OPINJONI TAL-AVUKAT ĠENERALI

JÄÄSKINEN

ippreżentata fit-13 ta’ Mejju 2014 ( 1 )

OPINJONI 1/13

Talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni Ewropea

“Talba għal opinjoni skont l-Artikolu 218(11) TFUE — Ammissibbiltà — Kunċett ta’ ‘ftehim maħsub’ — Ftehimiet internazzjonali fil-qasam tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili — Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-25 ta’ Ottubru 1980 dwar l-aspetti ċivili tal-ħtif internazzjonali ta’ minuri — Kompetenza esklużiva jew kondiviża tal-Unjoni Ewropea sabiex taċċetta l-adeżjoni ta’ Stat terz għal din il-konvenzjoni — Konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali li tista’ tolqot ir-regoli komuni tad-dritt tal-Unjoni jew tibdel il-portata tagħhom fis-sens tal-Artikolu 3(2) TFUE — Qasam fil-parti l-kbira tiegħu diġà kopert minn regoli tad-dritt tal-Unjoni — Riskju li jiġu ppreġudikati l-applikazzjoni uniformi u koerenti tar-regoli tal-Unjoni u l-funzjonament tajjeb tas-sistema stabbilita minnhom — Interazzjoni mar-Regolament (KE) Nru 2201/2003”

Werrej

I – Introduzzjoni II – Il-kuntest tat-talba għal opinjoni III – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja IV – Fuq l-ammissibbiltà A – Fuq il-klassifikazzjoni tal-istrumenti li huma s-suġġett tat-talba għal opinjoni B – Fuq il-partijiet fil-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni C – Fuq l-istat li fih wasslu l-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni V – Fuq il-mertu A – Kummenti preliminari B – Fuq il-kriterji ta’ delimitazzjoni tal-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni li jirriżultaw mill-ġurisprudenza preċedenti għat-Trattat FUE C – Fuq iż-żamma tar-rilevanza ta’ dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat FUE D – Fuq l-applikazzjoni f’dan il-każ tal-kriterji marbuta mal-effett fuq regoli komuni 1. Il-karatteristiċi tal-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni 2. L-eżistenza ta’ regoli komuni fil-qasam kopert minn dawn il-ftehimiet internazzjonali 3. Ir-riskju ta’ effett fuq dawn ir-regoli komuni mill-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni VI – Konklużjoni

I – Introduzzjoni

1. Din l-opinjoni tikkonċerna talba għal opinjoni mressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 218(11) TFUE, mill-Kummissjoni Ewropea ( 2 ). Fil-proċedura ineżami, il-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tintalab tagħti l-opinjoni tagħha dwar il-kwistjoni ta’ jekk l-aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stat terz għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-25 ta’ Ottubru 1980 dwar l-aspetti ċivili tal-ħtif internazzjonali ta’ minuri (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980”) ( 3 ) taqax jew le fil-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea. Din il-kwistjoni tqum b’mod partikolari fid-dawl tal-emendi introdotti permezz tat-Trattat ta’ Lisbona fir-rigward tat-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha, li l-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda għaldaqstant tiġi mistiedna sabiex tikkjarifika.

2. L-ewwel nett, għandu jiġi ppreċiżat li kull wieħed mill-Istati Membri tal-Unjoni huwa Parti Kontraenti fil-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, iżda mhux l-Unjoni bħala tali peress li din il-konvenzjoni ma tippermettix l-adeżjoni ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali. Madankollu, il-Kummissjoni qieset li l-possibbiltà li jiġu aċċettati Stati terzi li jkunu aderixxew għal din il-konvenzjoni, kif prevista fl-Artikolu 38 tagħha, kienet taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Unjoni u li għalhekk kien meħtieġ li l-Istati Membri ma jagħmlux tali aċċettazzjoni individwalment u f’isimhom biss iżda simultanjament u fl-interess tal-Unjoni. Il-proposti ta’ deċiżjonijiet tal-Kunsill li l-Kummissjoni ppreżentat f’dan is-sens ġew miċħuda minn maġġoranza kbira tal-Istati Membri, filwaqt li għandu jingħad ukoll li l-parti l-kbira tagħhom kienu diġà aċċettaw l-adeżjoni ta’ mill-inqas wieħed minn dawn l-Istati terzi.

3. Sabiex tiġġustifika l-approċċ tagħha, li huwa kkontestat kemm mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u kemm minn kważi l-Istati Membri kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet f’din il-proċedura ( 4 ), il-Kummissjoni, sostnuta mill-Parlament Ewropew, issostni li l-kwistjoni hawnhekk tikkonċerna l-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali li tista’ tolqot regoli komuni tad-dritt tal-Unjoni jew li tista’ tibdel il-portata tagħhom fis-sens tal-Artikolu 3(2) TFUE.

4. B’mod partikolari, jista’ jkun hemm riskju ta’ rivalità, jekk mhux ukoll ta’ kunflitti, mar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 ( 5 ) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell IIa”). Fil-fatt, il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ dan ir-regolament jikkoinċidi parzjalment ma’ dak tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 peress li jinkludi wkoll dispożizzjonijiet dwar il-ħtif transkonfinali ta’ minuri, li wħud minnhom jirreferu għall-imsemmija konvenzjoni. F’dan ir-rigward, tqum il-kwistjoni ta’ jekk il-kriterji għall-evalwazzjoni tar-riskju li jintlaqtu regoli komuni minn ftehim internazzjonali, kriterji li ġew iddefiniti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha preċedenti għad-dħul fis-seħħ tat-Trattat FUE, għadhomx rilevanti għall-każ ineżami.

5. Fi kwalunkwe każ, qabel ma tkun tista’ tiddetermina jekk l-Unjoni għandhiex kompetenza esterna esklużiva jew kondiviża sabiex taċċetta l-adeżjoni ta’ Stat terz għall-imsemmija konvenzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha teżamina jekk din it-talba għal opinjoni hijiex ammissibbli, punt dan li dwaru hemm dubji serji.

6. Għalhekk, ser ikun meħtieġ l-ewwel nett li jiġi vverifikat jekk l-istrumenti li huma s-suġġett tat-talba għal opinjoni jikkostitwixxux fil-fatt “ftehim” li jaqa’ taħt l-Artikolu 218(11) TFUE peress li dawn l-istrumenti ma humiex tipiċi, la fir-rigward tan-natura tagħhom u lanqas fir-rigward tal-partijiet kontraenti tagħhom, u dan sa fejn huma involuti sensiela ta’ dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stati terzi għall-imsemmija konvenzjoni li jsiru mill-Istati Membri, u mhux mill-Unjoni stess. Fl-affermattiv, fid-dawl tal-kuntest fattwali msemmi iktar ’il fuq, ser ikun meħtieġ, it-tieni nett, li jiġi ddeterminat jekk il-ftehimiet inkwistjoni humiex “maħsuba” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni u, għaldaqstant, sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ effettivament tagħti opinjoni.

II – Il-kuntest tat-talba għal opinjoni

7. Il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Diċembru 1983, għandha l-għan, skont l-Artikolu 1 tagħha, “li jiġi żgurat ir-ritorn immedjat ta’ minuri mneħħija jew miżmuma b’mod illeċitu f’kull Stat Kontraenti” u li “d-drittijiet ta’ kustodja u ta’ aċċess eżistenti fi Stat kontraenti jkunu effettivament irrispettati fl-Istati Kontraenti l-oħra”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]

8. Bejn l-2007 u l-2011, tmien Stati li ma humiex Membri tal-Unjoni, jiġifieri r-Repubblika tal-Armenja, ir-Repubblika tal-Albanija, ir-Repubblika tas-Seychelles, ir-Renju tal-Marokk, ir-Repubblika Gaboniża, ir-Repubblika ta’ Singapor, il-Prinċipat ta’ Andorra u l-Federazzjoni Russa, ippreżentaw suċċessivament strumenti ta’ adeżjoni għall-imsemmija konvenzjoni ( 6 ).

9. Kull Stat li jaderixxi għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, skont il-modalitajiet previsti fl-ewwel sat-tielet paragrafi tal-Artikolu 38 tagħha ( 7 ), huwa marbut b’din il-konvenzjoni. Madankollu, mir-raba’ u mill-ħames paragrafi tal-imsemmi Artikolu 38 jirriżulta li l-adeżjoni ta’ Stat ġdid hija suġġetta għal proċedura ta’ aċċettazzjoni, b’tali mod li l-konvenzjoni jkollha effett biss fir-relazzjonijiet bejn l-Istat li jaderixxi u l-Istati Kontraenti li jkunu ddikjaraw li jaċċettaw din l-adeżjoni ( 8 ).

10. Minkejja li l-Istati Membri biss huma partijiet fil-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, u mhux l-Unjoni, il-Kummissjoni xorta waħda kkunsidrat li l-kwistjoni tal-ħtif internazzjonali ta’ minuri kienet taqa’ fil-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni minħabba l-adozzjoni tar-Regolament Brussell IIa u minħabba l-integrazzjoni tal-kontenut tal-imsemmija konvenzjoni f’dan ir-regolament. Għaldaqstant, fil-21 ta’ Diċembru 2011, il-Kummissjoni adottat tmien proposti ta’ deċiżjonijiet tal-Kunsill dwar id-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni mill-Istati Membri, fl-interess tal-Unjoni, tal-adeżjoni għal din il-konvenzjoni ta’ kull wieħed mill-imsemmija tmien Stati terzi ( 9 ).

11. Il-Parlament Ewropew laqa’ dawn il-proposti b’mod favorevoli ( 10 ). Għall-kuntrarju, fi ħdan il-Kunsill, ir-rappreżentanti tal-maġġoranza tal-Istati Membri oġġezzjonaw għal dawn il-proposti. Huma sostnew li l-Kunsill ma kellux l-obbligu legali li jadottahom peress li dikjarazzjoni ta’ aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stati terzi għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 ma kinitx taqa’, fil-fehma tagħhom, fil-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni peress li din il-konvenzjoni hija, qabel kollox, strument ta’ kooperazzjoni bilaterali bejn l-Istati Kontraenti ( 11 ). Il-Kunsill għaldaqstant ma adottax il-proposti inkwistjoni.

12. Barra minn hekk, il-parti l-kbira tal-Istati Membri fformulaw individwalment dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni fir-rigward ta’ waħda jew iktar mill-adeżjonijiet inkwistjoni, u wħud minnhom għamlu dan f’data ferm preċedenti għal dik tal-proposti tal-Kummissjoni msemmija iktar ’il fuq ( 12 ).

13. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni qieset opportun li tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 218(11) TFUE, din it-talba għal opinjoni, ippreżentata fil-21 ta’ Ġunju 2013, u li tagħmel domanda fformulata b’dan il-mod: “L-aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ pajjiż terz mal-[Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980], taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Unjoni?”

III – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

14. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Kummissjoni, mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill, kif ukoll mill-Gvern Ċek, mill-Gvern Ġermaniż, mill-Gvern Estonjan, mill-Gvern Irlandiż, mill-Gvern Elleniku, mill-Gvern Spanjol, mill-Gvern Franċiż, mill-Gvern Taljan, mill-Gvern Ċiprijott, mill-Gvern Latvjan, mill-Gvern Litwan, mill-Gvern Awstrijak, mill-Gvern Pollakk, mill-Gvern Portugiż, mill-Gvern Rumen, mill-Gvern Slovakk, mill-Gvern Finlandiż, mill-Gvern Svediż u mill-Gvern tar-Renju Unit.

15. Il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet mistoqsija sabiex tingħata tweġiba bil-miktub dwar l-eventwali effett fuq din il-proċedura tas-sitwazzjoni partikolari tar-Renju tad-Danimarka ( 13 ). Il-Kummissjoni, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill kif ukoll il-Gvern Ċek, il-Gvern Daniż, il-Gvern Spanjol, il-Gvern Franċiż u l-Gvern Pollakk wieġbu għal din il-mistoqsija.

16. Matul is-seduta, li nżammet fl-1 ta’ April 2014, instemgħu r-rappreżentanti tal-Kummissjoni, tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill kif ukoll dawk tal-Gvern Ċek, tal-Gvern Daniż, tal-Gvern Ġermaniż, tal-Gvern Elleniku, tal-Gvern Spanjol, tal-Gvern Franċiż, tal-Gvern Taljan, tal-Gvern Latvjan, tal-Gvern Pollakk, tal-Gvern Rumen, tal-Gvern Finlandiż, tal-Gvern Svediż u tal-Gvern tar-Renju Unit.

IV – Fuq l-ammissibbiltà

17. Il-Kunsill u ħdax mill-Istati Membri li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub ( 14 ) iqajmu dubji dwar l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal opinjoni jew saħansitra jikkontestawha formalment, filwaqt li l-Kummissjoni u l-Parlament Ewropew jieħdu pożizzjoni opposta. Min-naħa tiegħi, inqis li din it-talba għandha tiġi ddikjarata li hija biss parzjalment ammissibbli, għar-raġunijiet li ser nesponi iktar ’il quddiem.

18. Mill-Artikolu 218(11) TFUE jirriżulta li l-Kummissjoni ( 15 ) tista’ tikseb l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kwistjonijiet kollha li jikkonċernaw il-“[kompatibbiltà] mat-Trattati” ta’ “ftehim [internazzjonali ( 16 )] maħsub” u li “[m]eta l-opinjoni tal-Qorti tkun kuntrarja, il-ftehim maħsub ma jistax jidħol fis-seħħ sakemm ma jiġix emendat jew it-Trattati ma jiġux riveduti”.

19. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, li l-kontenut tagħha huwa riprodott fl-Artikolu 196(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-opinjoni tista’ tikkonċerna mhux biss il-kwistjoni ta’ jekk il-konklużjoni ta’ tali ftehim hijiex kompatibbli mar-regoli sostanzjali tad-dritt tal-Unjoni ( 17 ), iżda wkoll, bħalma huwa l-każ f’din il-proċedura, il-kwistjoni ta’ jekk dan il-ftehim jaqax jew le fl-isfera tal-kompetenzi tal-Unjoni ( 18 ).

A – Fuq il-klassifikazzjoni tal-istrumenti li huma s-suġġett tat-talba għal opinjoni

20. L-ewwel kwistjoni li tqum f’din il-proċedura hija dwar jekk l-Artikolu 218(11) TFUE fil-fatt japplikax għal strumenti bħal dawk li huma s-suġġett tat-talba għal opinjoni ( 19 ).

21. L-ewwel nett, għandu jiġi osservat li dak li huwa inkwistjoni f’din il-proċedura b’ebda mod ma huwa n-negozjar jew il-konklużjoni, u lanqas biss ir-reviżjoni, tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 bħala tali. Il-kwistjoni tikkonċerna biss l-applikazzjoni tal-Artikolu 38 tagħha u l-eżerċizzju, mill-Istati li huma diġà Partijiet ta’ din il-konvenzjoni, tal-prerogattiva li jagħtihom dan l-artikolu, li permezz tagħha jistgħu jaċċettaw jew jirrifjutaw li jkunu marbuta fir-rigward ta’ Stati aderenti ġodda. Fi kliem ieħor, il-kwistjoni mqajma mill-Kummissjoni tikkonċerna, essenzjalment, it-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri, u dan mhux għall-finijiet li tiġi emendata l-portata ratione materiae tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 iżda sempliċement għall-finijiet tal-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni territorjali tagħha.

22. Sabiex joġġezzjona għall-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal opinjoni, il-Gvern Ġermaniż isostni li, fis-sens letterali tiegħu, il-kunċett ta’ ftehim jeħtieġ neċessarjament il-konkordanza ta’ żewġ espressjonijiet ta’ volontà korrispondenti. Huwa jsostni li l-adeżjoni ta’ Stat terz għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, minn naħa, u d-dikjarazzjoni ta’ aċċettazzjoni ta’ din l-adeżjoni minn Stat Kontraenti, min-naħa l-oħra, ma jissodisfawx dan ir-rekwiżit, u dan anki jekk dawn iż-żewġ elementi jitqiesu bħala li jifformaw unità li ma tistax tiġi sseparata ( 20 ), peress li tali atti ma jagħmlux parti minn relazzjoni kuntrattwali reċiproka ( 21 ).

23. Fil-fehma tiegħi, dan l-argument, li huwa ta’ natura purament teoretika, għandu jiġi miċħud. Fil-fatt, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li din il-qorti, sa mill-oriġini tagħha u b’mod kostanti, għażlet li tapplika kunċett wiesa’ u mhux formalistiku tat-tip ta’ ftehimiet internazzjonali li jistgħu jwasslu għal proċedura għal opinjoni ( 22 ).

24. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 15(1) tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar id-dritt tat-Trattati ( 23 ) (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Vjenna”), il-kunsens ta’ Stat li jkun marbut bi trattat jista’ jiġi espress b’mod validu permezz ta’ adeżjoni, meta dan ikun previst mit-trattat. Issa, dan huwa l-każ skont il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.

25. Huwa minnu li l-Artikolu 38 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 jistabbilixxi sistema ta’ skambju ta’ kunsens li jkollu effett biss intra partes, peress li, skont din id-dispożizzjoni, adeżjoni għall-imsemmija konvenzjoni jkollha effett biss fir-relazzjonijiet bejn l-Istat aderenti u dawk l-Istati Kontraenti li jiddikjaraw li jaċċettaw din l-adeżjoni. Din is-sistema ssemplifikata hija għaldaqstant differenti mill-modalitajiet klassiċi ta’ adeżjoni għal konvenzjoni multilaterali. Madankollu, tali sistema hija konformi mar-rekwiżiti tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna, u b’mod partikolari ma’ dawk li jinsabu fl-Artikolu 11 tagħha ( 24 ).

26. B’hekk, il-karatteristika partikolari tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 tinsab fil-fatt li l-adeżjoni ma għandhiex natura multilaterali, minħabba l-ħtieġa ta’ aċċettazzjoni tal-adeżjoni minn kull wieħed mill-Istati li huma diġà Partijiet u minħabba l-limitazzjoni tal-effetti ta’ din l-eventwali aċċettazzjoni għar-relazzjonijiet stabbiliti bejn iż-żewġ Stati kkonċernati. Fil-prattika, din il-proċedura ssemplifikata ta’ konklużjoni ta’ kull ftehim ta’ adeżjoni ġdid toħloq sensiela ta’ relazzjonijiet bilaterali taħt id-dritt internazzjonali li l-kontenut tagħhom huwa dak tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 ( 25 ). L-għan ta’ tali mekkaniżmu huwa li l-Partijiet Kontraenti jingħataw il-possibbiltà li jiddeterminaw liema huma l-Istati li fir-rigward tagħhom jaċċettaw li jkunu marbuta minn din il-konvenzjoni li hija identika għall-possibbiltà ta’ għażla li kienet teżisti meta din il-konvenzjoni kienet inizjalment konkluża.

27. Madankollu, dan il-mekkaniżmu speċjali, li huwa kompletament konformi mal-prinċipju tal-libertà li jiġu konklużi konvenzjonijiet, prinċipju li jirregola d-dritt tat-Trattati, ma jibdel xejn mill-fatt li l-att ta’ adeżjoni u d-dikjarazzjoni ta’ aċċettazzjoni ta’ din tal-aħħar joħolqu relazzjoni reċiproka rregolata minn konvenzjoni bejn iż-żewġ Stati kkonċernati, relazzjoni li għalhekk tista’ titqies li tikkostitwixxi fiha nfisha “ftehim” internazzjonali fis-sens tal-Artikolu 218(11) TFUE, mingħajr ma jkun meħtieġ f’dan ir-rigward li tiġi mistħarrġa n-natura awtonoma jew aċċessorja ta’ din id-dikjarazzjoni fir-rigward tat-test tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.

28. Għaldaqstant, fid-dawl kemm tas-suġġett u tan-natura tal-istrumenti li huma s-suġġett tat-talba għal opinjoni, id-domanda magħmula f’din il-proċedura tista’ taqa’ fil-qasam kopert mill-Artikolu 218(11) TFUE.

B – Fuq il-partijiet fil-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni

29. Fid-dawl tad-diskussjonijiet li saru fil-kuntest ta’ din il-proċedura, għandu jiġi vverifikat, fit-tieni lok, jekk il-ftehimiet ikkonċernati, jiġifieri d-dikjarazzjonijiet li permezz tagħhom l-Istati Membri jaċċettaw l-adeżjoni ta’ Stati terzi għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, jistgħux effettivament jitqiesu li jaqgħu taħt l-Artikolu 218(11) TFUE minkejja li l-Unjoni ma hijiex parti bħala tali f’dawn il-ftehimiet.

30. Il-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ma hijiex espliċita fir-rigward tal-identifikazzjoni tal-partijiet fil-ftehimiet internazzjonali li jistgħu jagħtu lok għal opinjoni peress li, għall-kuntrarju tal-Artikolu 218(1) TFUE, l-Artikolu 218(11) TFUE ma jispeċifikax jekk għandhomx ikunu ftehimiet “bejn l-Unjoni u pajjiżi terzi” jew le ( 26 ).

31. Għall-kuntrarju, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, u b’mod partikolari mill-Opinjoni 2/91 tagħha, jirriżulta b’mod ċar li huwa irrilevanti għall-ammissibbiltà ta’ talba għal opinjoni jekk ikunux l-Istati Membri, li jaġixxu in solidum fl-interess tal-Unjoni, u mhux din tal-aħħar stess, li jipparteċipaw fl-istrument inkwistjoni, u dan sa fejn l-Unjoni tista’ teżerċita l-kompetenza esterna tagħha permezz tal-intervent tagħhom ( 27 ). Fil-fehma tiegħi, din il-ġurisprudenza hija ferm rilevanti għall-proċedura ineżami.

32. F’dan il-każ huwa paċifiku li għall-Unjoni huwa impossibbli li tkun parti bħala tali għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 peress li din ma fiha ebda klawżola li tawtorizza l-adeżjoni ta’ organizzazzjoni reġjonali ta’ integrazzjoni ekonomika bħalma hija l-Unjoni ( 28 ), minkejja li din illum il-ġurnata hija membru tal-Konferenza ta’ Den Haag dwar id-dritt internazzjonali privat (iktar ’il quddiem il-“HCCH”) ( 29 ).

33. Għaldaqstant, huma biss l-Istati Membri tal-Unjoni, li huma kollha Partijiet Kontraenti tal-imsemmija konvenzjoni, li għandhom il-kapaċità jaċċettaw formalment Stat aderenti ġdid fis-sens tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 38 tagħha. Madankollu, l-Istati Membri jistgħu wkoll jagħmlu tali aċċettazzjoni fl-interess tal-Unjoni jekk l-Unjoni tieħu l-inizjattiva li tistieden u li tawtorizza lill-Istati Membri kollha sabiex jaġixxu f’dan is-sens, filwaqt li jiġi osservat li tali mandat ikun l-espressjoni tar-rieda tal-Unjoni li teżerċita l-kompetenza esterna tagħha permezz tal-Istati Membri fl-assenza ta’ setgħa li taġixxi hija stess ( 30 ).

34. B’hekk, fit-talba għal opinjoni tagħha, il-Kummissjoni ssostni li, sabiex ikunu jistgħu jaċċettaw l-adeżjoni ta’ Stat terz għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, l-Istati Membri għandhom jiksbu “minn qabel deċiżjoni ta’ awtorizzazzjoni tal-Kunsill, [...] li hija legalment neċessarja meta ftehim jaqa’ fil-kompetenza esklużiva tal-Unjoni”. Barra minn hekk, skont kull waħda mill-proposti ta’ deċiżjonijiet imsemmija iktar ’il fuq tagħha ( 31 ), il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Istati Membri jagħmlu dan “fl-interess tal-Unjoni” u “simultanjament [...] f’qafas ta’ żmien stabbilit mid-Deċiżjoni tal-Kunsill”, fuq il-bażi tal-“Artikolu 218 [TFUE] flimkien mal-Artikolu 81(3) [TFUE]” ( 32 ).

35. Fl-eventwalità li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li l-Unjoni għandha effettivament kompetenza esklużiva fil-qasam kopert mill-ftehimiet maħsuba, huwa minnu li jkun meħtieġ dan il-mod ta’ awtorizzazzjoni lill-Istati Membri peress li skont ir-regoli tad-dritt partikolari għall-Unjoni dawn il-ftehimiet normalment ikollhom jiġu konklużi esklużivament minn din tal-aħħar ( 33 ).

36. F’dan ir-rigward, nenfasizza li jistgħu jiġu identifikati tliet sitwazzjonijiet distinti li fihom l-Istati Membri jistgħu jintervjenu fil-kuntest tal-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni mingħajr ma jkun involut formalment ftehim konkluż “bejn l-Unjoni u pajjiżi terzi” bħall-ftehimiet previsti fl-Artikolu 218(1) TFUE ( 34 ). L-ewwel sitwazzjoni hija dik meta l-Istati Membri jaġixxu in solidum fl-interess tal-Unjoni ( 35 ). Fit-tieni sitwazzjoni, Stat Membru jikkonkludi l-ftehim internazzjonali b’mod individwali iżda fl-interess tal-Unjoni ( 36 ). It-tielet sitwazzjoni hija dik fejn Stat Membru jaġixxi f’ismu stess iżda b’mod li jkun kompatibbli mal-interess tal-Unjoni ( 37 ).

37. Meta l-qasam ikkonċernat ikun jaqa’ fl-isfera tal-kompetenza esklużiva tal-Unjoni, ikun neċessarju, f’dawn it-tliet sitwazzjonijiet, li din tal-aħħar tawtorizza lill-Istati Membri, skont l-Artikolu 2(1) TFUE, liema awtorizzazzjoni tista’ tieħu forom differenti u tista’ tkun suġġetta għall-osservanza ta’ ċerti kundizzjonijiet ( 38 ). Mill-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq ( 39 ) jirriżulta li l-proċedura għal opinjoni prevista fl-Artikolu 218(11) TFUE hija possibbli minn tal-inqas f’ċirkustanzi li jikkorrispondu għall-ewwel waħda minn dawn is-sitwazzjonijiet.

38. Nippreċiża li jekk ftehim internazzjonali jiġi konkluż b’dan il-mod fl-interess tal-Unjoni sussegwentement għal awtorizzazzjoni espliċita mill-Kunsill ( 40 ), dan il-ftehim ma jkollu ebda effett legali fir-rigward tar-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u l-Istati terzi kkonċernati ( 41 ). Huma biss l-Istati Membri li jkunu marbuta taħt id-dritt internazzjonali fil-konfront ta’ dawn tal-aħħar, u mhux l-Unjoni bħala tali ( 42 ). F’tali każ, l-Unjoni la toffri garanziji u lanqas xi impenn internazzjonali ieħor min-naħa tagħha ( 43 ). Barra minn hekk, ma hemmx għalfejn jingħad li l-Istati terzi ma jkunux marbuta b’konsegwenza tal-imsemmija deċiżjoni tal-Kunsill.

39. Minn dan jirriżulta, fil-fehma tiegħi, li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-ammissibbiltà ta’ talba għal opinjoni fir-rigward tar-rieda tal-Unjoni li tintrabat bl-impenji tal-ftehim internazzjonali inkwistjoni, u fid-dawl tal-mument li fih il-kunsens tagħha f’dan ir-rigward isir definittiv ma tapplikax għas-sitwazzjoni ineżami ( 44 ). L-uniku effett tal-opinjoni li tkun għad trid tingħata jibqa’ fuq il-livell tad-drittijiet u tal-obbligi li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni kemm għall-istituzzjonijiet u kemm għall-Istati Membri u jkun limitat għall-kwistjoni ta’ jekk il-kompetenza sabiex tittieħed azzjoni hijiex tal-Unjoni jew tal-Istati Membri.

40. Minkejja dan il-kuntest partikolari, huwa kompletament ammissibbli, skont ir-regola li tirriżulta mill-Opinjoni 2/91 ( 45 ), li proċedura għal opinjoni jkollha bħala suġġett, bħalma huwa l-każ f’din il-proċedura, il-kwistjoni tat-tqassim tal-kompetenza fir-rigward ta’ abbozz ta’ ftehim internazzjonali li fih l-Unjoni ma hijiex ser tkun parti formali iżda li ser jiġi konkluż permezz tal-Istati Membri, li jkunu awtorizzati sabiex jaġixxu in solidum u fl-interess tagħha ( 46 ).

41. Madankollu, fil-fehma tiegħi, kriterju ta’ evalwazzjoni ieħor, jiġifieri t-tielet kriterju, li huwa ta’ natura temporali, għandu jkollu effett fuq l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal opinjoni.

C – Fuq l-istat li fih wasslu l-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni

42. Għandu jiġi enfasizzat li t-talba għal opinjoni għandha titressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ex ante, jiġifieri qabel ma jkun konkluż il-ftehim inkwistjoni, u dan inkonformità mal-formulazzjoni tal-Artikolu 218(11) TFUE ( 47 ), li jispeċifika darbtejn li l-ftehim għandu jkun “maħsub” ( 48 ), u mhux diġà ffinalizzat.

43. Fil-fatt, kif il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat sa mill-ewwel Opinjoni tagħha, il-proċedura għal opinjoni “għandha l-għan li jiġu evitati l-kumplikazzjonijiet li jirriżultaw minn kontestazzjonijiet legali dwar il-kompatibbiltà mat-Trattat ta’ ftehimiet internazzjonali li jorbtu lill-Komunità [illum l-Unjoni]” ( 49 ).

44. Għalhekk, l-għan prinċipali tagħha huwa li jiġi evitat li tiddaħħal inkwistjoni r-responsabbiltà tal-Unjoni, fil-każ li l-legalità tal-ftehim internazzjonali kkonċernat tiġi kkontestata wara li jkun ġie konkluż ( 50 ), peress li dan jista’ jippreġudika lill-partijiet ikkonċernati kollha, inklużi lill-Istati terzi ( 51 ). Bl-istess mod, fil-każ li, bħalma huwa l-każ ineżami, l-Unjoni ma tkunx tista’ tikkonkludi l-ftehim hija stess ( 52 ), il-proċedura għal opinjoni tippermetti li jiġu evitati l-“kumplikazzjonijiet” legali kkawżati mis-sitwazzjonijiet li fihom l-Istati Membri jidħlu għal impenji taħt trattati mingħajr ma jkollhom l-awtorizzazzjoni meħtieġa, meta, fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, ma jkunx għad għandhom il-kompetenza leġiżlattiva neċessarja sabiex ikunu jistgħu jidħlu għal tali impenji.

45. Manifestament, din il-funzjoni preventiva ma tibqax rilevanti u t-talba għal opinjoni titlef l-iskop tagħha jekk il-ftehim internazzjonali li jkun is-suġġett tagħha ma jkunx għadu fl-istadju ta’ abbozz iżda, għall-kuntrarju, ikun diġà jorbot lill-Istati kontraenti ( 53 ). Huwa fid-dawl ta’ dan l-approċċ funzjonali tal-kunċett ta’ “ftehim maħsub” li għandu jkun ir-raġunament adottat f’dan il-każ.

46. Fil-proċedura ineżami, huwa paċifiku li l-maġġoranza tal-Istati Membri diġà aċċettaw, individwalment u f’isimhom stess, l-adeżjoni ta’ wieħed jew ta’ wħud, jekk mhux kollha, mit-tmien Stati terzi li aderixxew għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 u li huma koperti mit-talba għal opinjoni. B’mod iktar preċiż, fid-data li fiha ġiet ippreżentata t-talba għal opinjoni, jiġifieri fil-21 ta’ Ġunju 2013, l-uniċi, minn fost it-28 Stati Membri, li ma kienu aċċettaw ebda waħda mill-adeżjonijiet inkwistjoni kienu r-Repubblika tal-Awstrija, ir-Repubblika Portugiża, ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, kif ukoll ir-Renju tad-Danimarka li fir-rigward tiegħu għandu jitfakkar, madankollu, li dan għandu status partikolari fir-rigward tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili fi ħdan l-Unjoni ( 54 ). Fir-rigward tal-24 Stati Membri l-oħra, minn tal-inqas wieħed mill-ftehimiet mal-Istati terzi koperti minn din it-talba għal opinjoni diġà ġie konkluż permezz tal-aċċettazzjoni tagħhom tal-adeżjoni ta’ dawn tal-aħħar għall-imsemmija konvenzjoni.

47. Fir-rigward tad-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni li ġew iddepożitati b’dan il-mod minn dawn l-Istati Membri tal-aħħar, għandu jiġi ammess li ebda waħda minnhom ma tista’ titqies bħala li tikkostitwixxi ftehim internazzjonali li kien għadu “maħsub” fil-mument meta t-talba tressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, minkejja li dan ir-rekwiżit huwa meħtieġ espliċitament mill-Artikolu 218(11) TFUE. Din il-konstatazzjoni, waħedha, tipprekludi lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tagħti opinjoni fuq din il-bażi. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija iktar ’il fuq, nikkunsidra li din il-proċedura għal opinjoni tilfet kemm l-iskop u kemm l-effettività tagħha sa fejn tikkonċerna din is-sensiela ta’ dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni ta’ adeżjoni li huma diġà fis-seħħ fid-dawl tad-dritt internazzjonali, u li għalhekk it-talba għal opinjoni ma hijiex ammissibbli fir-rigward tagħhom.

48. Għall-kuntrarju, fil-fehma tiegħi, din l-opinjoni hija ammissibbli sa fejn tikkonċerna l-kompetenza tal-Unjoni li tiddeċiedi dwar id-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni inkwistjoni li, fil-jum tal-preżentata tat-talba għal opinjoni, kienu għadhom ma ġewx ippreżentati mill-Istati Membri, bl-eċċezzjoni tar-Renju tad-Danimarka ( 55 ), peress li l-ftehimiet bilaterali inkwistjoni kienu għadhom, f’dik id-data, fl-istadju ta’ abbozz ta’ ftehim potenzjali, u għalhekk kienu għadhom biss “maħsuba” fis-sens tal-Artikolu 218(11) TFUE.

49. Kif ammetta r-rappreżentant tal-Kummissjoni matul is-seduta, tkun xi tkun il-pożizzjoni meħuda mill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-mertu, din il-proċedura ma hija ser twassal għal ebda bidla fuq il-livell tad-dritt internazzjonali, fis-sens li l-impenji maħluqa mill-aċċettazzjonijiet ta’ adeżjonijiet li diġà saru ma humiex ser jiddaħħlu inkwistjoni permezz tar-risposta mogħtija għat-talba għal opinjoni, għalkemm tali risposta tista’ l-iktar l-iktar tippermetti li jiġu identifikati nuqqasijiet li, fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, setgħu twettqu mill-24 Stati Membri msemmija iktar ’il fuq.

50. Issa, bħalma jagħmlu l-Gvern Ċek, il-Gvern Elleniku, il-Gvern Franċiż, il-Gvern Pollakk, il-Gvern Finlandiż u l-Kunsill, jiena nikkunsidra li t-talba għal opinjoni prevista fl-Artikolu 218(11) TFUE ma hijiex il-proċedura ġudizzjarja adegwata jekk l-għan tal-Kummissjoni, bit-tressiq tal-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, kien verament li twaqqaf il-prassi ta’ diversi Stati Membri li aċċettaw b’mod individwali l-adeżjoni ta’ Stati terzi għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, kif jidher li kienet l-intenzjoni tagħha ( 56 ). Għal dan il-għan, il-Kummissjoni setgħet, fil-kwalità tagħha ta’ gwardjan tat-Trattati, tippreżenta rikorsi għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, fuq il-bażi tal-Artikolu 258 TFUE ( 57 ), kontra l-Istati Membri li adottaw din il-prassi, sa fejn tali prassi tikkostitwixxi indħil fil-qasam tal-kompetenzi rriżervati lill-Unjoni ( 58 ), kif fil-fatt għamlet fil-kawżi li wasslu għas-sensiela ta’ sentenzi magħrufa bħala “open skies” ( 59 ), u dan fid-dawl tal-fatt li l-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu timplika l-osservanza ta’ prinċipji li ma humiex involuti fil-proċedura għal opinjoni ( 60 ).

51. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara li din it-talba għal opinjoni hija ammissibbli biss parzjalment, jiġifieri sa fejn tikkonċerna biss id-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni tal-adeżjoni għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 tal-Istati terzi msemmija li, fid-data tal-preżentata ta’ din it-talba, kienu għadhom ma ġewx ippreżentati mill-Istati Membri ( 61 ), bl-esklużjoni tal-każ partikolari tar-Renju tad-Danimarka. Mill-bqija, jiġifieri fir-rigward ta’ dawk id-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni li kienu diġà ġew ippreżentati f’dik id-data, din it-talba għal opinjoni għandha, fil-fehma tiegħi, tiġi ddikjarata inammissibbli minħabba l-fatt li f’dan ir-rigward din it-talba tikkonċerna ftehim li diġà ġie konkluż u mhux “ftehim maħsub” fis-sens tal-Artikolu 218(11) TFUE.

V – Fuq il-mertu

A – Kummenti preliminari

52. Preliminarjament, għandu jitfakkar li l-għan tal-proċedura għal opinjoni prevista fl-Artikolu 218(11) TFUE huwa, minbarra li jiġu evitati kunflitti bejn liġijiet ( 62 ), li tiġi ddefinita l-portata, fid-dawl tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni biss, tal-kompetenzi rispettivi tal-Unjoni u tal-Istati Membri fil-qasam li jkun is-suġġett tal-ftehim internazzjonali inkwistjoni, u mhux li jiġi ddeterminat jekk l-Unjoni għandhiex il-kapaċità, skont l-Artikoli 216 TFUE u 217 TFUE ( 63 ), li tassumi impenji fir-relazzjonijiet li jirriżultaw minn dan il-ftehim ( 64 ).

53. Barra minn hekk, huwa paċifiku li, “[s]a mid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Amsterdam, [skont it-Titolu IV tat-Trattat KE,] il-Komunità [illum l-Unjoni] għandha l-kompetenza li tadotta miżuri fil-qasam tal-koperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet ċivili li jkollhom implikazzjonijiet transkonfinali sa fejn dawn ikunu meħtieġa għall-funzjonament korrett tas-suq intern. Il-Komunità [u mbagħad l-Unjoni] eżerċitat din il-kompetenza billi adottat numru ta’ strumenti, li ħafna minnhom jikkoinċidu, parzjalment jew totalment, ma’ l-oqsma ta’ ħidma ta’ l-HCCH” ( 65 ).

54. Tali koinċidenza teżisti, b’mod partikolari, bejn id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 u dawk tar-Regolament Brussell IIa, fil-qasam sensittiv tal-ħtif internazzjonali ta’ minuri. Id-domanda magħmula f’din it-talba għal opinjoni, li tikkonsisti fid-determinazzjoni ta’ jekk l-Unjoni għandhiex kompetenza esklużiva fir-rigward tal-aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stat terz għall-imsemmija konvenzjoni, tqajjem kwistjoni ta’ ċerta intensità.

55. L-istituzzjonijiet kollha u l-maġġoranza l-kbira tal-Gvernijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet ( 66 ) jaqblu li l-Unjoni għandha fil-fatt kompetenza sabiex tikkonkludi tali ftehim internazzjonali. Jiena wkoll tal-fehma li f’din il-proċedura għandu jitqies li huwa stabbilit il-prinċipju li teżisti din il-kompetenza esterna, filwaqt li nfakkar li din il-kompetenza tista’ tirriżulta jew minn attribuzzjoni espliċita mit-Trattati jew b’mod impliċitu minn dispożizzjonijiet oħra tat-Trattati jew minn atti ta’ dritt idderivat tal-Unjoni, meta l-adozzjoni preċedenti ta’ regoli komuni twassal għal dan l-effett neċessarju ( 67 ), bħalma huwa l-każ hawnhekk. Fil-fatt, fil-kuntest tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili, l-Artikolu 81 TFUE, u b’mod partikolari l-Artikolu 81(3) TFUE, li jikkonċerna l-kwistjonijiet relatati mal-familja, ma jipprevedix b’mod espliċitu kompetenza tal-Unjoni sabiex tikkonkludi ftehimiet internazzjonali f’dan il-qasam, iżda din il-kompetenza tirriżulta indirettament minn dispożizzjonijiet oħra tad-dritt tal-Unjoni ( 68 ).

56. Hemm nuqqas ferm ikbar ta’ qbil bejn dawn l-istituzzjonijiet u gvernijiet fir-rigward tan-natura ta’ din il-kompetenza esterna, jiġifieri fir-rigward tal-kwistjoni ta’ jekk l-Unjoni tistax teżerċitaha b’mod esklużiv jew jekk, għall-kuntrarju, l-Istati Membri għadx għandhom kompetenza parzjali simultanja f’dan il-qasam ( 69 ). Filwaqt li l-Gvern Taljan, il-Kummissjoni u l-Parlament Ewropew jikkunsidraw li l-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ kompetenza esklużiva tal-Unjoni huma ssodisfatti f’tali kuntest, il-Kunsill u l-Gvernijiet l-oħra li ħadu pożizzjoni dwar il-mertu jsostnu, għall-kuntrarju, li hemm kompetenza kondiviża ( 70 ). Min-naħa tiegħi, jiena nieħu l-ewwel pożizzjoni, u dan għar-raġunijiet li ġejjin.

57. Madankollu, nippreċiża li, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tieħu effettivament pożizzjoni favur kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni, dan xorta waħda ma huwiex ser idaħħal inkwistjoni s-setgħa diskrezzjonali tal-Kunsill li juża jew li ma jużax din il-kompetenza għall-finijiet tal-konklużjoni tal-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni, u dan permezz tal-Istati Membri li huma Partijiet għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, peress li huwa stabbilit li l-Unjoni ma għandhiex il-kapaċità li tikkonkludihom hija stess ( 71 ). Barra minn hekk, id-deċiżjoni li ser tingħata ma hijiex ser tippreġudika l-kwistjoni ta’ jekk l-Istati Membri, awtorizzati mill-Unjoni sabiex jaċċettaw l-adeżjoni tal-Istati terzi inkwistjoni, jistgħux ikunu obbligati li jagħmlu tali aċċettazzjoni, jew jekk eventwalment ikunux ipprojbiti milli jagħmlu tali aċċettazzjoni fil-każ li l-Unjoni tagħżel li adeżjoni għandha tiġi rrifjutata. Fil-fatt, dawn il-kwistjonijiet ma jistgħux jingħataw soluzzjoni fil-kuntest ta’ proċedura għal opinjoni.

B – Fuq il-kriterji ta ’ delimitazzjoni tal-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni li jirriżultaw mill-ġurisprudenza preċedenti għat-Trattat FUE

58. Qabel id-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, il-prinċipji applikabbli għad-determinazzjoni tan-natura esklużiva jew le tal-kompetenza tal-Komunità sabiex tikkonkludi ftehimiet b’portata internazzjonali kienu ġew iddefiniti mill-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill, magħrufa bħala “AETR” ( 72 ), kif ġie espost b’mod ċar fid-Deċiżjoni 2006/719, imsemmija iktar ’il fuq ( 73 ). Skont din id-deċiżjoni, “[a]nke jekk ma jkunx hemm referenza espliċita għall-kompetenza esterna fit-Trattat KE, jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-[Qorti tal-Ġustizzja] li d-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE msemmija hawn fuq jikkostitwixxu [...] bażi legali [...] għal atti interni tal-Komunità, iżda wkoll għall-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali mill-Komunità [ ( 74 )]. Il-Komunità tista’ tikkonkludi ftehim internazzjonali kull meta l-kompetenza in[t]erna tkun diġà intużat sabiex jiġu adottati miżuri għall-implementazzjoni ta’ politika komuni, kif elenkat hawn fuq, jew jekk il-ftehim internazzjonali ikun meħtieġ sabiex jinkiseb wieħed mill-objettivi tal-Komunità Ewropea [ ( 75 )]. Il-kompetenza esterna tal-Komunità hija esklussiva sa fejn ftehim internazzjonali jolqot ir-regoli interni tal-Komunità jew jibdel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom [ ( 76 )]. Fejn dan ikun il-każ, m’humiex l-Istati Membri iżda l-Komunità li għandha tidħol f’impenji esterni ma’ Stati terzi jew Organizzazzjonijiet Internazzjonali. Ftehim internazzjonali jista’ jaqa’ kollu kemm hu jew parzjalment fi ħdan il-kompetenza esklussiva tal-Komunità”.

59. Fi kliem ieħor, skont il-ġurisprudenza hawnhekk imfakkra, kompetenza esterna esklużiva setgħet tiġi attribwita lill-Komunità b’mod impliċitu meta kien hemm ir-riskju li l-ftehim internazzjonali maħsub seta’ jkollu effett negattiv fuq regoli komuni li jirriżultaw minn użu preċedenti mill-Komunità tal-kompetenza interna tagħha, prinċipju dan li minnu tirriżulta simetrija bejn dawn iż-żewġ tipi ta’ kompetenzi ( 77 ).

60. Il-kriterju marbut mal-effett fuq ir-regoli komuni ġie ddefinit fil-ġurisprudenza sussegwenti tal-Qorti tal-Ġustizzja. L-iżvilupp ta’ din il-ġurisprudenza jista’ jinqasam fi tliet stadji prinċipali ( 78 ), fejn l-aħħar stadju huwa kkostitwit mill-Opinjoni 1/03 ( 79 ). F’din l-opinjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja l-ewwel nett indikat li t-tliet ipoteżijiet ( 80 ) identifikati fl-Opinjoni 1/94 u riprodotti fis-sentenzi magħrufa bħala “open skies”, iċċitati iktar ’il fuq, kienu “biss eżempji li l-formulazzjoni tagħhom [kienet] dovuta għall-kuntesti partikolari kkunsidrati mill-Qorti tal-Ġustizzja” ( 81 ). It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja esponiet li, “filwaqt li ħadet pożizzjoni f’termini ferm iktar ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet kompetenza esklużiva tal-Komunità, b’mod partikolari, meta l-konklużjoni ta’ ftehim mill-Istati Membri tkun inkompatibbli mal-unità tas-suq komuni u mal-applikazzjoni uniformi tad-dritt Komunitarju [ ( 82 )] jew meta, minħabba n-natura stess tad-dispożizzjonijiet Komunitarji eżistenti [...], kull ftehim f’dan il-qasam ser jolqot neċessarjament ir-regoli Komunitarji fis-sens tas-sentenza AETR, iċċitata iktar ’il fuq” ( 83 ). Hija ppreċiżat ukoll li, sabiex il-kompetenza esklużiva tkun stabbilita fuq din l-aħħar bażi, “ma huwiex neċessarju li jkun hemm konkordanza kompleta bejn il-qasam kopert mill-ftehim internazzjonali u dak kopert mil-leġiżlazzjoni Komunitarja” ( 84 ), u lanqas ma huwa neċessarju li jkun hemm kontradizzjoni sostanzjali bejn l-impenji li jirriżultaw minn tali ftehim u mir-regoli komuni ( 85 ).

61. Kif osserva l-Avukat Ġenerali Bot ( 86 ), fl-Opinjoni 1/03, “il-Qorti tal-Ġustizzja meta għamlet sinteżi tal-ġurisprudenza tagħha, jidher li waslet għal idea iktar miftuħa tal-kunċett tal-effett fuq ir-regoli komuni” u “[b]arra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja pprovdiet metodu ta’ analiżi li jippermetti li jiġi ddeterminat jekk il-kriterju msemmi fil-espressjoni ‘f’qasam li fil-parti l-kbira tiegħu ġa jkun kopert b’regoli Komunitarji’ [ ( 87 )] ġiex sodisfatt”. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li l-analiżi għandha, minn naħa, ma tkunx ibbażata biss fuq “il-portata tar-regoli inkwistjoni, iżda wkoll [fuq] in-natura tagħhom u l-kontenut tagħhom” u, min-naħa l-oħra, għandha tieħu inkunsiderazzjoni “mhux biss l-istat attwali tad-dritt Komunitarju fil-qasam ikkonċernat, imma wkoll il-perspettivi tal-evoluzzjoni tiegħu, meta dawn huma prevedibbli fil-waqt ta’ din l-analiżi” ( 88 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll li “huwa essenzjali li tiġi żgurata applikazzjoni uniformi u koerenti tar-regoli Komunitarji u funzjonament xieraq tas-sistema stabbilita minnhom sabiex tiġi mħarsa l-effikaċja sħiħa tad-dritt Komunitarju” ( 89 ).

62. Inżid li, fl-istess Opinjoni 1/03, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li “l-Komunità għandha biss kompetenzi li huma mogħtija lilha u li, għaldaqstant, l-eżistenza ta’ kompetenza, iktar u iktar kompetenza mhux prevista espressament fit-Trattat u ta’ natura esklużiva, għandha tkun ibbażata fuq konklużjonijiet li joħorġu minn analiżi konkreta tar-relazzjoni li teżisti bejn ftehim prospettat [maħsub] u d-dritt Komunitarju fis-seħħ u li minnhom jirriżulta li l-konklużjoni ta’ tali ftehim jista’ jaffettwa [tista’ taffettwa] r-regoli Komunitarji” ( 90 ).

63. Għar-raġunjiet li ser jiġu indikati iktar ’il quddiem, nikkunsidra li kemm il-kriterji ta’ delimitazzjoni tal-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni u kemm il-metodi għall-applikazzjoni ta’ dawn il-kriterji li ġew iddefiniti mill-Qorti tal-Ġustizzja għadhom rilevanti sabiex tingħata risposta għad-domanda magħmula fit-talba għal opinjoni ineżami, minkejja li din it-talba tqajmet fil-kuntest tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE u mhux fil-kuntest tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE.

C – Fuq iż-żamma tar-rilevanza ta ’ dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat FUE

64. Attwalment, skont l-Artikolu 3(2) TFUE, minbarra l-kompetenza esklużiva mogħtija lilha fl-oqsma elenkati b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 3(1) TFUE ( 91 ), l-“Unjoni għandha wkoll kompetenza esklużiva li tikkonkludi ftehim internazzjonali meta l-konklużjoni tiegħu tkun prevista f’att leġislattiv ta’ l-Unjoni, jew tkun meħtieġa sabiex l-Unjoni tkun tista’ teżerċita l-kompetenza interna tagħha, jew sal-punt fejn il-konklużjoni tiegħu tista’ tolqot xi regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom” (enfasi miżjuda minni).

65. L-ewwel nett, għandu jiġi osservat li, permezz tal-formulazzjoni tiegħu f’termini ġenerali, dan it-test jissuġġetta n-natura esklużiva tal-kompetenza għas-sustanza tal-ftehim biss, mingħajr ma jagħmel distinzjoni fuq il-bażi tal-partijiet kontraenti ( 92 ), u minn dan jirriżulta li dan il-ftehim jista’ jiġi konkluż ma’ Stati terzi kemm mill-Unjoni stess u kemm permezz tal-Istati Membri tagħha, kif huwa maħsub f’dan il-każ.

66. Il-partijiet kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-proċedura jaqblu meta jikkunsidraw, ġustament, fil-fehma tiegħi, li d-deċiżjoni dwar in-natura esklużiva jew le tal-kompetenza tal-Unjoni għandha tittieħed fid-dawl tal-Artikolu 3(2) TFUE u li huwa biss l-aħħar wieħed mit-tliet każijiet previsti f’din id-dispożizzjoni li huwa rilevanti hawnhekk. Fil-fatt, huwa paċifiku li l-konklużjoni tal-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni ma taqax taħt kompetenza esklużiva prevista espliċitament minn att leġiżlattiv tal-Unjoni u li din il-konklużjoni ma hijiex meħtieġa sabiex l-Unjoni tkun tista’ teżerċita l-kompetenza interna tagħha fil-qasam kopert minn dawn il-ftehimiet. Għaldaqstant, f’dan il-każ, in-natura tal-kompetenza esterna tal-Unjoni tiddependi biss mill-kwistjoni ta’ jekk l-aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stat terz għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 tistax tolqot regoli komuni jew tbiddel il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom fis-sens tal-Artikolu 3(2) TFUE.

67. Il-partijiet jadottaw approċċi diverġenti fir-rigward tal-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-aħħar element ta’ din id-dispożizzjoni, b’mod partikolari minħabba li, kif jidher li huwa l-każ hawnhekk, il-qasam li fih jaqa’ l-ftehim internazzjonali maħsub huwa kopert, minn tal-inqas parzjalment, mir-regoli komuni rilevanti. Skont il-Kummissjoni, il-Parlament Ewropew u l-Gvern Taljan, l-eżistenza ta’ kompetenza esterna esklużiva tista’ tirriżulta mill-fatt li, minn naħa, il-qasam tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 jikkoinċidi fil-parti l-kbira tiegħu ma’ regoli tal-Unjoni peress li din il-konvenzjoni fiha dispożizzjonijiet ekwivalenti għal u marbuta mill-qrib mar-Regolament Brussell IIa u, min-naħa l-oħra, l-imsemmi regolament jistabbilixxi sistema komuni uniformi li hija bbażata fuq il-mekkaniżmu ta’ din il-konvenzjoni. Għall-kuntrarju, il-Kunsill u l-Gvernijiet l-oħra kollha li pparteċipaw f’din il-proċedura jikkontestaw dawn l-allegazzjonijiet u jinsistu fuq approċċ iktar strett, fis-sens li, sa mid-dħul fis-seħħ tal-Artikolu 3(2) TFUE, l-Unjoni ma jistax ikollha kompetenza esklużiva f’tali ċirkustanzi.

68. Sabiex tinstab soluzzjoni għal din il-kwistjoni, il-linja ta’ interrogazzjoni prinċipali għandha tkun li jiġi ddeterminat jekk il-kriterji ġurisprudenzjali l-antiki li jippermettu li jiġi identifikat effett fuq ir-regoli komuni għadhomx rilevanti, jekk mhux ukoll determinanti, minkejja l-emendi introdotti permezz tat-Trattat ta’ Lisbona. Din il-kwistjoni ta’ eventwali kontinwità tqum, b’mod partikolari, fid-dawl tal-kriterju stabbilit fl-Opinjoni 2/91 ( 93 ) li huwa marbut mal-fatt li l-qasam ikkonċernat ikun “fil-parti l-kbira tiegħu diġà kopert minn regoli [tad-dritt tal-Unjoni]”, kif ukoll fid-dawl tal-kriterju komplementari, li jinsab fl-Opinjoni 1/03 ( 94 ), marbut mar-riskju li tiġi ppreġudikata l-“applikazzjoni uniformi u koerenti tar-regoli [tad-dritt tal-Unjoni] u [l‑]funzjonament xieraq tas-sistema stabbilita minnhom”.

69. Bħalma jagħmlu l-Avukati Ġenerali Kokott ( 95 ) u Sharpston ( 96 ), jiena nikkunsidra li l-kriterji ġurisprudenzjali marbuta mal-kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni għandhom jibqgħu japplikaw fil-kuntest normattiv il-ġdid ikkostitwit mill-Artikolu 3(2) TFUE peress li jidher li din id-dispożizzjoni kkodifikat l-imsemmija kriterji ( 97 ). Għalkemm huwa minnu li l-formuli msemmija iktar ’il fuq ma ġewx riprodotti verbatim fl-Artikolu 3(2) TFUE sabiex jiġi spjegat dak li huwa kopert mill-kunċett ta’ effett fis-sens ta’ dan l-artikolu ( 98 ), fil-fehma tiegħi huwa evidenti li din il-ġurisprudenza ttieħdet inkunsiderazzjoni mill-awturi tat-Trattat FUE u li l-elementi ta’ evalwazzjoni żviluppati mill-Qorti tal-Ġustizzja għadhom operazzjonali, fid-dawl tal-kuntest kemm storiku u kemm normattiv ta’ din id-dispożizzjoni.

70. Fil-fatt, analiżi tal-oriġini tat-Trattat FUE tiżvela li l-awturi tiegħu kellhom l-intenzjoni jirrikonoxxu l-ġurisprudenza relatata, u mhux li jitbiegħdu minnha kif jallega l-Kunsill mingħajr madankollu ma jipproduċi provi insostenn ta’ din it-teżi tiegħu ( 99 ). Fid-dawl tal-fatt li t-Trattat FUE kien fil-parti l-kbira tiegħu ispirat mill-abbozz ta’ Trattat li jistabbilixxi Kostituzzjoni għall-Ewropa, li safa’ fix-xejn, huwa interessanti li wieħed jinnota li l-membri tal-Konvenzjoni dwar il-futur tal-Ewropa kienu mħeġġa sabiex jifformulaw id-dispożizzjonijiet tal-eventwali trattat dwar il-kompetenza esterna esklużiva “inkonformità mal-ġurisprudenza eżistenti tal-Qorti tal-Ġustizzja” u b’mod “li tkun ifformulata espliċitament l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja” ( 100 ).

71. Barra minn hekk, l-approċċ estensiv li qiegħed nirrakkomanda ma huwiex kontradett minn eżami tas-sistema li minnha jagħmel parti l-Artikolu 3(2) TFUE. Sabiex joġġezzjonaw għaż-żamma tal-kriterju ġurisprudenzjali li, sabiex ikun hemm bażi għal kompetenza esklużiva tal-Unjoni, huwa biżżejjed li l-qasam ikun “fil-parti l-kbira tiegħu diġà kopert minn regoli komuni”, il-Gvern Ġermaniż, il-Gvern Estonjan, il-Gvern Latvjan, il-Gvern Awstrijak, il-Gvern Svediż u l-Gvern tar-Renju Unit jargumentaw fuq il-bażi tal-Protokoll (Nru 25) dwar l-eżerċizzju ta’ kompetenzi kondiviżi, anness mat-Trattati UE u FUE ( 101 ), kif ukoll fuq il-bażi tar-regola ta’ prelazzjoni marbuta mal-kompetenza kondiviża li hija stabbilita fl-Artikolu 2(2) TFUE. Huma joġġezzjonaw li minn dawn it-testi jirriżulta li t-teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li l-Unjoni diġà eżerċitat il-kompetenza interna tagħha jista’ jestendi biss għall-elementi rregolati mill-att adottat, u mhux għall-qasam ikkonċernat kollu. Madankollu, bħalma hija l-Kummissjoni, jiena tal-fehma li la l-imsemmi Protokoll (Nru 25) u lanqas l-Artikolu 2(2) TFUE li għalih biss jirreferi dan il-protokoll ( 102 ), ma jikkostitwixxu ostakoli formali għall-applikazzjoni tal-ġurisprudenza preċedenti għat-Trattat FUE, peress li dawn id-dispożizzjonijiet sempliċement jindirizzaw il-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tal-kompetenza kondiviża u b’ebda mod ma huma intiżi li jillimitaw il-portata tal-każijiet ta’ kompetenza esklużiva previsti fl-Artikolu 3(2) TFUE, kif diġà ġie indikat minn Avukati Ġenerali oħra ( 103 ).

72. F’dan ir-rigward, l-Avukat Ġenerali Kokott enfasizzat “li l-kompetenza esklużiva skont it-tielet varjant tal-Artikolu 3(2) TFUE ma hijiex marbuta prinċipalment mas-sempliċi eżistenza jew nuqqas ta’ eżistenza ta’ regoli komuni dwar ċertu suġġett, imma mar-riskju li dawn ir-regoli komuni jiġu affettwati jew li l-kamp tal-applikazzjoni tagħhom jinbidel. Tali riskju jista’ jirriżulta meta ftehim internazzjonali jinkludi dispożizzjonijiet li s-sustanza tagħhom hija konnessa mill-qrib ma’ regoli [komuni] li diġà fil-parti l-kbira jirregolaw is-suġġett inkwistjoni fid-dritt tal-UE. Tali regoli [komuni] jistgħu jiġu affettwati negattivament minn ftehim internazzjonali anki jekk [i]r-regoli [komuni] u l-ftehim internazzjonali ma jirregolawx preċiżament l-istess ‘elementi’ (fis-sens tal-Protokoll Nru 25). Għalhekk, il-kriterju, li ġie żviluppat fil-ġurisprudenza, ta’ qasam li diġà huwa kopert fil-parti l-kbira minn regoli [komuni] ma tilef xejn mill-importanza tiegħu, wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona” ( 104 ).

73. Għaldaqstant, inqis li l-formula ta’ analiżi żviluppata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE li kienu preċedentement applikabbli għadha teżisti fl-isfond tad-dispożizzjonijiet attwali tal-Artikolu 3(2) TFUE.

D – Fuq l-applikazzjoni f’dan il-każ tal-kriterji marbuta mal-effett fuq regoli komuni

74. Sabiex jiġi evalwat jekk l-Unjoni għandhiex kompetenza esklużiva sabiex tikkonkludi l-ftehimiet internazzjonali li huma s-suġġett ta’ din it-talba għal opinjoni, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(2) TFUE għandhom jiġu interpretati u applikati fid-dawl tal-prinċipji ġurisprudenzjali mfakkra iktar ’il fuq ( 105 ). Dan jimplika li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina, minn naħa, jekk jeżistux regoli komuni fil-qasam kopert minn dawn il-ftehimiet u, min-naħa l-oħra, sa fejn il-kontenut u/jew il-portata tagħhom jistgħu jintlaqtu mill-konklużjoni ta’ dawn tal-aħħar. Qabel dan, huwa meħtieġ, f’din il-proċedura, li jsiru ċerti preċiżazzjonijiet, f’dan id-dawl, fir-rigward tal-ftehimiet internazzjonali maħsuba.

1. Il-karatteristiċi tal-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni

75. Fid-dawl tal-osservazzjonijiet li saru lill-Qorti tal-Ġustizzja, tqum il-kwistjoni ta’ jekk ir-riskju ta’ effett fuq ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni mill-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni, fis-sens tal-Artikolu 3(2) TFUE, għandux jiġi evalwat fir-rigward tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 jew fir-rigward tad-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stat terz għal din il-konvenzjoni, jew inkella fir-rigward ta’ dawn iż-żewġ strumenti kkunsidrati flimkien.

76. Fil-fehma tiegħi, huwa eskluż li r-raġunament isir abbażi biss tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 peress li l-kwistjoni f’din it-talba għal opinjoni hija li tittieħed pożizzjoni dwar ftehimiet internazzjonali li ma jemendawx il-kontenut ta’ dan it-test iżda li jestendu l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-konvenzjoni bejn Stati Membri tal-Unjoni u Stati terzi. Min-naħa l-oħra, id-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni ta’ Stati aderenti ġodda, li huma inkwistojni hawnhekk, ma jistgħux jitqiesu li għandhom eżistenza awtonoma peress li dawn l-atti huma maħsuba preċiżament sabiex tiġi implementata dispożizzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, jiġifieri l-Artikolu 38 tagħha ( 106 ). Manifestament, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-fatt li l-imsemmija atti għandhom natura aċċessorja fir-rigward ta’ din il-konvenzjoni u l-fatt li l-eżami tal-effett ta’ dawn tal-aħħar ikun imċaħħad mis-sens tiegħu jekk ma jittiħidx inkunsiderazzjoni t-test li huwa r-raġuni għall-eżistenza tagħhom u li permezz tiegħu jipproduċu l-effetti sostanzjali tagħhom.

77. Ir-rabtiet mill-qrib li jeżistu bejn dawn iż-żewġ tipi ta’ strumenti għandhom neċessarjament konsegwenzi fuq l-evalwazzjoni tal-kompetenza esklużiva jew kondiviża tal-Unjoni, b’tali mod li din l-evalwazzjoni tista’ titwettaq biss b’mod konġunt, jiġifieri billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-eventwali effett negattiv fuq regoli tad-dritt tal-Unjoni kemm tad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 u kemm ta’ dawk tad-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni li jistgħu jinterferixxu mal-imsemmija regoli.

78. Għall-kuntrarju, fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, huwa irrilevanti li huma biss uħud mill-elementi tal-ftehimiet internazzjonali maħsuba li jikkonkorru, jew li huma f’kunflitt, mar-regoli li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, kif osservat l-Avukat Ġenerali Sharpston, “[l]-użu [fl-Artikolu 3(2) TFUE] tal-frażi ‘sal-punt’ jagħmilha ċara li partijiet ta’ ftehim internazzjonali jistgħu jaqgħu fil-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea fuq din l-bażi, filwaqt li l-kompetenza tista’ tkun għadha kondiviża fir-rigward tal-partijiet l-oħra” ( 107 ). Dan l-approċċ huwa kkorroborat kemm mid-dritt pożittiv reċenti ( 108 ) u kemm mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja preċedenti għat-Trattat FUE, li minnha jirriżulta li l-Unjoni tista’ tikseb kompetenza esklużiva anki jekk bejn l-oqsma koperti rispettivament mir-regoli komuni u mill-ftehim internazzjonali kkonċernat ma jkunx hemm koinċidenza kompleta ( 109 ) u li għandu minflok isir paragun bejn dawn ir-regoli u l-għanijiet essenzjali tal-ftehim internazzjonali ( 110 ).

2. L-eżistenza ta’ regoli komuni fil-qasam kopert minn dawn il-ftehimiet internazzjonali

79. Skont il-kriterji ġurisprudenzjali msemmija iktar ’il fuq ( 111 ), sabiex jiġi ddetermnat jekk il-ftehimiet internazzjonali maħsuba jikkonċernawx “qasam li fil-parti l-kbira tiegħu jkun diġà kopert minn regoli komuni”, għandu jsir riferiment kemm għall-portata tar-regoli komuni rilevanti u kemm għan-natura u għall-kontenut tagħhom, filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni mhux biss l-istat attwali tagħhom iżda wkoll l-iżviluppi prevedibbli tagħhom.

80. F’din il-proċedura, ma jistax jiġi nnegat li l-qasam tal-aspetti ċivili tal-ħtif internazzjonali ta’ minuri, li jikkostitwixxi s-suġġett preċiż tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 u tal-aċċettazzjonijiet ta’ adeżjonijiet relatati ma’ din il-konvenzjoni, diġà ta lok għal eżerċizzju mill-Unjoni tal-kompetenza interna tagħha, fil-kuntest tar-Regolament Brussell IIa.

81. Fir-rigward tal-portata ta’ dawn ir-regoli komuni, jidher li l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-imsemmi regolament huwa usa’ minn dak tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980. L-għanijiet ta’ din tal-aħħar huma li, permezz ta’ kooperazzjoni bejn l-Istati Kontraenti tagħha, “il-minuri jiġi protett, fuq livell internazzjonali, kontra l-effetti dannużi ta’ tneħħija jew ta’ żamma illeċiti u [li] jiġu stabbiliti proċeduri sabiex jiġi żgurat ir-ritorn immedjat tal-minuri lejn l-Istat ta’ residenza abitwali tiegħu, kif ukoll li tiġi żgurata l-protezzjoni [effettiva] tad-dritt ta’ aċċess [u tad-dritt ta’ kustodja]” [traduzzjoni mhux uffiċjali] ( 112 ). Għall-kuntrarju, ir-Regolament Brussell IIa jirregola, bejn l-Istati Membri tal-Unjoni, “il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri” ( 113 ). Madankollu, fir-rigward tat-trattament ċivili tal-ħtif transkonfinali ta’ minuri, dan ir-regolament għandu għanijiet identiċi għal dawk tal-imsemmija konvenzjoni u jinkludi numru ta’ dispożizzjonijiet li huma ekwivalenti, minħabba li din il-konvenzjoni ġiet inkorporata, għalkemm ma humiex totalment identiċi ( 114 ).

82. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fost id-dispożizzjonijiet prinċipali tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, l-Artikolu 3 tagħha jiddefinixxi l-kundizzjonijiet li fihom “[i]t-tneħħija jew iż-żamma ta’ minuri għandhom jitqiesu li huma illeċiti” [traduzzjoni mhux uffiċjali]; l-Artikoli 6 u 7 tagħha jikkonċernaw l-“awtoritajiet ċentrali” li l-Istati Kontraenti għandhom jinnominaw għall-finijiet b’mod partikolari ta’ kooperazzjoni ( 115 ); l-Artikoli 8 sa 20 tagħha, li jikkonċernaw ir-“ritorn tal-minuri”, jipprevedu l-modalitajiet li bihom l-awtoritajiet ċentrali, ġudizzjarja jew amministrattivi tal-Istati Kontraenti għandhom jintervjenu sabiex jiffavorixxu ritorn immedjat, ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali; l-Artikolu 16 jippreċiża, b’mod partikolari, li l-awtoritajiet ġudizzjarja tal-Istat fejn ikun ittieħed jew inżamm il-minuri ma jistgħux jiddeċiedu fil-mertu dwar id-dritt ta’ kustodja qabel ma jiġi stabbilit li l-kundizzjonijiet għar-ritorn tal-minuri stabbiliti f’din il-konvenzjoni ma humiex issodisfatti; l-Artikolu 21 jipprovdi li “[t]alba intiża għall-organizzazzjoni jew għall-protezzjoni tal-eżerċizzju effettiv ta’ dritt ta’ aċċess tista’ titressaq quddiem l-awtorità ċentrali ta’ Stat Kontraenti skont l-istess modalitajiet bħal talba intiża għar-ritorn tal-minuri” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

83. Minbarra definizzjoni simili tal-kunċett ta’ “tneħħija jew żamma illeċiti ta’ minuri” ( 116 ), ir-Regolament Brussell IIa jinkludi numru ta’ dispożizzjonijiet li jindirizzaw l-istess għanijiet u li għalhekk ikopru l-istess suġġetti bħal dawn id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980. Dawn id-dispożizzjonijiet huma, b’mod partikolari, l-Artikolu 10 tal-imsemmi regolament, li jiddefinixxi regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali għall-qrati tal-Istati Membri “f’każijiet ta’ ħtif ta’ minuri” ( 117 ); l-Artikolu 11 tiegħu, li jistabbilixxi fid-dettall il-proċeduri li għandhom jiġu segwiti sabiex isir ir-“ritorn tal-minuri”; l-Artikoli 41 u 42 tiegħu, li, fil-kuntest tar-rikonoxximent u tal-infurzar ta’ deċiżjonijiet mogħtija fi Stat Membru, jikkonċernaw l-“infurzabilità ta’ ċerti sentenzi dwar id-drittijiet ta’ l-aċċess u ċerti sentenzi li jeħtieġu r-ritorn ta’ l-minuri”; kif ukoll l-Artikolu 53 tiegħu, li jirregola l-“koperazzjoni bejn awtoritajiet ċentrali f’kwistjonijiet tar-responsabiltà ta’ l-ġenituri”.

84. Minkejja dan ix-xebh, mill-preambolu tar-Regolament Brussell IIa ( 118 ) jirriżulta li dan ir-regolament ma huwiex intiż li jissostitwixxi kompletament il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 iżda li jikkompletaha. Il-Kapitolu V ta’ dan ir-regolament ( 119 ) jorganizza r-relazzjoni bejn dawn iż-żewġ strumenti b’tali mod li r-regolament jirbaħ fuq din il-konvenzjoni fir-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri, ħlief fl-oqsma koperti minn din il-konvenzjoni li ma humiex irregolati minn dan ir-regolament.

85. Il-konnessjoni bejn dawn iż-żewġ strumenti hija qawwija u l-mod kif jirrelataw ma’ xulxin huwa xi ftit jew wisq kumpless, kif jidher mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 11 tal-imsemmi regolament, li jipprova jwettaq sinteżi bejn żewġ għanijiet distinti, jiġifieri l-kontinwità u l-bidla. Dan huwa r-riżultat ta’ kompromess politiku bejn, minn naħa, dawk l-Istati Membri li fil-fehma tagħhom kien inutli li jkun hemm leġiżlazzjoni f’dan il-qasam fuq il-livell tal-Unjoni u, min-naħa l-oħra, dawk l-Istati Membri li kienu qegħdin isostnu li s-sistema stabbilita permezz tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 kellha tissaħħaħ, b’mod partikolari sabiex jiġu rrimedjati l-abbużi li għalihom kien wassal l-użu tal-eċċezzjoni għall-prinċipju ta’ ritorn immedjat prevista fl-Artikolu 13(b) ta’ din il-konvenzjoni ( 120 ).

86. Huwa minnu li l-kamp ta’ applikazzjoni territorjali tar-Regolament Brussell IIa huwa differenti minn dak tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 peress li huwa limitat għar-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet tal-Istati Membri tal-Unjoni. B’hekk, ir-regoli dwar id-“deċizjonijiet kollha dwar ir-responsabbilità ta’ l-ġenituri, inkluzi l-miżuri ta’ protezzjoni għall-minuri” ( 121 ), stabbiliti minn dan ir-regolament ma humiex intiżi li japplikaw meta jkun meħtieġ proċess ta’ kooperazzjoni bejn Stat Membru u Stat terz għall-finijiet ta’ ritorn ta’ minuri maħtuf. Madankollu, huwa possibbli li l-imsemmi regolament japplika meta minuri jkollu r-residenza abitwali tiegħu fi Stat terz ( 122 ) u li l-awtoritajiet ta’ Stat terz ikunu b’hekk ikkonċernati wkoll. Barra minn hekk, ma jistax jiġi eskluż li l-aċċettazzjoni jew le tal-adeżjoni ta’ Stat terz għall-imsemmija konvenzjoni, li hija l-kwistjoni f’din il-proċedura, jista’ jkollha impatt ukoll fuq ir-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri. Ser nindirizza dan il-punt iktar tard ( 123 ).

87. Fir-rigward tan-natura tar-regoli komuni li jirriżultaw minn dan ir-regolament, b’mod partikolari fil-qasam li fir-rigward tiegħu dan jinteraġġixxi mal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, jiġifieri fil-qasam ta’ ħtif b’natura transkonfinali ta’ minuri, għandu jiġi nnotatat li dawn ir-regoli dwar il-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istati Membri, kif ukoll dwar ir-rikonoxximent reċiproku u l-infurzar tad-deċiżjonijiet mogħtija minn dawn tal-aħħar, jikkostitwixxu miżuri vinkolanti li jimplikaw armonizzazzjoni kompleta, u mhux minima. B’mod partikolari, l-Artikoli 11(3) u 15(5) tar-Regolament Brussell IIa jobbligaw lill-awtoritajiet kompetenti jaġixxu b’ċerta ħeffa, u b’mod partikolari, li josservaw termini ta’ sitt ġimgħat, b’mod uniformi u b’termini iktar stretti minn dawk, purament indikattivi, użati fl-Artikolu 11 tal-imsemmija konvenzjoni. Effettivament, is-setgħa normattiva tal-Istati Membri hija għalhekk ħafna iktar limitata f’dan ir-rigward.

88. Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-kontenut tal-imsemmija regoli komuni, jista’ jingħad li wħud mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell IIa jinkludu riferiment espliċitu għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 ( 124 ). Minbarra r-riferimenti li jinsabu fil-premessi 17 u 18 ta’ dan ir-regolament, riferimenti għall-imsemmija konvenzjoni, u b’mod partikolari għall-Artikoli 12 u 13 tagħha, jinsabu fl-Artikolu 11(1), (2), (4), (6) ( 125 ) u (8) tal-imsemmi regolament, fejn għandu jingħad li dawn iż-żewġ artikoli tal-konvenzjoni u dawn id-dispożizzjonijiet tal-aħħar għandhom l-istess suġġett, jiġifieri l-modalitajiet tar-“ritorn tal-minuri”. L-Artikolu 42(2) tal-istess regolament jirreferi wkoll għas-suġġett tal-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, dwar in-natura infurzabbli ta’ deċiżjoni ta’ qorti ta’ Stat Membru li tordna r-ritorn tal-minuri. Minn dan jirriżulta li l-kundizzjonijiet stabbiliti permezz ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tal-imsemmija konvenzjoni għandhom jiġu osservati, b’mod partikolari mill-persuna li fiha jkun vestit dritt ta’ kustodja u li titlob ir-ritorn tal-minuri kkonċernat quddiem qorti ta’ Stat Membru fuq il-bażi tal-applikazzjoni flimkien ta’ dawn iż-żewġ strumenti.

89. Fid-dawl ta’ dawn il-punti, jidhirli li l-qasam tal-ħtif b’natura transkonfinali ta’ minuri huwa diġà rregolat, minn tal-inqas fil-“parti l-kbira tiegħu”, mir-regoli komuni rilevanti tad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, għalkemm id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell IIa, u b’mod partikolari l-Artikolu 11 tiegħu, jipprevedu li tinżamm l-applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 bejn l-Istati Membri, din l-applikazzjoni kellha ssir bis-saħħa ta’ obbligu mislut mid-dritt tal-Unjoni u fid-dawl ta’ dan ir-regolament, jiġifieri flimkien mar-regoli partikolari previsti minnu li jipprevalu fuq id-dispożizzjonijiet tal-imsemmija konvenzjoni f’dan ir-rigward ( 126 ).

90. Issa, il-kontenut u l-portata ta’ dawn tal-aħħar huma differenti, peress li r-Regolament Brussell IIa stabbilixxa sistema ta’ tqassim ta’ kompetenzi u ta’ kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet tal-Istati Membri li hija msaħħa u mtejba meta mqabbla mal-mekkaniżmi li jirriżultaw mill-imsemmija konvenzjoni, fid-dawl tan-nuqqasijiet osservati f’dawn il-mekkaniżmi minkejja l-kontribuzzjonijiet pożittivi reali tagħhom ( 127 ). Il-leġiżlatur tal-Unjoni qajjem erba’ raġunijiet prinċipali f’dan ir-rigward ( 128 ). L-ewwel nett, is-sitwazzjonijiet li fihom ir-ritorn immedjat jista’ jiġi rrifjutat ġew stabbiliti b’mod li dawn is-sitwazzjonijiet ġew ristretti ( 129 ). It-tieni nett, anki fil-każ li r-ritorn jiġi rrifjutat bis-saħħa tal-Artikolu 13 tal-imsemmija konvenzjoni, il-qrati tal-Istat Membru ta’ oriġini tal-minuri għandhom l-aħħar kelma meta jiġu sabiex jiddeċiedu dwar id-dritt ta’ kustodja u dan bil-għan li, jekk ikun possibbli, jiġi dissważ min ikun wettaq il-ħtif u, fi kwalunkwe każ, sabiex ma jiġix iffavorit fuq livell ġudizzjarju ( 130 ). It-tielet nett, ġie previst tnaqqis fit-tul tal-proċeduri. Ir-raba’ nett, l-exequatur tneħħiet fir-rigward tad-deċiżjonijiet dwar id-dritt ta’ aċċess u fir-rigward ta’ dawk dwar ir-ritorn ta’ minuri wara ħtif li jkunu infurzabbli u li jkunu ġew debitament iċċertifikati mill-qrati tal-Istat Membru li jkunu taw dawn id-deċiżjonijiet. Barra minn hekk, is-smigħ tal-minuri ngħata importanza li ma kellux fil-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 ( 131 ).

91. Nikkunsidra li waħda mill-kundizzjonijiet inerenti għat-tielet sitwazzjoni prevista fl-Artikolu 3(2) TFUE, kif ippreċiżati permezz tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija għalhekk issodisfatta f’dan ir-rigward. Fadal li tiġi eżaminata l-aħħar waħda minn dawn il-kundizzjonijiet, dwar il-konsegwenzi li l-ftehimiet internazzjonali koperti mit-talba għal opinjoni jista’ jkollhom fuq ir-regoli komuni li jeżistu kif ukoll fuq il-qasam kopert minnhom.

3. Ir-riskju ta’ effett fuq dawn ir-regoli komuni mill-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni

92. Kif diġà ġie osservat ( 132 ), is-sempliċi eżistenza ta’ regoli komuni li diġà jirregolaw, fil-parti l-kbira tiegħu, il-qasam li fih japplikaw il-ftehimiet internazzjonali inkwistjoni ma hijiex suffiċjenti fiha nnifisha sabiex isservi ta’ bażi għal kompetenza esterna esklużiva tal-Unjoni. Huwa barra minn hekk meħtieġ li dawn il-ftehimiet ikollhom impatt negattiv, li jikkonsisti f’riskju li dawn il-ftehimiet jaffettwaw l-imsemmija regoli jew jibdlu l-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom fis-sens tal-Artikolu 3(2) TFUE, anki jekk ma jwasslux għal kontradizzjoni materjali. Madankollu, tali riskju jista’ jeżisti mis-sempliċi fatt li dawn il-ftehimiet internazzjonali jkun fihom dispożizzjonijiet li jirrappreżentaw rabtiet mill-qrib mar-regoli komuni kkonċernati. Huwa fil-fatt possibbli li l-eżistenza ta’ tali rabtiet tagħmilha iktar diffiċli li jiġu żgurati l-applikazzjoni korretta u l-effettività tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.

93. F’dan il-każ, bejn iż-żewġ strumenti kkonċernati jeżistu diversi rabtiet li jistgħu jwasslu għal problema ta’ effett f’dan is-sens. Dan japplika b’mod partikolari għall-interazzjonijiet possibbli bejn l-Artikolu 11 tar-Regolament Brussell IIa u l-Artikoli 12 u 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, peress li r-regoli previsti fl-Artikolu 11(2) sa (8) tal-imsemmi artikolu jew issostitwixxew l-artikoli rilevanti ta’ din il-konvenzjoni jew iddefinixxew b’mod strett l-implementazzjoni tagħhom ( 133 ). Kif enfasizzat il-Kummissjoni permezz tal-eżempji konkreti li tat sabiex tispjega l-pożizzjoni tagħha ( 134 ), id-diffikultajiet ma humiex purament ipotetiċi iżda fil-prattika jistgħu jqumu minn diversi aspetti.

94. Fil-fehma tiegħi, ma huwiex direttament problematiku li l-aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stat terz imwettqa individwalment mill-Istati Membri tista’ twassal għal trattament tal-ħtif internazzjonali ta’ minuri li jiffunzjona b’ġeometrija varjabbli. Fil-fatt, dawn il-varjazzjonijiet huma diġà inerenti għas-sistema tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, peress li din tipprovdi li l-effetti tal-adeżjoni ta’ Stat Kontraent ġdid fir-rigward ta’ Stat li diġà huwa parti f’din il-konvenzjoni huma suġġetti għal aċċettazzjoni minn dan tal-aħħar, bir-riżultat li l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tagħha ssir fuq il-bażi ta’ relazzjonijiet bilaterali. Barra minn hekk, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, tirriżulta differenza fis-sistemi minħabba l-fatt li r-Renju tad-Danimarka ma jipparteċipax fis-sistema prevista mir-Regolament Brussell IIa ( 135 ), b’tali mod li hija l-imsemmija konvenzjoni, u mhux dan ir-regolament, li tapplika għar-relazzjonijiet bejn dan l-Istat Membru u l-Istati Membri l-oħra fil-każ ta’ ħtif transkonfinali, bħallikieku kien involut Stat terz.

95. Madankollu, nikkunsidra li jekk ċerti Stati Membri biss jaċċettaw l-adeżjoni ta’ Stat terz għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, l-interazzjonijiet bejn dawn iż-żewġ strumenti jistgħu jsiru iktar ikkomplikati fir-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri.

96. B’mod partikolari, il-mekkaniżmu ssemplifikat ta’ rikonoxximent u ta’ infurzar tad-deċiżjonijiet mogħtija fi Stat ieħor li huwa previst mir-Regolament Brussell IIa, b’mod partikolari t-tneħħija tal-exequatur fir-rigward tad-deċiżjonijiet ta’ ritorn iċċertifikati, huwa bbażat fuq il-“bażi għall-ħolqien ta’ żona ġuridika ġenwina”, li hija kkostitwita mill-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn is-sistemi ġudizzjarji tal-Istati Membri, b’mod partikolari fir-rigward tal-ekwivalenza tal-protezzjoni ġudizzjarja li dawn joffru, prinċipju dan li huwa speċifiku għall-Unjoni ( 136 ). Għall-kuntrarju, ir-relazzjonijiet bejn il-qrati tal-Istat rikjest u dawk tal-Istat ta’ oriġini ħafna drabi jkunu bil-maqlub meta s-sitwazzjoni timplika interazzjoni ma’ Stati terzi, u b’mod partikolari fil-kuntest tas-sistema stabbilita permezz tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 sabiex jiġi evalwat jekk ikunx fl-aħjar interess tal-minuri li dan jirritorna jew le fil-pajjiż fejn kien residenti ( 137 ).

97. Fuq kollox, ir-rwol tal-awtoritajiet ċentrali, skont l-Artikoli 6 u 7 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 ( 138 ), jikkostitwixxi wieħed mill-elementi prinċipali tas-sistema ta’ kooperazzjoni stabbilita permezz ta’ din il-konvenzjoni. Għaldaqstant, kif huwa enfasizzat ġustament fil-proposti ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni inkwistjoni ( 139 ), huwa essenzjali li l-aċċettazzjoni minn Stat Membru tal-adeżjoni ta’ Stat terz tkun suġġetta għall-kundizzjoni preliminari li din il-Parti Kontraenti futura tkun innominat awtorità ċentrali inkarigata, b’mod partikolari, li tassisti liċ-ċittadini Ewropej fil-każ ta’ tneħħija illeċita ta’ minuri lejn dan l-Istat terz.

98. Fil-fehma tiegħi, il-mekkaniżmu ta’ trattament tal-ħtif ta’ minuri stabbiliti permezz tar-Regolament Brussell IIa, ikkunsidrat flimkien mal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, ikun kompromess jekk kull Stat Membru jkun liberu li jiffissa l-kundizzjonijiet li fihom jaċċetta l-adeżjoni ta’ Stat terz għal din il-konvenzjoni. Fil-fehma tiegħi huwa essenzjali li l-affidabbiltà ta’ Stat terz aderenti, f’perspettiva ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja u amministrattiva, għandha tkun tista’ tkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni komuni u kkoordinata mill-Kunsill ( 140 ) sussegwentement għal proposta mill-Kummissjoni. Fl-assenza ta’ tali tentattiv ta’ azzjoni miftiehma, ikun hemm ir-riskju li jiġu affettwati l-applikazzjoni uniformi u koerenti tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell IIa u l-funzjonament tajjeb tas-sistema stabbilita minnu, li jippreġudika l-effikaċja sħiħa tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni skont il-kriterji ta’ evalwazzjoni ddefiniti mill-Qorti tal-Ġustizzja ( 141 ).

99. Inżid li, skont id-dmir ta’ lealtà lejn l-Unjoni li huma marbuta bih bis-saħħa tal-Artikolu 4(3) TUE, l-Istati Membri huma meħtieġa li jastjenu milli jikkonkludu ftehim ma’ Stati terzi li jista’ jipproduċi tali effetti dannużi għar-regoli komuni. Fil-fatt, il-fatt li kompetenza esterna esklużiva tingħata lill-Unjoni b’mod simetriku għall-oqsma li fihom tkun adottat normi bis-saħħa tal-kompetenza interna tagħha huwa intiż, b’mod partikolari, li jiġi evitat li l-Istati Membri jkunu jistgħu jdgħajfu, jekk mhux ukoll jopponu, l-azzjoni tal-Unjoni permezz ta’ mezzi esterni ( 142 ). Din il-lealtà tkun iktar u iktar meħtieġa fil-każ li, bħalma hija s-sitwazzjoni hawnhekk, l-Istati Membri biss ikunu jistgħu jikkonkludu ftehim internazzjonali li jaqa’ fl-imsemmija oqsma ( 143 ).

100. Fir-rigward tal-prospetti prevedibbli ta’ żvilupp tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Opinjoni 1/03 ( 144 ), ma jistax jiġi eskluż li r-Regolament Brussell IIa jiġi emendat b’tali mod li l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu jiġi estiż għal sitwazzjonijiet esterni, bħalma sar fil-każ tar-Regolament Nru 44/2001, magħruf bħala “Brussell I”, li d-dispożizzjonijiet tiegħu ġew irreveduti ( 145 ) f’dan is-sens ( 146 ). Fil-fatt, jista’ jirriżulta opportun li l-miżuri ta’ protezzjoni msaħħa kontra l-ħtif transkonfinali meħuda fi ħdan l-Unjoni ma jwasslux għal diskriminazzjoni fil-konfront tal-minuri li jkollhom ir-residenza abitwali tagħhom barra mit-territorju tal-Unjoni ( 147 ). Madankollu, xorta waħda jkun meħtieġ livell ta’ fiduċja suffiċjenti fis-sistema ġudizzjarja tal-Istati terzi kkonċernati u li dan il-punt ikun is-suġġett ta’ qbil ( 148 ).

101. Fil-fehma tiegħi, is-sistema ta’ trattament tal-ħtif transkonfinali ta’ minuri stabbilita permezz tar-Regolament Brussell IIa iktar tista’ tiġi affettwata mill-estensjoni għal Stati terzi ġodda tal-mekkaniżmu ta’ kooperazzjoni previst mill-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980. Fil-fatt, din il-konvenzjoni, b’ċertu mod, ġiet inkorporata fl-imsemmi regolament ( 149 ), b’tali mod li l-kwistjoni ta’ liema huma l-Istati terzi aderenti għal din il-konvenzjoni li ġew aċċettati ma hijiex newtrali fir-rigward tal-iżvilupp tad-dritt tal-Unjoni ( 150 ).

102. Fl-aħħar nett, għandu jiġi osservat li għalkemm il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 tista’ titqies li topera fuq il-bażi ta’ sensiela sħiħa ta’ relazzjonijiet bilaterali bejn l-Istati Kontraenti, eventwali emendi tal-formulazzjoni tagħha jkunu jeħtieġu l-kunsens unanimu ta’ dawn l-Istati kollha. B’hekk, kull adeżjoni ġdida għal din il-konvenzjoni tista’ testendi n-numru ta’ partijiet li magħhom l-Istati Membri tal-Unjoni jkollhom jinnegozjaw jew jilħqu kunsens fil-każ li din tal-aħħar tkun tixtieq li l-kontenut ta’ din il-konvenzjoni jiġi emendat. Peress li l-aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stat terz toħloq sitwazzjoni politika ġdida u tibdel il-parametri tal-interazzjoni bejn ir-Regolament Brussell IIa u l-imsemmija konvenzjoni, huwa fil-fehma tiegħi essenzjali li jkun jista’ jiġi eżerċitat xi tip ta’ dritt ta’ sorveljanza komuni fi ħdan l-Unjoni fir-rigward tal-aċċettazzjoni ta’ Stati terzi li jaderixxu għal din tal-aħħar, b’mod partikolari fir-rigward tal-kapaċità ta’ dawn tal-aħħar li jissodisfaw l-obbligi previsti minn din il-konvenzjoni u fir-rigward tar-rieda politika tagħhom li jikkooperaw debitament mal-Unjoni.

103. Peress li s-suġġett tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 jaqa’ għalhekk f’qasam li fil-parti l-kbira tiegħu huwa diġà kopert minn regoli komuni, li l-effettività tagħhom tista’ tkun ippreġudikata minn ftehimiet internazzjonali bħal dawk inkwistjoni, dan l-eżerċizzju mill-Unjoni tal-kompetenza interna tagħha kellu bħala konsegwenza korollarja li jagħtiha kompetenza esterna esklużiva f’dan il-qasam. Minn dan jirriżulta li l-Istati Membri għandhom jaċċettaw l-adeżjoni ta’ Stat terz għall-imsemmija konvenzjoni fl-interess tal-Unjoni u b’mod ikkoordinat.

104. Fil-fehma tiegħi, din il-konklużjoni hija meħtieġa minkejja l-problema reali, fir-rigward tal-interess tal-minuri maħtufa, li jista’ jikkawża dewmien fil-kooperazzjoni internazzjonali dovut għal eventwali diffikultà li titħejja b’mod rapidu tali aċċettazzjoni miftiehma, u dan minħabba li d-delimitazzjoni tal-isfera tal-kompetenza esklużiva tal-Unjoni tista’ ssir biss fuq il-bażi ta’ kriterji oġġettivi ( 151 ).

105. Għaldaqstant, nirrakkomanda lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda magħmula mill-Kummissjoni, sa fejn it-talba għal opinjoni hija ammissibbli, fl-affermattiv, jiġifieri fis-sens li l-Unjoni għandha kompetenza esterna esklużiva.

VI – Konklużjoni

106. Għar-raġunijiet esposti iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja: — tiddikjara ammissibbli t-talba għal opinjoni mressqa mill-Kummissjoni Ewropea sa fejn tikkonċerna d-dikjarazzjonijiet tal-Istati Membri — bl-eċċezzjoni tar-Renju tad-Danimarka — dwar l-aċċettazzjoni tal-adeżjoni għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-25 ta’ Ottubru 1980, dwar l-aspetti ċivili tal-ħtif internazzjonali ta’ minuri, tal-Istati terzi li huma s-suġġett ta’ din it-talba, li kienu għadhom ma ġewx ippreżentati fid-data tal-preżentata ta’ din it-talba, u — tirrispondi għad-domanda magħmula fis-sens li l-aċċettazzjoni tal-adeżjoni ta’ Stat terz għall-imsemmija Konvenzjoni ta’ Den Haag taqa’ fil-kompetenza esklużiva tal-Unjoni Ewropea.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż.

( 2 ) Din hija l-ewwel opinjoni ppreżentata wara r-reviżjoni tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja li minnhom jirriżulta li ma għadhomx l-Avukati Ġenerali kollha iżda biss Avukat Ġenerali wieħed li għandu jinstema’ fil-kuntest tal-proċedura għal opinjoni (ara l-premessa 5 u l-Artikoli 196 et seq. tal-imsemmija regoli).

( 3 ) It-test tal-Konvenzjoni, fost oħrajn bil-Franċiż u bl-Ingliż, u pubblikazzjonijiet relatati (b’mod partikolari Rapport ta’ spjega ta’ E. Pérez-Vera) jinsabu fuq is-sit internet http://www.hcch.net/index_fr.php?act=conventions.text&cid=24.

( 4 ) Huwa biss il-Gvern Taljan li jargumenta favur kompetenza esklużiva tal-Unjoni, għall-kuntrarju tal-għoxrin Gvern l-oħra li ppreżentaw argumenti dwar il-mertu, xi drabi b’mod sussidjarju.

( 5 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243.

( 6 ) Rispettivament, fl-1 ta’ Marzu 2007, fl-4 ta’ Mejju 2007, fis-27 ta’ Mejju 2008, fid-9 ta’ Marzu 2010, fis-6 ta’ Diċembru 2010, fit-28 ta’ Diċembru 2010, fis-6 ta’ April 2011 u fit-28 ta’ Lulju 2011.

( 7 ) Dawn il-paragrafi jipprovdu li “[k]ull Stat ieħor jista’ jaderixxi għall-Konvenzjoni”, li l-“istrument ta’ adeżjoni għandu jiġi ppreżentat fil-Ministeru tal-Affarijiet Barranin tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi” u li l-“Konvenzjoni għandha tidħol fis-seħħ, għall-Istat aderenti, fl-ewwel jum tat-tielet xahar tal-kalendarju wara l-preżentata tal-istrument ta’ adeżjoni tiegħu”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]

( 8 ) Skont l-imsemmija raba’ u ħames paragrafi, l-“adeżjoni jkollha effett biss fir-relazzjonijiet bejn l-Istat aderenti u l-Istati Kontraenti li jiddikjraw li aċċettaw din l-adeżjoni. Tali dikjarazzjoni għandha ssir ukoll minn kull Stat Membru li jirratifika, jaċċetta jew japprova l-Konvenzjoni sussegwentement għall-adeżjoni. Din id-dikjarazzjoni għandha tiġi ppreżentata fil-Ministeru tal-Affarijiet Barranin tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi; dan il-Ministeru għandu jibgħat, permezz ta’ mezzi diplomatiċi, kopja awtentikata lil kull Stat Kontraenti” u l-“Konvenzjoni tidħol fis-seħħ bejn l-Istat aderenti u l-Istat li jiddikjara li jaċċetta din l-adeżjoni fl-ewwel jum tat-tielet xahar tal-kalendarju wara l-preżentata tad-dikjarazzjoni ta’ aċċettazzjoni”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]

( 9 ) Dawn it-tmien proposti ta’ deċiżjonijiet, annessi mat-talba għal opinjoni, kienu jikkonċernaw l-adeżjoni għall-imsemmija konvenzjoni, rispettivament, f’ordni numeriku, “tal-Gabon” [COM(2011) 904 final], “ta’ Andorra” [COM(2011) 908 final], “tas-Seychelles” [COM(2011) 909 final], “tal-Federazzjoni Russa” [COM(2011) 911 final], “tal-Albanija” [COM(2011) 912 final], “ta’ Singapor” [COM(2011) 915 final], “tal-Marokk” [COM(2011) 916 final] u “tal-Armenja” [COM(2011) 917 final]. Dawn il-proposti kollha jipprevedu li l-Istati Membri għandhom jippreżentaw, fl-interess tal-Unjoni, simultanjament u sa mhux iktar tard minn xahrejn wara l-adozzjoni tal-proposta, dikjarazzjoni standard dwar l-aċċettazzjoni tal-adeżjoni tal-Istat terz aderenti kkonċernat.

( 10 ) Riżoluzzjoni 2012/2791(RSP) tal-Parlament Ewropew, tat-22 ta’ Novembru 2012, dwar id-dikjarazzjoni ta’ aċċettazzjoni mill-Istati Membri, fl-interess tal-Unjoni Ewropea, tal-adeżjoni ta’ tmien pajjiżi terzi mal-[Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980].

( 11 ) I. Lambreth, “Les aspects institutionnels de la dimension externe de la coopération judiciaire civile” f’La dimension externe de l’espace de liberté, de sécurité et de justice au lendemain de Lisbonne et de Stockholm: un bilan à mi‑parcours, taħt il-gwida ta’ M. Dony, Éditions de l’Université de Bruxelles, Bruxelles, 2012, p. 12 et seq., punt 17.

( 12 ) Bħala eżempju, ir-Repubblika tal-Latvja aċċettat l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Albanija fit-3 ta’ Lulju 2007. L-istat tal-adeżjonijiet għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 kif ukoll il-lista ddettaljata tad-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni għal dawn l-adeżjonijiet jinsabu rispettivament fuq dawn is-siti internet: http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.status&cid=24 u http://www.hcch.net/index_en.php?act=publications.details&pid=3282&dtid=36. Minn dawn il-listi jirriżulta li wara l-adeżjoni tal-Federazzjoni Russa kien hemm Stati terzi oħra li aderixxew għal din il-konvenzjoni, Stati terzi li fil-konfront tagħhom tqum l-istess problema bħal dik imqajma minn din it-talba għal opinjoni.

( 13 ) Skont il-Protokoll (Nru 22) dwar il-pożizzjoni tad-Danimarka, anness mat-Trattati UE u FUE, dan l-Istat Membru ma jipparteċipax fl-adozzjoni ta’ miżuri li jaqgħu taħt it-Titolu V tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE, dwar l-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, u b’mod partikolari taħt il-Kapitolu 3 tiegħu dwar il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili, b’tali mod li la huwa marbut bir-Regolament Brussell Iia u lanqas ma huwa suġġett għall-applikazzjoni tiegħu [premessa 31 u Artikolu 2(3) ta’ dan ir-regolament].

( 14 ) Jiġifieri l-Gvern Ċek, il-Gvern Ġermaniż, il-Gvern Estonjan, il-Gvern Elleniku, il-Gvern Franċiż, il-Gvern Ċiprijott, il-Gvern Latvjan, il-Gvern Litwan, il-Gvern Awstrijak, il-Gvern Pollakk u l-Gvern Rumen. Barra minn hekk, il-Gvern Finlandiż jispeċifika li, għalkemm ma kinitx l-intenzjoni tiegħu li jqajjem formalment eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, fil-fehma tiegħu l-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu prevista fl-Artikolu 258 TFUE kienet tkun iktar adegwata sabiex tiġi indirizzata l-kwistjoni mqajma f’din il-proċedura.

( 15 ) Kif ukoll Stat Membru, il-Parlament Ewropew jew il-Kunsill.

( 16 ) Għalkemm il-kwalifika “internazzjonali” ma tinsabx fl-Artikolu 218(11) TFUE, din hija inkluża impliċitament sa fejn l-Artikolu 218 TFUE jinsab fit-Titolu V tal-Ħames Parti tat-Trattat FUE, li huwa intitolat “Ftehim internazzjonali”.

( 17 ) Opinjoni 1/75 (EU:C:1975:145, b’mod partikolari p. 1360) u Opinjoni 1/78 (EU:C:1979:224, punt 30).

( 18 ) Ara, b’mod partikolari, l-Opinjoni 2/91 (EU:C:1993:106, punt 3) u l-Opinjoni 1/08 (EU:C:2009:739, punti 107 sa 109).

( 19 ) Nispeċifika li, għall-kuntrarju ta’ dak li x’jagħtu x’jifhmu l-osservazzjonijiet tal-Kunsill dwar l-ammissibbiltà tat-talba għal opinjoni, ma humiex il-proposti ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni miċħuda mill-Kunsill li jikkostitwixxu s-suġġett ta’ din il-proċedura iżda huma fil-fatt il-ftehimiet internazzjonali konklużi mill-Istati Membri li dawn il-proposti kienu maħsuba sabiex iwaqqfu.

( 20 ) Skont il-Parlament Ewropew, it-talba għal adeżjoni ta’ Stat terz u l-aċċettazzjoni tagħha mill-Unjoni, li tiskatta l-applikazzjoni tal-imsemmija konvenzjoni fir-relazzjonijiet bejn dan l-Istat u l-Unjoni, jifformaw flimkien impenn internazzjonali b’forza vinkolanti, li b’hekk jikkostitwixxi ftehim internazzjonali fis-sens tal-Artikolu 218 TFUE.

( 21 ) Dan il-gvern isostni li d-dikjarazzjoni ta’ aċċettazzjoni skont l-Artikolu 38 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 ma hijiex element kostitwenti ta’ ftehim ta’ adeżjoni peress li mis-sempliċi fatt tal-preżentata tal-istrument ta’ adeżjoni tiegħu u tal-mogħdija ta’ perijodu ta’ tliet xhur, minn din il-konvenzjoni jirriżultaw drittijiet u obbligi għall-Istat Kontraenti l-ġdid, u b’mod partikolari l-obbligu li jinnomina awtorità ċentrali skont l-Artikolu 6 tagħha.

( 22 ) L-Opinjoni 1/75 (EU:C:1975:145) ippreċiżat li t-talba għal opinjoni tista’ tikkonċerna “kull impenn meħud minn suġġetti tad-dritt internazzjonali u li jkollu forza vinkolanti, irrispettivament mill-klassifikazzjoni formali” (enfasi miżjuda minni). Ara wkoll l-Opinjoni 2/92 (EU:C:1995:83, punt 8).

( 23 ) Konvenzjoni adottata fit-23 ta’ Mejju 1969 li daħlet fis-seħħ fis-27 ta’ Jannar 1980 (Recueil des traités des Nations Unies, Vol. 1155, p. 331). Dwar it-“trattati f’forma ssemplifikata”, ara J. Klabbers, The Concept of Treaty in International Law, Martinus Nijhoff, Leiden, 2006, p. 46 u 73.

( 24 ) L-imsemmi Artikolu 11 jipprovdi li l-“kunsens ta’ Stat li jkun marbut minn trattat jista’ jiġi espress bil-firma, bl-iskambju ta’ strumenti li jikkostitwixxu trattat, bir-ratifika, bl-aċċettazzjoni, bl-approvazzjoni jew bl-adeżjoni, jew b’kull mezz ieħor miftiehem” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

( 25 ) Essenzjalment, din is-sitwazzjoni ma hijiex differenti mill-każ fejn Stat Membru jkun ikkonkluda ftehim bilaterali ma’ Stat terz li jkollu kontenut identiku għal dak tal-imsemmija konvenzjoni, skont il-modalitajiet previsti mir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 664/2009, tas-7 ta’ Lulju 2009, li jistabbilixxi proċedura għan-negozjar u l-konklużjoni ta’ ftehimiet bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi dwar il-ġurisdizzjoni, ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi u deċiżjonijiet f’materji matrimonjali, materji ta’ responsabbiltà tal-ġenituri u materji marbuta mal-obbligi ta’ manteniment, u l-liġi applikabbli f’materji marbuta mal-obbligi ta’ manteniment (ĠU L 200, p.46). Dwar id-delega ta’ kompetenza wara evalwazzjoni mill-Kummissjoni li hija prevista f’dan ir-regolament, ara I. Lambreth, op. cit. fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 11, punti 22 et seq.

( 26 ) Din id-differenza fil-formulazzjoni hija iktar u iktar notevoli fid-dawl tal-fatt li qabel it-Trattat ta’ Lisbona, l-Artikolu 300(6) KE, dwar il-proċedura għal opinjoni, kien segwit mill-Artikolu 300(7) KE li kien jagħti x’jifhem li l-paragrafi kollha li kienu jippreċedu din id-dispożizzjoni finali kienu japplikaw biss għall-“[k]ull akkordju li jsir taħt il-kundizzjonijiet stipulati f’dan l-Artikolu”, meta dan ma għadux il-każ tad-dispożizzjoni ekwivalenti li llum tinsab fl-Artikolu 218(11) TFUE.

( 27 ) Fl-Opinjoni 2/91 (EU:C:1993:106, punt 5), sabiex tiddikjara li l-kundizzjonijiet meħtieġa għal talba għal opinjoni kienu ssodisfatti, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li, “għalkemm il-Komunità ma [setgħatx] tikkonkludi hija stess il-Konvenzjoni [kkonċernata], il-kompetenza esterna tagħha tista’, jekk ikun il-każ, tiġi eżerċitata permezz tal-intervent tal-Istati Membri li jaġixxu in solidum fl-interess tal-Komunità” (enfasi miżjuda minni). Dwar din il-possibbiltà ta’ eżerċizzju indirett tal-kompetenza esterna tal-Unjoni, ara wkoll is-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (C‑45/07, EU:C:2009:81, punt 31).

( 28 ) Il-limitazzjoni tirriżulta mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 37 u mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 38 tal-imsemmija konvenzjoni.

( 29 ) Il-Komunità Ewropea saret membru tal-HCCH fit-3 ta’ April 2007 [ara l-premessa 3 tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2006/710/KE, tal-5 ta’ Ottubru 2006, dwar l-adeżjoni tal-Komunità mal-Konferenza [ta’ Den Haag] dwar id-Dritt Internazzjonali Privat (ĠU L 297, p. 1)], u, sussegwentement għad-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, l-Unjoni daħlet bħala s-suċċessur tal-Komunità b’effett mill-1 ta’ Diċembru 2009. F’din il-kapaċità, l-Unjoni ffirmat, b’mod partikolari, il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tat-23 ta’ Novembru 2007 dwar l-irkupru internazzjonali tal-manteniment intiż għall-minuri jew għal membri oħra tal-familja, kif kien permess espliċitament mill-Artikolu 58(3) ta’ din il-konvenzjoni.

( 30 ) Kien hemm ostakolu simili fil-kuntest tal-Opinjoni 2/91 (EU:C:1993:106), peress li l-Konvenzjoni Nru 170 tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol li kienet inkwistjoni f’dik il-proċedura setgħet tiġi rratifikata biss mill-Istati Membri ta’ din l-organizzazzjoni u mhux mill-Komunità. Ara wkoll il-premessi 4 u 5 tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2014/52/UE, tat-28 ta’ Jannar 2014, li tawtorizza lill-Istati Membri biex jirratifikaw, fl-interessi tal-Unjoni Ewropea, il-Konvenzjoni dwar is-Sikurezza fl-Użu tas-Sustanzi Kimiċi fuq ix-Xogħol, 1990, tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (Konvenzjoni Nru 170) (ĠU L 32, p. 33).

( 31 ) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 9 ta’ din l-opinjoni.

( 32 ) Din id-dispożizzjoni tal-aħħar tipprovdi li l-“miżuri dwar il-liġi tal-familja b’implikazzjonijiet transkonfinali għandhom jiġu stabbiliti mill-Kunsill, li [jiddeċiedi] skond il-proċedura leġislattiva speċjali. Il-Kunsill għandu jaġixxi b’mod unanimu wara li jikkonsulta mal-Parlament Ewropew”.

( 33 ) Ara, f’dan is-sens, il-premessi F sa H tar-Riżoluzzjoni 2012/2791 tal-Parlament Ewropew, imsemmija iktar ’il fuq.

( 34 ) M. Cremona, “Member States as Trustees of the Community Interest: Participating in International Agreements on the Behalf of the European Community”, European University of Florence Working Papers, Department of Law, 2009/17, p. 1 et seq.

( 35 ) Ara, pereżempju, id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2014/52, imsemmija iktar ’il fuq.

( 36 ) Ara, pereżempju, il-Konvenzjoni Monetarja bejn il-Gvern tar-Repubblika Franċiża, f’isem il-Komunità Ewropea, u l-Gvern tal-Altezza Serenissima Tiegħu l-Prinċep ta’ Monako (ĠU 2002, L 142, p. 5).

( 37 ) Ara, pereżempju, il-ftehimiet bilaterali jew reġjonali li jaqgħu taħt ir-Regolament Nru 664/2009.

( 38 ) A. Rosas, “Exclusive, shared and national competence in the context of EU external relations: do such distinctions matter?”, f’The European Union in the World, Essays in Honour of Marc Maresceau, taħt il-gwida ta’ I. Govaere et, Martinus Nijhoff, Leiden, 2014, p. 32 u 33.

( 39 ) Ara l-punt 31 ta’ din l-opinjoni.

( 40 ) Ara, pereżempju, id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2003/93/KE, tad-19 ta’ Diċembru 2002, li tawtorizza lill-Istati Membri jiffirmaw, fl-interess tal-Komunità, il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1996 dwar il-ġurisdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent, l-infurzar u l-kooperazzjoni fil-qasam tar-responsabbiltà tal-ġenituri u tal-miżuri ta’ protezzjoni tal-minuri (ĠU L 48, p. 1), u d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2008/431/KE, tal-5 ta’ Ġunju 2008, li tawtorizza lil ċerti Stati Membri li jirratifikaw, jew jaderixxu ma’, fl-interess tal-Komunità Ewropea, [il-konvenzjoni msemmija] u li tawtorizza lil ċerti Stati Membri li jagħmlu dikjarazzjoni dwar l-applikazzjoni tar-regoli interni rilevanti tal-liġi Komunitarja (ĠU L 151, p. 36).

( 41 ) Ara A. Rosas, “The status in EU Law of international agreements concluded by EU Member States”, Fordham International Law Journal, 2011, Vol. 34, b’mod partikolari p. 1331 sa 1335 u 1344.

( 42 ) Ibidem, b’mod partikolari p. 1333 u 1335.

( 43 ) Meta l-Unjoni jkollha kompetenza esklużiva iżda ma jkollhiex il-kapaċità li tkun Parti Kontraenti fil-ftehim inkwistjoni, bħalma huwa l-każ hawnhekk, ir-rwol tagħha fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza jkun għalhekk, fil-prattika, xi ftit mixtur fil-konfront tal-Istati terz (A. Rosas, “Exclusive, shared and national competence in the context of EU external relations: do such distinctions matter?”, op. cit. Fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, p. 31, 33 u 42).

( 44 ) Fl-Opinjoni 1/94 (EU:C1994:384, punt 12), il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li hija tista’ ssirilha talba għal opinjoni “f’kull mument, qabel ma l-kunsens tal-Komunità li tkun marbuta bil-ftehim tkun espressa b’mod definittiv. Sakemm ma jkunx għadu ngħata dan il-kunsens, il-ftehim jibqa’ ftehim maħsub”.

( 45 ) Ara l-punt 31 ta’ din l-opinjoni.

( 46 ) Fuq din il-kwistjoni b’mod ġenerali, ara S. Adam, La procédure d’avis devant la Cour de justice de l’Union européenne, kollezzjoni Droit de l’Union européenne — Thèses, Bruylant, Bruxelles, 2011, b’mod partikolari p. 565 et seq.

( 47 ) Dan l-istess rekwiżit jinstab fl-Artikolu 196(2) tar-Regoli tal-Proċedura.

( 48 ) Sabiex talba għal opinjoni tkun ammissibbli, huwa meħtieġ, iżda huwa suffiċjenti, li l-proċess ta’ teħid ta’ deċiżjoni dwar l-abbozz ta’ ftehim ikun wasal fi stadju suffiċjenti sabiex is-suġġett tal-ftehim ikun magħruf, b’tali mod li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà ta’ dan l-abbozz mat-Trattati, anki jekk ikun għad hemm numru ta’ alternattivi li jkunu għadhom miftuħin u numru ta’ varjazzjonijiet fir-rigward tal-formulazzjoni tat-test tiegħu (Opinjoni 1/09, EU:C:2011:123, punt 53).

( 49 ) Opinjoni 1/75 (EU:C:1975:145, b’mod partikolari p. 1360). Ara wkoll l-Opinjoni 1/09 (EU:C:2011:123, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 50 ) Skont l-Opinjoni 2/94 (EU:C:1996:140, punt 6), it-talba għal opinjoni għandha titressaq “f’fażi preċedenti għall-konklużjoni ta’ ftehim li tista’ tagħti lok għal kontestazzjoni dwar il-legalità ta’ att Komunitarju ta’ konklużjoni, ta’ eżekuzzjoni jew ta’ applikazzjoni”.

( 51 ) Opinjoni 1/09 (EU:C:2011:123, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).

( 52 ) Ara wkoll l-Opinjoni 2/91 (EU:C:1993:106) u d-Deċiżjoni 2014/52, imsemmija iktar ’il fuq.

( 53 ) L-Opinjoni 3/94 (EU:C:1995:436, punti 19 u 23) tenfasizza li “l-għan ta’ prevenzjoni [...] ma jkunx għadu jista’ jintlaħaq jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar ftehim li jkun diġà konkluż [...] u li għalhekk ma jkunx għad hemm lok li tingħata risposta għat-talba għal opinjoni”.

( 54 ) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 13 ta’ din l-opinjoni.

( 55 ) Pereżempju, f’dik id-data, ir-Renju tal-Belġju u r-Repubblika Federali tal-Ġermanja kienu astjenew milli jaċċettaw l-adeżjoni tar-Repubblika Gaboniża u tal-Federazzjoni Russa; min-naħa tagħhom, ir-Repubblika tal-Bulgarija u r-Repubblika tal-Kroazja kienu aċċettaw biss l-adeżjoni ta’ dan l-Istat terz tal-aħħar iżda ma kinux aċċettaw l-adeżjoni tas-seba’ Stati terzi l-oħra koperti minn din it-talba għal opinjoni; fl-istess ħin, ir-Repubblika Portugiża ma kienet aċċettat l-adeżjoni ta’ ebda wieħed minnhom.

( 56 ) Fit-talba tagħha (punt 8), il-Kummissjoni ssostni li “l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ser twaqqaf ukoll il-prassi attwali ta’ ċerti Stati Membri li diġà aċċettaw l-adeżjonijiet ta’ pajjiżi terzi mingħajr ma kisbu minn qabel deċiżjoni ta’ awtorizzazzjoni mill-Kunsill, li hija madankollu legalment neċessarja meta ftehim jaqa’ fil-kompetenza esklużiva tal-Unjoni” (enfasi miżjuda minni). Għalkemm il-Kummissjoni titkellem dwar “prassi attwali”, numru kunsiderevoli minn dawn l-aċċettazzjonijiet seħħew sa mis-sena 2007, jiġifieri f’data ferm preċedenti għad-data li fiha din il-kwistjoni tressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

( 57 ) Ir-Repubblika Ċeka tindika li, wara r-rifjut tal-proposti tagħha intiżi sabiex tiġi adottata pożizzjoni komuni fi ħdan il-Kunsill, il-Kummissjoni kienet inizjalment bdiet, fil-konfront tagħha kif ukoll fil-konfront ta’ minn tal-inqas tliet Stati Membri oħra, il-proċedura msejħa “EU Pilot”, li tippreċedi l-preżentata formali ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Il-Kummissjoni kienet sussegwentement bidlet il-fehma tagħha u ressqet din it-talba għal opinjoni. Ir-Repubblika tal-Polonja tippreċiża li l-Kummissjoni kienet diġà ppreżentat tali rikors kontra ċerti Stati Membri li kienu ddikjaraw li jaċċettaw b’mod indipendenti l-adeżjoni tal-Federazzjoni Russa għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.

( 58 ) Jiġifieri, jekk jitqies li f’dan il-każ l-Unjoni għandha kompetenza esterna esklużiva.

( 59 ) Sentenzi Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit (C‑466/98, EU:C:2002:624); Il-Kummissjoni vs Id-Danimarka (C‑467/98, EU:C:2002:625); Il-Kummissjoni vs L-Isvezja (C‑468/98, EU:C:2002:626); Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (C‑469/98, EU:C:2002:627); Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C‑471/98, EU:C:2002:628); Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu (C‑472/98, EU:C:2002:629); Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C‑475/98, EU:C:2002:630), u Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑476/98, EU:C:2002:631).

( 60 ) B’mod partikolari l-prinċipji dwar l-oneru tal-prova u d-drittijiet tad-difiża.

( 61 ) Fil-fatt, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tagħti opinjoni, huwa neċessarju iżda suffiċjenti li minn tal-inqas wieħed mill-ftehimiet inkwistjoni jkun għadu “maħsub” fis-sens tal-Artikolu 218(11) TFUE.

( 62 ) Li jistgħu jqumu bejn il-kontenut tal-ftehimiet internazzjonali maħsuba u dak tar-regoli li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni.

( 63 ) B’mod partikolari, l-Artikolu 216(1) TFUE jipprovdi li “[l]-Unjoni tista’ tikkonkludi ftehim ma’ pajjiż terz wieħed jew iktar jew ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali meta t-Trattati jipprovdu għal dan jew meta l-konklużjoni ta’ ftehim tkun jew meħtieġa sabiex jinkiseb, fil-qafas tal-politika ta’ l-Unjoni, wieħed mill- objettivi stabbiliti mit-Trattati, jew inkella tkun prevista f’att ta’ l-Unjoni legalment vinkolanti jew inkella x’aktarx tolqot regoli komuni jew li tbiddel il-kamp ta’ l-applikazzjoni tagħhom”.

( 64 ) Ara l-Opinjoni 2/91 (EU:C:1993:106, punt 4).

( 65 ) Premessa 2 tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2006/719, imsemmija iktar ’li fuq, u l-Anness II tagħha, intitolat “Dikjarazzjoni ta’ kompetenza tal-Komunità Ewropea li tispeċifika l-kwistjonijiet li fir-rigward tagħhom sar trasferiment ta’ kompetenza lilha mill-Istati Membri tagħha”, b’mod partikolari l-punti 2 u 5 ta’ dan l-anness. Madankollu, ma huwiex indikat b’mod espliċitu ħafna liema huma l-oqsma ta’ attività tal-HCCH li fihom il-Komunità għandha kompetenza esterna esklużiva (A. Rosas, “Exclusive, shared and national competence in the context of EU external relations: do such distinctions matter?”, op. cit. fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, p. 30).

( 66 ) Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Elleniku, tal-Gvern Franċiż u tal-Gvern Pollakk, li jissuġġerixxu li jista’ jkun li l-Unjoni ma għandha ebda kompetenza sabiex taċċetta l-adeżjoni ta’ Stat terz għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.

( 67 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill, magħrufa bħala “AETR” (22/70, EU:C:1971:32, punti 16 u 17), kif ukoll l-Opinjoni 2/94 (EU:C:1996:140, punt 26) u l-Opinjoni 1/03 (EU:C:2006:81, punt 114 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

( 68 ) B’mod partikolari, il-kapaċità tal-Unjoni li tikkonkludi tali ftehimiet hija rrikonoxxuta b’mod indirett fl-Artikolu 2 tal-Protokoll (Nru 22) dwar il-pożizzjoni tad-Danimarka, anness mat-Trattati UE u FUE, li jsemmi “ftehim internazzjonali konkluż mill-Unjoni skond dak it-Titolu”, jiġifieri skont it-Titolu V tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE.

( 69 ) Id-Dikjarazzjoni Nru 36, dwar l-Artikolu 218 tat-Trattat FUE dwar in-negozjar u l-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali mill-Istati Membri dwar spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, tikkonferma li “l-Istati Membri jistgħu jinnegozjaw u jikkonkludu ftehim ma’ pajjiżi terzi [...] fl-oqsma koperti mill-[Kapitolu 3] tat-Titolu V tat-Tielet Parti, safejn dawn il-ftehim ikunu konformi mad-dritt ta’ l-Unjoni”. Din ir-regola, li tapplika fil-każ ta’ kompetenza kondiviża, b’ebda mod ma tolqot il-prinċipji ta’ delimitazzjoni bejn il-kompetenza kondiviża u l-kompetenza esklużiva tal-Unjoni li jirriżultaw mit-Trattat FUE u mill-ġurisprudenza.

( 70 ) Uħud minn dawn il-gvernijiet argumentaw li teżisti kompetenza kondiviża biss b’mod sussidjarju fir-rigward tal-pożizzjoni prinċipali tagħhom li t-talba għal opinjoni hija inammissibbli jew li l-Unjoni ma għandha ebda kompetenza esterna f’dan il-qasam.

( 71 ) Ara l-punti 32 u 33 ta’ din l-opinjoni.

( 72 ) EU:C:1971:32.

( 73 ) Is-silta li ser tiġi ċċitata hija meħuda mill-punt 6 tal-Anness II tal-imsemmija deċiżjoni.

( 74 ) Ara s-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill, magħrufa bħala “AETR” (EU:C:1971:32, punt 16).

( 75 ) Opinjoni 1/76 (EU:C:1977:63) u Opinjoni 2/91 (EU:C:1993:106), kif ukoll is-sentenzi Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill, magħrufa bħala “AETR” (EU:C:1971:32), u Il-Kummissjoni vs Id-Danimarka (EU:C:2002:625).

( 76 ) Sentenzi Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill, magħrufa bħala “AETR” (EU:C:1971:32, punt 17), u