OPINJONI TAL-AVUKAT ĠENERALI

KOKOTT

ippreżentata fit-13 ta’ Ġunju 2014 ( 1 )

Proċedura għal opinjoni 2/13

imressqa mill-Kummissjoni Ewropea

“Konklużjoni ta’ ftehimiet internazzjonali mill-Unjoni — Adeżjoni tal-Unjoni għall-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (KEDB) — Żamma tal-karatteristiċi speċifiċi tal-Unjoni u tad-dritt tal-Unjoni — Żamma tal-kompetenzi tal-Unjoni u tal-kompetenzi attribwiti lill-istituzzjonijiet tagħha — Parteċipazzjoni tal-Unjoni fil-korpi stabbiliti mill-ftehim internazzjonali — Rikonoxximent tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (Qorti EDB) — Protezzjoni ġudizzjarja effettiva fil-politika barranija u ta’ sigurtà komuni”

Werrej

I – Introduzzjoni II – L-iżvolġiment tal-proċedura ta’ adeżjoni III – Talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni IV – Il-kuntest ġuridiku V – Ammissibbiltà tat-talba għal opinjoni VI – Fuq il-mertu Kumment preliminari A – Iż-żamma tal-kompetenzi tal-Unjoni 1. L-adeżjoni ma hijiex ser tillimita l-kompetenzi tal-Unjoni 2. L-adeżjoni ma hijiex ser testendi l-kompetenzi tal-Unjoni 3. L-Unjoni ma huwiex ser ikollha bżonn ta’ kompetenzi ġodda minħabba l-adeżjoni tagħha a) Il-proċedura ta’ involviment minn qabel b) L-obbligu li jiġu trasposti ċerti sentenzi tal-Qorti EDB c) Il-protezzjoni ġudizzjarja fil-qasam tal-PBSK 4. Konklużjoni intermedjarja B – Iż-żamma tal-kompetenzi attribwiti lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni 1. Il-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea a) Il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qrati tal-Unjoni (Artikolu 344 TFUE) b) Il-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u l-istħarriġ tal-validità tal-atti legali tal-Unjoni c) L-effetti tal-Protokoll addizzjonali Nru 16 għall-KEDB fuq il-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja d) Konklużjoni intermedjarja 2. Il-kompetenzi tal-istituzzjonijiet l-oħra tal-Unjoni a) Punti ġenerali b) Is-sistema istituzzjonali tal-Unjoni għas-sanzjoni tal-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni i) Ir-rwol istituzzjonali tal-Kummissjoni bħala awtorità tal-kompetizzjoni ii) Il-prinċipju ta’ ne bis in idem iii) Il-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċeduri iv) Konklużjoni C – Iż-żamma tal-karatteristiċi speċifiċi tal-Unjoni u tad-dritt tal-Unjoni I 1. Ir-rikonoxximent tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti EDB a) Kunsiderazzjonijiet ġenerali b) Dispożizzjonijiet partikolari tal-abbozz ta’ ftehim intiżi li tiġi żgurata l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni i) Fuq id-determinazzjoni tar-responsabbiltajiet fir-relazzjoni bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha [Artikolu 3(7) tal-abbozz ta’ ftehim] ii) Fuq l-evalwazzjoni tal-kwistjoni ta’ jekk huwiex meħtieġ involviment minn qabel tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea iii) Fuq id-differenza fil-portata bejn il-kompetenzi tal-Qorti EDB u l-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fil-kuntest tal-PBSK c) Konklużjoni intermedjarja 2. Il-prinċipji ta’ effett dirett u ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni 3. Il-mekkaniżmi għad-determinazzjoni tal-konvenut it-tajjeb fil-proċeduri quddiem il-Qorti EDB a) Garanzija ta’ sorveljanza effikaċi fis-sistema ta’ kontroll tal-KEDB b) Garanzija ta’ difiża effikaċi tad-dritt tal-Unjoni quddiem il-Qorti EDB i) L-assenza ta’ informazzjoni suffiċjenti dwar il-proċeduri pendenti quddiem il-Qorti EDB ii) Is-setgħa tal-Qorti EDB li teżerċita stħarriġ ta’ plawżibbiltŕ meta ssirilha talba għal intervent bħala konvenut konġunt c) Konklużjoni 4. Konklużjoni intermedjarja D – Id-dispożizzjonijiet neċessarji għall-parteċipazzjoni tal-Unjoni fil-korpi ta’ kontroll tal-KEDB 1. Il-parteċipazzjoni tal-Unjoni fil-Qorti EDB 2. Il-parteċipazzjoni tal-Unjoni fil-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa 3. Konklużjoni intermedjarja E – It-teħid inkunsiderazzjoni tas-sitwazzjoni partikolari tal-Istati Membri fir-rigward tal-KEDB 1. Is-sitwazzjoni partikolari tal-Istati Membri fir-rigward tal-Protokolli addizzjonali għall-KEDB 2. Is-sitwazzjoni partikolari tal-Istati Membri fir-rigward tal-Artikolu 15 KEDB 3. Is-sitwazzjoni partikolari tal-Istati Membri fir-rigward tar-riżervi taħt id-dritt internazzjonali li jistgħu jagħmlu fir-rigward tal-KEDB a) Il-prinċipju ta’ responsabbiltà konġunta tal-konvenut u tal-konvenut konġunt b) Il-KEDB bħala parti integrali mid-dritt tal-Unjoni li tibbenefika mis-supremazija ta’ dan id-dritt 4. Is-sitwazzjoni partikolari tal-Istati Membri fil-kuntest tal-mekkaniżmu ta’ difiża konġunta 5. Konklużjoni intermedjarja Kumment finali VII – Konklużjoni

I – Introduzzjoni

1. L-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni Ewropea għall-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ( 2 ) (KEDB) għandha l-għan li tintroduċi iktar effikaċja u omoġenità fl-implementazzjoni tad-drittijiet fundamentali fl-Ewropa. Fuq kollox, iżda, din l-adeżjoni ser ikollha l-effett li, fir-rigward tal-osservanza ta’ normi bażiċi fil-qasam tad-drittijiet fundamentali, l-Unjoni stess tkun qiegħda tissuġġetta ruħha għal stħarriġ estern, li hija x-xewqa li diversi partijiet ilhom jesprimu għal żmien twil. B’dan il-mod, l-Unjoni tkun fl-aħħar qiegħda tissuġġetta ruħha għall-istess regoli bħal dawk li fir-rigward tagħhom hija kontinwament teżiġi r-rikonoxximent min-naħa tal-Istati Membri tagħha, kemm dawk preżenti kif ukoll dawk futuri.

2. Dan il-proġett ta’ adeżjoni tal-KEDB huwa ta’ importanza eċċezzjonali mhux biss minħabba l-messaġġ politiku enormi tiegħu iżda wkoll minħabba d-dimensjoni kostituzzjonali tiegħu. Dan il-proġett ilu għal diversi għexieren ta’ snin jokkupa lill-istituzzjonijiet Ewropej b’mod kostanti u din hija t-tieni darba li l-Qorti tal-Ġustizzja stess għandha quddiemha kwistjonijiet li jikkonċernaw l-aspetti legali li jimplika dan il-proġett ( 3 ).

3. B’effett mid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, mill-Artikolu 6(2) TUE ( 4 ) jirriżulta li l-Unjoni mhux biss għandha l-kompetenza li taderixxi għall-KEDB, iżda jirriżulta wkoll li l-Istati Membri tagħha imponewlha l-obbligu li timxi f’din id-direzzjoni. Għalhekk, minn dak iż-żmien, l-għan ta’ adeżjoni għall-KEDB kiseb dimensjoni kostituzzjonali fid-dritt tal-Unjoni.

4. Madankollu, bħalma jkun ħafna drabi l-każ, id-diffikultajiet jinsabu fid-dettall. Taħt liema kundizzjonijiet tista’ l-Unjoni taderixxi għall-KEDB u kif jista’ jiġi ggarantit li tali adeżjoni ma hijiex ser tippreġudika l-karatteristiċi partikolari tad-dritt tal-Unjoni, il-kompetenzi tal-Unjoni u l-kompetenzi attribwiti lill-istituzzjonijiet tagħha? Dawn huma essenzjalment il-kwistjonijiet legali li għandhom jiġu indirizzati mill-Qorti tal-Ġustizzja, fuq talba tal-Kummissjoni Ewropea, f’din il-proċedura għal opinjoni. Għaldaqstant, ser ikun meħtieġ li jiġu analizzati fil-fond id-dettalji, jew l-hekk imsejħa “fine print”, tal-adeżjoni maħsuba sabiex tiġi mistħarrġa l-kompatibbiltà ta’ din l-adeżjoni mat-Trattati li fuqhom hija bbażata l-Unjoni. Dan l-eżami għandu jkun ibbażat fuq l-“abbozz irrevedut ta’ ftehim ta’ adeżjoni” li n-negozjaturi ssottomettew f’Ġunju 2013 lill-Kumitat ta’ ġestjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem fi Strasbourg, fil-kwalità tiegħu bħala korp kompetenti tal-Kunsill tal-Ewropa.

II – L-iżvolġiment tal-proċedura ta’ adeżjoni

5. Fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tas-17 ta’ Marzu 2010, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, fl-4 ta’ Ġunju 2010, adotta deċiżjoni li tawtorizza l-ftuħ ta’ negozjati dwar il-ftehim ta’ adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB, innomina lill-Kummissjoni bħala negozjatur u indika l-linji gwida għat-tmexxija tan-negozjati.

6. In-negozjati dwar l-adeżjoni seħħew fil-qafas istituzzjonali tal-Kunsill tal-Ewropa, b’mod iktar preċiż fi ħdan żewġ gruppi ta’ ħidma suċċessivi mqabbda mill-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa. Minbarra l-Kummissjoni, fin-negozjati pparteċipaw ukoll Stati oħra interessati li huma Membri tal-Kunsill tal-Ewropa, li wħud minnhom huma Stati Membri tal-Unjoni u oħrajn le.

7. F’Ġunju 2013, ir-rapport finali dwar in-negozjati ġie ppreżentat lill-Kumitat ta’ Ġestjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-Kunsill tal-Ewropa ( 5 ); minbarra l-abbozz irrivedut ta’ ftehim ta’ adeżjoni ( 6 ), ma’ dan ir-rapport kienu annessi wkoll numru ta’ abbozzi ta’ strumenti, jiġifieri, abbozz ta’ dikjarazzjoni tal-Unjoni Ewropea li għandha ssir meta jiġi ffirmat il-ftehim ta’ adeżjoni, abbozz ta’ regola li għandha tiġi inkluża mar-Regoli tal-Kumitat tal-Ministri, abbozz ta’ memorandum ta’ ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u l-parti kontraenti X, kif ukoll abbozz ta’ rapport ta’ spjega tal-ftehim ta’ adeżjoni ( 7 ). In-negozjaturi qablu li dawn it-testi jikkostitwixxu unità waħda u li huma kollha neċessarji għall-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ( 8 ).

III – Talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni

8. Peress li l-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB għandha dimensjoni kostituzzjonali, il-Kummissjoni, xewqana li tiggarantixxi ċ-ċertezza legali, staqsiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, permezz ta’ talba tal-4 ta’ Lulju 2013 u skont l-Artikolu 218(11) TFUE, tagħti opinjoni dwar id-domanda segwenti: “L-abbozz ta’ ftehim dwar l-adeżjoni tal-Unjoni Ewropea mal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali huwa kompatibbli mat-Trattati?”

9. Minbarra l-abbozz ta’ ftehim, mat-talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni huma annessi wkoll l-abbozzi l-oħra kollha ta’ strumenti msemmija fil-punt 7 iktar ’il fuq. Sfortunatament, iżda, dawn it-testi huma disponibbli biss bil-Franċiż u bl-Ingliż.

10. Osservazzjonijiet bil-miktub dwar it-talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni ġew ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li semgħet lill-partijiet f’seduta li nżammet fil-5 u fis-6 ta’ Mejju 2014. Minbarra l-Kummissjoni, li ressqet it-talba, ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u mill-Parlament Ewropew kif ukoll mill-Bulgarija, mir-Repubblika Ċeka, mid-Danimarka, mill-Ġermanja, mill-Estonja, mill-Irlanda, mill-Greċja, minn Spanja, minn Franza, minn Ċipru, mil-Latvja, mil-Litwanja, mill-Ungerija, mill-Pajjiżi l-Baxxi, mill-Awstrija, mill-Polonja, mill-Portugall, mir-Rumanija, mis-Slovakkja, mill-Finlandja, mill-Isvezja u mir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq. Ħlief għall-Bulgarija u għall-Polonja, dawn il-partijiet ippreżentaw osservazzjonijiet matul is-seduta, li fiha kienu rrappreżentati wkoll il-Belġju u l-Italja.

IV – Il-kuntest ġuridiku

11. Il-kuntest ġuridiku tal-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB huwa kkostitwit mill-Artikolu 6 TUE, mill-Protokoll Nru 8 anness mat-TUE u mat-TFUE (Protokoll Nru 8) ( 9 ) u minn dikjarazzjoni dwar l-Artikolu 6(2) TUE ( 10 ) (Dikjarazzjoni Nru 2).

12. L-Artikolu 6 TUE jipprovdi dan li ġej: “1. L-Unjoni tirrikonoxxi d-drittijiet, il-libertajiet u l-prinċipji stabbiliti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali ta’ l-Unjoni Ewropea tas-7 ta’ Diċembru 2000, kif adattata fit-12 ta’ Diċembru 2007 ġo Strasburgu, li għandha jkollha l-istess valur legali bħat-Trattati. Id-dispożizzjonijiet ta’ din il-Karta m’għandhom bl-ebda mod jestendu l-kompetenzi ta’ l-Unjoni kif definiti mit-Trattati. Id-drittijiet, il-libertajiet u l-prinċipji dikjarati fil-Karta għandhom jiġu interpretati skond id-dispożizzjonijiet ġenerali tat-Titolu VII tal-Karta li jirregolaw l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tagħha u b’kont debitu meħud ta’ l-ispjegazzjonijiet imsemmija fil-Karta, li jindikaw is-sorsi ta’ dawk id-dispożizzjonijiet. 2. L-Unjoni għandha taderixxi għall-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali. Din l-adeżjoni m’għandhiex taffettwa l-kompetenzi ta’ l-Unjoni kif definiti mit-Trattati. 3. Id-drittijiet fundamentali, kif iggarantiti mill-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali, u kif jirriżultaw mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri, għandhom jagħmlu parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt ta’ l-Unjoni.”

13. Il-Protokoll Nru 8 huwa fformulat b’dan il-mod: “Artikolu 1 Il-ftehim dwar l-adeżjoni ta’ l-Unjoni għall-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (minn hawn ’il quddiem imsejħa l-‘Konvenzjoni Ewropea’), previst fl-Artikolu 6(2) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, għandu jirrifletti l-ħtieġa li jinżammu l-karatteristiċi speċifiċi ta’ l-Unjoni u tad-dritt ta’ l-Unjoni, b’mod partikolari fir-rigward ta’: a) l-arranġamenti speċifiċi għall-parteċipazzjoni eventwali ta’ l-Unjoni fil-korpi ta’ kontroll tal-Konvenzjoni Ewropea; b) l-mekkaniżmi meħtieġa sabiex jiġi assigurat li l-proċedimenti minn Stati mhux Membri u l-applikazzjonijiet individwali jkunu indirizzati b’mod korrett lill-Istati Membri u/jew l-Unjoni skond il-każ. Artikolu 2 Il-ftehim previst fl-Artikolu 1 għandu jassigura li l-adeżjoni ta’ l-Unjoni ma tolqotx il-kompetenzi tagħha u s-setgħat ta’ l-istituzzonijiet tagħha. Għandu jassigura li xejn fih ma jolqot is-sitwazzjoni partikolari ta’ l-Istati Membri fir-rigward tal-Konvenzjoni Ewropea, b’mod partikulari fir-rigward tal-Protokolli tagħha, il-miżuri meħuda mill-Istati Membri li jidderogaw mill-Konvenzjoni Ewropea, skond l-Artikolu 15 tagħha, u r-riservi għall-Konvenzjoni Ewropea magħmula minn Stati Membri skond l-Artikolu 57 tagħha. Artikolu 3 Xejn fil-ftehim previst fl-Artikolu 1 m’għandu jolqot l-Artikolu 344 tat-Trattat dwar il-Funzjonament ta’ l-Unjoni Ewropea.”

14. Barra minn hekk, fid-Dikjarazzjoni Nru 2, il-Konferenza Intergovernamentali li adottat it-Trattat ta’ Lisbona speċifikat dan li ġej: “Il-Konferenza taqbel li l-adeżjoni ta’ l-Unjoni mal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali għandha ssir b’mod li jiġu ppreservati l-karatteristiċi speċifiċi ta’ l-ordni ġuridiku ta’ l-Unjoni. F’dan ir-rigward, il-Konferenza tinnota l-eżistenza ta’ djalogu regolari bejn il-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-Unjoni Ewropea u l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, tali djalogu jista’ jiġi msaħħaħ meta l-Unjoni Ewropea taderixxi ma’ din il-Konvenzjoni.”

15. Għal finijiet ta’ kompletezza, għandu jitfakkar il-prinċipju stabbilit fl-Artikolu 52(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali: “Safejn din il-Karta fiha drittijiet li jikkorrispondu għal drittijiet iggarantiti mill-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali, it-tifsira u l-ambitu ta’ dawk id-drittijiet għandhom ikunu l-istess bħal dawk stabbiliti mill-Konvenzjoni msemmija. Din id-dispożizzjoni ma żżommx lil-liġi ta’ l-Unjoni milli jipprevedi protezzjoni aktar estensiva.”

V – Ammissibbiltà tat-talba għal opinjoni

16. Uħud mill-partijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet esprimew dubji speċifiċi fir-rigward tal-ammissibbiltà tat-talba għal opinjoni. Il-kritika tagħhom tikkonċerna l-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-Kummissjoni fir-rigward tal-miżuri interni ta’ implementazzjoni fl-Unjoni maħsuba fid-dawl tal-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB. Filwaqt li wħud mill-partijiet jikkunsidraw li l-Kummissjoni ma kienx imissha esprimiet ruħha dwar dan il-punt, oħrajn jikkunsidraw li esprimiet ruħha b’mod superfiċjali wisq.

17. Skont l-Artikolu 218(11) TFUE, Stat Membru, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill jew il-Kummissjoni jistgħu jiksbu l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk ftehim internazzjonali maħsub (jiġifieri konvenzjoni skont id-dritt internazzjonali) huwiex kompatibbli mat-Trattati. L-għan tal-proċedura għal opinjoni huwa li jiġu evitati l-kumplikazzjonijiet li jistgħu jirriżultaw minn kontestazzjonijiet legali dwar il-kompatibbiltà mat-Trattat ta’ ftehimiet internazzjonali li jorbtu lill-Unjoni ( 11 ).

18. Skont l-Artikolu 218(11) TFUE, talba għal opinjoni hija ammissibbli meta tkun tikkonċerna “ftehim maħsub”, li jippreżumi li l-Qorti tal-Ġustizzja jkollha għad-dispożizzjoni tagħha informazzjoni suffiċjenti dwar il-kontenut stess ta’ dan il-ftehim ( 12 ).

19. Mat-talba li ressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-Kummissjoni annettiet it-test sħiħ tal-abbozz ta’ ftehim u d-dokumenti annessi miegħu. Minn dan l-inkartament sħiħ jistgħu jiġu identifikati b’mod ċar u inekwivoku l-kundizzjonijiet li fihom l-Unjoni ser taderixxi għall-KEDB, b’mod partikolari l-modalitajiet li bihom l-Unjoni qiegħda taħseb li tissuġġetta ruħha għall-mekkaniżmu ta’ stħarriġ ġudizzjarju stabbilit permezz tal-KEDB ( 13 ). Din l-informazzjoni hija biżżejjed sabiex tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa l-kompatibbiltà mat-Trattati tal-adeżjoni maħsuba għall-KEDB.

20. Il-fatt li l-Kummissjoni ma pprovdietx lill-Qorti tal-Ġustizzja abbozzi tal-miżuri interni ta’ implementazzjoni tal-ftehim ta’ adeżjoni maħsub b’ebda mod ma jipprekludi l-ammissibbiltà tat-talba tagħha għal opinjoni. Fil-fatt, is-suġġett ta’ din it-talba huwa biss il-ftehim ta’ adeżjoni maħsub bħala tali u mhux il-miżuri interni ta’ implementazzjoni li jistgħu jkunu neċessarji. Ma huwiex indispensabbli li l-Qorti tal-Ġustizzja jkollha għad-dispożizzjoni tagħha informazzjoni dwar dawn il-miżuri sabiex tkun tista’ tifhem il-kontenut u l-portata tal-abbozz ta’ ftehim u tad-dokumenti annessi miegħu.

21. Lanqas il-fatt li attwalment il-partijiet fil-proċedura la għadhom qablu dwar il-forma legali u lanqas dwar il-kontenut li għandu jkollhom il-miżuri interni ta’ implementazzjoni ma jipprekludi lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tistħarreġ il-kompatibbiltà tal-abbozz ta’ ftehim mat-Trattati. Fil-fatt, sa fejn fil-passat il-Qorti tal-Ġustizzja ma eżiġietx li l-istituzzjonijiet ikkonċernati jkunu kkonkludew ftehim definittiv fir-rigward tal-kontenut konkret tal-ftehim internazzjonali maħsub ( 14 ), hija lanqas ma tista’, a fortiori, tissuġġetta l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal opinjoni għall-kundizzjoni li dawn l-istituzzjonijiet ikunu qablu dwar il-konfigurazzjoni preċiża ta’ eventwali miżuri interni ta’ implementazzjoni fl-Unjoni.

22. Barra minn hekk, fid-dawl tal-prinċipju ta’ bilanċ istituzzjonali li jeżiġi li kull waħda mill-istituzzjonijiet teżerċita l-kompetenzi tagħha b’osservanza tal-kompetenzi tal-istituzzjonijiet l-oħra ( 15 ) [ara wkoll l-Artikolu 13(2) TUE], il-Qorti tal-Ġustizzja ma jistax ikollha l-kompitu, fil-kuntest ta’ din il-proċedura għal opinjoni, li tagħti, f’dan l-istadju, lill-istituzzjonijiet kompetenti, indikazzjonijiet kompleti u ddettaljati dwar il-kontenut tal-miżuri interni li ser ikun meħtieġ li jittieħdu sabiex jiġi implementat il-ftehim ta’ adeżjoni maħsub.

23. Jekk fil-kuntest tal-eżami tal-kontenut tal-abbozz ta’ ftehim il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li huwa assolutament meħtieġ li jiġu adottati ċerti miżuri interni ta’ implementazzjoni fl-Unjoni fid-dawl tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-ftehim, hija tista’ tiddikjara dan fir-risposta li ser tagħti għat-talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni u tista’ tagħmel tali adozzjoni kundizzjoni li għaliha tkun suġġetta l-kompatibbiltà mat-Trattati tal-ftehim ta’ adeżjoni maħsub.

24. Kollox ma’ kollox, it-talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni hija ammissibbli, mingħajr ma huwa meħtieġ li jittieħdu inkunsiderazzjoni d-diverġenzi ta’ opinjonijiet li jista’ jkun hemm bejn il-partijiet fil-proċedura fir-rigward tal-kontenut konkret tal-miżuri interni ta’ implementazzjoni fl-Unjoni li jista’ jkun għadu meħtieġ li jiġu adottati.

VI – Fuq il-mertu

A – Kumment preliminari

25. L-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB ser toħloq sitwazzjoni partikolari, jekk mhux ukoll unika, peress li organizzazzjoni internazzjonali u supranazzjonali, jiġifieri l-Unjoni Ewropea, ser tissuġġetta ruħha għal stħarriġ minn organizzazzjoni internazzjonali oħra, jiġifieri l-Kunsill tal-Ewropa, fir-rigward tal-osservanza ta’ normi bażiċi fil-qasam tad-drittijiet fundamentali. Il-konsegwenza ta’ dan ser tkun li, fl-oqsma rregolati mid-dritt tal-Unjoni, ma humiex ser jibqgħu l-qrati nazzjonali u l-qrati tal-Unjoni biss li ser ikunu meħtieġa jiżguraw ir-rispett tad-drittijiet fundamentali, iżda wkoll il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (Qorti EDB).

26. Sabiex l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB titwettaq b’mod konformi mad-dritt primarju tal-Unjoni applikabbli, id-delegazzjonijiet li ħadu sehem fin-negozjati integraw sensiela sħiħa ta’ regoli fl-abbozz ta’ ftehim. Għall-kuntrarju tal-kummenti li saru f’numru ta’ okkażjonijiet, il-kwistjoni ma hijiex li l-Unjoni tingħata trattament preferenzjali meta mqabbla mal-Partijiet Kontraenti l-oħra tal-KEDB iżda li tittieħed inkunsiderazzjoni, permezz tar-regoli kkunsidrati, is-sitwazzjoni speċifika tal-Unjoni u tal-Istati Membri tagħha. Il-karatteristika speċjali ta’ din is-sitwazzjoni hija li l-kawżi li jqumu fil-kuntest tal-Unjoni ħafna drabi jkunu jinvolvu sett kumpless ta’ atti u ta’ kompetenzi tal-Unjoni u tal-Istati Membri tagħha li ġeneralment ikunu marbuta, b’mod partikolari, mal-implementazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

27. Huwa evidenti li din is-sitwazzjoni partikolari u kumplessa għandha tittieħed inkunsiderazzjoni u li huwa meħtieġ li jiġu adottati dispożizzjonijiet adattati sabiex jiġu protetti d-drittijiet fundamentali. Għandhom jiġu enfasizzati, b’mod partikolari, tliet innovazzjonijiet previsti fl-abbozz ta’ ftehim li jikkonċernaw id-determinazzjoni tar-responsabbiltà tal-Unjoni, il-mekkaniżmu ta’ difiża konġunta u l-proċedura ta’ involviment minn qabel tal-Qorti tal-Ġustizzja.

28. Fir-rigward tar-responsabbiltà tal-Unjoni minħabba eventwali ksur tal-KEDB, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 1(3) tal-abbozz ta’ ftehim tispeċifika li l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB timponilha obbligi biss fir-rigward tal-atti, tal-miżuri jew tal-ommissjonijiet tal-istituzzjonijiet, tal-korpi, tal-organi jew tal-aġenziji tagħha, jew tal-persuni li jaġixxu f’isimhom. It-tieni sentenza tal-Artikolu 1(3) tal-abbozz ta’ ftehim tipprovdi li ebda waħda mid-dispożizzjonijiet tal-KEDB jew tal-protokolli tagħha ma tista’ timponi fuq l-Unjoni l-obbligu li twettaq att jew li tadotta miżura li fir-rigward tagħhom ma jkollhiex kompetenza bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni. Fl-aħħar nett, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 1(4) tal-abbozz ta’ ftehim tipprovdi li att, miżura jew ommissjoni tal-korpi ta’ Stat Membru jew ta’ persuni li jaġixxu f’ismu għandhom jiġu imputati lil dan l-Istat anki meta dan l-att, din il-miżura jew din l-ommissjoni jseħħu meta dan l-Istat ikun qiegħed jimplementa d-dritt tal-Unjoni, inklużi d-deċiżjonijiet meħuda fuq il-bażi tat-Trattat UE jew tat-Trattat FUE. Madankollu, skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 1(4) tal-abbozz ta’ ftehim, dan ma jeskludix li, f’tali każ, l-Unjoni tista’ tkun responsabbli għal ksur tal-KEDB bħala konvenuta konġunta flimkien mal-Istat Membru kkonċernat jew mal-Istati Membri kkonċernati.

29. Il-mekkaniżmu l-ġdid ta’ difiża konġunta stabbilit fl-Artikolu 3 tal-abbozz ta’ ftehim, mekkaniżmu li xi drabi jissejjaħ ukoll il-mekkaniżmu tal-“konvenut addizzjonali”, jippermetti, f’ċerti każijiet, li kemm l-Unjoni kif ukoll wieħed jew iktar mill-Istati Membri tagħha jistgħu jkunu konvenuti konġunti u għalhekk partijiet bl-istess drittijiet fi proċedura quddiem il-Qorti EDB, u dan anki meta l-ilment imressaq quddiem dik il-qorti jkun indirizzat kontra l-Unjoni biss jew kontra wieħed jew iktar mill-Istati Membri tagħha biss. Skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 1(4) tal-abbozz ta’ ftehim, dan ikun b’mod partikolari l-każ meta l-att, il-miżura jew l-ommissjoni li jkunu s-suġġett tal-ilment kontra korp ta’ Stat Membru jirriżultaw mill-implementazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

30. Il-proċedura ta’ involviment minn qabel prevista fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim hija marbuta mill-qrib mal-mekkaniżmu ta’ difiża konġunta. Din il-proċedura, li xi drabi tissejjaħ ukoll il-“proċedura ta’ stħarriġ intern minn qabel”, għandha, f’tilwima li tqum quddiem qorti nazzjonali qabel ma tasal quddiem il-Qorti EDB u li qatt ma kienet is-suġġett ta’ proċedura għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE ( 16 ), tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà tad-dritt tal-Unjoni mal-KEDB qabel ma l-Qorti EDB tadotta deċiżjoni fil-kawża ineżami.

31. Il-kwistjoni ta’ jekk din l-innovazzjoni u l-oħrajn li jinsabu fl-abbozz ta’ ftehim humiex ta’ natura li jiggarantixxu adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB li tkun kompatibbli mat-Trattati għandha tiġi eżaminata fil-kuntest ta’ din il-proċedura għal opinjoni. Għal dan il-għan, għandhom jiġu eżaminati fid-dettall, waħda wara l-oħra u skont l-istruttura tat-talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni, id-diversi rekwiżiti legali li għalihom id-dritt primarju tal-Unjoni jissuġġetta l-ftehim ta’ adeżjoni. Kemm ir-regoli dwar ir-responsabbiltà tal-Unjoni kif ukoll il-mekkaniżmu ta’ difiża konġunta u l-proċedura ta’ involviment minn qabel għandhom jiġu indirizzati f’kuntesti diversi ħafna. B’mod partikolari, għandhom jiġu eżaminati: — il-kwistjoni ta’ jekk humiex qegħdin jinżammu l-kompetenzi tal-Unjoni (Parti A) ( 17 ), — il-kwistjoni ta’ jekk humiex qegħdin jibqgħu intatti l-kompetenzi attribwiti lill-korpi tal-Unjoni (Parti B) ( 18 ), — il-kwistjoni ta’ jekk humiex qegħdin jinżammu l-karatteristiċi speċifiċi tal-Unjoni u tad-dritt tal-Unjoni (Parti C) ( 19 ), — il-kwistjoni ta’ jekk ittieħdux id-dispożizzjonijiet neċessarji għall-parteċipazzjoni tal-Unjoni fil-korpi ta’ kontroll tal-KEDB (Parti D) ( 20 ), u — il-kwistjoni ta’ jekk ittieħditx debitament inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni partikolari tal-Istati Membri fir-rigward tal-KEDB (Parti E) ( 21 ).

32. F’dan il-kuntest, jistħoqqilhom attenzjoni partikolari l-kwistjoni ta’ jekk ir-rikonoxximent tal-ġurisdizzjoni tal-KEDB huwiex kompatibbli mal-awtonomija tad-dritt tal-Unjoni ( 22 ) u l-kwistjoni ta’ jekk l-istħarriġ ġudizzjarju li teżerċita l-Unjoni fil-kuntest tal-politika barranija u ta’ sigurtà komuni tagħha huwiex konformi mar-rekwiżiti li l-Artikoli 6 u 13 KEDB jeżiġu fil-qasam tal-protezzjoni ġudizzjarja effettiva ( 23 ).

B – Iż-żamma tal-kompetenzi tal-Unjoni

33. Skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE, l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ma tistax taffettwa l-kompetenzi tal-Unjoni kif huma ddefiniti fit-Trattati.

34. Din id-dispożizzjoni tesprimi tħassib fundamentali tal-Istati Membri li jidher bħala linja ta’ ħsieb tul it-Trattat ta’ Lisbona kollu: it-titjib tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fuq il-livell Ewropew, kemm jekk permezz tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali jew permezz tal-adeżjoni għall-KEDB, ma għandu jimplika ebda distorsjoni fis-sistema ta’ kompetenzi b’bilanċ delikat li fuqha hija bbażata l-Unjoni Ewropea u li tikkaratterizza r-relazzjoni tagħha mal-Istati Membri ( 24 ).

35. Fl-aħħar nett, l-għan tat-tieni sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE huwa li jiġi ggarantit li l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ma twassalx sabiex jiġu evitati l-proċeduri ta’ emenda tat-Trattati (Artikolu 48 TUE) u, b’hekk, sabiex ikun hemm ksur tal-“karta kostituzzjonali” tal-Unjoni ( 25 ).

36. Il-ħtieġa li l-Istati Membri kollha tal-Unjoni jirratifikaw il-ftehim ta’ adeżjoni maħsub [l-aħħar parti tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE] b’ebda mod ma tfisser li dawn id-dispożizzjonijiet jistgħu ma jkunux konformi mad-dritt primarju tal-Unjoni. Għall-kuntrarju, l-Unjoni tista’ tikkonkludi ftehim internazzjonali bħall-ftehim ta’ adeżjoni maħsub biss jekk u sa fejn dan ikun kompatibbli mat-Trattati. Jekk dan ma jkunx il-każ, l-Unjoni ma tistax tikkonkludi dan il-ftehim sakemm ma tkunx saret emenda espliċita tat-Trattati fuq il-livell tal-Unjoni ( 26 ). L-istituzzjonijiet tal-Unjoni fl-ebda każ ma jistgħu jiksru taċitament id-dritt primarju (“treaty override”) ( 27 ), u dan lanqas meta l-Istati Membri jagħtuha mandat estensiv fil-kuntest tan-negozjati u tar-ratifika tal-ftehim internazzjonali.

37. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, qabel ma tagħti l-opinjoni tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina jekk il-ftehim ta’ adeżjoni maħsub jimplikax limitazzjoni tal-kompetenzi tal-Unjoni (ara l-parti 1) jew estensjoni tagħhom (ara l-parti 2) u jekk għalhekk jiksirx it-Trattat UE jew it-Trattat FUE; il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tindirizza wkoll il-kwistjoni ta’ jekk l-obbligi li tassumi l-Unjoni meta tikkonkludi l-ftehim ta’ adeżjoni jeħtiġux li l-Unjoni tingħata kompetenzi ġodda (ara l-parti 3).

1. L-adeżjoni ma hijiex ser tillimita l-kompetenzi tal-Unjoni

38. It-tieni sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE teħtieġ li jiġi ggarantit li l-adeżjoni għall-KEDB ma tillimitax il-kompetenzi tal-Unjoni. Dan huwa enfasizzat ukoll fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 2 tal-Protokoll Nru 8, li tipprovdi li l-ftehim għandu jiggarantixxi li l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB “ma tolqotx” il-kompetenzi tagħha.

39. La fl-abbozz ta’ ftehim u lanqas fid-dokumenti annessi li ġew ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ din il-proċedura għal opinjoni ma hemm indizji li jistgħu jwasslu għall-konklużjoni li adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ser tillimita l-kompetenzi tagħha. Min-naħa tagħhom, lanqas il-partijiet f’din il-proċedura ma għamlu dikjarazzjoni f’dan is-sens fl-osservazzjonijiet tagħhom.

40. Ma hemm ebda dubju li l-obbligi taħt id-dritt internazzjonali li timplika l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ser iwasslu għal restrizzjonijiet fuq l-eżerċizzju tal-kompetenzi tagħha. Fil-fatt, bħala ftehim internazzjonali konkluż mill-Unjoni, il-KEDB ser ikollha effetti obbligatorji għall-istituzzjonijiet tal-Unjoni mill-mument li din taderixxi għaliha [Artikolu 216(2) TFUE].

41. Tali restrizzjonijiet fuq l-eżerċizzju ta’ kompetenzi jirriżultaw min-natura stess ta’ kwalunkwe leġiżlazzjoni li tiggarantixxi d-drittijiet fundamentali. Fil-fatt, l-iktar funzjoni kwintessenzjali tad-drittijiet fundamentali hija li jimponu limiti fuq l-azzjoni ta’ istituzzjonijiet, kemm dawk nazzjonali kif ukoll dawk internazzjonali, sabiex jiġu protetti l-individwi. L-obbligu impost fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE fuq l-Unjoni li taderixxi għall-KEDB jitlef is-sens kollu tiegħu jekk l-Unjoni ma jkollhiex id-dritt li taċċetta r-restrizzjonijiet li din il-KEDB timponi fuq l-eżerċizzju tal-kompetenzi tagħha.

42. Fi kwalunkwe każ, l-Unjoni diġà tapplika, jiġifieri qabel l-adeżjoni uffiċjali tagħha, il-kriterji li jirriżultaw mill-KEDB għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, b’tali mod li, jekk wieħed jikkunsidra strettament il-kontenut tagħhom, ir-restrizzjonijiet li l-adeżjoni ser timponi fuq l-istituzzjonijiet tal-Unjoni fl-eżerċizzju tal-kompetenzi tagħhom ilhom diġà fis-seħħ għal żmien twil [ara, b’mod partikolari, l-Artikolu 6(3) TUE u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 52(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali] ( 28 ).

43. Għaldaqstant, bħala konklużjoni, ma hemm ebda raġuni għalfejn wieħed għandu jibża’ li l-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB ser timplika limitazzjoni tal-kompetenzi tagħha fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE u tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 2 tal-Protokoll Nru 8.

2. L-adeżjoni ma hijiex ser testendi l-kompetenzi tal-Unjoni

44. Għandu jiġi eżaminat sussegwentement jekk, bħala tali, l-adeżjoni maħsuba għall-KEDB tistax timplika, f’xi forma jew oħra, estensjoni tal-kompetenzi tal-Unjoni, li hija wkoll prekluża mit-tieni sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE.

45. Il-projbizzjoni fir-rigward tal-estensjoni tal-kompetenzi tal-Unjoni li tirriżulta mit-tieni sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE għandha l-għan, fl-aħħar mill-aħħar, li tiżgura l-osservanza tal-prinċipju ta’ kompetenzi attribwiti. Kif jaf kulħadd, dan il-prinċipju jeżiġi li l-Unjoni taġixxi biss fil-limiti tal-kompetenzi attribwiti lilha mill-Istati Membri fit-Trattati sabiex jintlaħqu l-għanijiet stabbiliti minnhom [l-ewwel sentenza tal-Artikolu 5(1) TUE u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 5(2) TUE] u li l-kompetenzi kollha li ma humiex attribwiti lill-Unjoni fit-Trattati jappartjenu lill-Istati Membri [Artikolu 4(1) TUE u t-tieni sentenza tal-Artikolu 5(2) TUE].

46. Fl-ewwel opinjoni li tat dwar l-adeżjoni għall-KEDB, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonstatat li ebda dispożizzjoni ta’ dak li dak iż-żmien kien it-Trattat KE ma kienet tagħti lill-istituzzjonijiet Komunitarji, b’mod ġenerali, is-setgħa li jistabbilixxu regoli fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem jew li jikkonkludu ftehimiet internazzjonali f’dan il-qasam ( 29 ). F’dan ir-rigward, xejn ma nbidel permezz tal-emendi introdotti sussegwentement fid-dritt primarju tal-Unjoni sat-Trattat ta’ Lisbona inkluż. L-Unjoni għad ma għandhiex kompetenza ġenerali fil-qasam tad-drittijiet fundamentali u tad-drittijiet tal-bniedem. Għaldaqstant, l-Unjoni lanqas ma tista’ tikseb tali kompetenzi billi taderixxi għall-KEDB ( 30 ).

47. Madankollu, kwalunkwe biża’ li l-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB tista’ timplika tali estensjoni tal-kompetenzi tagħha hija fi kwalunkwe każ infondata. Għall-kuntrarju, diversi formulazzjonijiet fl-abbozz ta’ ftehim u fid-dokumenti annessi miegħu jindikaw li l-awturi ta’ dawn it-testi qagħdu attenti li jindirizzaw dawn ir-riżervi mill-ewwel.

48. B’mod partikolari, kemm it-tieni sentenza tal-Artikolu 1(3) kif ukoll l-Artikolu 1(4) tal-abbozz ta’ ftehim jiggarantixxu li, fil-każ tal-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB, id-delimitazzjoni tal-kompetenzi u r-responsabbiltajiet bejn l-Unjoni u l-Istati Membri ser tibqa’ kif hija stabbilita fid-dritt primarju.

49. Minn naħa, it-tieni sentenza tal-Artikolu 1(3) tal-abbozz ta’ ftehim tenfasizza li ebda waħda mid-dispożizzjonijiet tal-KEDB jew tal-protokolli tagħha ma tista’ timponi fuq l-Unjoni Ewropea l-obbligu li twettaq att jew li tadotta miżura li fir-rigward tagħhom ma jkollhiex kompetenza bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni. Din id-dispożizzjoni tiggarantixxi li permezz tal-adeżjoni tagħha għall-KEDB, l-Unjoni ma hijiex obbligata tagħmel xi ħaġa jew oħra li ma taqax taħt kompetenza li hija għandha taħt id-dritt tal-Unjoni.

50. Min-naħa l-oħra, mill-Artikolu 1(4) tal-abbozz ta’ ftehim jirriżulta li ebda att, miżura jew ommissjoni tal-Istati Membri ma jistgħu jiġu imputati lill-Unjoni, lanqas meta dawn iseħħu fil-kuntest tal-implementazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mill-Istati Membri.

51. Xi drabi titqajjem il-kwistjoni ta’ jekk il-parteċipazzjoni tal-Unjoni fil-korpi ta’ kontroll tal-KEDB bħal dik prevista mill-abbozz ta’ ftehim tistax timplika estensjoni tal-kompetenzi tal-Unjoni. Madankollu, dan ma huwiex il-każ. Il-parteċipazzjoni tal-Unjoni fil-korpi ta’ kontroll tal-KEDB ma għandhiex il-konsegwenza li l-Unjoni ser ikollha taġixxi b’xi mod jew ieħor lil hinn mill-kompetenzi mogħtija lilha mit-Trattat UE u mit-Trattat FUE. Għall-kuntrarju, id-dritt primarju tal-Unjoni jipprevedi espliċitament li l-Unjoni għandha tipparteċipa fil-ħidma tal-korpi taħt il-KEDB, kemm jekk din tinvolvi l-parteċipazzjoni f’ċerti deċiżjonijiet tal-Assemblea Parlamentari jew tal-Kumitat tal-Ministri kif ukoll jekk tinvolvi n-nomina ta’ kandidati għall-pożizzjoni ta’ Mħallef fi ħdan il-Qorti EDB [ara l-Artikolu 1(a) tal-Protokoll Nru 8].

52. Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-kontroll, mill-Kumitat tal-Ministri, tal-eżekuzzjoni tas-sentenzi finali tal-Qorti EDB [Artikolu 46(2) sa (5) KEDB] u tal-kundizzjonijiet tal-ftehimiet bonarji [Artikolu 39(4) KEDB], il-parteċipazzjoni tal-Unjoni f’dan il-kumitat ma tistax tkun limitata għall-kawżi li jikkonċernaw lilha stess jew lill-Istati Membri tagħha meta jimplementaw id-dritt tal-Unjoni. Għall-kuntrarju, kontroll estern, bħal dak stabbilit mill-KEDB, għandu preċiżament l-għan li kull Parti Kontraenti tal-KEDB tkun inkarigata tikkontrolla l-kawżi li jaqgħu fil-qasam tar-responsabbiltà ta’ Parti Kontraenti oħra jew ta’ diversi Partijiet Kontraenti oħra. Kooperazzjoni globali min-naħa tal-Unjoni ma’ din is-sistema ta’ sorveljanza reċiproka tikkorrispondi mal-ispirtu ta’ kontroll estern li fuqu hija bbażata l-KEDB u għalhekk toħroġ direttament mill-obbligu ta’ adeżjoni għall-KEDB impost fuq l-Unjoni permezz tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE.

53. Fl-aħħar nett, għandu jiġi osservat li l-ftehim ta’ adeżjoni maħsub lanqas ma jantiċipa soluzzjoni għall-kwistjoni ta’ jekk u f’liema ċirkustanzi l-Unjoni għandha l-kompetenza taderixxi ma’ ftehimiet internazzjonali oħra li jikkonċernaw il-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali u d-drittijiet tal-bniedem, inklużi l-protokolli eżistenti jew futuri tal-KEDB. Fil-fatt, jekk is-sitwazzjoni titqies biss mill-perspettiva tal-Kunsill tal-Ewropa, l-emenda tal-Artikolu 59(2) KEDB ( 31 ) prevista fl-abbozz ta’ ftehim tagħti lill-Unjoni, taħt id-dritt internazzjonali, il-possibbiltà li taderixxi ma’ protokolli addizzjonali oħra tal-KEDB minbarra l-ewwel u s-sitt protokolli, li magħhom hija diġà meħtieġa taderixxi. Madankollu, tali adeżjoni teħtieġ l-adozzjoni ta’ strumenti ta’ adeżjoni distinti ( 32 ), li għar-ratifika tagħhom, fuq il-livell intern tal-Unjoni, tapplika għal darba oħra l-proċedura prevista fit-tieni sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 218(8) TFUE.

54. Huwa minnu li tista’ tqum il-kwistjoni ta’ jekk, konformement ma’ dik li tissejjaħ id-“duttrina AETR” ( 33 ), l-Unjoni hijiex ser issir esklużivament kompetenti sabiex tikkonkludi ftehimiet internazzjonali oħra fil-qasam tad-drittijiet fundamentali u tad-drittijiet tal-bniedem ladarba tkun aderixxiet għall-KEDB. Fi kwalunkwe każ, permezz tal-adeżjoni, il-KEDB ser issir parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ( 34 ). Teoretikament, ikun jista’ jingħad li permezz tal-adeżjoni tagħha għall-KEDB, l-Unjoni ser tkun kisbet kompetenza esterna esklużiva ġdida konformement mal-aħħar possibbiltà prevista fl-Artikolu 216(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 3(2) TFUE, kompetenza esterna li tippermettilha tikkonkludi iktar ’il quddiem ftehimiet internazzjonali biss sa fejn tali ftehimiet ikunu jistgħu jaffettwaw id-dispożizzjonijiet tal-KEDB bħala parti mir-“regoli komuni” fis-seħħ fi ħdan l-Unjoni jew ikunu jistgħu jibdlu l-portata tagħhom. Madankollu, bħala lex specialis, it-tieni sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE, li tipprovdi li l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ma għandhiex taffettwa l-kompetenzi tagħha kif dawn huma ddefiniti fit-Trattati, jiġifieri l-kompetenzi li l-Unjoni jkollha qabel l-adeżjoni, tipprekludi, fil-fehma tiegħi, li jkun hemm tali “effett AETR”.

55. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha nikkonkludi li l-adeżjoni maħsuba għall-KEDB b’ebda mod ma tista’ timplika xi tip ta’ estensjoni tal-kompetenzi tal-Unjoni.

3. L-Unjoni ma huwiex ser ikollha bżonn ta’ kompetenzi ġodda minħabba l-adeżjoni tagħha

56. Fl-aħħar nett, għandu jiġi ddeterminat jekk l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB teħtieġx li l-Istati Membri jittrasferixxulha kompetenzi supplimentari.

57. Fl-istat ta’ kif jinsabu l-affarijiet, huwa ċert li wieħed ma jistax jagħti lil din id-domanda risposta definittiva u vinkolanti li tista’ tapplika dejjem u għal kull każ. Fil-fatt, ma hemm xejn li jippermetti li wieħed jeskludi li fil-futur il-Qorti EDB tinterpreta dispożizzjoni tal-KEDB b’mod li jeżiġi emenda tad-dritt primarju tal-Unjoni.

58. Madankollu, tali sitwazzjoni ftit li xejn hija verosimili peress li, minn naħa, l-Unjoni diġà tibbaża ruħha fuq il-kriterji ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali li jirriżultaw mill-KEDB [ara, b’mod partikolari, l-Artikolu 6(3) TUE u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 5(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali]. Min-naħa l-oħra, it-tieni sentenza tal-Artikolu 1(3) tal-abbozz ta’ ftehim tispeċifika li l-KEDB ma tistax timponi fuq l-Unjoni obbligi li d-dritt tal-Unjoni ma jagħtihiex is-setgħa li tonera.

59. Lanqas il-Qorti tal-Ġustizzja ma tista’ tiggarantixxi, fl-opinjoni li qiegħda tintalab tagħti, li, permezz tal-adeżjoni maħsuba għall-KEDB, l-Unjoni ma hijiex ser tassumi xjentement l-obbligi taħt id-dritt internazzjonali li f’dan l-istadju huwa diġà evidenti li ma hijiex ser tkun tista’ tonera minħabba l-istruttura istituzzjonali eżistenti tagħha.

60. F’dan il-kuntest, tliet aspetti tal-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB jistħoqqilhom analiżi iktar dettaljata: l-ewwel nett, il-proċedura ta’ involviment minn qabel [parti (a)]; it-tieni nett, l-obbligu li tiġi trasposta l-ġurisprudenza tal-Qorti EDB li tikkonstata ksur tal-KEDB [parti (b)] u, it-tielet nett, il-kwistjoni tal-protezzjoni ġudizzjarja fil-qasam tal-PBSK [parti (c)].

a) Il-proċedura ta’ involviment minn qabel

61. Il-proċedura ta’ involviment minn qabel hija prevista fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim. Dan l-artikolu jipprovdi li, taħt ċerti kundizzjonijiet, fil-kuntest ta’ applikazzjoni pendenti quddiemha, il-Qorti EDB għandha tagħti lill-Qorti tal-Ġustizzja l-possibbiltà li tiddeċiedi minn qabel dwar il-kompatibbiltà ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni mal-KEDB.

62. Mill-aspett intern, dan ifisser li l-Unjoni għandu jkollha l-kompetenzi neċessarji sabiex tiġi implementata tali proċedura ta’ involviment minn qabel. Jekk jiġi stabbilit li, fuq il-livell intern, l-Unjoni ma għandhiex bażijiet legali li jippermettulha tagħmel dan, hija tkun prekluża milli tikkonkludi l-ftehim ta’ adeżjoni.

63. Fid-diskussjoni pubblika dwar l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB, tqajmu dubji dwar il-possibbiltà li l-proċedura ta’ involviment minn qabel tiġi introdotta mingħajr ma jkunu emendati minn qabel it-Trattati li fuqhom hija bbażata l-Unjoni Ewropea. F’din il-proċedura għal opinjoni, il-Polonja, b’mod partikolari, esprimiet l-opinjoni li fl-istat attwali tad-dritt, il-ħolqien ta’ proċedura ta’ involviment minn qabel ma hijiex kompatibbli mat-Trattati.

64. Huwa veru li l-proċedura ta’ involviment minn qabel ma tagħmilx parti mill-proċeduri ġudizzjarji li l-implementazzjoni tagħhom hija fdata espliċitament mit-Trattat UE u mit-Trattat FUE f’idejn l-istituzzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea [l-ewwel sentenza tal-Artikolu 19(1) TFUE]. Madankollu, dan il-fatt biss ma jippermettix li jiġi konkluż li, fl-istat attwali tiegħu, id-dritt primarju jipprekludi l-ħolqien ta’ proċedura ta’ involviment minn qabel.

65. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li ftehim internazzjonali konkluż ma’ Stati terzi jista’ jattribwixxilha kompetenzi ġudizzjarji ġodda sakemm din l-attribuzzjoni ma tiżnaturax il-funzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja kif stabbilita fit-Trattati UE u FUE ( 35 ).

66. F’dan l-istadju wieħed jista’ jistaqsi jekk l-involviment minn qabel previst fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim huwiex kompetenza ġdida tal-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fatt, huwa perfettament possibbli li l-involviment minn qabel tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ proċedura pendenti quddiem il-Qorti EDB ikun sempliċi modalità ġdida tal-eżerċizzju tal-kompetenzi ġudizzjarji li t-tieni sentenza tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 19(3) diġà jagħti lill-qorti tal-Unjoni.

67. Anki jekk wieħed jikkunsidra li l-proċedura ta’ involviment minn qabel toħloq kompetenza ġdida għall-Qorti tal-Ġustizzja, tali kompetenza ġdida ma tkunx, fi kwalunkwe każ, kompetenza li tista’ tiżnatura l-essenza tal-funzjoni fdata lilha mit-Trattati. Anzi, għall-kuntrarju, il-proċedura ta’ involviment minn qabel tikkontribwixxi sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ taqdi aħjar il-funzjoni li kellha minn dejjem u sabiex, barra minn hekk, iżżomm il-monopolju tagħha fuq l-istħarriġ tal-legalità tal-atti meħuda mill-istituzzjonijiet, mill-korpi jew mill-organi tal-Unjoni ( 36 ).

68. Essenzjalment, il-funzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja hija li tiżgura l-osservanza tad-dritt fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni tat-Trattati [it-tieni sentenza tal-Artikolu 19(1) TUE]. Fit-twettiq ta’ din il-funzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, b’mod partikolari, tinterpreta d-dritt tal-Unjoni [il-punti (a) u (b) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE] u tistħarreġ il-validità tal-atti meħuda mill-istituzzjonijiet, mill-korpi jew mill-organi tal-Unjoni [l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE u l-punt (b) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE].

69. Il-proċedura ta’ involviment minn qabel tal-Qorti tal-Ġustizzja prevista fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim kienet essenzjalment maħsuba fid-dawl tal-istess funzjoni, jiġifieri l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u l-istħarriġ tal-legalità tal-atti meħuda mill-istituzzjonijiet, mill-korpi jew mill-organi tal-Unjoni.

70. Huwa veru li huwa possibbli li l-qafas proċedurali li fih il-Qorti tal-Ġustizzja ser teżerċita din il-funzjoni fil-każ ta’ involviment minn qabel ser ikun differenti minn dak li fih topera fil-każ ta’ rikors għal annullament jew ta’ talba għal deċiżjoni preliminari (Artikoli 263 TFUE u 267 TFUE). Jista’ jkun hemm, b’mod partikolari, differenzi fir-rigward tal-locus standi, fir-rigward tal-iżvolġiment tal-proċedura, fir-rigward tal-eventwali termini li jkollhom jiġu rrispettati u fir-rigward tal-effetti tad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.

71. Tali differenzi, waħedhom, ma jistgħux jiżnaturaw l-essenza tal-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja u lanqas dawk tal-istituzzjonijiet l-oħra tal-Unjoni li jistgħu jkunu implikati fil-proċedura ta’ involviment minn qabel; fi kwalunkwe każ, din l-essenza ma hijiex ser tintlaqat b’tali mod li jkun iġġustifikat li l-abbozz ta’ ftehim jiġi miċħud minħabba inkompatibbiltà mat-Trattati ( 37 ).

72. Għall-kuntrarju, kif enfasizzat il-Qorti tal-Ġustizzja stess, proċedura ta’ involviment minn qabel tagħmel parti mill-kundizzjonijiet indispensabbli ta’ adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ( 38 ). L-introduzzjoni ta’ tali proċedura tikkontribwixxi sabiex jinżammu l-karatteristiċi speċifiċi tal-Unjoni u tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll il-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja (Artikolu 1 u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 2 tal-Protokoll Nru 8) ( 39 ).

73. Għaldaqstant, tali proċedura hija element neċessarju tal-miżuri meħtieġa mill-adeżjoni u li l-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE u l-Protokoll Nru 8 mhux biss jawtorizzaw lill-Unjoni timplementa iżda saħansitra jobbligawha timplementahom. L-Artikolu 1(a) tal-Protokoll Nru 8 saħansitra jipprevedi espliċitament l-adozzjoni tal-“arranġamenti speċifiċi għall-parteċipazzjoni eventwali ta’ l-Unjoni fil-korpi ta’ kontroll” tal-KEDB.

74. L-integrazzjoni konkreta tal-proċedura ta’ involviment minn qabel fil-livell intern tal-Unjoni ser teħtieġ li l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja jiġi kkompletat iżda dan ma huwiex ser jimplika “emenda tal-Kostituzzjoni” u għalhekk tista’ titwettaq konformement mal-proċedura leġiżlattiva ordinarja (it-tieni paragrafu tal-Artikolu 281 TFUE) mingħajr ma jkun meħtieġ li tinfetaħ proċedura ta’ reviżjoni formali tat-Trattati (Artikolu 48 TUE) ( 40 ).

75. Sempliċi introduzzjoni tar-regoli proċedurali rilevanti fid-deċiżjoni tal-Kunsill li tawtorizza l-ftehim ta’ adeżjoni maħsub ma tkunx suffiċjenti, fil-fehma tiegħi, peress li b’hekk tkun qiegħda tiġi evitata l-proċedura leġiżlattiva ordinarja prevista fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 281 TFUE u peress li, barra minn hekk, ir-regoli proċedurali li jkollhom jiġu adottati ma jkollhomx l-istess effetti u ma jkollhomx l-istess grad bħad-dispożizzjonijiet tal-Istatut.

76. Huwa biss meta d-dispożizzjonijiet neċessarji, b’mod partikolari dawk li jikkonċernaw il-locus standi, l-iżvolġiment tal-proċedura u l-effetti tad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, ikunu ġew introdotti fl-Istatut tagħha li l-proċedura ta’ involviment minn qabel tkun verament operazzjonali u tkun tista’, konformement mal-Artikolu 19(3)(ċ) TUE, moqri flimkien mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 281 TFUE u mal-Artikolu 51 TUE, tinftiehem bħala “każijiet oħra kif previst fit-Trattati” li dwarhom għandha l-funzjoni li tiddeċiedi l-Qorti tal-Ġustizzja.

b) L-obbligu li jiġu trasposti ċerti sentenzi tal-Qorti EDB

77. Lanqas l-obbligu, impost mill-Artikolu 46(1) KEDB, li s-sentenzi tal-Qorti EDB li jikkonstataw ksur tal-KEDB jiġu trasposti mill-istituzzjonijiet, mill-korpi jew mill-organi tal-Unjoni, ma jeħtieġ trasferiment ta’ kompetenzi ġodda lill-Unjoni.

78. Tali sentenzi tal-Qorti EDB huma sentenzi dikjaratorji: il-KEDB ma timponix fuq il-Partijiet Kontraenti tagħha l-mod konkret kif għandhom jittrasponu s-sentenzi li jkunu indirizzati lilhom iżda tħallilhom ċertu marġni ta’ diskrezzjoni għal dan il-għan ( 41 ).

79. Fil-livell intern tal-Unjoni, ġeneralment, kwalunkwe ksur tal-KEDB ikkonstatat mill-Qorti EDB ser ikollu jiġi rrimedjat permezz tal-annullament jew tal-emenda tal-att legali inkwistjoni li jkun ġie adottat minn istituzzjoni tal-Unjoni. Ma hemm ebda dubju li l-Unjoni għandha l-kompetenzi neċessarji għall-adozzjoni ta’ tali actus contrarius; dawn huma l-istess kompetenzi bħal dawk li fuq il-bażi tagħhom tkun adottat dan l-att legali. Ma’ dawn il-kompetenzi tiżdied il-kompetenza li l-qrati tal-Unjoni jannullaw jew jinvalidaw l-atti legali tal-Unjoni fil-kundizzjonijiet previsti mit-Trattati (Artikoli 263 TFUE u 267 TFUE).

80. Barra minn hekk, huwa possibbli li sentenza tal-Qorti EDB teżiġi l-ewwel nett l-adozzjoni ta’ att legali tal-Unjoni jew timponi l-għoti ta’ kumpens. L-istituzzjonijiet tal-Unjoni jistgħu jwettqu tali obbligu fil-kuntest tal-kompetenzi mogħtija lilhom mit-Trattati u dan ser ikun inqas u inqas problematiku sa fejn it-tieni sentenza tal-Artikolu 1(3) tal-abbozz ta’ ftehim tispeċifika li l-KEDB ma għandha timponi fuq l-Unjoni ebda obbligu li ma jaqax taħt il-kompetenzi mogħtija lilha mit-Trattati.

81. Fil-każ li ksur tal-KEDB ikkonstatat mill-Qorti EDB ikun ir-riżultat ta’ deċiżjoni definittiva ta’ qorti tal-Unjoni, jista’ jirriżulta neċessarju, f’ċerti każijiet, li tinfetaħ mill-ġdid il-proċedura li tkun ingħalqet bl-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni. Għal dan il-għan ser ikun meħtieġ li jiġi kkompletat l-Artikolu 44 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 42 ), kif jista’ jsir bis-saħħa tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 281 TFUE mingħajr ma jkun hemm ir-riskju li jiġu żnaturati l-funzjonijiet tal-qrati tal-Unjoni. F’dan ir-rigward japplika mutatis mutandis dak li għidt iktar ’il fuq fir-rigward tal-proċedura ta’ involviment minn qabel ( 43 ).

c) Il-protezzjoni ġudizzjarja fil-qasam tal-PBSK

82. Ferm iktar kontroversjali miż-żewġ aspetti diġà analizzati hija l-kwistjoni ta’ jekk il-kompetenzi attwali tal-Unjoni, b’mod iktar preċiż il-kompetenzi tal-istituzzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea [l-ewwel sentenza tal-Artikolu 19(1) TUE], humiex biżżejjed sabiex jiġi ggarantit, fil-politika barranija u ta’ sigurtà komuni, livell ta’ protezzjoni ġudizzjarju konformi mar-rekwiżiti tal-Artikoli 6 u 13 KEDB ( 44 ).

83. Minn naħa, fil-fatt, l-adeżjoni għall-KEDB ser ikollha, mingħajr ebda dubju, il-konsegwenza li l-Unjoni ser ikollha tosserva l-garanziji tad-drittijiet fundamentali li jirriżultaw mill-KEDB, u għalhekk ser ikollha tosserva wkoll l-obbligu ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva impost mill-Artikoli 6 u 13 tagħha fl-oqsma kollha tal-attivitajiet tagħha, inkluż fil-qasam tal-PBSK ( 45 ). L-Unjoni ma tistax taħrab minn dawn l-obbligi, lanqas billi tagħmel riżerva meta tiffirma l-ftehim ta’ adeżjoni jew meta tippreżenta l-att ta’ ratifika peress li t-tieni sentenza tal-Artikolu 57(1) KEDB tipprojbixxi r-“[r]iżervi ta’ karattru ġenerali” ( 46 ) u, barra minn hekk, l-Artikolu 11 tal-abbozz ta’ ftehim ma jawtorizza ebda riżerva fir-rigward tal-ftehim ta’ adeżjoni.

84. Min-naħa l-oħra, fil-livell intern tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja, bħala prinċipju, ma għandhiex kompetenza fir-rigward tad-dispożizzjonijiet ta’ dritt primarju li jirrigwardaw il-PBSK, u lanqas ma għandha kompetenza fir-rigward tal-atti legali meħuda fuq il-bażi ta’ din il-politika [is-sitt sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE]. Huwa biss b’mod kompletament eċċezzjonali li, skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE, il-qrati tal-Unjoni għandhom kompetenza fil-qasam tal-PBSK; din il-kompetenza tinkludi, minn naħa, l-istħarriġ tal-osservanza ta’ dik li tissejjaħ il-klawżola ta’ intanġibbiltà (Artikolu 40 TUE) u, min-naħa l-oħra, ir-rikorsi għal annullament ippreżentati minn individwi (ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE) kontra l-miżuri restrittivi adottati mill-Kunsill fil-kuntest tal-PBSK.

85. Fid-dawl tar-restrizzjoni fuq il-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni li għadni kemm semmejt, il-protezzjoni ġudizzjarja ggarantita mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni fil-qasam tal-PBSK tista’ titqies li hija protezzjoni ġudizzjarja effettiva fis-sens tal-Artikoli 6 u 13 KEDB? Jew inkella l-Unjoni, permezz tal-adeżjoni tagħha għall-KEDB, kif prevista fl-abbozz ta’ ftehim, ser tassumi, fir-rigward tal-protezzjoni ġudizzjarja fil-qasam tal-PBSK, obbligi taħt id-dritt internazzjonali li fir-rigward tat-twettiq tagħhom l-istituzzjonijiet tagħha, jiġifieri l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, ma għandhomx il-kompetenzi neċessarji? Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li din it-tieni proposta hija korretta, dan mhux biss jipprekludi lill-Unjoni milli taderixxi għall-KEDB, iżda ser iwassal ukoll b’mod ċar, fil-livell intern tal-Unjoni, għal nuqqas fis-sistema ta’ protezzjoni ġudizzjarja li ser ikun manifestament problematiku anki fil-preżent, jekk xejn fid-dawl tal-obbligu ta’ omoġenità impost mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 52(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali.

86. Il-Kummissjoni ( 47 ) tipproponi li r-riżervi li jista’ jkun hemm fir-rigward tal-effikaċja tal-protezzjoni ġudizzjarja tal-individwi fil-qasam tal-PBSK jiġu indirizzati permezz ta’ interpretazzjoni partikolarment wiesgħa tat-tieni possibbiltà prevista fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE. Hija tissuġġerixxi li din id-dispożizzjoni tiġi interpretata fis-sens li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex biss il-kompetenza li tiddeċiedi dwar ir-rikorsi għal annullament ippreżentati minn individwi kontra miżuri restrittivi iżda li għandha wkoll il-kompetenza, barra minn hekk, li tiddeċiedi dwar rikorsi għad-danni u li tirrispondi għat-talbiet għal deċiżjonijiet preliminari mressqa mill-qrati nazzjonali fil-qasam tal-PBSK. Hija tirrakkommanda barra minn hekk applikazzjoni tal-possibbiltajiet ta’ protezzjoni ġudizzjarja tal-individwi fil-qasam tal-PBSK li ma tinkludix biss l-atti li jipproduċu effetti legali fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE iżda wkoll is-sempliċi atti materjali (“Realakte”), jiġifieri l-atti li ma jkollhomx effetti legali.

87. Matul is-seduta, il-Kummissjoni żiedet li l-istħarriġ tal-osservanza tal-Artikolu 40 TUE previst fl-ewwel possibbiltà offerta fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE jippermetti wkoll lill-qrati tal-Unjoni jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja adegwata fil-qasam tal-PBSK.

88. Bħalma jagħmlu diversi partijiet fil-proċedura ( 48 ), għandi dubji serji dwar kemm l-interpretazzjoni taż-żewġ possibbiltajiet offerti mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE proposta mill-Kummissjoni tista’ tkun mezz legalment prattiku sabiex tiġi ggarantita lil kull persuna protezzjoni ġudizzjarja effettiva fis-sens tal-Artikoli 6 u 13 KEDB fil-qasam tal-PBSK.

89. Minn naħa, l-interpretazzjoni tal-Kummissjoni ma tiħux inkunsiderazzjoni l-fatt li l-Artikolu 275 TFUE huwa bbażat fuq regola li tistabbilixxi eċċezzjoni. Il-Kummissjoni taqleb ta’ taħt fuq il-prinċipju li l-qrati tal-Unjoni ma għandhomx kompetenza fil-qasam tal-PBSK, kif stabbilit fis-sitt sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE. Min-naħa l-oħra, jekk jiġi aċċettat li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha kompetenza fir-rigward tal-proċeduri għal deċiżjoni preliminari u fir-rigward tar-rikorsi għad-danni fil-qasam tal-PBSK, din l-interpretazzjoni tmur manifestament kontra l-formulazzjoni inekwivoka tat-tieni possibbiltà offerta mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE, li jipprevedi l-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja biss fil-qasam ta’ rikorsi għal annullament ippreżentati minn individwi skont ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE kontra miżuri restrittivi, iżda mhux fil-qasam ta’ rikorsi li jkollhom suġġett jew natura differenti u ċertament mhux fil-qasam ta’ talbiet għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-qrati nazzjonali skont l-Artikolu 267 TFUE.

90. L-oriġini tal-Artikolu 275 TFUE jikkonferma li t-teżi tal-Kummissjoni ma għandhiex tiġi sostnuta ( 49 ). Din id-dispożizzjoni kellha inizjalment tiġi inkorporata bħala l-Artikolu III-376 fit-Trattat li jistabbilixxi Kostituzzjoni għall-Ewropa. Essenzjalment, il-formulazzjoni tagħha toriġina mill-ħidma tal-Konvenzjoni Ewropea, li min-naħa tagħha kellha impatt fuq l-Artikolu III-282 tal-abbozz ta’ Trattat li jistabbilixxi Kostituzzjoni għall-Ewropa ( 50 ). Kif jirriżulta mill-ħidma tal-Konvenzjoni Ewropea, definizzjoni iktar ġeneruża tal-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni fil-qasam tal-PBSK kienet dak iż-żmien is-suġġett ta’ diskussjonijiet fil-fond iżda rriżulta li ma kienx ser jintlaħaq kunsens dwar il-proposti f’dan is-sens ( 51 ). Fl-aħħar mill-aħħar, kemm il-Konvenzjoni kif ukoll iż-żewġ konferenzi intergovernattivi sussegwenti dwar it-Trattat li jistabbilixxi Kostituzzjoni għall-Ewropa u dwar it-Trattat ta’ Lisbona mxew mal-mudell ta’ struttura fil-parti l-kbira tagħha intergovernattiva għall-PBSK li fil-kuntest tagħha kienu biss il-kompetenzi ddefiniti b’mod strett li kellhom jingħataw lill-qrati tal-Unjoni.

91. Barra minn hekk, jekk l-Artikolu 275 TFUE jiġi interpretat bil-mod propost mill-Kummissjoni, il-kompetenzi tal-Unjoni jkunu qegħdin jiġu estiżi b’mod inkompatibbli mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 6(1) TUE u mat-tieni sentenza tal-Artikolu 6(2) TUE jew, b’mod iktar preċiż, ikunu qegħdin jiġu estiżi l-kompetenzi ġudizzjarji tal-istituzzjoni li hija l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ( 52 ).

92. Il-ġurisprudenza “Les Verts”, “Kadi”, “Gestoras Pro Amnistía” u “Segi” ( 53 ) ċċitata mill-Kummissjoni, ma tinkludi xejn li jista’ jikkonferma t-teżi sostnuta minnha. Huwa minnu li, f’dawk il-kawżi, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-Unjoni hija komunità ta’ dritt; jew kif nistgħu ngħidu attwalment unjoni ta’ dritt. Filwaqt li bbażat ruħha fuq din il-konstatazzjoni essenzjali, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li la l-Istati Membri u lanqas l-istituzzjonijiet ma jistgħu jaħarbu mill-istħarriġ tal-konformità tal-atti tagħhom mat-Trattati, li jikkostitwixxu l-karta kostituzzjonali tal-Unjoni ( 54 ). Għall-kuntrarju, minn din il-konstatazzjoni fundamentali, il-Qorti tal-Ġustizzja bl-ebda mod ma ddeduċiet li kellhom jiġu rrikonoxxuti, jekk wieħed jista’ jgħid hekk prater legem, rikorsi jew proċeduri ġodda quddiem il-qrati tal-Unjoni li ma humiex previsti fid-dritt primarju.

93. Huwa minnu li, f’dawn is-sentenzi, il-Qorti tal-Ġustizzja ffavorixxiet interpretazzjoni tad-dritt primarju li tippermetti li tiġi ggarantita bl-aħjar mod possibbli l-effikaċja fil-prattika tal-proċeduri previsti espliċitament fit-Trattati. Fis-sentenza “Les Verts”, pereżempju, hija rrikonoxxiet li r-rikors għal annullament previst fl-Artikolu 173 tat-Trattat KEE seta’ jiġi ppreżentat ukoll kontra l-atti tal-Parlament intiżi li jipproduċu effetti legali fil-konfront ta’ terzi ( 55 ). B’mod simili, fis-sentenzi “Gestoras Pro Amnistía” u “Segi”, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat il-kamp ta’ applikazzjoni tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 35(1) UE ( 56 ) fir-rigward ta’ dak li dak iż-żmien kien it-“tielet pilastru” fis-sens li din il-proċedura tista’ tintuża fir-rigward tal-miżuri kollha tal-Kunsill intiżi li jipproduċu effetti legali fil-konfront ta’ terzi.

94. Madankollu, fil-fehma tiegħi, għall-problema li għandna quddiemna hawnhekk, l-iktar li jixħet dawl huwa l-fatt li, fis-sentenzi “Gestoras Pro Amnistía” u “Segi”, il-Qorti tal-Ġustizzja espliċitament irrifjutat li tirrikonoxxi, fil-kuntest li dak iż-żmien kien it-“tielet pilastru”, tipi ta’ rikorsi li ma kinux previsti espliċitament fit-Trattat UE fil-verżjoni tat-Trattat ta’ Amsterdam. Hija ddikjarat, b’mod partikolari f’dan il-kuntest, li ma kellha ebda kompetenza sabiex tirrikonoxxi ebda tip ta’ rikors għad-danni ( 57 ). Din il-ġurisprudenza tista’ tiġi trasposta direttament għall-kwistjoni li għandna quddiemna hawnhekk, jiġifieri l-protezzjoni ġudizzjarja f’dak li kien it-“tieni pilastru”, jiġifieri fil-qasam tal-PBSK, li fih il-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni huma tradizzjonalment saħansitra iktar limitati ( 58 ).

95. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 275 TFUE proposta mill-Kummissjoni ma tistax tkun konvinċenti. Indipendentement mill-fatt li l-argumenti mressqa mill-Kummissjoni ma humiex rilevanti, l-interpretazzjoni partikolarment wiesgħa li qiegħda tipproponi li tingħata lill-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni hija, barra minn hekk, assolutament mhux neċessarja sabiex tiġi ggarantita protezzjoni ġudizzjarja effettiva lill-individwi fil-qasam tal-PBSK. Fil-fatt, il-konstatazzjoni, perfettament korretta, li la l-Istati Membri u lanqas l-istituzzjonijiet tal-Unjoni ma jistgħu jaħarbu mill-istħarriġ tal-konformità tal-atti tagħhom mat-Trattati, li jikkostitwixxu l-karta kostituzzjonali tal-Unjoni, ma għandhiex neċessarjament twassal fil-każijiet kollha għall-konklużjoni li l-qrati tal-Unjoni huma kompetenti.

96. Kif jindika b’mod partikolari l-Artikolu 19(1) TUE, is-sistema ta’ protezzjoni ġudizzjarja implementata permezz tat-Trattati hija bbażata fuq żewġ pilastri, li wieħed minnhom huwa kkostitwit mill-qrati tal-Unjoni filwaqt li l-ieħor huwa kkostitwit mill-qrati nazzjonali ( 59 ). Meta, bħalma jkun regolarment il-każ fil-qasam tal-PBSK, ma jkun hemm ebda possibbiltà li jiġi ppreżentat rikors quddiem il-qrati tal-Unjoni, il-qrati nazzjonali huma u jibqgħu kompetenti. Fl-aħħar mill-aħħar, din hija konsegwenza tal-prinċipju ta’ kompetenzi attribwiti, li minnu jirriżulta li l-kompetenzi kollha li t-Trattati ma attribwixxewx lill-Unjoni jibqgħu r-responsabbiltà tal-Istati Membri [Artikolu 4(1) TUE moqri flimkien mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 5(1) TUE u mal-Artikolu 5(2) TUE] ( 60 ).

97. Barra minn hekk, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jobbliga espliċitament lill-Istati Membri jistabbilixxu r-rimedji legali neċessarji sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva fil-qasam tal-PBSK, li huwa qasam kopert mid-dritt tal-Unjoni ( 61 ).

98. Diversi aspetti tal-PBSK jeżiġu implementazzjoni mill-korpi tal-Istati Membri [Artikolu 26(3) TUE, Artikolu 42(3) TUE u Artikolu 44(1) TUE]. Fi kwalunkwe każ, it-triq li twassal quddiem il-qrati nazzjonali hija għalhekk indikata b’mod ċar għall-individwu li jkun jixtieq jissuġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju l-atti, il-miżuri jew l-ommissjonijiet li jaqgħu taħt il-PBSK u li jikkonċernawh b’xi mod jew ieħor ( 62 ).

99. Anki meta l-PBSK tiġi implementata mill-istituzzjonijiet, mill-korpi jew mill-organi l-oħra tal-Unjoni b’mod li jikkonċerna direttament u individwalment lill-individwi, l-aċċess ta’ tali individwi għall-qrati nazzjonali ma huwiex ipprojbit, sakemm ma jkunux jistgħu, b’mod eċċezzjonali, iressqu l-kawża tagħhom direttament quddiem il-qrati tal-Unjoni bis-saħħa tat-tieni possibbiltà prevista fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE. Fil-fatt, sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ma tislet ebda kompetenza mit-Trattati, lanqas il-kawżi li fihom tkun parti l-Unjoni stess ma huma esklużi, bis-saħħa tal-Artikolu 274 TFUE, mill-kompetenza tal-qrati nazzjonali. Fid-dawl tar-regola stabbilita fis-sitt sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE, din tista’ tkun is-sitwazzjoni normali fil-kuntest tal-PBSK.

100. Meta l-qrati nazzjonali jkunu aditi b’tali kawżi fil-kuntest tal-PBSK, huma għandhom l-obbligu li japplikaw id-dritt tal-Unjoni. F’tali każ huma għandhom, jekk ikun il-każ, jistħarrġu l-kompatibbiltà ta’ atti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni adottati fil-kuntest tal-PBSK mad-dritt tal-Unjoni ta’ grad superjuri u, jekk jikkonstataw inkompatibbiltà, għandhom iħalluhom inapplikati fil-kawża ineżami ( 63 ). Kif diġà għidt ( 64 ), fil-fatt, u għall-kuntrarju tas-sitwazzjoni fil-qasam tal-politiki mħaddna fuq il-livell Komunitarju, it-Trattati ma jipprevedu preċiżament ebda kompetenza għal deċiżjoni preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-PBSK, kif jindikaw is-sitt sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax, fil-kuntest tal-PBSK, tinvoka l-monopolju li barra minn hekk huwa rrikonoxxut lilha fir-rigward tal-istħarriġ tal-validità tal-atti tal-istituzzjonijiet, tal-korpi jew tal-organi l-oħra tal-Unjoni. Fil-fehma tiegħi, il-ġurisprudenza stabbilita tagħha, li tmur lura għas-sentenza Foto-Frost ( 65 ), ma tistax għaldaqstant tiġi trasposta għall-PBSK. Għall-kuntrarju ta’ dak li jiġri fl-oqsma tad-dritt tal-Unjoni li huma strutturati b’mod supranazzjonali, il-PBSK ma tinkludi ebda prinċipju ġenerali li jipprovdi li l-validità tal-atti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni tista’ tiġi mistħarrġa biss mill-qrati tal-Unjoni.

101. Mill-perspettiva tal-integrazzjoni politika, bla dubju ma huwiex ideali li, fir-rigward tal-kwistjonijiet li jikkonċernaw il-PBSK, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandha ebda kompetenza għal deċiżjoni preliminari u ma għandhiex ġurisdizzjoni esklużiva fir-rigward tal-validità tal-atti legali tal-istituzzjonijiet fis-sens tas-sentenza Foto-Frost minħabba li din iċ-ċaħda ta’ kompetenza ma tippermettix li tiġi ggarantita interpretazzjoni u applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest tal-PBSK. Madankollu, din hija l-konsegwenza loġika tal-għażla magħmula mil-leġiżlatur li jkompli jorganizza l-PBSK essenzjalment fuq livell intergovernattiv u li jillimita l-element supranazzjonali inerenti għal kull kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja għal dawk il-każijiet eċċezzjonali li huma ddefiniti strettament u elenkati b’mod eżawrjenti fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE.

102. Il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-individwi meħtieġa mill-Artikoli 6 u 13 KEDB tista’ tiġi żgurata wkoll mingħajr ma l-Qorti tal-Ġustizzja jkollha kompetenza għal deċiżjoni preliminari jew ġurisdizzjoni esklużiva fir-rigward tal-atti legali tal-istituzzjonijiet.

103. Sabiex niġbor fil-qosor il-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nista’ ngħid li, fir-rigward tal-PBSK, l-Unjoni tista’ taderixxi għall-KEDB, kif qiegħda taħseb li tagħmel, mingħajr ma jkun meħtieġ li jinħolqu kompetenzi ġodda għall-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea minħabba li, fir-rigward tal-kwistjonijiet koperti mill-PBSK, il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-individwi hija żgurata parzjalment mill-qrati tal-Unjoni (it-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE) u parzjalment mill-qrati nazzjonali [it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 274 TFUE].

4. Konklużjoni intermedjarja

104. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha jirriżulta li ma hemmx lok għall-biża’ li l-abbozz ta’ ftehim jista’ jemenda l-kompetenzi tal-Unjoni stabbiliti fit-Trattati. Barra minn hekk, l-implementazzjoni fil-livell intern tal-Unjoni tal-ftehim ta’ adeżjoni maħsub ma hija ser teħtieġ ebda trasferiment ta’ kompetenzi ġodda lill-Unjoni.

C – Iż-żamma tal-kompetenzi attribwiti lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni

105. Barra minn hekk, mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 2 u mill-Artikolu 3 tal-Protokoll Nru 8 jirriżulta li l-adeżjoni għall-KEDB ma tistax taffettwa l-kompetenzi attribwiti lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Dan ir-rekwiżit għandu jiġi eżaminat essenzjalment fir-rigward tal-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea [l-ewwel sentenza tal-Artikolu 19(1) TUE] (il-parti 1). Għal finijiet ta’ kompletezza, ser nindirizza mbagħad, fil-qosor, il-kompetenzi tal-istituzzjonijiet l-oħra tal-Unjoni (parti 2), eżami li fil-kuntest tiegħu ser nagħti attenzjoni partikolari lis-sistema ta’ sanzjonijiet finanzjarji stabbilita mid-dritt tal-Unjoni fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni [punt (b) tal-parti 2].

1. Il-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea

106. Ir-rwol tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, li hija inkarigata li tiżgura l-osservanza tad-dritt fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni tat-Trattati [Artikolu 19(1) TUE], huwa ta’ importanza primordjali għall-ordinament ġuridiku stabbilit mit-Trattati ( 66 ). Fir-rigward tal-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB, għandhom jiġu eżaminati, b’mod partikolari, żewġ aspetti: minn naħa, il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qrati tal-Unjoni [punt (a)] u, min-naħa l-oħra, il-kompetenzi tagħhom fil-qasam tal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u tal-istħarriġ tal-validità tal-atti legali tal-Unjoni [punt (b)]. Barra minn hekk, għandu jiġi analizzat fil-qosor il-Protokoll addizzjonali Nru 16 għall-KEDB [punt (c)].

a) Il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qrati tal-Unjoni (Artikolu 344 TFUE)

107. Bl-adozzjoni tal-Artikolu 344 TFUE, l-Istati Membri obbligaw ruħhom “li ma jippreżentawx kwistjoni dwar l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tat-Trattati għal xi metodu ta’ soluzzjoni li ma jkunx wieħed minn dawk previsti fit-Trattati”. Skont ġurisprudenza stabbilita, din id-dispożizzjoni tfisser li l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea għandha ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tiddeċiedi dwar it-tilwim ta’ natura legali kollu bejn l-Istati Membri sa fejn dan it-tilwim ikun jikkonċerna d-dritt tal-Unjoni ( 67 ) (ara l-Artikolu 259 TFUE). Dan għandu jgħodd ukoll, a fortiori, għat-tilwim ta’ natura legali bejn l-Unjoni u wieħed jew iktar mill-Istati Membri tagħha (ara, b’mod partikolari, l-Artikolu 258 TFUE, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE u l-Artikolu 268 TFUE). Fi kliem ieħor, għall-finijiet tas-soluzzjoni tat-tilwim ta’ natura legali tagħhom, l-Istati Membri taw lill-qrati tal-Unjoni ġurisdizzjoni esklużiva, li fuq livell tad-dritt primarju hija stabbilita fl-Artikolu 344 TFUE.

108. Sabiex tiġi protetta din il-funzjoni fundamentali tal-qrati tal-Unjoni, l-Artikolu 3 tal-Protokoll Nru 8 jipprovdi li ebda waħda mid-dispożizzjonijiet tal-ftehim ta’ adeżjoni maħsub ma tista’ tippreġudika l-Artikolu 344 TFUE.

109. F’dan il-kuntest, il-proċedura prevista fl-Artikolu 33 KEDB fir-rigward tal-kawżi interstatali jixirqilha attenzjoni partikolari ( 68 ). L-imsemmi Artikolu 33 jipprovdi li kull Parti Għolja Kontraenti tista’ tressaq quddiem il-Qorti EDB kwalunkwe allegazzjoni ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet tal-KEDB jew tal-Protokolli tagħha minn Parti Għolja Kontraenti oħra ( 69 ). Din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata flimkien mal-Artikolu 55 KEDB, li jipprovdi li l-Partijiet Għolja Kontraenti jaqblu, essenzjalment, li ma humiex ser iressqu t-tilwim imnissel mill-interpretazzjoni jew mill-applikazzjoni tal-KEDB għal xi mod ta’ soluzzjoni ieħor għajr dawk previsti minnha.

110. Hemm manifestament kunflitt bejn l-obbligu impost mill-Artikolu 344 TFUE fuq l-Istati Membri li jressqu t-tilwim bejniethom dwar id-dritt tal-Unjoni esklużivament quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u l-obbligu impost mill-Artikolu 55 KEDB fuq il-Partijiet Kontraenti li jressqu t-tilwim bejniethom dwar din il-konvenzjoni quddiem il-Qorti EDB. Fil-fatt, kif diġà għidt, bl-adeżjoni, il-KEDB ser issir parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ( 70 ) [ara wkoll l-Artikolu 216(2) TFUE]. Għall-kuntrarju tal-pożizzjoni sorprendenti meħuda mill-Kummissjoni, huwa ferm possibbli li wara din l-adeżjoni jitnissel tilwim ta’ natura legali, li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, bejn l-Istati Membri tagħha jew bejn l-Istati Membri u l-Unjoni fir-rigward tal-interpretazzjoni u tal-applikazzjoni tal-KEDB.

111. Jekk il-proċedura prevista mill-Artikolu 33 KEDB fir-rigward tal-kawżi interstatali titressaq quddiem il-Qorti EDB sabiex tinstab soluzzjoni għal tali tilwima, dan ikun imur kontra l-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja u, għalhekk, kontra l-Artikolu 344 TFUE.

112. Din il-problema kienet identifikata perfettament matul in-negozjati dwar l-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni mal-KEDB. Kien sabiex tinstab soluzzjoni għal din il-problema li l-Artikolu 5 ddaħħal fl-abbozz ta’ ftehim. Dan l-artikolu jipprovdi li l-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea “ma għandhomx jitqiesu li huma modi ta’ soluzzjoni tat-tilwim fis-sens tal-Artikolu 55 [KEDB]”. Fir-rapport ta’ spjega, din id-dispożizzjoni tal-abbozz hija ppreċiżata fis-sens li l-“Artikolu 55 [KEDB] ma jipprojbixxix l-applikazzjoni tar-regola prevista fl-Artikolu 344 TFUE” ( 71 ).

113. Għalhekk, kif interpretat fir-rapport ta’ spjega, l-Artikolu 5 tal-abbozz ta’ ftehim isolvi l-kunflitt li jista’ jqum bejn l-Artikolu 55 KEDB u l-Artikolu 344 TFUE fis-sens li l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha jistgħu jibqgħu jressqu quddiem il-qrati tal-Unjoni l-kunflitti li jistgħu jqumu bejniethom fir-rigward tal-interpretazzjoni u tal-applikazzjoni tal-KEDB u fis-sens li ma humiex obbligati jressqu quddiem il-Qorti EDB il-proċedura li jipprevedi l-Artikolu 33 KEDB fir-rigward tal-kawżi interstatali.

114. Madankollu, fl-abbozz ta’ ftehim u fid-dokumenti annessi miegħu ma hemm xejn li jeskludi effettivament li l-Istati Membri tal-Unjoni jfittxu xorta waħda li jsolvu tilwima bejniethom fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni fir-rigward tal-interpretazzjoni u tal-applikazzjoni tal-KEDB billi jirrikorru għall-proċedura prevista fl-Artikolu 33 KEDB għall-kawżi interstatali quddiem il-Qorti EDB minkejja li, skont l-Artikolu 55 KEDB moqri flimkien mal-Artikolu 5 tal-abbozz ta’ ftehim, ma hemm ebda obbligu taħt id-dritt internazzjonali li jorbothom jagħmlu dan.

115. Li kieku kellu jiġi żgurat li, fit-tilwim tad-dritt tal-Unjoni li jikkonċerna l-KEDB, l-Istati Membri tal-Unjoni fl-ebda każ ma jiksru b’hekk il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja, kien ikun meħtieġ li fil-ftehim ta’ adeżjoni maħsub tiġi inkluża, bħalma huwa l-każ tal-Artikolu 282 tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi tal-Baħar ( 72 ), regola li tmur lil hinn mill-Artikolu 5 tal-abbozz ta’ ftehim u li mhux biss ma taffettwax l-Artikolu 344 TFUE iżda tagħtih supremazija fuq l-Artikolu 33 KEDB. B’hekk, kwalunkwe proċedura dwar kawża interstatali li xorta waħda titressaq quddiem il-Qorti EDB tkun tista’ titwaqqaf permezz ta’ eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà. Barra minn hekk, qabel ma tiddeċiedi f’tali proċedura bejn Stati Membri mressqa quddiemha, il-Qorti EDB jkollha, minn tal-inqas meta jkun hemm dubju, tagħti lill-Qorti tal-Ġustizzja, skont il-proċedura ta’ involviment minn qabel, l-opportunità li tiddeċiedi dwar il-kwistjoni ta’ jekk is-suġġett tal-proċedura huwiex tilwima fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 344 TFUE.

116. Madankollu, fil-fehma tiegħi, ma huwiex assolutament neċessarju li tiġi adottata regola daqstant stretta li, barra minn hekk, ma tikkorrispondi għal ebda prassi normali fil-ftehimiet internazzjonali, sabiex tiġi ggarantita l-effikaċja prattika tal-Artikolu 344 TFUE u sabiex b’hekk tinżamm il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja.

117. Barra minn hekk, li kieku f’dan il-każ kellha tiġi stabbilita regola espliċita fir-rigward tal-inammissibbiltà tal-proċeduri f’kawżi interstatali quddiem il-Qorti EDB u dwar is-supremazija tal-Artikolu 344 TFUE bħala kundizzjoni meħtieġa għall-kompatibbiltà tal-ftehim ta’ adeżjoni maħsub mad-dritt primarju tal-Unjoni, dan ikun ifisser, impliċitament, li diversi ftehimiet internazzjonali konklużi mill-Unjoni fil-passat huma vvizzjati minħabba li ma jipprevedu ebda klawżola ta’ dan it-tip.

118. Fil-fehma tiegħi, il-possibbiltà li kontra l-Istati Membri li jressqu t-tilwim tagħhom fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni quddiem istanzi internazzjonali oħra u mhux quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tinfetaħ proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu (Artikoli 258 TFUE sa 260 TFUE) ( 73 ), proċedura li fil-kuntest tagħha jistgħu jiġu adottati, jekk ikunu meħtieġa, miżuri kawtelatorji (Artikolu 279 TFUE) ( 74 ), hija biżżejjed sabiex tiġi ggarantita l-effikaċja prattika tal-Artikolu 344 TFUE.

119. Għaldaqstant, fil-qosor, inqis li l-abbozz ta’ ftehim ma joħloq ebda problema legali fir-rigward tal-Artikolu 344 TFUE moqri flimkien mal-Artikolu 3 tal-Protokoll Nru 8.

120. Madankollu, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li huwa neċessarju li l-effikaċja prattika tal-Artikolu 344 TFUE tiġi ggarantita b’mod iktar kunsiderevoli milli hija attwalment iggarantita fil-ftehim ta’ abbozz, hija tista’ tissuġġetta l-kompatibbiltà tal-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB mat-Trattati għal dikjarazzjoni li l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha jkollhom jagħmlu meta ssir l-adeżjoni. F’din id-dikjarazzjoni, l-Unjoni u l-Istati Membri jkollhom jindikaw b’mod vinkolanti taħt id-dritt internazzjonali fil-konfront tal-Partijiet Kontraenti l-oħra tal-KEDB l-impenn tagħhom li ma jippreżentawx quddiem il-Qorti EDB applikazzjonijiet ibbażati fuq l-Artikolu 33 KEDB fir-rigward ta’ ksur li jista’ jkun hemm tal-KEDB sa fejn is-suġġett tat-tilwima jkun jikkonċerna l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ( 75 ).

b) Il-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u l-istħarriġ tal-validità tal-atti legali tal-Unjoni

121. Irrispettivament mill-ġurisdizzjoni esklużiva mogħtija lilhom mill-Artikolu 344 TFUE, il-qrati tal-Unjoni jaqdu, fis-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni Ewropea, il-funzjoni li jinterpretaw id-dritt tal-Unjoni fl-aħħar istanza u b’mod vinkolanti, kif ukoll li jeżerċitaw stħarriġ esklużiv ( 76 ) fuq il-legalità tal-atti tal-istituzzjonijiet, tal-korpi u tal-organi l-oħra tal-Unjoni ( 77 ).

122. Bħala prinċipju, l-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB ma hija ser tibdel xejn f’dan ir-rigward. Fil-fatt, is-sentenzi tal-Qorti EDB li jikkonstataw ksur tal-KEDB għandhom natura purament dikjaratorja u jħallu f’kull każ partikolari lill-Parti Kontraenti kkonċernata ċertu marġni ta’ diskrezzjoni fir-rigward tal-eżekuzzjoni tagħhom [Artikolu 46(1) KEDB] ( 78 ). Barra minn hekk, fis-sentenzi tagħha, il-Qorti EDB ma tiddeċidix dwar l-interpretazzjoni vinkolanti jew dwar il-validità ta’ regoli legali tal-Partijiet Kontraenti kkonċernati ( 79 ). Hija sempliċement tinterpreta l-KEDB u tikkonstata eventwali ksur tad-drittijiet fundamentali ggarantiti minnha.

123. Madankollu, fis-sentenzi tagħha, il-Qorti EDB ma tistax tevita li teżamina d-dritt intern tal-Partijiet Kontraenti kkonċernati sa fejn dan ikun meħtieġ għall-finijiet tad-deċiżjoni li hija jkollha tagħti dwar l-allegat ksur tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-KEDB. Hija jkollha neċessarjament tibbaża s-sentenzi tagħha fuq interpretazzjoni partikolari tal-kontenut u tal-portata tar-regoli tad-dritt intern. Dan huwa l-uniku mod kif il-Qorti EDB tkun tista’, pereżempju, tistħarreġ b’mod raġonevoli jekk ir-rimedji legali previsti fl-ordinament ġuridiku intern humiex konformi mar-rekwiżiti tad-dritt għal “rimedju effettiv” (Artikolu 13 KEDB) jew jekk l-interferenzi f’ċerti drittijiet fundamentali tal-KEDB humiex “preskritti bil-liġi” fl-ordinament ġuridiku intern [Artikoli 5(1), 8(2), 9(2), 10(2) u 11(2) KEDB] ( 80 ). Huwa minħabba f’hekk li, f’deċiżjonijiet passati, il-Qorti EDB diġà ttrattat id-dritt tal-Unjoni, inkluża l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar dan id-dritt ( 81 ).

124. Huwa sabiex jiġi ggarantit li f’tali każijiet ikunu osservati l-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni u li jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ sussidjarjetà fi ħdan is-sistema ta’ stħarriġ tal-KEDB li l-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim jipprevedi l-proċedura ta’ involviment minn qabel. Dan l-artikolu jeżiġi li, meta l-Unjoni Ewropea tkun konvenuta konġunta fi proċedura pendenti quddiem il-Qorti EDB u meta l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tkun għadha ma eżaminatx il-kompatibbiltà ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni mal-KEDB, il-Qorti KEDB għandha tagħtiha ż-żmien meħtieġ sabiex twettaq tali eżami.

125. Kif ikkonstatat il-Qorti tal-Ġustizzja stess fid-dokument ta’ riflessjoni tagħha ( 82 ), tali proċedura ta’ involviment minn qabel hija kompletament ta’ natura li tiggarantixxi l-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni fid-dawl tal-adeżjoni tagħha għall-KEDB u hija barra minn hekk neċessarja għal dan il-għan.

126. Madankollu, jifdal li jiġi eżaminat jekk il-kundizzjonijiet tal-involviment minn qabel stabbiliti fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim humiex ifformulati b’mod restrittiv wisq, li jista’ jhedded il-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni. Dawn il-kundizzjonijiet huma dawn it-tlieta: — Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-proċedura ta’ involviment minn qabel huwa marbut b’mod inseparabbli mal-istatus tal-konvenut konġunt, b’tali mod li involviment minn qabel tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’ jiġi kkunsidrat biss a priori jekk l-Unjoni tkun konvenuta konġunta quddiem il-Qorti EDB. — L-involviment minn qabel huwa previst biss fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun għadha ma ddeċidietx dwar il-kompatibbiltà tad-dispożizzjoni kontenzjuża tad-dritt tal-Unjoni mal-KEDB. — Is-suġġett tal-involviment minn qabel huwa l-kompatibbiltà tad-dritt tal-Unjoni mad-drittijiet fundamentali tal-KEDB li l-ksur tagħhom jkun qiegħed jiġi allegat quddiem il-Qorti EDB.

127. Fir-rigward, l-ewwel nett, tar-rabta tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-proċedura ta’ involviment minn qabel mal-istatus ta’ konvenuta konġunta tal-Unjoni, din tidher li hija adegwata sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni. Huwa minnu li minn din ir-rabta jirriżulta, a contrario, li ebda involviment minn qabel tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jkun possibbli meta applikazzjoni ppreżentata quddiem il-Qorti EDB tkun indirizzata kontra l-Unjoni stess bħala konvenuta jew meta l-Unjoni ma tkunx parti fil-proċedura quddiem il-Qorti EDB, bħala konvenuta jew bħala konvenuta konġunta. F’ebda wieħed miż-żewġ l-aħħar każijiet, madankollu, il-fatt li ma jkunx possibbli l-involviment minn qabel ma jimplika theddida għall-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni.

128. Fil-fatt, jekk l-Unjoni stess tkun il-konvenuta, l-obbligu li jiġu eżawriti r-rimedji legali interni kollha [Artikolu 35(1) KEDB] diġà jiggarantixxi li t-tilwima ma tistax tasal quddiem il-Qorti EDB qabel ma l-qrati tal-Unjoni jkollhom diġà l-opportunità jiddeċiedu, fl-eżerċizzju tal-kompetenzi tagħhom, dwar l-interpretazzjoni u l-validità tad-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni. Għall-kuntrarju, jekk l-Unjoni la tkun konvenuta u lanqas konvenuta konġunta, jiġifieri jekk l-Unjoni ma tkunx parti fil-proċedura pendenti quddiem il-Qorti EDB, xorta waħda ma jkunx hemm il-biża’ li jiġu ppreġudikati l-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni peress li s-sentenza eventwalment mogħtija mill-Qorti EDB ma tistax tiġi invokata kontra l-Unjoni, lanqas jekk tinkludi spjegazzjonijiet fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni [ara l-Artikolu 46(1) KEDB].

129. It-tieni nett, il-limitazzjoni tal-involviment minn qabel għall-kawżi li fihom il-qrati tal-Unjoni jkunu għadhom ma ddeċidewx dwar il-kompatibbiltà tad-dispożizzjoni kontenzjuża tad-dritt tal-Unjoni mal-KEDB lanqas ma tikkostitwixxi theddida għall-kompetenzi tagħhom. Fil-fatt, jekk il-qrati tal-Unjoni jkunu diġà ħadu pożizzjoni, f’deċiżjoni definittiva, dwar il-punt ta’ liġi li jkun effettivament imqajjem u li jkun iktar tard is-suġġett ta’ applikazzjoni ppreżentata quddiem il-Qorti EDB, huma jkunu diġà eżerċitaw il-kompetenza tagħhom ( 83 ). Meta jkun hemm tali acte éclairé, lanqas il-qrati tal-Istati Membri tal-Unjoni li jiddeċiedu fl-aħħar istanza ma jkunu obbligati jressqu l-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. L-istess ħaġa għandha tapplika għar-relazzjoni bejn il-Qorti EDB u l-qrati tal-Unjoni.

130. It-tielet nett, il-limitazzjoni tas-suġġett tal-involviment minn qabel għall-kwistjonijiet ta’ kompatibbiltà (bil-Franċiż: compatibilité; bl-Ingliż: compatibility; bil-Ġermaniż: Vereinbarkeit) tad-dritt tal-Unjoni mad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-KEDB li l-ksur tagħhom ikun qiegħed jiġi allegat fil-proċedura quddiem il-Qorti EDB, limitazzjoni li hija prevista fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim, tqajjem, għall-kuntrarju, problema. Fil-fatt, kif diġà għidt iktar ’il fuq ( 84 ), il-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni bl-ebda mod ma huma limitati għall-eżami tal-validità ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni iżda jkopru wkoll l-interpretazzjoni tagħhom, punt li huwa ta’ importanza essenzjali. Huwa preċiżament meta jkun hemm kwistjonijiet dwar id-drittijiet fundamentali li din il-kompetenza ta’ interpretazzjoni tal-qrati tal-Unjoni tikseb importanza partikolari minħabba li, fil-parti l-kbira tal-kawżi, ikun diġà possibbli li jiġi żgurat li d-dispożizzjoni kontenzjuża tad-dritt tal-Unjoni tiġi interpretata b’mod li ma joħloqx kunflitt mad-drittijiet fundamentali ( 85 ). Dan jgħodd kemm għad-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju kif ukoll għal dawk tad-dritt idderivat.

131. Għall-kuntrarju ta’ dak li jidher hija l-fehma tal-Kummissjoni ( 86 ), il-limitazzjoni tas-suġġett tal-involviment minn qabel għal kwistjonijiet ta’ legalità biss jew ta’ sempliċi validità tammonta għal ksur manifest tal-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni, bħallikieku l-unika possibbiltà li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja hija li tagħżel bejn abjad u iswed.

132. Huwa punt pożittiv il-fatt li r-riferiment għall-“eżami tal-kompatibbiltà” li jinsab fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim huwa ġenerali biżżejjed, fih innifsu, sabiex jinkludi kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u sabiex jippermetti involviment minn qabel tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiġi ggarantita interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li tkun konformi mal-KEDB.

133. Madankollu, kif jirriżulta mir-rapport ta’ spjega, l-“eżami tal-kompatibbiltà” fis-sens tal-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim ifisser biss, fil-każ tad-dritt idderivat tal-Unjoni, li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddeċiedi dwar il-“validità” ta’ dispożizzjonijiet legali li jinsabu fl-atti tal-istituzzjonijiet, tal-korpi jew tal-organi l-oħra tal-Unjoni ( 87 ).

134. Il-fatt li r-rapport ta’ spjega jqiegħed fuq l-istess livell il-kwistjonijiet ta’ “validità” tad-dritt sekondarju u dawk tal-“kompatibbiltà” jqajjem dubji kunsiderevoli u jwassal għall-ħtieġa li jiġi eżaminat jekk il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-involviment minn qabel, kif iddefinit fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim, huwiex verament suffiċjenti sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-kompetenzi tal-qrati tal-Unjoni. Huwa minnu li wħud mill-partijiet fil-proċedura pprovaw inaqqsu l-importanza tar-rapport ta’ spjega għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim. Madankollu, dan l-approċċ ma jistax ikun konvinċenti peress li r-rapport ta’ spjega jagħmel parti integrali mill-istrumenti, ikkunsidrati bħala sett ta’ strumenti wieħed, innegozjati għall-finijiet tal-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB u peress li, skont ir-rieda tal-awturi tiegħu, għandu jingħata l-istess importanza bħall-ftehim stess ( 88 ).

135. Fl-aħħar mill-aħħar, id-dubji mqajma iktar ’il fuq fir-rigward tal-portata tal-proċedura ta’ involviment jistgħu jiġu eliminati biss billi jiġi ċċarat li l-eżami tal-kompatibbiltà tad-dritt tal-Unjoni mal-KEDB, eżami li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tingħata l-opportunità twettaq permezz tal-involviment minn qabel previst fl-Artikolu 3(6) tal-abbozz ta’ ftehim, jinkludi l-kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni mhux biss fil-każ tad-dritt primarju iżda wkoll fil-każ tad-dritt idderivat. Fil-fehma tiegħi, tali kjarifika hija indispensabbli sabiex tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali. Fil-fehma tiegħi, għal din ir-raġuni, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddikjara l-abbozz ta’ ftehim kompatibbli mat-Trattati biss jekk issir tali kjarifika.

c) L-effetti tal-Protokoll addizzjonali Nru 16 għall-KEDB fuq il-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja

136. Fl-aħħar nett, għandu jissemma fil-qosor il-Protokoll addizzjonali Nru 16 għall-KEDB. L-effetti li dan jista’ jkollu fuq il-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja ġew diskussi, fil-qosor, mal-partijiet matul is-seduta bi tweġiba għal mistoqsijiet magħmula mill-Membri tal-Qorti tal-Ġustizzja.

137. Dan il-Protokoll addizzjonali Nru 16, li, sal-lum ( 89 ), ġie ffirmat biss minn seba’ Stati Membri tal-Unjoni u għadu ma ġie rratifikat minn ebda wieħed minnhom, jipprevedi l-implementazzjoni ta’ “proċedura preliminari” fakultattiva fis-sistema tal-KEDB li permezz tagħha ċerti qrati superjuri tal-Partijiet Kontraenti tal-KEDB ikunu jistgħu jistiednu lill-Qorti EDB tagħti opinjoni mhux vinkolanti dwar l-interpretazzjoni tal-KEDB.

138. Għandu jiġi osservat, qabel kollox, li l-Protokoll addizzjonali Nru 16, bħala tali, ma jidħolx fis-suġġett ta’ din il-proċedura għal opinjoni peress li ma jagħmilx parti mit-testi legali li għalihom għandha taderixxi l-Unjoni skont il-pjan ta’ adeżjoni.

139. Madankollu, ma jistax jiġi eskluż li l-Protokoll addizzjonali Nru 16 jista’ jillimita, b’mod indirett, ir-rwol tal-Qorti tal-Ġustizzja, u dan anki jekk ma jkunx irratifikat mill-Unjoni stess u minkejja li jkun biss numru żgħir ta’ Stati Membri li jaderixxu għalih. Fil-fatt, kif diġà spjegajt, il-KEDB ser issir, sempliċement minħabba l-adeżjoni tal-Unjoni, parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’tali mod li l-Qorti tal-Ġustizzja ser tkun kompetenti sabiex tinterpretaha skont il-proċedura għal deċiżjoni preliminari (Artikolu 267 TFUE) ( 90 ). Madankollu, ir-rwol tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni tal-KEDB fi ħdan l-Unjoni jista’ jiġi mhedded minħabba l-fatt li l-qrati superjuri tal-Istati Membri li jkunu rratifikaw il-Protokoll addizzjonali Nru 16 għall-KEDB jista’ jkollhom it-tentazzjoni li, skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-protokoll, jindirizzaw id-domandi tagħhom dwar l-interpretazzjoni tal-KEDB lill-Qorti EDB u mhux lill-Qorti tal-Ġustizzja.

140. Fl-aħħar mill-aħħar, madankollu, dan il-fenomenu ma huwiex konsegwenza tal-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB. Anki fl-assenza tal-adeżjoni maħsuba, il-qrati tal-Istati Membri li jkunu rratifikaw il-Protokoll addizzjonali Nru 16 jistgħu jressqu quddiem il-Qorti EDB domandi dwar id-drittijiet fundamentali — għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-KEDB — minflok ma jagħmlu tali domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja għall-interpretazzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, liema domandi jkunu jikkonċernaw l-istess suġġett.

141. Sabiex tinstab soluzzjoni għal din il-problema, huwa biżżejjed li jsir riferiment għat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, li jobbliga lill-qrati tal-Istati Membri, li fir-rigward tad-deċiżjonijiet tagħhom ma jkun hemm ebda rimedju ġudizzjarju taħt il-liġi nazzjonali, iressqu talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. It-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE jipprevali fuq id-dritt nazzjonali u, għaldaqstant, fuq eventwali ftehim internazzjonali li jista’ jkun ġie rratifikat minn uħud mill-Istati Membri tal-Unjoni, bħalma huwa l-każ tal-Protokoll addizzjonali Nru 16 għall-KEDB. Minn dan jirriżulta li, meta jkollhom jiddeċiedu dwar tilwima li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-prijorità tal-qrati tal-aħħar istanza tal-Istati Membri għandha tkun li jressqu d-domandi tagħhom dwar id-drittijiet fundamentali quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u li jikkonformaw ruħhom mad-deċiżjonijiet tagħha.

d) Konklużjoni intermedjarja

142. Fil-qosor, għandu jingħad li l-abbozz ta’ ftehim ma jaffettwax il-kompetenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea b’mod li jkun inkompatibbli mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 2 tal-Protokoll Nru 8 sakemm il-kamp ta’ applikazzjoni tal-proċedura ta’ involviment minn qabel jiġi ppreċiżat kif indikat fil-punt 135.

2. Il-kompetenzi tal-istituzzjonijiet l-oħra tal-Unjoni

143. Fir-rigward tal-kompetenzi tal-istituzzjonijiet l-oħra tal-Unjoni, b’mod partikolari dawk tal-Parlament, tal-Kunsill Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni, ftit li xejn nista’ nara sa fejn dawn jistgħu jiġu affettwati mill-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB. Mill-proċedura għal opinjoni li żvolġiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma ħareġ ebda indizju ta’ tali eventwali restrizzjoni ta’ dawn il-kompetenzi.

a) Punti ġenerali

144. B’mod ġenerali, għandu jiġi osservat li l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ser tobbliga lill-istituzzjonijiet tagħha jirrispettaw id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali ggarantiti mill-KEDB meta dawn jeżerċitaw il-kompetenzi rispettivi tagħhom. Kif diġà spjegajt f’parti oħra ta’ din l-opinjoni ( 91 ), din hija madankollu konsegwenza neċessarja u mixtieqa tal-adeżjoni għall-KEDB li ma għandhiex titqies li hija restrizzjoni tal-kompetenzi tagħhom fis-sens tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 2 tal-Protokoll Nru 8.

145. Sa fejn l-istituzzjonijiet tal-Unjoni u l-Istati Membri li pparteċipaw fil-proċedura għal opinjoni ddiskutew il-kwistjoni ta’ min ser jiddetermina, fil-futur, il-pożizzjoni li l-Unjoni ser tieħu fl-istanzi quddiem il-KEDB jew quddiem il-Kunsill tal-Ewropa u l-kwistjoni ta’ min ser jirrappreżenta lill-Unjoni f’dawn l-istanzi, dawn huma kwistjonijiet li għandhom jiġu riżolti meta jitħejjew b’mod konkret il-miżuri li għandhom jittieħdu fi ħdan l-Unjoni sabiex jiġi traspost il-ftehim ta’ adeżjoni maħsub. Fil-fatt, kwalunkwe preġudizzju għall-kompetenzi ta’ xi waħda mill-istituzzjonijiet li jista’ jimmaterjalizza f’dan il-kuntest ma huwiex ser jirriżulta mill-ftehim ta’ adeżjoni stess iżda ser jirriżulta biss mill-miżuri ta’ implementazzjoni. Għaldaqstant, il-punti ta’ liġi mqajma f’dan ir-rigward ser ikollhom jiġu indirizzati f’kawżi futuri ( 92 ) u ma jistgħux jiġu inklużi, lanqas b’mod kawtelatorju, fis-suġġett ta’ din il-proċedura għal opinjoni għaliex fil-kuntest ta’ din il-proċedura tali punti jkunu ta’ natura purament ipotetika.

b) Is-sistema istituzzjonali tal-Unjoni għas-sanzjoni tal-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni

146. Matul is-seduta, il-Qorti tal-Ġustizzja u l-partijiet indirizzaw fil-qosor il-kwistjoni ta’ jekk l-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB hijiex ser teħtieġ bidla fil-kompetenzi attwali tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni jew aġġustamenti sistematiċi oħra fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni, b’mod iktar preċiż fir-rigward tal-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet finanzjarji fil-każ ta’ ksur tal-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE. F’dan il-kuntest għandhom jiġu eżaminati, l-ewwel nett, ir-rwol istituzzjonali tal-Kummissjoni Ewropea bħala awtorità tal-kompetizzjoni, it-tieni nett, il-prinċipju ta’ ne bis in idem u, it-tielet nett, il-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċedura.

i) Ir-rwol istituzzjonali tal-Kummissjoni bħala awtorità tal-kompetizzjoni

147. Meta l-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE jiġu applikati fuq il-livell tal-Unjoni, il-Kummissjoni teżerċita l-funzjoni ta’ awtorità tal-kompetizzjoni u għandha s-setgħa timponi fuq l-impriżi jew l-assoċjazzjonijiet ta’ impriżi sanzjonijiet finanzjarji pjuttost severi (multi u penali) mingħajr ma hija meħtieġa li qabel tirreferi l-każ quddiem xi qorti [Artikolu 103(2)(a) TFUE, Artikolu 105 TFUE kif ukoll l-Artikoli 23 u 24 tar-Regolament (KE) Nru 1/2003] ( 93 ). Dan ir-rwol istituzzjonali tal-Kummissjoni ( 94 ) għandu, fis-sistema tat-Trattati fundaturi, importanza partikolari li hija marbuta mill-qrib mal-funzjoni fundamentali li jiġi ggarantit il-funzjonament tas-suq intern Ewropew.

148. Uħud isostnu li sistema bbażata fuq l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi minn awtorità tqajjem problemi fir-rigward tad-dritt għal smigħ xieraq iggarantit mill-Artikolu 6 KEDB.

149. Tali oġġezzjoni iżda ma għandha l-ebda bażi fl-istat attwali tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB. Kif fil-fatt ippreċiżat il-Qorti EDB, is-sanzjonijiet amministrattivi, inklużi dawk imposti fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni, jaqgħu effettivament fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-garanziji proċedurali li l-Artikolu 6 KEDB jistabbilixxi fil-qasam tad-dritt kriminali. Għall-kuntrarju, tali sanzjonijiet ma jagħmlux parti mill-“qalba proprja” ta’ dan id-dritt u wieħed jista’ anki jgħid li għandhom sempliċement natura kważi kriminali ( 95 ), li jfisser li l-garanziji tad-dritt kriminali stabbiliti fl-Artikolu 6 KEDB ma humiex neċessarjament intiżi li japplikaw bis-severità kollha tagħhom ( 96 ).

150. Il-Qorti EDB reċentement irrikonoxxiet speċifikament li awtorità tal-kompetizzjoni tista’ timponi multi sabiex tissanzjona l-ksur għall-projbizzjoni ta’ akkordji sakemm l-impriża kkonċernata tkun tista’ tissuġġetta kwalunkwe deċiżjoni li timponi multa għal stħarriġ ulterjuri minn awtorità ġudizzjarja li jkollha ġurisdizzjoni sħiħa (bil-Franċiż: pleine juridiction; bl-Ingliż: full jurisdiction; bil-Ġermaniż: vollumfängliche Prüfungsbefugnis). Din il-kundizzjoni hija ssodisfatta fis-sistema ġudizzjarja tal-Unjoni Ewropea, kif jikkonfermaw kemm il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 97 ) kif ukoll il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB ( 98 ).

151. Għaldaqstant, fil-qasam tal-Artikolu 6 KEDB, l-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB ma teżiġi ebda bidla istituzzjonali fis-sistema tas-sanzjonijiet finanzjarji li jippenalizzaw il-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni.

ii) Il-prinċipju ta’ ne bis in idem

152. L-adeżjoni maħsuba tal-Unjoni għall-KEDB lanqas ma teżiġi bidla fis-sistema ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE fir-rigward tar-regola antikumulu tas-sanzjonijiet (ne bis in idem) stabbilita fl-Artikolu 4(1) tal-Protokoll addizzjonali Nru 7 għall-KEDB. Fil-fatt, l-abbozz ta’ ftehim ma jkoprix dan il-protokoll. Għaldaqstant, bl-adeżjoni tagħha għall-KEDB, l-Unjoni ma hija ser tidħol għal ebda obbligu taħt id-dritt internazzjonali li jikkonċerna l-prinċipju ta’ ne bis in idem. Għalhekk, fir-rigward tal-adeżjoni għall-KEDB kif qiegħda tiġi attwalment maħsuba, ma hija meħtieġa ebda azzjoni fir-rigward tal-prinċipju ta’ ne bis in idem anki jekk, għall-kuntrarju tal-pożizzjoni meħuda minni ( 99 ), jitqies li l-mod kif jinftiehem dan il-prinċipju legali fid-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni (għadu) attwalment ma jikkorrispondix kompletament għall-mod li fuqu bbażat ruħha l-Qorti EDB fil-kawżi kriminali.

iii) Il-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċeduri

153. Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċeduri, li wkoll jista’ jinsilet mill-Artikolu 6 KEDB, il-validità ta’ dan il-prinċipju fid-dritt tal-Unjoni hija rrikonoxxuta b’mod ġenerali [ara l-Artikoli 41(1) u 47(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali] u huwa diġà f’diversi kawżi li l-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet tistħarreġ l-osservanza tiegħu, b’mod partikolari fil-kawżi tal-kompetizzjoni.

154. Is-sempliċi fatt li, f’diversi każijiet partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tikkonstata li l-Kummissjoni, bħala awtorità tal-kompetizzjoni ( 100 ), jew il-Qorti Ġenerali, bħala istanza ta’ stħarriġ ġudizzjarju tal-ewwel istanza ( 101 ), kienu kisru dan il-prinċipju ma huwiex biżżejjed sabiex jiġi konkluż li l-adeżjoni maħsuba għall-KEDB ser teħtieġ bidliet istituzzjonali fi ħdan l-Unjoni.

155. Fil-fehma tiegħi, ikun ħafna iktar deċiżiv jekk l-istituzzjonijiet tal-Unjoni jieħdu d-dispożizzjonijiet neċessarji kollha sabiex jiġi evitat kwalunkwe ksur tal-prinċipju ta’ tul raġonevoli tal-proċeduri u jipprevedu sanzjonijiet effikaċi fil-każ ta’ ksur tiegħu. Jiena ma nara ebda indizju konkret li jindika li tali dispożizzjonijiet ma humiex ser jittieħdu ( 102 ).

iv) Konklużjoni

156. Għal din ir-raġuni, bi qbil mal-Kummissjoni u mal-Kunsill, nikkonkludi li l-Unjoni tista’ taderixxi għall-KEDB mingħajr ma jkun meħtieġ li jiġu emendati l-kompetenzi attwali tal-istituzzjonijiet tagħha u mingħajr ma jkun meħtieġ li jsiru aġġustamenti sistematiċi oħra fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni.

D – Iż-żamma tal-karatteristiċi speċifiċi tal-Unjoni u tad-dritt tal-Unjoni

157. Skont l-Artikolu 1 tal-Protokoll Nru 8, il-ftehim ta’ adeżjoni għandu barra minn hekk “jirrifletti l-ħtieġa li jinżammu l-karatteristiċi speċifiċi ta’ l-Unjoni u tad-dritt ta’ l-Unjoni”. L-ewwel sentenza tad-Dikjarazzjoni Nru 2 tesprimi wkoll ir-rieda fundamentali “li jiġu ppreservati l-karatteristiċi speċifiċi ta’ l-ordni ġuridiku ta’ l-Unjoni”.

158. Il-karatteristiċi speċifiċi msemmija fil-Protokoll Nru 8 u fid-Dikjarazzjoni Nru 2 jirreferu, b’mod partikolari, għal żewġ affarijiet: minn naħa, l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB ma tistax tippreġudika l-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Min-naħa l-oħra, din l-adeżjoni għandha ssir b’osservanza tal-karatteristiċi partikolari tal-Unjoni bħala sistema mibnija fuq diversi livelli.

159. Fir-rigward tal-awtonomija tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, għandu jiġi osservat li t-Trattati fundaturi tal-Unjoni Ewropea introduċew ordinament ġuridiku ġdid ta’ natura s