domanda preliminari fil-kawża OPR‑Finance)

56. Fil-kawżi prinċipali, madankollu, il-qrati nazzjonali huma preklużi milli jeżaminaw u, jekk meħtieġ, jissanzjonaw l-osservanza tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, peress li dawn it-talbiet korrispondenti huma skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ infurzar ta’ terminu ta’ dekadenza ta’ tliet snin jew ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin. Dan iqajjem il-kwistjoni tal-ammissibbiltà skont id-dritt tal-Unjoni ta’ regolamenti bħal dawn.

57. Id-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur ma tirregolax il-preskrizzjoni jew id-dekadenza tad-drittijiet li jirriżultaw minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur. B’dan il-mod, dawn il-leġiżlazzjonijiet jaqgħu, fil-prinċipju, taħt l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, iżda huma limitati mill-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.

58. Peress li kemm it-terminu ta’ dekadenza Ċek kif ukoll il-preskrizzjoni Franċiża japplikaw bl-istess mod għal invokazzjonijiet tad-dritt nazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni, ma hemmx dubju fir-rigward tal-prinċipju ta’ ekwivalenza.

59. Min-naħa l-oħra, eżami iktar iddettaljat huwa meħtieġ dwar il-kwistjoni jekk it-termini ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni humiex kompatibbli mal-prinċipju ta’ effettività.

60. Fil-fehma tiegħi, ma naħsibx li dan hu l-każ.

61. Skont il-prinċipju ta’ effettività, id-dispożizzjonijiet nazzjonali ma għandhomx jagħmlu l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli. Din il-kwistjoni għandha tiġi eżaminata fid-dawl tal-pożizzjoni sistematika tad-dispożizzjoni inkwistjoni kif ukoll tal-għan tagħha ( ).

62. Ċertament, l-iffissar ta’ termini raġonevoli għall-preżentata ta’ rikors fil-forma ta’ termini ta’ dekadenza jirrigwarda l-prinċipju fundamentali ta’ ċertezza legali ( ). Terminu ta’ dekadenza nazzjonali jista’ għalhekk ikun kompatibbli mal-prinċipju ta’ effettività, b’mod partikolari meta jiġi żgurat li t-terminu ma jibdiex jiddekorri jew jiskadi mingħajr ma l-konsumatur ikollu għarfien tad-drittijiet tiegħu ( ).

63. Madankollu, konklużjoni oħra għandha tapplika meta termini ta’ dekadenza jew ta’ preskrizzjoni nazzjonali jagħtu lok għal nuqqas ta’ simetrija fir-rimedji legali, jiġifieri fil-każ fejn il-kreditur jista’ jasserixxi d-drittijiet tiegħu għal pagament iktar fit-tul minn kemm il-konsumatur jista’ jinvoka n-nullità tal-kuntratt. Għalhekk, minkejja l-iskadenza tat-terminu, il-qorti għandha teżamina ex officio n-natura inġusta ta’ klawżola, peress li l-bejjiegħ jew fornitur, f’każ kuntrarju, ikun f’pożizzjoni li jevita l-protezzjoni tal-konsumaturi bħalma hu previst fid-Direttiva dwar il-klawżoli inġusti, billi sempliċement jistenna l-iskadenza tat-terminu sabiex sussegwentement permezz ta’ rikors jitlob l-eżekuzzjoni tal-klawżoli inġusti tiegħu ( ).

64. F’dawn il-każijiet, is-sempliċi fatt li l-leġiżlazzjonijiet nazzjonali jipprevedu termini ta’ dekadenza ta’ tliet snin jew termini ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin ma jikkostitwixxix, fih innifsu, ksur tal-prinċipju ta’ effettività. Fil-fatt, tlieta jew ħames snin jistgħu, bħala prinċipju, jikkostitwixxu terminu twil biżżejjed għall-konsumaturi sabiex jippreżentaw, fil-każ ta’ tfixkil fir-relazzjoni kuntrattwali, rikorsi quddiem qorti nazzjonali ċivili. Madankollu, dan għandu jkun differenti meta, minħabba n-nuqqas ta’ simetrija deskritt fil-punt 36 iktar ’il fuq, il-konsumatur ma jinvokax jew ma jistax jinvoka n-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi tal-kreditur, anki jekk biss bħala mezz ta’ difiża fil-kuntest ta’ rikors għal ħlas ippreżentat kontra tiegħu.

65. F’kuntest bħal dan, għandu jiġi kkunsidrat il-fatt li l-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi inisslu obbligi għal tul ta’ snin. It-termini ta’ preskrizzjoni u ta’ dekadenza, li jibdew jiddekorru mill-konklużjoni tal-kuntratt, jista’ jkollhom l-effett li jipprekludu lil kreditur – fuq talba tal-konsumatur jew ex officio – milli josserva l-obbligi tiegħu taħt id-dispożizzjonijiet ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Dan huwa iktar kontestabbli peress li, bħala regola ġenerali, dan l-eżami jsir biss fil-każ ta’ nuqqas u, għaldaqstant, huwa possibbli biss wara l-iskadenza tal-preskrizzjoni jew f’każ ta’ terminu ta’ dekadenza (applikabbli għall-konsumatur). Għalhekk, jeżisti riskju li l-konsumatur jitlef id-drittijiet korrispondenti tiegħu mingħajr ma jkollu qatt għarfien tagħhom.

66. Min-naħa l-oħra, il-kreditur jinsab regolarment f’pożizzjoni li jsostni, fl-iskadenza ta’ tali termini, drittijiet għal pagament, minħabba li dawn jibdew biss fid-data ta’ skadenza tar-rati li għandhom jitħallsu mill-persuna li tissellef u, għaldaqstant, il-preskrizzjoni tibda tiddekorri biss minn dan il-mument. Dan huwa ta’ theddida għall-konsumatur, li jiġi kkundannat iħallas is-somom miftiehma kuntrattwalment, mingħajr ma l-osservanza mill-kreditur tal-obbligi tiegħu tista’ tiġi vverifikata u, possibbilment, issanzjonata. Din l-asimetrija hija – paragunabbli mal-konfigurazzjoni f’sentenza preċedenti Cofidis ( ) – ta’ natura li tista’ tippreġudika l-effettività tal-protezzjoni tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Il-kuntest fattwali tal-kawża Cofidis juri dan ir-riskju: il-kreditur fittex lill-konsumatur ftit jiem wara l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin.

67. Fil-każ ta’ tali żbilanċ, sanzjonijiet tad-dritt ċivili limitati permezz ta’ termini ta’ dekadenza jew ta’ preskrizzjoni lanqas ma huma effettivi, dissważivi u proporzjonali fis-sens tal-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.

68. Fl-aħħar nett, iċ-ċertezza legali u, b’mod iktar partikolari, ir-riskju li l-konsumaturi jitolbu l-annullament jew l-aġġustament ta’ kuntratti għal termini ta’ żmien relattivament twal ma jirrikjedux iktar termini ta’ preskrizzjoni u ta’ dekadenza sa mill-konklużjoni tal-kuntratt. Minħabba li kiser l-obbligi tiegħu li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, il-kreditur stess ikkawża dan ir-riskju ( ).

69. Il-protezzjoni tal-konsumatur fir-rigward tat-termini ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni għandha madankollu l-limiti tagħha fil-każ fejn il-kreditur ma jkunx jista’ jinvoka drittijiet li jirriżultaw mill-kuntratt ta’ kreditu. Fil-fatt, ma hemm ebda raġuni sabiex il-konsumatur jiġi protett wara l-eżekuzzjoni sħiħa tal-kuntratt. Jekk tali termini ma jkunux għadhom disponibbli, minflok, jinħoloq riskju ta’ żbilanċ favur il-konsumatur, li jista’ jwassal għal abbuż.

70. B’hekk, sakemm il-kreditur jista’ jsostni quddiem il-konsumatur il-benefiċċju tal-kuntratt ta’ kreditu, it-termini nazzjonali ta’ dekadenza u ta’ preskrizzjoni ma jistgħux jipprekludu l-eżami u s-sanzjoni tal-ksur tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.

C. Fuq il-konsegwenzi legali tal-ksur tal-Artikolu 8 u tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur (it-tieni parti tad-domanda preliminari fil-kawża Cofidis u t-tieni domanda preliminari fil-kawża OPR‑Finance, sa fejn hija tirreferi għal sanzjonijiet mill-perspettiva tad-dritt sostantiv)

71. Il-kwistjoni tal-konstatazzjoni ta’ ksur għandha tiġi distinta mill-kwistjoni tal-konsegwenzi ġuridiċi ta’ tali konstatazzjoni ( ).

72. Il-konsegwenza possibbli tal-konstatazzjoni ta’ ksur tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur hija d-dritt ta’ rtirar. Skont l-Artikolu 14(1)(b) tal-istess regolament, it-terminu ta’ rtirar jibda jiddekorri mid-data li fiha l-konsumatur jikseb il-kundizzjonijiet kuntrattwali u l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 10. Madankollu, ma hemmx lok li dan is-suġġett jiġi iktar diskuss f’dawn il-kawżi peress li d-dritt ta’ rtirar ma huwiex is-suġġett tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari, probabbilment minħabba li fil-kawżi prinċipali ebda rtirar ma ġie deċiż.

73. Barra minn hekk, id-dritt tal-Istati Membri jiddetermina l-konsegwenzi legali tal-ksur tal-obbligu ta’ trasparenza fil-komunikazzjoni tal-informazzjoni obbligatorja li tirrigwarda l-kuntratt jew l-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza tal-konsumatur. Skont l-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur, l-Istati Membri nnifishom għandhom jiddeterminaw is-sanzjonijiet. Is-sanzjonijiet magħżula għandhom ikunu effettivi, proporzjonali u dissważivi minħabba wkoll il-fatt tal-prinċipju tad-dritt tal-Unjoni ta’ kooperazzjoni leali ( ). Għalhekk, il-ħruxija tas-sanzjonijiet għandha tkun proporzjonata mal-gravità tal-ksur li jrażżnu, b’mod partikolari, billi jiżguraw effett realment dissważiv, filwaqt li josservaw il-prinċipju ġenerali ta’ proporzjonalità ( ).

1. Fuq l-evalwazzjoni tan-natura effettiva, dissważiva u proporzjonali tar-reġimi ta’ sanzjonijiet inkwistjoni

a) Fil-kawża Cofidis

74. Id-domanda preliminari magħmula fil-kawża Cofidis hija intiża primarjament sabiex tiddetermina jekk ir-regola nazzjonali fil-qasam tal-preskrizzjoni tipprekludix lill-qorti tar-rinviju milli teżamina ex officio u, jekk ikun il-każ, tissanzjona ksur possibbli mill-kreditur. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-kwistjoni jekk ir-reġim nazzjonali ta’ sanzjonijiet inkwistjoni, jiġifieri d-dekadenza totali jew parzjali tad-dritt għall-interessi ( ), huwiex barra minn hekk effettiv, proporzjonali u dissważiv. Madankollu, fl-interess ta’ risposta utli għad-domanda preliminari, din il-kwistjoni għandha tiġi kkunsidrata.

75. Is-sistemi ta’ sanzjonijiet inkwistjoni fil-kawża Cofidis jagħtu marġni ta’ diskrezzjoni lill-qorti nazzjonali fir-rigward tad-determinazzjoni tas-sanzjoni, sa fejn, fl-assenza ta’ verifika tas-solvenza, hija tiddeċiedi jekk hemmx dekadenza totali jew parzjali għad-dritt għall-interessi. F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-eżerċizzju ta’ dan il-marġni ta’ diskrezzjoni għandu jsir fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, kif inhu speċifikat fl-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Konkretament, il-qorti nazzjonali għandha tiżgura, meta tagħżel is-sanzjoni, li din tkun proporzjonali mal-gravità tal-ksur, jew mas-sitwazzjoni personali tal-konsumatur inadempjenti, billi tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tal-każ. Fost iċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, hemm, bla dubju, iż-żmien li ddekorra bejn il-ksur tal-obbligu tal-kreditur u n-nuqqas ta’ pagament.

76. L-istess kriterji għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti nazzjonali fir-rigward tad-dekadenza totali tal-interessi bi ksur tal-obbligu ta’ trasparenza, previst mid-dritt Franċiż.

b) Fuq il-kawża OPR‑Finance

77. Dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw ukoll fir-rigward tar-reġim ta’ sanzjonijiet previst mid-dritt Ċek inkwistjoni fil-kawża OPR‑Finance. In-nullità prevista fl-Artikolu 87(1) tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur f’każ ta’ ksur tal-obbligu ta’ verifika tas-solvenza tista’ tiġi applikata ex officio wkoll bla ħsara għall-osservanza tar-rekwiżiti tal-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur.

78. Minħabba n-nullità tal-kuntratt ta’ kreditu, il-kreditur jitlef id-drittijiet tiegħu għall-ħlas tal-interessi u tal-ispejjeż miftiehma, filwaqt li l-ammont tal-kreditu għandu madankollu jiġi rrimborsat mill-konsumatur. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 87(1) tal-Liġi dwar il-Kuntratti ta’ Kreditu għall-Konsumatur jippermetti li jiġi ddeterminat il-perijodu ta’ rimbors b’konformità mal-possibbiltajiet effettivi tal-konsumatur ( ). Il-Kummissjoni tfakkar, ġustament, li, fil-kawżi Home Credit Slovakia ( ) u LCL Le Crédit Lyonnais ( ), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà interpretat l-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur fir-rigward tar-reġimi nazzjonali ta’ sanzjonijiet li jinvolvu wkoll id-dekadenza tad-dritt għall-interessi. Għalhekk, huwa possibbli li jsir riferiment għar-raġunament tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dawn is-sentenzi.

79. Sa fejn il-Gvern Ċek huwa favur li tiġi evalwata l-osservanza ta’ dawn ir-rekwiżiti fid-dawl tar-regoli kollha dwar is-sanzjonijiet previsti mid-dritt nazzjonali, u fid-dawl ukoll tas-sanzjonijiet amministrattivi, previsti mid-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar is-superviżjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu fil-każ ta’ għoti ta’ krediti bi ksur tal-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza tal-konsumatur, dan l-argument ma huwiex konvinċenti.

80. Minn naħa, it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dispożizzjonijiet oħra tad-dritt nazzjonali huwa neċessarju biss fl-eżistenza ta’ dubji dwar l-effikaċja jew in-natura dissważiva tar-reġim ta’ sanzjonijiet irregolat mid-dritt privat ikkonċernat. Madankollu, fid-dawl ta’ dawn is-sentenzi, u fid-dawl tal-fatt li l-obbligu ta’ rimbors tal-konsumatur jista’ jsir ratione temporis, ma hemmx dawn id-dubji fuq il-mertu.

81. Anki jekk reġimi oħra ta’ sanzjonijiet previsti mid-dritt nazzjonali jkunu meħtieġa, l-evalwazzjoni tagħhom, min-naħa l-oħra, tiddependi, fl-aħħar mill-aħħar fuq l-implimentazzjoni effettiva tagħhom fil-prattika. Din tal-aħħar tibqa’ fil-biċċa l-kbira inċerta, minkejja t-talba mressqa waqt is-seduta. Il-Kummissjoni ddikjarat, mingħajr ma ġiet ikkontestata, li l-awtorità ta’ sorveljanza kompetenti, jiġifieri l-Bank Nazzjonali Ċek, ma ħabbret ebda deċiżjoni dwar l-impożizzjoni ta’ multi għall-ksur tal-obbligu ta’ evalwazzjoni tas-solvenza. Ir-riferiment ġenerali tal-Gvern Ċek għall-kontrolli kontinwi u metodoloġija ta’ evalwazzjoni eżistenti ma jistax, fil-fehma tiegħi, ikun biżżejjed.

82. Huwa għalkollox dubjuż li s-sempliċi possibbiltà għall-awtorità ta’ sorveljanza li timponi sanzjonijiet prudenzjali f’każ ta’ ksur ta’ obbligu min-naħa tal-kreditur tista’ tkun biżżejjed sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti tal-Artikolu 23 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Fil-fatt, tali sanzjonijiet ma joffrux, fir-rigward tan-natura protettiva individwalizzata tal-eżami tas-solvenza ta’ kreditu, possibbiltà effettiva suffiċjenti li tiġi żgurata l-eżekuzzjoni tal-protezzjoni maħsuba fl-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumatur. Miżuri regolatorji ġenerali ma jgħinux konkretament lill-konsumatur ikkonċernat.

2. Dwar il-limiti ta’ applikazzjoni ex officio tar-reġimi ta’ sanzjoni nazzjonali

83. Fil-kuntest tal-proċedura ċivili nazzjonali, għandu sinjifikat speċjali, bħala regola, il-prinċipju dispożittiv, jiġifieri d-determinazzjoni mill-partijiet tas-suġġett tat-tilwima. Konsegwentement, is-suġġett tal-tilwima ma jistax jiġi estiż bl-eżami ex officio ta’ ksur possibbli mill-kreditur tal-obbligi tiegħu. B’kunsiderazzjoni tad-diversità tas-sistemi ta’ sanzjoni li l-Istati Membri jistgħu jipprevedu fuq il-bażi ta’ libertà ta’ tmexxija tagħhom, għandu wkoll jiġi żgurat li l-qorti nazzjonali ma tapplikax ex officio sanzjoni li twassal għal kontrotalba. Dan ikun il-każ pereżempju meta l-qorti, fl-assenza ta’ talba f’dan is-sens, tagħti kumpens lill-konsumatur.

84. Min-naħa l-oħra, jidhirli li huwa possibbli li jiġu imposti ex officio sanzjonijiet fl-interess tal-parti leża jekk biss talba tar-rikorrenti tkun miċħuda. Approċċ bħal dan ma jqajjem ebda riżerva fir-rigward tat-teorija tas-suġġett tat-tilwima.

85. Madankollu, f’dan il-kuntest ukoll, il-garanziji tal-proċedura kontradittorja u, b’mod partikolari, id-dritt għal smigħ għandhom jiġu osservati ( ). Dawn huma inerenti fid-drittijiet tad-difiża ggarantiti mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. B’hekk, il-qorti nazzjonali għandha tisma’ lill-partijiet qabel ma tieħu deċiżjoni dwar tilwima abbażi ta’ element imqajjem ex officio.

86. Barra minn hekk, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni kwalunkwe intenzjoni possibbli tal-konsumatur ( ). Konsegwentement – ukoll fil-kawża OPR‑Finance fir-rigward tal-hekk imsejħa nullità relattiva tal-kuntratt ta’ kreditu – il-konsumatur huwa liberu li jopponi dikjarazzjoni ta’ nullita meta jkun jixtieq iżomm il-kuntratt.

VII. Konklużjoni

87. Fil-kawża Cofidis (C‑616/18), nipproponi għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb għad-domanda magħmula kif ġej:

Il-protezzjoni li d-Direttiva 2008/48/KE dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur tiżgura lill-konsumatur tipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li, f’azzjoni mressqa minn imprenditur kontra konsumatur u bbażata fuq kuntratt ta’ kreditu konkluż bejniethom, tipprojbixxi lill-qorti nazzjonali milli, fl-iskadenza ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ ħames snin li jibda jiddekorri mill-konklużjoni tal-kuntratt, tistabbilixxi ex officio ksur tad-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw l-obbligu li tiġi vverifikata s-solvenza tal-konsumatur previst fl-Artikolu 8 tad-direttiva jew tad-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw l-informazzjoni li għandha tidher b’mod ċar u konċiż fil-kuntratti ta’ kreditu previsti fl-Artikolu 10(2) tad-direttiva, u li tiddetermina l-konsegwenzi li jirriżultaw skont id-dritt nazzjonali minn ksur ta’ dawn l-obbligi. Sabiex jiġi ssanzjonat tali ksur, hija l-qorti nazzjonali li għandha teżamina, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-fatturi kollha f’dan il-każ, jekk is-sanzjonijiet humiex effettivi, dissważivi u proporzjonali.

88. Fil-kawża OPR‑Finance (C‑679/18), nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari kif ġej:

1) L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2008/48/KE dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix lill-qorti nazzjonali, fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat minn kreditur kontra konsumatur u bbażat fuq kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur konkluż bejn dawn il-partijiet, li tivverifika ex officio jekk il-kreditur ikunx osserva l-obbligu tiegħu li jwettaq evalwazzjoni tas-solvenza tal-konsumatur meta l-konsumatur ma jkunx invoka dan l-obbligu fit-terminu ta’ dekadenza ta’ tliet snin jew dan it-terminu ta’ dekadenza jkun skada.

2) Meta l-qorti nazzjonali tqajjem ex officio ksur tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2008/48/KE, hija għandha, bla ħsara għar-rieda possibbilment kuntrarja tal-konsumatur, tistabbilixxi l-konsegwenzi kollha li jirriżultaw, skont id-dritt nazzjonali, minn din il-konstatazzjoni, mingħajr ma tistenna t-talba tal-konsumatur f’dan ir-rigward u, jekk ikun il-każ, indipendentement mill-iskadenza ta’ terminu ta’ dekadenza, sakemm is-sanzjonijiet stabbiliti minn dan id-dritt ikunu effettivi, dissważivi u proporzjonali.