KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

BOT

ippreżentati fil-11 ta’ April 2019 ( 1 )

Kawża C‑324/17

Proċeduri kriminali

vs

Ivan Gavanozov

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-iSpetsializiran nakazatelen sad (il-Qorti Kriminali Speċjalizzata, il-Bulgarija))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva 2014/41/UE – Ordni ta’ investigazzjoni Ewropea – Proċeduri u garanziji fl-Istat Membru emittenti – Raġunijiet sostantivi li wasslu għall-ħruġ tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea – Assenza ta’ rimedji ġudizzjarji fl-Istat Membru emittenti – Awtonomija proċedurali – Prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 47 – Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 – Kunċett ta’ ‘persuna kkonċernata’ – Persuna li kontriha nġabet akkuża kriminali u miżuri ta’ ġbir ta’ provi applikati kontra terz”

I. Introduzzjoni

1. Il-ftuħ tal-fruntieri fl-Unjoni Ewropea inevitabbilment kellu r-riżultat li jiffaċilita d-dimensjoni transkonfinali tal-kriminalità, jew saħansitra li joħloq possibiltajiet ġodda ta’ kriminalità. Dan il-fenomenu jirrikjedi li l-qafas legali li fih isiru l-investigazzjonijiet u, b’mod partikolari, il-poteri ta’ investigazzjoni li għandhom l-awtoritajiet ġudizzjarji tal-Istati Membri jkunu jistgħu jegħlbu l-fruntieri nazzjonali.

2. Għalhekk, l-Istati Membri ħabirku sabiex jimplimentaw kooperazzjoni ġudizzjarja b’mod partikolari fil-qasam ta’ provi ( 2 ).

3. Għalkemm in-numru dejjem ikbar ta’ proċeduri ġudizzjarji li jippermettu kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet tal-Istati Membri għamliha possibli li tiżdied l-effettività tal-kooperazzjoni biex tinkiseb evidenza, jibqa’ l-fatt li, kif indikat mil-leġiżlatur tal-Unjoni, il-qafas legali Ewropew kien sar, minħabba, b’mod partikolari, l-akkumulazzjoni ta’ strumenti speċifiċi, kemm frammentat wisq kif ukoll kumpless wisq ( 3 ). Intiża biex tissostitwixxi l-istrumenti ta’ kooperazzjoni fil-qasam tal-evidenza, id-Direttiva 2014/41 għandha l-għan kemm li tissimplifika l-qafas legali għall-ksib tal-evidenza fil-proċeduri ta’ investigazzjoni kif ukoll li ttejjeb l-effettività ta’ din tal-aħħar.

4. Id-Direttiva 2014/41 għandha kamp ta’ applikazzjoni ġeneriku u partikolarment wiesa’ fir-rigward tal-atti li hija intiża sabiex tissostitwixxi. Għalhekk, mill-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea hija deċiżjoni ġudizzjarja maħruġa jew ivvalidata minn awtorità ġudizzjarja ta’ Stat Membru (iktar ’il quddiem l-“Istat emittenti”) sabiex waħda jew iktar miżuri investigattivi speċifiċi jiġu eżegwiti fi Stat Membru ieħor (iktar ’il quddiem l-“Istat ta’ eżekuzzjoni”) bil-ħsieb li jinkisbu provi f’konformità mad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva.

5. Barra minn hekk, l-awtoritajiet tal-Istati Membri huma, fil-prinċipju, obbligati jeżegwixxu l-ordnijiet ta’ investigazzjoni Ewropej abbażi tal-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku, u dan konformement mal-qafas stabbilit bid-Direttiva 2014/41 ( 4 ).

6. Peress li l-miżuri investigattivi meħuda mill-awtoritajiet kompetenti sabiex jinkisbu provi f’materji kriminali jistgħu jkunu partikolarment intrużivi għaliex jistgħu jippreġudikaw id-dritt għar-rispett tal-ħajja privata tal-persuni kkonċernati, huwa imperattiv li l-leġiżlazzjoni tal-Unjoni tilħaq bilanċ bejn l-effettività u l-ħeffa tal-proċeduri ta’ investigazzjoni, minn naħa, u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-persuni kkonċernati b’dawn il-miżuri investigattivi, min-naħa l-oħra.

7. Filwaqt li din il-kawża titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta għall-ewwel darba d-Direttiva 2014/41, hija toffrilha fuq kollox il-possibbiltà li tiddeċiedi fuq dan il-bilanċ delikat, imma primordjali.

8. Għalhekk, id-domandi preliminari jirrigwardaw, essenzjalment, l-Artikolu 14 ta’ din id-direttiva u r-rimedji ġudizzjarjii li jippermettu li jiġu kkontestati r-raġunijiet sostantivi tal-miżuri investigattivi indikati fid-deċiżjoni ġudizzjarja li twassal għal ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

9. F’dawn il-konklużjonijiet, sejjer nesponi r-raġunijiet li għalihom, l-ewwel nett, inqis li l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 jipprekludi l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li ma tippermettix lil xhud milqut b’miżuri investigattivi, bħalma huma tfittxija, sekwestru u smigħ, li jressaq rikors sabiex jikkontesta r-raġunijiet sostantivi li wasslu għal dawn il-miżuri investigattivi, jew jikseb kumpens. F’dawn iċ-ċirkustanzi, nikkunsidra wkoll li din id-dispożizzjoni, moqrija fid-dawl tad-drittijiet fundamentali, tipprekludi li awtorità nazzjonali toħroġ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

10. It-tieni nett, jiena tal-opinjoni li, fl-assenza ta’ rimedji ġudizzjarji previsti mid-dritt nazzjonali fil-kuntest tal-proċeduri nazzjonali simili, l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 ma jistax jiġi invokat minn individwu quddiem qorti nazzjonali sabiex jikkontesta r-raġunijiet sostantivi li wasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

11. It-tielet nett, naħseb li l-kunċett ta’ “persuna kkonċernata” fis-sens tad-Direttiva 2014/41 jinkludi, minn naħa, xhud milqut minn miżuri investigattivi mitluba f’ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, inkwantu d-dar ta’ residenza tiegħu hija s-suġġett ta’ tfittxija u ta’ sekwestru u li din il-persuna ser tinstema’ bħala xhud, u, min-naħa l-oħra, il-persuna li tkun is-suġġett ta’ akkuża kriminali, meta l-miżura ta’ ġbir ta’ provi deċiża fil-proċedura li tagħha hija s-suġġett tkun tikkonċerna lil terz.

II. Il-kuntest ġuridiku

A. Id-dritt tal-Unjoni

1. Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea

12. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ( 5 ) huwa fformulat kif ġej: “Kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha garantiti mil-liġi ta’ l-Unjoni jiġu vjolati għandha d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan l-Artikolu.”

13. Skont l-Artikolu 48(2) tal-Karta, “[g]ħandu jiġi ggarantit ir-rispett għad-drittijiet tad-difiża ta’ kull imputat”.

14. L-Artikolu 52(3) tal-Karta jipprevedi kif ġej: “Safejn din il-Karta fiha drittijiet li jikkorrispondu għal drittijiet iggarantiti mill-Konvenzjoni […] għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali[ ( 6 )], it-tifsira u l-ambitu ta’ dawk id-drittijiet għandhom ikunu l-istess bħal dawk stabbiliti mill-Konvenzjoni msemmija. Din id-dispożizzjoni ma żżommx lil-liġi ta’ l-Unjoni milli jipprevedi protezzjoni aktar estensiva.”

2. Id-Direttiva 2014/41

15. Il-premessi 2, 11, 12, 18, 19, 22 u 39 tad-Direttiva 2014/41 jipprovdu li: “(2) Taħt l-Artikolu 82(1) [TFUE], il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali fl-Unjoni għandha tkun ibbażata fuq il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi u deċiżjonijiet ġudizzjarji, li, mill-Kunsill Ewropew ta’ Tampere tal-15 u s-16 ta’ Ottubru 1999‘l hawn, ġie komunement imsejjaħ bħala bażi importanti tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali fi ħdan l-Unjoni. […] (11) L-[ordni ta’ investigazzjoni Ewropea (OIE) għandha tintgħażel] fejn l-eżekuzzjoni ta’ miżura investigattiva tidher proporzjonata, adegwata u applikabbli għall-każ inkwistjoni. L-awtorità emittenti għandha għalhekk taċċerta jekk il-provi mfittxija humiex meħtieġa u proporzjonati għall-fini tal-proċedimenti, jekk il-miżura investigattiva magħżula hijiex meħtieġa u proporzjonata għall-ġbir ta’ dawn il-provi, u jekk, permezz tal-ħruġ ta’ OIE, Stat Membru ieħor għandux ikun involut fil-ġbir tal-prova konċernata. […] (12) Meta tinħareġ OIE l-awtorità emittenti li toħroġha għandha tagħti attenzjoni partikolari biex jiġi żgurat ir-rispett sħiħ għad-drittijiet stabbiliti fl-Artikolu 48 tal-[Karta]. Il-preżunzjoni tal-innoċenza u d-drittijiet ta’ difiża fi proċedimenti kriminali, huma pilastru tad-drittijiet fundamentali rikonoxxuti fil-Karta fil-qasam tal-ġustizzja kriminali. Kwalunkwe limitazzjoni ta’ tali drittijiet minn miżura investigattiva ordnata skont id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva għandha tkun konformi b’mod sħiħ mar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 52 tal-Karta fir-rigward tan-neċessità, il-proporzjonalità u l-għanijiet li għandha tfittex, partikolarment il-ħarsien tad-drittijiet u l-libertajiet tal-oħrajn. […] (18) Bħal fi strumenti oħra ta’ rikonoxximent reċiproku, din id-Direttiva ma għandhiex l-effett li timmodifika l-obbligu tar-rispett għad-drittijiet fundamentali u għall-prinċipji fundamentali legali kif imnaqqxa fl-Artikolu 6 [TUE] u fil-Karta. Sabiex dan ikun ċar, ġiet inserita dispożizzjoni speċifika fit-test. (19) Il-ħolqien ta’ spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja fl-Unjoni huwa bbażat fuq fiduċja reċiproka u presunzjoni ta’ konformità minn Stati Membri oħra mad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mad-drittijiet fundamentali. Madankollu, dik il-presunzjoni hija konfutabbli. Konsegwentement, jekk ikun hemm raġunijiet sostantivi biex wieħed jemmen li l-eżekuzzjoni ta’ miżura investigattiva indikata fl-OIE tkun tirriżulta fi ksur ta’ dritt fundamentali tal-persuna kkonċernata u li l-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni ser jinjora l-obbligi tiegħu dwar il-ħarsien tad-drittijiet fundamentali rikonoxxuti fil-Karta, l-eżekuzzjoni tal-OIE għandha tiġi rifjutata. […] (22) Ir-rimedji legali disponibbli kontra OIE għandhom ikunu tal-inqas ugwali għal dawk disponibbli fil-każ domestiku kontra l-miżura investigattiva kkonċernata. F’konformità mal-liġi nazzjonali tagħhom l-Istati Membri għandhom jiżguraw l-applikabbiltà ta’ dawk ir-rimedji legali, anke billi jgħarrfu lill kwalunkwe parti interessata fiż-żmien tajjeb bil-possibbiltajiet u l-modi biex tfittixhom. Fil-każijiet fejn oġġezzjonijiet kontra OIE jiġu ppreżentati minn parti interessata fl-Istat ta’ eżekuzzjoni fir-rigward tar-raġunijiet sostantivi għall-ħruġ tal-OIE, ikun jaqbel li l-informazzjoni dwar tali kontestazzjoni tintbagħat lill-awtorità emittenti u li l-parti interessata tiġi infurmata b’dan.” […] (39) Din id-Direttiva tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tosserva l-prinċipji rikonoxxuti mill-Artikolu 6 [TUE] u fil-Karta, notevolment it-Titolu VI tagħha, fid-dritt internazzjonali u ftehimiet internazzjonali li għalihom l-Unjoni jew l-Istati Membri kollha huma Partijiet, inkluża l-[KEDB], u fil-kostituzzjonijiet tal-Istati Membri fl-oqsma ta’ applikazzjoni rispettivi tagħhom. []”

16. Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2014/41: “1. L-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropew (OIE) huwa deċiżjoni ġudizzjarja maħruġa jew validata minn awtorità ġudizzjarja ta’ Stat Membru […] sabiex waħda jew aktar miżuri investigattivi speċifiċi jiġu eżegwiti fi Stat Membru ieħor […] bil-ħsieb li jinkisbu provi f’konformità mad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva. L-OIE jista’ jinħareġ ukoll biex jinkisbu provi li jkunu diġà fil-pussess tal-awtoritajiet kompetenti tal-Istat ta’ eżekuzzjoni. […] 4. Din id-Direttiva m’għandhiex ikollha l-effett li timmodifika l-obbligu tar-rispett għad-drittijiet fundamentali ul-prinċipji legali kif sanċiti fl-Artikolu 6 [TUE], inklużi d-drittijiet ta’ difiża ta’ persuni suġġetti għal proċedimenti kriminali, u kwalunkwe obbligu li jaqa’ fuq l-awtoritajiet ġudizzjarji f’dan ir-rigward ma għandux jiġi affettwat.”

17. L-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva jindika li “[l]-OIE fil-forma stabbilita fl-Anness A għandu jitlesta, jiġi ffirmat, u l-kontenut tiegħu jiġi ċċertifikat bħala preċiż u korrett mill-awtorità emittenti”.

18. L-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva jipprovdi: “1. L-awtorità emittenti tista’ toħroġ OIE biss fejn tkun sodisfatta li ġew sodisfatti l-kondizzjonijiet li ġejjin: (a) l-emissjoni tal-OIE tkun meħtieġa u proporzjonata għall-fini tal-proċedimenti msemmija fl-Artikolu 4 b’kont meħud tad-drittijiet tal-persuna suspettata jew akkużata; u […] 2. Il-kondizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 1 għandhom jiġu vvalutati mill-awtorità emittenti f’kull każ. 3. Fejn l-awtorità ta’ eżekuzzjoni jkollha raġuni għalxiex temmen li l-kondizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 1 ma ġewx sodisfatti, hija tista’ tikkonsulta lill-awtorità emittenti dwar l-importanza li l-OIE jiġi eżegwit. Wara dik il-konsultazzjoni, l-awtorità emittenti tista’ tiddeċiedi li tirtira l-OIE.”

19. L-Artikolu 11 tad-Direttiva 2014/41, fil-Kapitolu III, intitolat “Proċedura u Salvagwardji għall-Istat ta’ eżekuzzjoni”, jipprovdi: “1. Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 1(4), ir-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni ta’ OIE jistgħu jiġu rifjutati fl-Istat ta’ eżekuzzjoni fejn: […] (f) ikun hemm raġunijiet sostantivi għalxiex jitwemmen li l-eżekuzzjoni ta’ miżura investigattiva indikata fl-OIE tkun inkompatibbli mal-obbligi tal-Istat ta’ eżekuzzjoni taħt l-Artikolu 6 [TUE] u l-Karta; […] 4. Fil-każijiet imsemmija fil-punti (a), (b), (d), (e) u (f) tal-paragrafu 1 qabel ma jiġi deċiż li OIE ma jiġix rikonoxxut jew eżegwit, kompletament jew parzjalment, l-awtorità ta’ eżekuzzjoni għandha tikkonsulta lill-awtorità emittenti, bi kwalunkwe mezz adatt, u għandha, fejn ikun il-każ, titlob biex l-awtorità emittenti tipprovdi kwalunkwe informazzjoni meħtieġa mingħajr dewmien. […]”

20. Skont l-Artikolu 14 ta’ din id-direttiva: “1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li rimedji legali ekwivalenti għal dawk disponibbli f’każ domestiku simili jkunu applikabbli għall-miżuri investigattivi indikati fl-OIE. 2. Ir-raġunijiet sostantivi għall-ħruġ tal-OIE jistgħu jiġu kkontestati biss f’rikors fl-Istat emittenti, mingħajr preġudizzju għall-garanziji tad-drittijiet fundamentali fl-Istat ta’ eżekuzzjoni. 3. Fejn dan ma jimminax il-ħtieġa li tiġi żgurata l-kunfidenzjalità ta’ investigazzjoni, taħt l-Artikolu 19(1), l-awtorità emittenti u l-awtorità ta’ eżekuzzjoni għandhom jieħdu l-miżuri adatti biex jiżguraw li tkun ipprovduta informazzjoni dwar il-possibbiltajiet disponibbli taħt il-liġi nazzjonali għal tfittxija tar-rimedji legali meta dawn isiru applikabbli u fiż-żmien tajjeb biex jippermetti l-eżerċizzju effettiv tagħhom. 4. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-iskadenzi għat-tfittxija ta’ rimedju legali jkunu l-istess bħal dawk previsti f’kawżi domestiċi simili u li jiġu applikati b’mod li jiggarantixxi l-possibbiltà tal-eżerċizzju effettiv ta’ dawn ir-rimedji legali għal-partijiet konċernati. 5. L-awtorità emittenti u l-awtorità ta’ eżekuzzjoni għandhom jinfurmaw lil xulxin dwar ir-rimedji legali mitluba kontra l-ħruġ, ir-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni ta’ OIE. 6. Kontestazzjoni legali ma għandhiex tissospendi l-eżekuzzjoni tal-miżura investigattiva, ħlief jekk ikollha dak l-effett f’kawżi domestiċi simili. 7. L-Istat emittenti għandu jieħu kont ta’ kontestazzjoni li jkollha suċċess kontra r-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni ta’ OIE skont il-liġi nazzjonali. Mingħajr preġudizzju għar-regoli proċedurali nazzjonali, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li fi proċedimenti kriminali fl-Istat emittenti jkunu rispettati d-drittijiet tad-difiża u d-dritt għal proċedimenti ġusti meta ssir il-valutazzjoni tal-provi miksuba permezz tal-OIE.”

21. Skont l-Artikolu 24 ta’ din id-direttiva: “1. Fejn persuna tkun fit-territorju ta’ Stat ta’ eżekuzzjoni u jkun meħtieġ li din tinstema’ bħala xhieda jew esperta mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat emittenti, l-awtorità emittenti tista’ toħroġ OIE biex ix-xhieda jew l-esperta tinstema’ b’vidjokonferenza jew bi trażmissjoni awdjoviżiva oħra f’konformità mal-paragrafi 5 sa 7. […] 2. Flimkien mar-raġunijiet sabiex ma jingħatax ir-rikonoxximent jew ma ssirx l-eżekuzzjoni li huma msemmija fl-Artikolu 11, l-eżekuzzjoni ta’ OIE tista’ wkoll tiġi rifjutata jekk: (a) il-persuna suspettata jew akkużata ma tagħtix kunsens; jew (b) l-eżekuzzjoni ta’ tali miżura investigattiva f’każ partikolari tmur kontra l-prinċipji fundamentali tal-liġi tal-Istat ta’ eżekuzzjoni. […]”

22. Skont l-Artikolu 34 (1) sa (3) tad-Direttiva 2014/41: “1. Mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni tagħhom bejn l-Istati Membri u Stati terzi u l-applikazzjoni temporanja tagħhom taħt l-Artikolu 35, din id-Direttiva tissostitwixxi, mill-22 ta’ Mejju 2017, id-dispożizzjonijiet korrispondenti tal-konvenzjonijiet li ġejjin li japplikaw fir-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri marbutin b’din id-Direttiva: (a) il-Konvenzjoni Ewropea dwar assistenza legali reċiproka f’materji kriminali tal-Kunsill tal-Ewropa tal-20 ta’ April 1959 kif ukoll iż-żewġ protokolli addizzjonali tagħha, u l-ftehimiet bilaterali konklużi skont l-Artikolu 26 ta’ dik il-Konvenzjoni; (b) il-Konvenzjoni li timplimenta l-Ftehim ta’ Schengen[ ( 7 )]; (c) il-Konvenzjoni rigward assistenza legali reċiproka f’materji kriminali bejn l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea u l-protokoll tagħha[ ( 8 )]”. 2. Id-Deċiżjoni Kwadru [2008/978] hija b’dan sostitwita għall-Istati Membri marbutin minn din id-Direttiva. Id-dispożizzjonijiet tad-Deċiżjoni Kwadru [2003/577] huma sostitwiti għall-Istati Membri kollha marbutin minn din id-Direttiva fir-rigward tal-iffriżar tal-evidenza. Għall-Istati Membri marbutin b’din id-Direttiva, ir-referenzi għad-Deċiżjoni Kwadru [2008/978] u, fir-rigward tal-iffriżar tal-evidenza, għad-Deċiżjoni Kwadru [2003/577], għandhom jinftiehmu bħala referenzi għal din id-Direttiva. 3. Addizzjonalment għal din id-Direttiva, l-Istati Membri jistgħu jikkonkludu jew ikomplu japplikaw ftehimiet jew arranġamenti bilaterali jew multilaterali ma’ Stati Membri oħra wara l-22 ta’ Mejju 2017 biss sakemm dawn jippermettu li l-għanijiet ta’ din id-Direttiva jkomplu jissaħħu u jikkontribwixxu biex jissimplifikaw jew jiffaċilitaw aktar il-proċeduri għall-ġbir ta’ provi u sakemm il-livell ta’ salvagwardji stabbiliti f’din id-Direttiva jiġi rispettat.”

23. L-Artikolu 36(1) ta’ din id-direttiva jindika li “[l]-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jikkonformaw ma’ din id-Direttiva sal-22 ta’ Mejju 2017”.

B. Id-dritt Bulgaru

24. Konformement mal-Artikolu 160(1) tan-nakazatelno‑protsesualen kodeks (il-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali), it‑tfittxija u s-sekwestru jistgħu jiġu eżegwiti jekk jeżistu raġunijiet suffiċjenti sabiex jitwemmen li, f’post partikolari, jinsabu ċerti affarijiet (dokumenti, oġġetti, kompjuters u oħrajn) li jkun fihom informazzjoni rilevanti għall-proċedura.

25. Bis-saħħa tal-Artikolu 107(2) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, moqri flimkien mal-Artikolu 13 ta’ dan il-kodiċi, is-smigħ ta’ xhud li ma jkunx instema’ qabel matul il-fażi preliminari tal-proċedura kriminali għandu jiġi eżegwit abbażi ta’ deċiżjoni ġudizzjarja. Fir-rigward tat-tfittxija u s-sekwestru, dawn għandhom jiġu eżegwiti matul il-fażi ġudizzjarja tal-proċedura bis-saħħa ta’ deċiżjoni ġudizzjarja.

26. Id-deċiżjonijiet ġudizzjarji li jordnaw miżuri ta’ ġbir ta’ prova, bħalma huma t-tfittxija, is-sekwestru u s-smigħ ta’ xhud, ma jistgħux jiġu kkontestati la mill-partijiet fil-proċedura u lanqas mill-persuni kkonċernati b’dawn il-miżuri u ma huma suġġetti għal ebda kontroll.

27. Ma huwa possibbli l-ebda kontroll indirett, jiġifieri kontroll imwettaq flimkien mas-sentenza kriminali, ta’ dawn id-deċiżjonijiet.

28. L-ewwel nett, bis-saħħa tal-Artikolu 318 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, is-sentenza kriminali għandha tiġi vverifikata unikament abbażi ta’ rikors ippreżentat mill-prosekutur jew mill-akkużat. Il-persuni li l-postijiet tagħhom huma s-suġġett ta’ tfittxija jew li l-oġġetti tagħhom huma s-suġġetti ta’ sekwestru, minn naħa, u l-persuni li jinstemgħu bħala xhud, min-naħa l-oħra, ma għandhomx id-dritt li jitolbu, fl-istess żmien tal-verifika tas-sentenza kriminali, il-verifika tal-legalità tad-deċiżjoni ġudizzjarja intiża, rispettivament, sabiex teżegwixxi tfittxija jew sekwestru u sabiex tawtorizza s-smigħ.

29. It-tieni nett, bis-saħħa tal-Artikolu 305 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, moqri flimkien mal-Artikolu 301 tal-istess kodiċi, id-deċiżjoni li jagħtu l-qrati li jiddeċiedu dwar il-mertu tirrigwarda biss il-ħtija tal-akkużat u mhux l-eżistenza jew le ta’ motivi li jiġġustifikaw il-ħruġ ta’ deċiżjoni ta’ tfittxija, ta’ sekwestru jew ta’ smigħ ta’ xhud. Fir-rigward tas-sentenza fit-tieni istanza, din tirrigwarda biss il-kwistjonijiet eżaminati fl-ewwel istanza. B’mod partikolari, il-qorti tat-tieni istanza għandha tivverifika l-mod li bih ġew eżegwiti l-miżuri investigattivi u, b’mod partikolari l-osservanza tar-regoli proċedurali mingħajr ma tikkontrolla n-natura suffiċjenti tar-raġunijiet tad-deċiżjoni li tordna l-miżuri investigattivi.

30. L-Artikolu 2 taż-zakon za otgovornostta na darzhavata i obshtinite za vredi (il-Liġi dwar ir-Responsabbiltà tal-Istat u tal-Muniċipalitajiet għad-Danni Kkawżati) ( 9 ) jipprevedi l-ħlas ta’ kumpens f’każ ta’ danni li jirriżultaw minn ċerti atti ġudizzjarji indirizzati kontra l-akkużat meta jiġi stabbilit li dawn ma humiex legali.

31. L-atti li jinvolvu deċiżjoni intiżi sabiex jiġu eżegwiti tfittxija, sekwestru jew sabiex isir smigħ ta’ xhud ma humiex indirizzati kontra l-akkużat u lanqas ma huwa legalment possibbli li tiġi stabbilita l-illegalità tagħhom. Għalhekk, dawn l-ipoteżijiet ma jidhrux fil-każi fejn huwa dovut kumpens.

32. Iż-zakon za evropeyskata zapoved za razsledvane (il-Liġi dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropea) ( 10 ) tittrasponi d-Direttiva 2014/41 fl-ordinament ġuridiku Bulgaru.

33. Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, għalkemm l-Artikolu 18 tal-Liġi dwar l-Ordni ta’ Ivestigazzjoni Ewropea jipprevedi rimedji ġudizzjarji li jikkonċernaw l-eżekuzzjoni mill-awtoritajiet Bulgari ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea adottata mill-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ Stat Membru ieħor, bil-kuntrarju, din il-liġi ma tipprevedix rimedji ġudiżżjarji fil-kuntest tal-proċedura tal-ħruġ ta’ tali deċiżjoni.

III. Il-fatti tat-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

34. L-awtoritajiet ġudizzjarji Bulgari jakkużaw lil Ivan Dimov Gavanozov li mexxa organizzazzjoni kriminali, li kienet timplika wkoll tliet persuni oħra, bl-għan li jiġu evitati l-intaxxar u l-ħlas tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT), billi tistabbilixxi u tuża dokumenti skorretti, kif ukoll tnaqqas b’mod irregolari l-VAT tal-input. B’mod partikolari, I. D. Gavanozov huwa akkużat li importa fil-Bulgarija, permezz ta’ kumpanniji fittizja, zokkor provenjenti minn Stati Membri oħra (akkwist intra-Komunitarju), fosthom ir-Repubblika Ċeka, mingħand fornitur, il-kumpannija X, irrappreżenta mix-xhud, Y, zokkor li mbagħad biegħ mingħajr dokumenti fis-suq intern, u dan mingħajr ma ġiet ikkalkolata u tħallset it-taxxa. Skont id-dokumenti fil-pussess tal-awtoritajiet ġudizzjarji, I. D. Gavanozov kien wettaq esportazzjoni ta’ zokkor permezz ta’ provvista intra-Komunitarja lejn ir-Rumanija. L-ammont tal-VAT li ma ġiex ikkalkolat u lanqas imħallas kien jammonta għal 1128 664.49 lev Bulgaru (BGN) (EUR 577 085.85).

35. Matul il-fażi preliminari tal-proċedura, ma ġiet adottata l-ebda miżura investigattiva intiża sabiex tiġbor il-provi la kontra l-kumpannija X u lanqas kontra x-xhud Y.

36. Madankollu ġie stabbilit li kienu seħħew kuntatti personali u professjonali bejn I. D. Gavanozov u Y, kuntatti li tmexxew kemm permezz tal-għajnuna ta’ interpretu kif ukoll bl-Ingliż, billi dawn iż-żewġ persuni ma kinux jafu l-lingwa materna tal-ieħor. Madankollu, deher ukoll li I. D. Gavanozov kien iffirma kuntratt ta’ rappreżentanza esklużiva mal-kumpannija X, li tagħha x-xhud Y huwa r-rappreżentant, u dan il-kuntratt kien ifformulat biss bil-Bulgaru.

37. Sabiex tippreċiża l-estensjoni tar-rapporti bejn I. D. Gavanozov u Y, il-qorti tar-rinviju, l-Ispetsializiran nakazatelen sad (il-Qorti Kriminali Speċjalizzata, il-Bulgarija), ordnat il-ġbir ta’ provi ġodda.

38. Għalhekk, din iddeċidiet li teżegwixxi tfittxija u sekwestru fil-bini tal-kumpannija X sabiex tistabbilixxi jekk il-kuntratt prodott mix-xhud Y kienx jidher fost id-dokumenti ta’ din il-kumpannija u jekk jeżistux dokumenti stabbiliti b’rabta mal-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt. Hija ddeċidiet ukoll li teżegwixxi tfittxija u sekwestru fid-dar ta’ Y sabiex tistabbilixxi jekk dan iżommx dokumenti li jikkonċernaw l-attività inkriminata u li tisma’ lil dan ix-xhud permezz ta’ vidjokonferenza, billi dan ma xtaqx li jidher fil-Bulgarija sabiex jinstema’.

39. Billi l-bini tal-kumpannija X u d-dar ta’ Y jinsabu fit-territorju tar-Repubblika Ċeka, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li toħroġ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea intiża sabiex titlob lill-awtoritajiet ġudizzjarji Ċeki jwettqu dawn il-miżuri investigattivi.

40. Fl-istadju tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni, il-qorti tar-rinviju tiddikjara li ltaqgħet ma’ diffikultajiet sabiex timla, fil-formola tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea li tidher fl-Anness A tad-Direttiva 2014/41, is-sezzjoni J ( 11 ), iddedikata għar-rimedji ġudizzjarji.

41. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju ppreċiżat fid-deċiżjoni tar-rinviju li d-dritt Bulgaru ma jipprevedi l-ebda rimedju ġudizzjarju kontra l-adozzjoni ta’ dawn il-miżuri investigattivi.

42. Hija indikat ukoll li, fil-fehma tagħha, il-leġiżlazzjoni Bulgara ma hijiex konformi mal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 u ma tissodisfax il-prinċipju ta’ effettività sa fejn il-persuni kkonċernati b’miżuri ta’ ġbir ta’ provi ma għandhom l-ebda rimedju kontra l-atti li jordnaw dawn il-miżuri.

43. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Ispetsializiran nakazatelen sad (il-Qorti Kriminali Speċjalizzata) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin: “1) L-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41/UE […] jipprekludi leġiżlazzjoni u ġurisprudenza nazzjonali li ma jippermettux, la permezz ta’ rikors dirett kontra d-deċiżjoni ġudizzjarja u lanqas permezz ta’ talba separata għad-danni, li jiġu kkontestati r-raġunijiet dwar il-mertu tad-deċiżjoni ġudizzjarja li toħroġ ordni ta’ investigazzjoni Ewropew intiż sabiex titwettaq tfittxija fi proprjetà immobbli residenzjali u fi proprjetà immobbli kummerċjali u sabiex jitwettaq sekwestru ta’ oġġetti partikolari, kif ukoll sabiex jinżamm smigħ ta’ xhieda? 2) L-Artikolu 14(2) tad-Direttiva [2014/41] jagħti, b’mod dirett u immedjat, lill-persuna kkonċernata d-dritt li tikkontesta d-deċiżjoni ġudizzjarja li toħroġ ordni ta’ investigazzjoni Ewropew, anki jekk id-dritt nazzjonali ma jipprevedix rimedju proċedurali f’dan is-sens? 3) Il-persuna li tkun is-suġġett ta’ akkuża kriminali hija, fid-dawl tal-Artikolu 14(2) moqri flimkien mal-Artikolu 6(1)(a) u mal-Artikolu 1(4) tad-Direttiva 2014/41, parti kkonċernata fis-sens tal-Artikolu 14(4) tal-istess direttiva, f’sitwazzjoni fejn il-miżura ta’ ġbir ta’ provi tkun tikkonċerna lil terz? 4) Il-persuna li tgħix fi jew li tuża proprjetà immobbli fejn jitwettqu t-tfittxija u s-sekwestru jew il-persuna li ser tinstema’ bħala xhud hija parti kkonċernata fis-sens tal-Artikolu 14(4), moqri flimkien mal-Artikolu 14(2) tad-Direttiva 2014/41?”

IV. L-analiżi tiegħi

A. Fuq l-ammissibbiltà

44. Il-Gvern Ċek u l-Gvern Awstrijak qajmu, espressament u impliċitament, l-inammissibbiltà tad-domandi preliminari għar-raġuni li peress li d-digriet tar-rinviju nħareġ meta skada t-terminu għat-traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/41, din tal-aħħar ma kinitx għadha ġiet trasposta fir-Repubblika Ċeka u lanqas fir-Repubblika tal-Bulgarija u li l-applikazzjoni diretta ta’ din id-direttiva ma hijiex possibbli.

45. F’dan ir-rigward, ninnota, l-ewwel nett li billi d-digriet tar-rinviju huwa ddatat it-23 ta’ Mejju 2017, huwa posterjuri għall-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/41 iffissat fl-Artikolu 36(1) tagħha għat-22 ta’ Mejju 2017.

46. Sussegwentement, id-Direttiva 2014/41 ġiet trasposta kemm fir-Repubblika tal-Bulgarija kif ukoll fir-Repubblika Ċeka matul il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Għalhekk, il-qorti tar-rinviju bagħtet lill-Qorti tal-Ġustizzja, matul il-proċedura quddiemha, kopja tal-liġi ta’ traspożizzjoni kif ukoll ittra ta’ akkumpanjament. Barra minn hekk, wara l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni, ir-Repubblika Ċeka kkomunikat lill-Kummissjoni Ewropea l-miżuri ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/41 ( 12 ).

47. Fl-aħħar nett, l-interpretazzjoni mitluba mill-qorti tar-rinviju hija mhux biss rilevanti, imma wkoll neċessarja għal din tal-aħħar.

48. Fil-fatt, il-miżuri ta’ tfittxija, ta’ sekwestru u ta’ smigħ tax-xhud Y previsti mill-qorti tar-rinviju jirrigwardaw proċedura pendenti fil-Bulgarija u intiża sabiex tiddetermina jekk I. D. Gavanozov effettivament wettaqx frodi tal-VAT.

49. Barra minn hekk, id-domandi preliminari li saru lill-Qorti tal-Ġustizzja jirrigwardaw dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni u, sa fejn huma ser jippermettu lill-qorti tar-rinviju tiddetermina kif timtela s-sezzjoni J, huma jirrispondu għal bżonn oġġettiv espress minnha.

50. Minn dan isegwi li d-domandi preliminari huma, fil-fehma tiegħi, ammissibbli.

B. Fuq il-mertu

1. Fuq l-ewwel domanda preliminari

51. Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tipprevedi l-ebda rimedju ġudizzjarju li jippermetti li jiġu kkontestati r-raġunijiet sostantivi li wasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea li għandu l-iskop li jitwettqu tfittxija, sekwestru ta’ ċerti oġġetti u l-organizzazzjoni ta’ smigħ ta’ xhud.

52. F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li r-rekwiżiti ta’ din id-direttiva fil-qasam ta’ rimedji ġudizzjarji juru li, għal-leġiżlatur tal-Unjoni, tali rimedji ġudizzjarji għandhom neċessarjament jiġu previsti mill-Istati Membri.

53. Għalhekk, mill-Artikolu 13(2) ta’ din id-direttiva, li jipprovdi li “[t]-trasferiment tal-provi jista’ jiġi sospiż, sa meta toħroġ id-deċiżjoni rigward rimedju legali […]”, jirriżulta li l-eżistenza ta’ rimedju hija ampjament prevista minn dan il-leġiżlatur.

54. Iktar minn hekk, billi jirrikjedi fl-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 2014/41 li “rimedji legali ekwivalenti għal dawk disponibbli f’każ domestiku simili jkunu applikabbli għall-miżuri investigattivi indikati fl-OIE”, huwa ċar, fil-fehma tiegħi, li kuntrarjament għal dak li jsostni l-Gvern Ċek, il-leġiżlatur tal-Unjoni ppresuppona l-eżistenza ta’ rimedju legali kontra miżuri investigattivi fil-kuntest tal-proċeduri nazzjonali ( 13 ) u impona fuq l-Istati Membri li jipprevedu, fil-materja ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, rimedji ġudizzjarji ekwivalenti.

55. Għalhekk, għalkemm l-Artikolu 14(1) ta’ din id-direttiva ma jobbligax lill-Istati Membri jipprevedu rimedji ġudizzjarji supplimentari fir-rigward ta’ dawk eżistenti fil-kuntest ta’ proċedura nazzjonali simili ( 14 ), din id-dispożizzjoni tobbligahom, tal-inqas u permezz ta’ “logħba b’effett ta’ mera”, li jistabbilixxu rimedji ġudizzjarji applikabbli għall-miżuri investigattivi indikati f’ordni ta’ investigazzjoni Ewropea li jkunu ekwivalenti għal dawk offruti fil-kuntest ta’ proċedura nazzjonali simili ( 15 ).

56. Din l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2014/41 hija, fil-fehma tiegħi, saħansitra iktar iġġustifikata għaliex, fil-kuntest ta’ investigazzjoni kriminali, il-miżuri investigattivi, ordnati mill-awtoritajiet kompetenti bl-għan leġittimu li jiġbru provi, jistgħu jkunu intrużivi u jiksru d-drittijiet fundamentali tal-persuni milquta rrikonoxxuti, b’mod partikolari, mill-Karta. Barra minn hekk, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-karatteristiċi tas-sanzjonijiet kriminali, il-proċess li jwassal għal dawn is-sanzjonijiet għandu, kollu kemm hu, neċessarjament ikun iċċirkondat minn garanziji speċifiċi sabiex id-drittijiet fundamentali tal-persuni involuti fil-proċedura jkunu rrispettati ( 16 ).

57. Konsegwentement, in-neċessità ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv intiż sabiex jiżgura r-rispett tad-drittijiet fundamentali mill-qrati nazzjonali ( 17 ), enfasizzata ħafna drabi ( 18 ), hija iktar u iktar importanti fil-kuntest tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali u l-possibbiltà li jiġu kkontestati r-raġunijiet sostantivi li jwasslu għal ordni ta’ investigazzjoni Ewropea għandha, għalhekk, importanza kbira ħafna.

58. Fl-aħħar nett, din l-interpretazzjoni ma titqigħedx fid-dubju mill-fatt li l-miżuri ta’ ġbir ta’ provi jolqtu lil terz li għandu l-istatus ta’ xhud.

59. Fil-fatt, għandu jiġi kkonstatat li, fl-Artikolu 1(4) tad-Direttiva 2014/41, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma llimitax l-obbligu tar-rispett tad-drittijiet fundamentali għad-drittijiet tad-difiża tal-persuni suġġetti għal proċedura kriminali.

60. Barra minn hekk, għalkemm ċerti dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva bħalma huma l-Artikolu 6(1)(a) jenfasizzaw id-drittijiet tal-“persuna suspettata jew akkużata”, dispożizzjonijiet oħra ta’ din id-direttiva, fosthom, b’mod partikolari, l-Artikolu 5(1)(c), l-Artikolu 13(2) kif ukoll l-Artikoli 14 u 22 jirreferu għall-kunċett ta’ “persuna kkonċernata”.

61. Barra minn hekk, l-Artikolu 11(1)(f) tad-Direttiva 2014/41, moqri fid-dawl tal-premessa 19 tagħha, u l-Artikolu 14 ta’ dan l-att jipprovdu li l-garanziji stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni, f’termini ta’ rimedji ġudizzjarji jew ta’ raġunijiet għal nuqqas ta’ eżekuzzjoni jew għal nuqqas ta’ rikonoxximent, huma stabbiliti għall-benefiċċju tal-“persuna kkonċernata”, u mhux għall-benefiċċju tal-“persuna suspettata” jew tal-“persuna akkużata”.

62. Issa, l-użu ta’ espressjonijiet differenti huwa, fil-fehma tiegħi, ’il bogħod minn wieħed trivjali, speċjalment peress li, fil-kuntest tad-Direttiva 2014/41, il-miżuri investigattivi msemmija f’ordni ta’ investigazzjoni Ewropea jistgħu jikkonċernaw kemm il-“persuna suspettata” jew “il-persuna akkużata” kif ukoll terzi u, għalhekk, jiksru d-drittijiet tagħhom.

63. Fil-kuntest tal-investigazzjoni fil-kawża prinċipali kontra I. D. Gavanozov, Y huwa xhud, imma huwa kkonċernat bil-miżuri investigattivi previsti, intiżi sabiex jiġbru l-provi kontra I. D. Gavanozov. Hekk, it-tfittxija u s-sekwestru ser jiġu eżegwiti fid-dar tiegħu u huwa sejjer jinstema’.

64. Minn dan isegwi li l-kunċett ta’ “persuna kkonċernata” fis-sens tad-Direttiva 2014/41 jirreferi wkoll għal xhud, bħalma huwa Y, li huwa s-suġġett ta’ miżuri investigattivi mitluba f’ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

65. Issa, mill-espożizzjoni tad-dritt nazzjonali u l-kundanni repetuti tar-Repubblika tal-Bulgarija mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, enfasizzati fid-deċiżjoni tar-rinviju ( 19 ), jirriżulta li d-dritt Bulgaru ma jipprovdi l-ebda rimedju ġudizzjarju li jippermetti lil xhud jikkontesta r-raġunijiet sostantivi ta’ miżuri investigattivi fil-kuntest ta’ proċeduri nazzjonali, bħalma huma tfittxija u sekwestru, lanqas li jikseb, b’mod effettiv, kwalunkwe kumpens fil-kuntest ta’ rikors għad-danni ( 20 ).

66. Barra minn hekk, skont l-indikazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju ( 21 ), it-traspożizzjoni fid-dritt Bulgaru tad-Direttiva 2014/41 ma introduċietx il-possibbiltà għal xhud, bħalma huwa Y, milqut minn tfittxija, sekwestru u smigħ, li jikkontesta r-raġunijiet sostantivi li wasslu għal dawn il-miżuri investigattivi.

67. Fl-opinjoni tiegħi, għandhom jinsiltu żewġ konklużjonijiet minn dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha.

68. Fl-ewwel lok, niddeduċi minn dan li l-leġiżlazzjoni Bulgara ma hijiex konformi mal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41.

69. Fit-tieni lok, din id-dispożizzjoni, moqrija fid-dawl tad-drittijiet fundamentali, tipprekludi li awtorità, f’dan il-każ Bulgara, tkun tista’ toħroġ talba għal ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

70. Fil-fatt, peress li d-Direttiva 2014/41 tipprevedi garanziji ( 22 ), bħalma huwa rimedju legali li jippermetti l-kontestazzjoni tar-raġunijiet sostantivi li wasslu għall-miżuri investigattivi msemmija f’ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, fl-assenza ta’ dawn il-garanziji, il-mekkaniżmu tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea ma jistax jiġi ngaġġat.

71. Din il-pożizzjoni tirriżulta, l-ewwel nett, mill-interpretazzjoni tas-sezzjoni J.

72. Minkejja diverġenzi bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi ta’ din is-sezzjoni J ( 23 ), inqis li din, interpretata fid-dawl tal-istruttura u tal-għan tad-Direttiva 2014/41 ( 24 ), tirrikjedi, skont il-paragrafu 1 tagħha, li l-awtorità emittenti tindika lill-omologa tagħha fl-Istat ta’ eżekuzzjoni jekk ġiex ippreżentat rikors kontra l-ħruġ tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea msemmi fil-formola li tidher fl-Anness A ta’ din id-direttiva u, skont il-paragrafu 2 tagħha, li hija tipprovdi l-informazzjoni dwar ir-rimedji ġudizzjarji kif ukoll il-possibbiltajiet ta’ assistenza fl-Istat emittenti.

73. Dwar dan il-punt, minn naħa, ninnota li l-utilità għall-Istat ta’ eżekuzzjoni tal-informazzjoni dwar jekk ikunx diġà ġie ppreżentat rikors kontra ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, fis-sens ta’ kwalunkwe ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, fl-Istat emittenti għalija tidher li hija bogħod minn evidenti.

74. Min-naħa l-oħra, fil-każ ta’ miżura investigattiva li ma teħtieġx kunfidenzjalità ( 25 ), eventwali rimedju kontra l-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea jikkostitwixxi informazzjoni importanti għall-Istat ta’ eżekuzzjoni inkwantu s-suċċess ta’ dan ir-rimedju jista’ jimmina din il-miżura investigattiva.

75. Min-naħa l-oħra, is-sezzjoni J(2) moqrija flimkien mal-Artikolu 14(2) tad-Direttiva 2014/41, timplika li l-awtoritajiet tal-Istat ta’ eżekuzzjoni jistgħu javżaw lill-persuna milquta bil-miżuri investigattivi bil-possibbiltà li jikkontesta r-raġunijiet sostantivi li wasslu għall-ħruġ tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea fl-Istat emittenti u, jekk ikun il-każ, jipprovdulu informazzjoni dwar l-assistenza legali jew lingwistika li minnha huwa jista’ jibbenefika f’dan l-Istat ( 26 ).

76. Barra minn hekk, in-neċessità li fis-sezzjoni J(2) tingħata l-informazzjoni dwar ir-rimedji ġudizzjarji fl-Istat emittenti hija wkoll garanzija tal-effettività tar-raġunijiet ta’ nuqqas ta’ rikonoxximent jew nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-ordnijiet ta’ investigazzjoni Ewropea u, b’mod partikolari, tar-raġuni ddikjarata fl-Artikolu 11(1)(f) ta’ din id-direttiva.

77. Imma fl-assenza ta’ rimedji ġudizzjarji previsti fl-Istat emittenti, il-formola li tidher fl-Anness A ta’ din id-direttiva ma tista’ timtela, il-kuntest komplet tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea ma jistax jiġi pprovdut ( 27 ) u dan l-ordni la jista’ jiġi fformulat u lanqas, a fortiori, jirnexxi.

78. It-tieni nett, il-leġiżlazzjoni Bulgara u n-nuqqas ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali li hija twassal għalih jimpedixxu l-applikazzjoni tal-mekkaniżmu tar-rikonoxximent reċiproku li huwa ċentrali għall-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

79. Ir-rikonoxximent reċiproku huwa bbażat fuq il-premessa tal-eżistenza, bejn l-Istati Membri, ta’ fiduċja reċiproka mifhuma bħala “iċ-ċertezza li ċ-ċittadini Ewropej kollha għandhom aċċess għal sistema ġudizzjarja li tissodisfa r-rekwiżiti tal-ogħla kwalità” ( 28 ) [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Konsegwentement, hija teżiġi li l-Istati Membri jqisu, ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali, li l-Istati Membri l-oħra kollha jirrispettaw id-drittijiet fundamentali rrikonoxxuti mid-dritt tal-Unjoni ( 29 ) u hija timplika li “l-Istati Membri jistgħu jkunu meħtieġa […] li jippreżumu r-rispett tad-drittijiet fundamentali mill-Istati Membri l-oħra” ( 30 ).

80. Ninnota madankollu li l-użu tal-verb “jistgħu” mill-Qorti tal-Ġustizzja ma jwassal għal ebda obbligu u li l-premessa 19 tad-Direttiva 2014/41 tirreferi għan-natura konfutabbli ta’ din il-preżunzjoni ( 31 ).

81. F’dan il-każ, meħuda inkunsiderazzjoni l-konstatazzjonijiet repetuti tal-ksur tal-Artikoli 3, 8 u 13 tal-KEDB mir-Repubblika tal-Bulgarija fl-assenza ta’ modifiki tad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, minħabba l-fatt li l-qorti tar-rinviju nnifisha tiddubita mir-rispett tad-drittijiet fundamentali mil-leġiżlazzjoni Bulgara u l-assenza ta’ introduzzjoni ta’ rimedju ġudizzjarju waqt it-traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/41, huwa evidenti, fil-fehma tiegħi, li l-preżenunzjoni tar-rispett tad-drittijiet fundamentali minn dan l-Istat Membru fil-materja ma tistax tiġi stabbilita.

82. Fil-fatt, l-impossibbiltà, fil-Bulgarija, għal terz milqut b’miżuri investigattivi bħalma huma t-tfittxijiet jew is-sekwestri, li essenzjalment jiksru d-dritt tiegħu għar-rispett tal-ħajja privata, li jikkontesta r-raġunijiet sostantivi li wasslu għal dawn il-miżuri hija, kif iddeċidiet il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem diversi drabi, nuqqas manifest ta’ protezzjoni effettiva tad-dritt għar-rispett tal-ħajja privata ( 32 ).

83. Jekk il-preżunzjoni li Stat Membru jirrispetta d-drittijiet fundamentali ma tkunx tista’ tiġi stabbilita, il-fiduċja reċiproka ma tistax tiġi rikjesta mingħand l-Istati Membri l-oħra, b’mod li r-rikonoxximent reċiproku ma jistax jiġi implimentat u jibbenefika lil dan l-Istat Membru.

84. Inżid ngħid li, f’sitwazzjoni bħal din, il-possibbiltà, enfasizzata mill-Gvern Ungeriż, għall-Istat ta’ eżekuzzjoni li jagħmel użu mill-Artikolu 11 tad-Direttiva 2014/41, ma hijiex suffiċjenti.

85. Minbarra li r-rikors għar-raġunijiet ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni jew ta’ nuqqas ta’ rikonoxximent huwa eċċezzjoni, li għandu jiġi interpretat ristrettivament ( 33 ), għall-prinċipju ta’ eżekuzzjoni tal-ordnijiet ta’ investigazzjoni Ewropew riżultanti mill-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2014/41, l-applikazzjoni tal-Artikolu 11(1)(f) ta’ din id-direttiva jirrikjedi, konformement mal-premessa 19 ta’ din id-direttiva, evalwazzjoni każ b’każ sabiex tiġi konfutata l-preżunzjoni ta’ rispett tad-drittijiet fundamentali.

86. Madankollu, naħseb li, jekk l-evalwazzjoni tal-effettività tar-rimedji ġudizzjarji tista’ tiġġustifika, każ b’każ, l-applikazzjoni tal-Artikolu 11(1)(f) tad-Direttiva 2014/41, l-assenza ta’ kull possibbiltà ta’ rimedji ġudizzjarji tista’, kif isostni korrettament il-Gvern Awstrijak, twassal għal użu sistematiku ta’ din id-dispożizzjoni, li jqiegħed fid-dubju l-interess prattiku tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

87. Barra minn hekk, f’ċirkustanzi bħal dawk prevalenti fir-Repubblika tal-Bulgarija, l-applikazzjoni tal-Artikolu 11(1)(f) tad-Direttiva 2014/41 toħloq riskju sinjifikattiv ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni jew ta’ nuqqas ta’ eżekuzzjoni b’mod varjabbli bejn l-Istati Membri u finalment titfa’ piż ta’ responsabbiltà importanti ħafna fuq l-awtoritajiet ta’ eżekuzzjoni li jistgħu jesponu ruħhom għal ksur tad-dispożizzjonijiet tal-KEDB ( 34 ).

88. Fl-aħħar nett, l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2014/41 li nipproponi hija kompatibbli mal-effettività neċessarja tal-mekkaniżmu tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

89. Fil-fatt, il-leġiżlatur tal-Unjoni ċċirkonda l-implimentazzjoni tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea b’garanziji intiżi sabiex jipproteġu d-drittijiet tal-persuni kkonċernati bil-miżuri investigattivi. Għalhekk, jekk Stat Membru jagħżel li ma jittrasponix id-Direttiva 2014/41 f’dan ir-rigward, li ma jintroduċix dawn il-garanziji u, konsegwentement, li ma jirrispettax il-bilanċ riżultanti minn din id-direttiva bejn in-natura intrużiva tal-miżuri investigattivi u l-possibbiltà li dawn jiġu kkontestati, huwa ma jistax jibbenefika mill-mekkaniżmu tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

90. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, naħseb li, minn naħa, l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 jipprekludi l-leġiżlazzjoni Bulgara u li, min-naħa l-oħra, dan l-artikolu, moqri fid-dawl tad-drittijiet fundamentali, jipprekludi li awtorità Bulgara toħroġ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

2. Fuq it-tieni domanda preliminari

91. Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 14(2) tad-Direttiva 2014/41 jistax jiġi invokat minn individwu quddiem qorti nazzjonali sabiex jikkontesta r-raġunijiet sostantivi li wasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, fl-assenza ta’ rimedji ġudizzjarji previsti għal dan l-iskop mid-dritt nazzjonali.

92. Jidhirli li, billi telaq mill-premessa tal-eżistenza, fl-Istati Membri, ta’ rimedji ġudizzjarji li jippermettu li jiġu kkontestati r-raġunijiet sostantivi li jkunu wasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, il-leġiżlatur tal-Unjoni ħaseb sabiex, permezz tal-Artikolu 14(2) ta’ din id-direttiva, jevita li dawn ir-raġunijiet ikunu kkontestati fl-Istat ta’ eżekuzzjoni u kkontrollati mill-qorti ta’ dan tal-aħħar ( 35 ).

93. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Artikolu 14(2) ta’ din id-direttiva ma joħloqx, bħala tali, fl-Istat emittenti u lanqas a fortiori fl-Istat ta’ eżekuzzjoni, rimedju ġudizzjarju li jippermetti li jiġu kkontestati r-raġunijiet sostantivi li wasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

94. Xorta jibqa’ l-fatt li, skont id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 14(1) u (2) tad-Direttiva 2014/41, l-eżistenza ta’ tali rimedju ġudizzjarju huwa, fis-sistema tal-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, obbligu impost fuq l-Istati Membri.

95. Madankollu, l-obbligu ma jistax jibqa’ ineffettiv għar-raġuni li din id-direttiva ma tkunx ġiet trasposta korrettament.

96. F’dan ir-rigward, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-każijiet kollha fejn id-dispożizzjonijiet ta’ direttiva jidhru, mill-perspettiva tal-kontenut tagħhom, mingħajr kundizzjonijiet u preċiżi biżżejjed, l-individwi kkonċernati għandhom id-dritt li jinvokawhom quddiem il-qrati nazzjonali kontra l-Istat, kemm jekk dan ikun naqas li jittrasponi d-direttiva fid-dritt nazzjonali fil-ħin, kif ukoll jekk ikun wettaq traspożizzjoni żbaljata ( 36 ).

97. Għalhekk, ma huwiex eskluż li l-persuna kkonċernata bil-miżuri investigattivi tkun tista’, fl-ipoteżi fejn l-Istat emittenti ma jkun ippreveda l-ebda rimedju ġudizzjarju sabiex jiġu kkontestati r-raġunijiet sostantivi li jkunu wasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, imma jkun introduċa rimedji ġudizzjarji sabiex jiġu kkontestati r-raġunijiet sostantivi fil-proċeduri interni simili, tibbaża ruħha fuq l-ekwivalenza pprospettata fl-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 2014/41.

98. Madankollu, jekk id-dritt nazzjonali ma jipprevedi l-ebda rimedju ġudizzjarju fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ investigazzjonijiet nazzjonali simili, l-effett dirett ta’ din id-dispożizzjoni ma jistax jiġġustifika l-ħolqien ex nihilo ta’ rimedju ġudizzjarju kontra miżura investigattiva Ewropea.

99. Jekk din iċ-ċirkustanza tiġġustifika, iktar u iktar, li awtorità Bulgara ma tkunx tista’, fl-assenza ta’ kull possibbiltà ta’ rimedji ġudizzjarji, toħroġ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, hija għandha tagħti lok għall-introduzzjoni mill-Kummissjoni ta’ rikors għall-konstatazzjoni ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu minħabba traspożizzjoni żbaljata tad-direttiva.

100. Għaldaqstant, nikkunsidra li l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 ma jistax jiġi invokat minn individwu quddiem qorti nazzjonali sabiex jikkontesta r-raġunijiet sostantivi li wasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, fl-assenza ta’ rimedji ġudizzjarji previsti mid-dritt nazzjonali fil-kuntest ta’ proċeduri nazzjonali simili.

3. Fuq it-tielet u r-raba’ domanda preliminari

101. Permezz tat-tielet u r-raba’ domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk il-persuna li tkun is-suġġett ta’ akkuża kriminali hijiex “persuna kkonċernata” fis-sens tad-Direttiva 2014/41, meta l-miżuri ta’ ġbir ta’ provi jkunu jikkonċernaw terz u jekk dan it-terz, f’dan il-każ, il-persuna li tgħix fi jew li tuża proprjetà immobbli fejn jitwettqu t-tfittxija u s-sekwestru jew il-persuna li ser tinstema’ bħala xhud, hijiex ukoll “persuna kkonċernata” fis-sens ta’ din id-direttiva.

102. Billi l-qorti tar-rinviju ppreċiżat ukoll li, f’każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-tieni domanda, l-Artikolu 14(2) tad-Direttiva 2014/41 jikkostitwixxi l-bażi li tqiegħed mezz ta’ rimedju ġudizzjarju għad-dispożizzjoni tal-persuni kkonċernati, meħuda inkunsiderazzjoni r-risposta li jiena nipproponi li tingħata għat-tieni domanda preliminari, ir-risposta għal dawn id-domandi preliminari ma tidhirx, a priori, neċessarja.

103. Madankollu, l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “persuna kkonċernata” fis-sens tad-Direttiva 2014/41 hija, fil-fehma tiegħi, utili sabiex il-qorti tar-rinviju tkun tista’ tiddetermina r-rekwiżiti ta’ dan l-att.

104. F’dan ir-rigward, kif sostniet korrettament il-Kummissjoni, din id-direttiva la għandha l-għan u lanqas l-effett li tarmonizza l-kuntest legali tal-miżuri investigattivi u tar-rimedji ġudizzjarji relatati magħhom fi ħdan l-Istati Membri. Konsegwentement, l-amministrazzjoni ta’ dawn ir-rimedji ġudizzjarji taqa’ fl-awtonomija proċedurali ta’ kull wieħed mill-Istati Membri.

105. F’dan ir-rigward, jidher madankollu li, billi din id-direttiva tipprevedi garanziji għall-benefiċċju tal-persuni kkonċernati bil-miżuri investigattivi, il-kunċett ta’ “persuna kkonċernata” għandu jkun l-oġġett ta’ interpretazzjoni awtonoma taħt id-Direttiva 2014/41.

106. Fir-rigward tal-persuna milquta b’miżuri investigattivi, imma li għandha l-istatus ta’ terz fil-kuntest tal-proċedura kriminali, huwa suffiċjenti li jingħad li mill-punti 58 sa 64 ta’ dawn il-konklużjonijiet jirriżulta li hija taqa’ taħt il-kunċett ta’ “persuna kkonċernata” fis-sens tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41.

107. Fir-rigward tal-persuna milquta bl-akkuża kriminali, imma mhux bil-miżuri ta’ ġbir ta’ provi li jidhru fl-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, peress li dawn il-miżuri jistgħu jaffettwaw l-interessi tagħha fil-kuntest tal-proċedura inkwistjoni, billi, pereżempju, l-elementi miġbura jistgħu jservu ta’ prova kontra tagħha, hija tikkostitwixxi, ukoll, “persuna kkonċernata” fis-sens ta’ din id-direttiva.

V. Konklużjoni

108. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-iSpetsializiran nakazatelen sad (il-Qorti Kriminali Speċjalizzata, il-Bulgarija) kif ġej: 1) L-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-3 ta’ April 2014 dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropew f’materji kriminali, għandu jiġi interpretat fis-sens li, fl-assenza ta’ kwalunkwe possibbiltà prevista mil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, bħalma hija l-leġiżlazzjoni Bulgara, li jiġu kkontestati r-raġunijiet sostantivi ta’ miżura investigattiva msemmija f’ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, huwa jipprekludi din il-leġiżlazzjoni u li awtorità ta’ dan l-Istat Membru toħroġ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea. 2) L-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 ma jistax jiġi invokat minn individwu quddiem qorti nazzjonali sabiex jikkontesta r-raġunijiet sostantivi li wasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea, fl-assenza ta’ rimedji ġudizzjarji previsti mid-dritt nazzjonali fil-kuntest ta’ proċeduri nazzjonali simili. 3) Il-kunċett ta’ “persuna kkonċernata” fis-sens tad-Direttiva 2014/41 jinkludi xhud li huwa s-suġġett ta’ miżuri investigattivi mitluba f’ordni ta’ investigazzjoni Ewropea kif ukoll il-persuna milquta bl-akkuża kriminali, imma mhux bil-miżuri investigattivi msemmija f’ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Fl-ewwel lok, bl-Att tal-Kunsill tad-29 ta’ Mejju 2000 li jistabbilixxi skont l-Artikolu 34 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea l-Konvenzjoni dwar l-Assistenza Reċiproka f’Materji Kriminali bejn l-Istati Membri fl-Unjoni Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 172), u l-Protokoll, stabbilit mill-Kunsill skont l-Artikolu 34 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, għall-Konvenzjoni dwar l-għajnuna reċiproka f’Materji Kriminali bejn l-Istati Membri ta’ l-Unjoni Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 8, p. 233), imbagħad, fit-tieni lok,bid-Deċiżjoni kwadru tal-Kunsill 2003/577/JHA tat-22 ta’ Lulju 2003 dwar it-twettiq fl-Unjoni Ewropea tal-mandati li jiffriżaw xi proprjetà jew xi evidenza (ĠU, Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 185), u d-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2008/978/ĠAI tat-18 ta’ Diċembru 2008 dwar il-Mandat Ewropew għall-Provi sabiex jinkisbu oġġetti, dokumenti u data għall-użu fi proċedimenti f’materji kriminali (ĠU 2008, L 350, p. 72).

( 3 ) Ara l-premessa 5 tad-Direttiva 2014/41/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-3 ta’ April 2014 dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropew f’materji kriminali (ĠU 2014, L 130, p. 1, rettifika fil-ĠU 2015, L 143, p. 16).

( 4 ) F’konformità mal-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Tampere tal-15 u 16 ta’ Ottubru 1999 kif ukoll tal-adozzjoni mill-Kunsill Ewropew tal-“Programm ta’ Stokkolma – Ewropa miftuħa u sigura għas-servizz u l-protezzjoni taċ-ċittadini” (ĠU 2010, C 115, p. 1) u konformement mal-Artikolu 82(1) TFUE, id-Direttiva 2014/41 hija bbażata fuq il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku. Skont il-premessa 38 tagħha, l-objettiv ta’ dan l-att huwa r-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet meħuda sabiex jinkisbu provi u, skont l-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri għandhom jeżegwixxu ordni ta’ investigazzjoni Ewropea abbażi tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku.

( 5 ) Iktar ’il quddiem il-“Karta”.

( 6 ) Iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950, iktar ’il quddiem il-“KEDB”.

( 7 ) Il-Konvenzjoni li timplimenta l-Ftehim ta’ Schengen tal-14 ta’ Ġunju 1985 bejn il-Gvernijiet tal-Istati tal-Unjoni Ekonomika tal-Benelux, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja u r-Repubblika Franċiża dwar it-tneħħija bil-mod ta’ kontrolli fil-fruntieri komuni tagħhom, iffirmata f’Schengen (il-Lussemburgu) fid-19 ta’ Ġunju 1990 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 19, Vol. 2, p. 9).

( 8 ) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 2 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

( 9 ) DV Nru 60, tal-5 ta’ Awwissu 1988.

( 10 ) DV Nru 16, tal-20 ta’ Frar 2018.

( 11 ) Iktar ’il quddiem is-“sezzjoni J”.

( 12 ) Id-dettalji ta’ dawn il-miżuri jistgħu jiġu kkonsultati fuq l-indirizz tal-internet li ġej: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/NIM/?uri=celex:32014L0041.

( 13 ) Jidhirli li din il-pożizzjoni hija kondiviża mill-Gvern Awstrijak u mill-Kummissjoni.

( 14 ) Ninnota madankollu li, taħt il-premessa 22 ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jipprevedu rimedji ġudizzjarji supplimentari sabiex tiġi kkontestata ordni ta’ investigazzjoni Ewropea.

( 15 ) Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-premessa 22 tad-Direttiva 2014/41, li, konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tista’ tippreċiża l-kontenut ta’ din id-direttiva (ara s-sentenza tal-11 ta’ Ġunju 2015, Zh. u O. (C‑554/13, EU:C:2015:377, punt 42)). Minn dan jirriżulta, fil-fehma tiegħi, li, għalkemm din id-direttiva tobbliga lill-Istati Membri li jipprevedu rimedji ġudizzjarji ekwivalenti għal dawk previsti fir-rigward ta’ miżuri interni simili, hija ma tippreġudikax, fil-prinċipju u bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività, il-kompetenza tal-Istati Membri li jimplimentaw tali rimedji ġudizzjarji għall-miżuri investigattivi li jippreġudikaw dritt fundamentali.

( 16 ) Ara Hagueneau-Moizard, C., F. Gazin, u J. Leblois-Happe, Les fondements du droit pénal européen, Larcier, Brussell, 2015, p. 55.

( 17 ) F’dan ir-rigward, infakkar li, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, għandhom ikunu b’mod partikolari l-qrati nazzjonali li għandhom jiggarantixxu l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fl-Istati Membri kollha kif ukoll il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li l-individwi jgawdu taħt dan id-dritt (ara s-sentenza tal-25 ta’ Lulju 2018, Minister for Justice and Equality (Nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata)).

( 18 ) Nirreferi, f’dan ir-rigward, għall-premessa 12 kif ukoll għall-Artikolu 1(4) tad-Direttiva 2014/41. Dan ir-rekwiżit għandu jiġi distint mill-obbligu impost fuq l-Unjoni li tirrispetta d-drittijiet fundamentali meta hija timplimenta l-kompetenza kriminali mogħtija mit-Trattat.

( 19 ) Fid-digriet tar-rinviju, wara l-espożizzjoni tad-dritt nazzjonali, huwa ppreċiżat li, wara s-sentenzi tal-KEDB, tas-26 ta’ Lulju 2007, Peev vs Il-Bulgarija (CE:ECHR:2007:0726JUD006420901), u tat-22 ta’ Mejju 2008, Iliya Stefanov vs Il-Bulgarija (CE:ECHR:2008:0522JUD006575501), ir-Repubblika tal-Bulgarija impenjat ruħha li temenda d-dritt nazzjonali sabiex tippermetti stħarriġ ġudizzjarju a posteriori tal-att ġudizzjaru intiż sabiex jeżegwixxi tfittxija u sekwestru, stħarriġ istigat mill-persuni kkonċernati bit-tfittxija u s-sekwestru. Jirriżulta wkoll mid-digriet tar-rinviju li dawn l-emendi tad-dritt Bulgaru għadhom ma ġewx adottati.

( 20 ) Huwa veru li l-possibbiltà ta’ kontestazzjoni tar-raġunijiet sostantivi ta’ miżuri investigattivi f’materja kriminali hija differenti mill-possibbiltà li jintalab kumpens għal dannu kkawżat minn miżuri bħal dawn. Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta li l-possibbiltà li jinkiseb kumpens fl-ipoteżi fejn tfittxija jew sekwestru jkunu ġew deċiżi jew eżegwiti illegalment tifforma parti integrali mid-dritt għal rimedju legali effettiv fis-sens tal-Artikolu 13 tal-KEDB. Fir-rigward tal-analiżi tad-dritt Bulgaru, ir-rwol u l-importanza tar-rikors għad-danni ma għandhomx jiġu sottovalutati għaliex, kif enfasizzat il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, fl-assenza ta’ rimedju li jippermetti l-kontestazzjoni tal-legalità tat-tfittxijiet u tas-sekwestri eżegwiti, il-possibbiltà ta’ rikors għad-danni hija primordjali (QEDB, 22 ta’ Mejju 2008, Iliya Stefanov vs Il-Bulgarija (CE:ECHR:2008:0522JUD006575501, § 59), u 19 ta’ Jannar 2017, Posevini vs Il-Bulgarija (CE:ECHR:2017:0119JUD006363814, § 84)).

( 21 ) Hekk, permezz ta’ ittra, il-qorti tar-rinviju informat lill-Qorti tal-Ġustizzja bit-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva u indikatilha espressament f’dan ir-rigward li, għalkemm l-Artikolu 18 tal-Liġi dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropea iipprevedi rimedju ġudizzjarju li jikkonċerna l-eżekuzzjoni mill-awtoritajiet Bulgari ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea adottat mill-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ Stat Membru ieħor, din il-liġi ma tipprevedix rimedju ġudizzjarju fil-kuntest tal-proċedura ta’ ħruġ ta’ ordni bħal dan.

( 22 ) Il-possibbiltà ta’ kontestazzjoni tar-raġunijiet sostantivi li jwasslu għall-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea rrikonoxxuta mill-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/41 u, b’mod iktar wiesa’, il-garanziji previsti minn din id-dispożizzjoni ma humiex l-uniċi garanziji stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni. Għalhekk, il-fatt li, mid-definizzjoni stess, ordni ta’ investigazzjoni Ewropea hija deċiżjoni ġudizzjarja li tkun inħarġet jew ġiet ivvalidata minn awtorità ġudizzjarja ta’ Stat Membru jikkostitwixxi garanzija fih innifsu. Barra minn hekk, l-Artikolu 1(3) ta’ din id-direttiva jipprevedi li, fil-kuntest tad-drittijiet tad-difiża, persuna suspettata jew akkużata tista’ titlob il-ħruġ ta’ ordni ta’ investigazzjoni Ewropea. Barra minn hekk, għalkemm l-Artikolu 1(4) ta’ din id-direttiva jfakkar li din ma għandhiex l-effett li timmodifika l-obbligu tar-rispett tad-drittijiet fundamentali, diversi obbligi li huma imposti kemm fuq l-Istat emittenti kif ukoll fuq l-Istat ta’ eżekuzzjoni għandhom l-għan li jiggarantixxu r-rispett tad-drittijiet fundamentali. B’mod partikolari, l-Artikolu 6(1)(a) tad-Direttiva 2014/41 jippreċiża li ordni ta’ investigazzjoni tista’ tinħareġ biss jekk tkun meħtieġa u proporzjonata għall-iskop tal-proċedimenti li fihom tista’ tittieħed, b’teħid inkunsiderazzjoni tad-drittijiet tal-persuna suspettata jew akkużata. Bis-saħħa tal-Artikolu 6(3) ta’ din id-direttiva, meta l-awtorità ta’ eżekuzzjoni jkollha raġuni għalxiex temmen li din il-kundizzjoni ma ġietx issodisfatta, hija tista’ tikkonsulta lill-awtorità emittenti dwar l-importanza li l-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea tiġi eżegwita. Wara dik il-konsultazzjoni, l-awtorità emittenti tista’ tiddeċiedi li tirtira l-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea. Fl-aħħar nett, bis-saħħa tal-Artikolu 11 ta’ din id-direttiva, l-Istat ta’ eżekuzzjoni jista’ jirrifjuta r-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni ta’ ordni ta’ investigazzjoni għal raġunijiet differenti, fosthom jekk imur kontra l-prinċipju non bis in idem jew l-osservanza tal-obbligi ta’ dan l-Istat fil-qasam tad-drittijiet fundamentali.

( 23 ) Il-verżjoni bil-lingwa Franċiża tas-sezzjoni J tippreċiża: “Veuillez indiquer si un recours a déjà été formé contre l’émission d’une décision d’enquête européenne […]”. Bl-istess mod, il-verżjoni bil-lingwa Ingliża tindika: “Please indicate if a legal remedy has already been sought against the issuing of an EIO […]”. Min-naħa l-oħra, mill-verżjoni bil-lingwa Spanjola tas-sezzjoni J jirriżulta li “Sírvase indicar si ya se ha interpuesto algún recurso contra la emisión de la OEI […]”. (enfasi miżjuda minni).

( 24 ) Ara s-sentenza tad-29 ta’ April 2015, Léger (C‑528/13, EU:C:2015:288, punt 35).

( 25 ) Kuntrarjament, pereżempju, għall-miżuri ta’ sekwestru jew ta’ tfittxija, li, sabiex ikunu effettivi, jirrikjedu effett ta’ sorpiża u għandhom jibqgħu kunfidenzjali qabel ma jiġu eżegwiti.

( 26 ) Dan l-obbligu ta’ informazzjoni impost fuq l-Istati Membri huwa wkoll espress fil-premessa 22 tad-Direttiva 2014/41.

( 27 ) Nenfasizza fuq dan il-punt li, skont l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2014/41, l-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea prevista fil-formola li tidher fl-Anness A għandha timtela, tiġi ffirmata, u l-kontenut tagħha ċċertifikat bħala eżatt u korrett mill-awtorità emittenti. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 16(2)(a) ta’ din id-direttiva, l-awtorità ta’ eżekuzzjoni għandha tinforma lill-awtorità emittenti, immedjatament u b’kull mezz disponibbli, bil-fatt li huwa impossibbli li tieħu deċiżjoni fuq ir-rikonoxximent jew l-eżekuzzjoni minħabba l-fatt li l-formola prevista fl-Anness A hija inkompleta jew manifestament skorretta. Isegwi minn dan li l-formola li tidher fl-Anness A ta’ din id-direttiva tifformalizza l-ordni ta’ investigazzjoni Ewropea u li l-informazzjoni li hija rikjesta għandha l-għan li tinforma lill-Istat ta’ eżekuzzjoni dwar il-miżuri investigattivi mitluba, l-investigazzjoni li minnha jiffurmaw parti, kif ukoll dwar l-ambjent legali tagħhom.

( 28 ) Ara programme de La Haye: renforcer la liberté, la sécurité et la justice dans l’Union européenne (il-Programm ta’ Den Haag: Tisħiħ tal-Libertà, is-Sigurtà u l-Ġustizzja fl-Unjoni Ewropea) (ĠU 2005, C 53, p. 1) (parti III, punt 3.2.). Ara, ukoll, is-sentenza tal-25 ta’ Lulju 2018, Minister for Justice and Equality (Nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 29 ) Ara s-sentenza tal-25 ta’ Lulju 2018, Minister for Justice and Equality (Nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 30 ) Sentenza tal-25 ta’ Lulju 2018, Minister for Justice and Equality (Nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 31 ) Atti oħra adottati reċentement fil-kuntest tal-ispazju ta’ libertà, ta’ sigurtà u ta’ ġustizzja jirreferu għal preżunzjoni ta’ rispett, mill-Istati Membri, tad-drittijiet fundamentali, bħal, b’mod partikolari, il-premessa 34 tar-Regolament (UE) 2018/1805 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Novembru 2018 dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta’ ordnijiet ta’ ffriżar u ordnijiet ta’ konfiska (ĠU 2018, L 303, p. 1).

( 32 ) Ara l-QEDB, 15 ta’ Ottubru 2013, Gutsanovi vs Il-Bulgarija (CE:ECHR:2013:1015JUD003452910, § 67 u § 208 sa 212); 16 ta’ Frar 2016, Govedarski vs Il-Bulgarija (CE:ECHR:2016:0216JUD003495712, § 38 sa 40 u § 72 sa 75); 31 ta’ Marzu 2016, Stoyanov et vs Il-Bulgarija (CE:ECHR:2016:0331JUD005538810, § 114 sa 116), u 9 ta’ Ġunju 2016, Popovi vs Il-Bulgarija (CE:ECHR:2016:0609JUD003965111, § 49, 89 u 93). F’dan ir-rigward, infakkar, għal finijiet kollha, li, kif jirriżulta mill-ispjegazzjonijiet tal-Karta (ĠU 2007, C 303, p. 17), id-dritt għal rimedju effettiv iggarantit fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta huwa bbażat fuq l-Artikolu 13 tal-KEDB. Madankollu, konformement mal-Artikolu 52(3) tal-Karta, it-tifsira u l-ambitu tad-drittijiet li hija tirrikonoxxi għandhom ikunu l-istess bħal dawk mogħtija minn dik il-konvenzjoni u l-fatt, imsemmi fl-ispjegazzjonijiet dwar il-Karta, li l-protezzjoni fid-dritt tal-Unjoni hija iktar wiesgħa għaliex hija tiggarantixxi dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti, hija irrilevanti f’dan il-każ.

( 33 ) Ara, b’analoġija, il-ġurisprudenza dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-25 ta’ Lulju 2018, AY (Mandat ta’ arrest – Xhud) (C‑268/17, EU:C:2018:602, punt52), u tal-25 ta’ Lulju 2018, Minister for Justice and Equality (Nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 41).

( 34 ) Infakkar, f’dan ir-rigward, li, meħuda inkunsiderazzjoni s-sentenza tal-QEDB tal-21 ta’ Jannar 2011, M. S. S. vs Il-Belġju u l-Greċja (CE:ECHR:2011:0121JUD003069609, § 358, 360 u 367), dan ir-riskju ta’ kundanna mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem xejn ma huwa inċert u li dan ġie kkunsidrat u meħud serjament mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-kuntest tal-Artikolu 11(1)(f) tad-Direttiva 2014/41.

( 35 ) Ara l-espożizzjoni tal-motivi tal-Inizzjattiva tar-Renju tal-Belġju, tar-Repubblika tal-Bulgarija, tar-Repubblika tal-Estonja, tar-Renju ta’ Spanja, tar-Repubblika tal-Awstrija, tar-Repubblika tas-Slovenja u tar-Renju tal-Isvezja għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-Ordni ta’ Investigazzjoni Ewropew f’materji kriminali (Dokument Nru 9288/10, add 1, tat-3 ta’ Ġunju 2010, aċċessibbli fuq l-indirizz tal-internet li ġej: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9288-2010-ADD-1/mt/pdf) (p. 14).

( 36 ) Ara b’mod partikolari s-sentenza tal-21 ta’ Novembru 2018, Ayubi (C‑713/17, EU:C:2018:929, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).