OPINJONI TAL-AVUKAT ĠENERALI

JÄÄSKINEN

ippreżentata fis-16 ta’ Diċembru 2014 ( 1 ) ( 2 )

Kawża C‑498/14 PPU

RG

vs

SF

[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour d’appel de Brussell (il-Belġju)]

“Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari — Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili — Ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri — Regolament (KE) Nru 2201/2003 — Artikolu 11(7) u (8) — Wild li abitwalment jirrisjedi fi Stat Membru mneħħi illegalment lejn Stat Membru ieħor — Deċiżjoni ta’ żamma tal-wild mogħtija f’dan l-aħħar Stat Membru skont l-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-25 ta’ Ottubru 1980 — Leġiżlazzjoni tal-Istat Membru ta’ oriġini li tirriżerva kompetenza esklużiva lil qorti speċjalizzata sabiex tiddeċiedi sussegwentement għal tali deċiżjoni — Effett fuq il-proċedura pendenti fuq il-mertu quddiem qorti nazzjonali oħra adita bi kwistjoni ta’ responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild”

I – Introduzzjoni

1. It-talba għal interpretazzjoni mressqa mill-Cour d’appel de Bruxelles (qorti tal-appell ta’ Brussell, il-Belġju), bil-benefiċċju tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari, tirrigwarda l-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 ( 3 ) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell II bis”).

2. Din it-talba tidħol fil-kuntest ta’ tilwima bejn ċittadin Brittaniku ddomiċiljat fil-Belġju u ċittadina Pollakka ddomiċiljata fil-Polonja, dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild tagħhom, li, fil-mument tat-tressiq inizjali tal-kawża quddiem qorti Belġjana, kellu r-residenza abitwali tiegħu fil-Belġju, qabel ma ommu ħaditu illegalment il-Polonja. Il-qrati Belġjani li sussegwentement taw id-deċiżjoni tagħhom irrikonoxxew il-ġurisdizzjoni tagħhom sabiex jaqtgħu din it-tilwima, dikjarazzjoni li ma ġietx ikkontestata mill-qrati Pollakki, li sussegwentement quddiemhom l-omm ressqet kawża.

3. Parallelament mal-proċeduri mibdija dwar responsabbiltà tal-ġenituri, il-missier ressaq talba għar-ritorn tal-wild abbażi tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-25 ta’ Ottubru 1980 dwar l-aspetti ċivili tal-ħtif internazzjonali tal-minuri ( 4 ) (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980”). Din it-talba ġiet miċħuda minn qorti Pollakka, hekk kif eċċezzjonalment jippermetti l-Artikolu 13 ta’ din il-konvenzjoni, moqri flimkien mal-Artikolu 11 tar-Regolament Brussell II bis.

4. Il-missier għaldaqstant ressaq kawża quddiem il-qorti Belġjana li, abbażi tar-regoli nazzjonali tal-proċedura, għandha kompetenza speċjali sabiex teżamina l-kwistjoni tal-kustodja tal-wild wara tali deċiżjoni ta’ żamma. Skont dawn ir-regoli, dan it-tressiq ta’ kawża wassal għas-sospensjoni tal-proċeduri pendenti quddiem kull qorti Belġjana oħra relatata mar-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward ta’ dan il-wild, f’dan il-każ il-proċedura pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju.

5. Din il-qorti tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk l-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament Brussell II bis jipprojbixxix li Stat Membru ( 5 ) jadotta tali regoli ta’ tqassim ta’ kompetenzi interni li jwasslu, minn naħa, li fil-każ ta’ deċiżjoni mogħtija fi Stat Membru ieħor li tirrifjuta r-ritorn tal-wild tiġi pprivileġġjata l-ġurisdizzjoni ta’ qorti speċjalizzata u, min-naħa l-oħra, li jiġu interrotti provviżorjament il-proċeduri kollha li jkunu diġà tressqu quddiem qorti nazzjonali oħra li bħala prinċipju għandha kompetenza sabiex tiddeċiedi fuq il-mertu.

II – Il-kuntest ġuridiku

A – Il-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980

6. L-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea huma partijiet Kontraenti għall-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Diċembru 1983.

7. L-Artikolu 1 tagħha jipprovdi li din għandha bħala għan “li jiġi żgurat ir-ritorn immedjat tal-ulied imneħħija jew miżmuma illegalment f’xi Stat Kontraenti” u “li fl-Istati Kontraenti l-oħra jiġu effettivament irrispettati d-drittijiet ta’ kustodja u ta’ aċċess eżistenti fi Stat Kontraenti”. L-Artikolu 3 tagħha jiddefinixxi l-kundizzjonijiet li fihom it-tneħħija jew iż-żamma ta’ wild titqies li hija illegali abbażi ta’ din il-konvenzjoni.

8. Taħt il-Kapitolu III ta’ din il-konvenzjoni, l-Artikolu 12, bit-titolu “Ritorn tal-wild”, jipprovdi fil-paragrafu (1) tiegħu li, “[m]eta minuri [wild] jkun tneħħa jew inżamm illegalment fis-sens tal-Artikolu 3 u meta jkun għadda perijodu ta’ inqas minn sena mit-tneħħija jew miż-żamma fil-mument li titressaq it-talba quddiem l-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva tal-Istat Kontraenti fejn ikun jinsab il-wild, l-awtorità li quddiemha titressaq din it-talba għandha tordna r-ritorn immedjat tiegħu”.

9. L-Artikolu 13(1)(b) jipprovdi li “[m]inkejja d-dispożizzjonijiet tal-artikolu preċedenti, l-awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva tal-Istat mitlub ma hijiex obbligata tordna r-ritorn tal-minuri [wild], meta l-persuna, l-istituzzjoni jew il-korp li jkunu qed jopponu għar-ritorn tiegħu jistabbilixxu [...] li hemm riskju serju li r-ritorn tal-minuri ser jesponih għal periklu fiżiku jew psikoloġiku, jew b’xi mod ieħor ser iqegħdu f’sitwazzjoni intollerabbli”.

B – Ir-Regolament Brussell II bis

10. Il-premessi 12, 17, 18 u 33 tar-Regolament Brussell II bis huma fformulati kif ġej: “(12) Ir-raġunijiet ta’ l-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ responsabbilità ta’ l-ġenituri stabbiliti fir-Regolament preżenti huma fformati fi ħdan l-aqwa interessi għall-minuri [wild], u partikolarment dwar il-kriterju ta’ l-qrubija. Dan ifisser li l-ġurisdizzjoni għandha toqgħod l-ewwelnett ma’ l-Istat Membru tar-residenza abitwali ta’ l-minuri, ħlief għal ċerti każijiet fejn hemm tibdil fir-residenza ta’ l-minuri jew skond ftehim bejn dawk il-ġenituri li huma d-detenturi tar-responsabilità. […] (17) F’każijiet ta’ tneħħija jew żamma nġusta [illegali] ta’ minuri, ir-ritorn ta’ l-minuri għandu jinkiseb mingħajr dewmien, u għal dan il-għan għandha tkompli tapplika l-Konvenzjoni ta’ l-Aja [tal-]1980 kif kumplementata mid-disposizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament, u partikolarrment l-Artikolu 11. Il-qrati ta’ l-Istati Membri liema jew li minnhom il-minuri ġew imneħħija nġustament jew miżmuma għandhom ikun jistghu jopponu r-ritorn tiegħu f’każijiet speċifici jew skond kif ġustifikati. Madankollu, deċiżjoni bħal din tista’ tiġi sostitwita minn deċiżjoni sussegwenti mill-qorti ta’ l-Istat Membru tar-residenza abitwali ta’ l-minuri qabel it-tneħħija jew żamma nġusta. Jekk dik is-sentenza tobbliga r-ritorn ta’ l-minuri, ir-ritorn għandu jiġi magħmul mingħajr l-ebda proċedura speċjali neċessarja għar-rikonoxximent u l-enfurzar ta’ dik is-sentenza fl-Istat Membru liema jew f’liema l-minuri ġew imneħħija jew miżmuma. (18) Fejn il-qorti ddeċidiet li ma tirritornax il-minuri skond l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, hija għandha tinforma l-qorti li għandha l-ġurisdizzjoni jew awtorità ċentrali fl-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta. Kemm-il darba l-qorti f’dan l-aħħar Stat Membru ma ħaditx pussess ta’ dan, din il-qorti jew l-awtorità centrali għandha tinnotifika l-partijiet. Din l-obligazzjoni m’għandhiex titħalla topponi l-awtorità ċentrali milli tinnotifika wkoll l-awtoritajiet rilevanti pubbliċi skond il-liġi nazzjonali. […] (33) Dan ir-Regolament jirrikonoxxi d-drittijiet fondamentali u josserva l-prinċipji ta’ l-Karta tad-Drittijiet Fondamentali ta’ l-Unjoni Ewropea. B’mod partikolari, ifittex li jassigura r-rispett għad-drittijiet fondamentali ta’ l-minuri kif stabbiliti fl-Artikolu 24 ta’ l-Karta tat-Drittijiet Fondamentali ta’ l-Unjoni Ewropea.”

11. Mill-Artikolu 1(1)(b) u 2(a) jirriżulta li dan ir-regolament japplika, “tkun xi tkun in-natura ta’ l-qorti jew tribunal, fi kwistjonijiet ċivili dwar [...] l-attribuzzjoni, l-ezerċizzju [...] tar-responsabbilità tal-ġenituri”, u b’mod partikolari “[għad-]drittijiet ta’ kustodja u drittijiet ta’ aċċess”. L-Artikolu 2(7) u (9) sa (11) tar-Regolament Brussell II bis jiddefinixxi xi jfissru, għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dan tal-aħħar, il-kunċetti rispettivi ta’ “responsabbilità ta’ l-ġenituri”, ta’ “drittijiet ta’ kustodja”, ta’ “drittijiet ta’ aċċess” u ta’ “tneħħija nġusta [illegali] jew iż-żamma [illegali ta’ wild]”.

12. Fil-Kapitolu II ta’ dan l-istess regolament, relatat mal-“Ġurisdizzjoni”, it-Taqsima 2 tinkludi l-Artikoli 8 sa 15, li jikkonċernaw ir-“Responsabbilità ta’ l-ġenituri”. L-Artikolu 8 jistabbilixxi regola ta’ “ġurisdizzjoni ġenerali” favur il-qrati tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu kien jirrisjedi abitwalment il-wild ikkonċernat fil-mument tat-tressiq ta’ azzjoni f’dan il-qasam. L-Artikolu 10, li jirregola l-“Ġurisdizzjoni f’każijiet ta’ ħtif ta’ minuri [wild]”, jipprovdi li l-qrati tal-Istat Membru li fih il-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma illegali tiegħu jżommu l-ġurisdizzjoni tagħhom, sal-mument li fih il-wild ikun kiseb residenza abitwali ġdida fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor skont il-kundizzjonijiet stretti previsti f’dan l-artikolu.

13. L-Artikolu 11 tar-Regolament, bit-titolu “Ir-Ritorn ta’ l-minuri [wild]”, huwa fformulat kif ġej: “1. Fejn persuna, istituzzjoni jew xi korp ieħor li għandhom id-drittijiet ta’ kustodja japplika ma’ l-awtoritajiet kompetenti fi Stat Membru biex joħroġu sentenza dwar il-bażi ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja [Den Haag] [tal-]1980 [...] ħalli tikseb ir-ritorn ta’ l-minuri [ulied] li ġew inġustament [illegalment] imneħħija jew miżmuma fi Stat Membru barra dak li huwa l-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta, għandhom japplikaw paragrafi 2 sa 8. […] 3. Qorti li fiha hemm applikazzjoni għar-ritorn ta’ l-minuri kif imsemmija fil-paragrafu 1 għandha taġixxi bil-ħeffa fil-proċedimenti dwar l-applikazzjoni, billi tuża l-aktar proċedimenti ħfief fix-xogħol li huma disponibbli fil-liġi nazzjonali. […] 4. Qorti ma tistax tirrifjuta milli tirritorna minuri a bażi ta’ l-Artikolu 13b ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980 jekk jiġi stabbilit li saru l-arranġamenti xierqa sabiex jiżguraw il-protezzjoni ta’ l-minuri wara r-ritorn tiegħu jew tagħha. […] 6. Jekk qorti ħarġet ordni kontra r-ritorn skont l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, il qorti għandha immedjatament titrasmetti jew direttament jew mill-awtorità ċentrali tagħha, kopja ta’ l-ordni tal-qorti dwar l-sabiex ma jsirx ir-ritorn u d-dokumenti rilevanti [...] lill-qorti li għandha l-ġurisdizzjoni jew lill-awtorità ċentrali fl-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta, kif determinati mil-liġi nazzjonali. [...] 7. Kemm-il darba il-qrati fl-Istat Membru fejn il-minuri kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta ġew diġa fil-pussess ta’ [diġà ġew aditi minn] wieħed mill-partijiet, il-qorti jew l-awtorità ċentrali li tirċievi l-informazzjoni imsemmija fil-paragrafu 6 għandha tinnotifika lill-partijiet u tistedinhom jagħmlu s-sottomissjonijiet lill-qorti, skont il-liġi nazzjonali, fi żmien tlett xhur tad-data ta’ notifika ħalli l-qorti tkun tista’ teżamina l-kwistjoni ta’ l-kustodja ta’ l-minuri. Mingħajr preġudizzju għar-regoli dwar il-ġurisdizzjoni li jinstabu f’dan ir-Regolament, il-qorti għandha tagħlaq il-każ jekk ebda sottomissjoni ma tiġi reġistrata mill-qorti fiż-żmien limitu. 8. Minkejja sentenza biex ma jsirx ir-ritorn skont l-Artikolu 13 ta’ l-Konvenzjoni ta’ l-Aja ta’ l-1980, kwalunkwe sentenza li tiġi wara li tirrekjedi r-ritorn ta’ l-minuri maħruġa minn qorti li għandha l-ġurisdizzjoni taħt dan ir-Regolament għandha tkun infurzabbli skont it-Taqsima 4 tal-Kapitolu III li tinstab aktar l-isfel ħalli jiġi tassigurat ir-ritorn ta’ l-minuri.”

C – Id-dritt Belġjan

14. L-Artikolu 1322decies tal-Kodiċi Ġudizzjarju Belġjan, li ddaħħal bil-liġi tal-10 ta’ Mejju 2007 ( 6 ), u li ġie emendat bil-liġi tat-30 ta’ Lulju 2013 ( 7 ), huwa fformulat kif ġej: “1. Id-deċiżjoni ta’ żamma tal-wild mogħtija barra mill-pajjiż, kif ukoll id-dokumenti li jiġu flimkien ma’ din id-deċiżjoni, trażmessi lill-awtorità ċentrali Belġjana skont l-Artikolu 11(6) tar-[Regolament Brussell II bis] għandhom jintbagħtu permezz ta’ ittra rreġistrata lir-Reġistratur tal-qorti tal-ewwel istanza annessa mal-qorti tal-appell li fil-ġurisdizzjoni tagħha l-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma illegali tiegħu. 2. Minn meta dawn id-dokumenti jiġu riċevuti u mhux iktar tard minn tlett ijiem ta’ xogħol, ir-Reġistratur għandu, permezz ta’ notifika ġudizzjarja, jikkomunika lill-partijiet u lill-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 11(7) tar-[Regolament Brussell II bis]. In-notifika ġudizzjarja għandha tinkludi [...] stedina lill-partijiet sabiex iressqu talbiet lir-Reġistratur, fi żmien tliet xhur minn notifika. It-tressiq ta’ dawn it-talbiet għandha tikkostitwixxi t-tressiq ta’ kawża quddiem il-qorti tal-familja tal-ewwel istanza. […] 4. It-tressiq ta’ kawża quddiem il-qorti tal-familja għandha tagħti lok għas-sospensjoni tal-proċeduri mibdija quddiem il-qrati jew it-tribunali relatati ma’ tilwima dwar kwistjoni ta’ responsabbiltà tal-ġenituri jew ma’ tilwima relatata. […] 6. Id-deċiżjoni mogħtija fir-rigward tal-kwistjoni tal-kustodja tal-wild skont l-Artikolu 11(8) tar-[Regolament Brussell II bis] tista’ wkoll, fuq talba ta’ waħda mill-partijiet, tittratta d-dritt ta’ aċċess fil-każ li din id-deċiżjoni tordna r-ritorn tal-wild fil-Belġju. […]”

15. Barra minn hekk, l-Artikolu 633septies tal-istess kodiċi, kif emendat bil-liġi tat-30 ta’ Lulju 2013, jistipula li “l-qorti tal-familja annessa mal-qorti tal-appell li fil-ġurisdizzjoni tagħha l-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu qabel it-tneħħija jew iż-żamma illegali tiegħu hija l-unika qorti li għandha kompetenza tisma’ t-talbiet imsemmija fl-Artikolu 1322decies”.

III – It-tilwima fil-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

16. Il-wild ikkonċernat fil-kawża prinċipali twieled il-Polonja, fil-21 ta’ Diċembru 2011, minn missier ta’ nazzjonalità Brittanika residenti fil-Belġju mill-1987, u minn omm ta’ nazzjonalità Pollakka residenti attwalment fil-Polonja; dawn tal-aħħar ma kinux miżżewġin ma’ xulxin.

17. F’Lulju jew f’Awwissu 2012, jiġifieri meta l-wild kellu madwar seba’ xhur, l-omm marret toqgħod Brussell bil-wild. Matul il-perijodu kollha tar-residenza tagħhom fil-Belġju, il-wild kien joqgħod ma’ ommu iżda kien jiltaqa’ regolarment ma’ missieru.

18. Matul ix-xhur ta’ Awwissu u ta’ Settembru 2013, il-ġenituri attendew sessjonijiet lokali ta’ medjazzjoni, sabiex ikunu jistgħu jilħqu ftehim dwar kif huma setgħu jaqsmu bejniethom l-akkomodazzjoni tal-wild, iżda ma’ ntlaħaq ebda ftehim f’dan ir-rigward.

19. Fis-16 ta’ Ottubru 2013, l-omm reġgħet telqet lejn il-Polonja mal-wild, jidher bl-intenzjoni li tibqa’ hemmhekk, mingħajr ma’ kisbet minn qabel il-kunsens tal-missier.

20. Fit-18 ta’ Ottubru 2013, il-missier ressaq kawża quddiem it-Tribunal de la jeunesse de Bruxelles ( 8 ), sabiex tingħata deċiżjoni, b’mod partikolari, fuq il-modalitajiet ta’ eżerċizzju tas-setgħa tal-ġenituri u fuq l-akkomodazzjoni tal-wild.

21. Barra minn hekk, fit-23 ta’ Ottubru 2013, il-missier ressaq talba quddiem l-Imħallef għal miżuri provviżorji tat-Tribunal de première instance de Bruxelles intiża sabiex, provviżorjament u bl-urġenza, l-akkomodazzjoni sekondarja tal-wild tiġi stabbilita fid-domiċilju tiegħu, fuq bażi ta’ tmiem il-ġimgħa kull ħmistax. Sussegwentement, peress li sar jaf li t-tluq tal-omm bil-wild kien għal żmien twil, huwa biddel it-talbiet tiegħu.

22. Parallelament mad-diversi proċeduri mibdija fir-rigward tal-kwistjoni tar-responsabbiltà tal-ġenituri ( 9 ), fl-20 ta’ Novembru 2013, il-missier ressaq talba lill-awtorità ċentrali Belġjana intiża għar-ritorn immedjat tal-wild fil-Belġju abbażi tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.

23. Permezz ta’ digriet tad-19 ta’ Diċembru 2013, l-Imħallef għal miżuri provviżorji tat-Tribunal de première instance de Bruxelles ċaħad l-eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali invokata mill-omm u, filwaqt li laqa’ l-aħħar talbiet imressqa mill-missier, huwa b’mod partikolari fdalu, provviżorjament, l-eżerċizzju esklużiv tas-setgħa tal-ġenituri u l-akkomodazzjoni prinċipali tal-wild.

24. B’deċiżjoni tat-13 ta’ Frar 2014, il-qorti distrettwali ta’ Płońsk (il-Polonja) ikkonstatat li l-wild kien tneħħa b’mod illegali minn ommu u li r-residenza abitwali tiegħu kienet fil-Belġju qabel din it-tneħħija, iżda applikat l-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 13(1)(b) ta’ din il-konvenzjoni, u xorta waħda ċaħdet it-talba għar-ritorn tal-wild imressqa mill-missier.

25. Permezz ta’ sentenza tas-26 ta’ Marzu 2014, it-Tribunal de la jeunesse de Bruxelles iddikjara li huwa kellu ġurisdizzjoni internazzjonali sabiex jiddeċiedi fuq il-mertu fir-rigward tal-kwistjoni ta’ responsabbiltà tal-ġenituri, filwaqt li ċaħad l-argumenti tal-omm li kienu jsostnu l-kontra, ibbażati fuq l-Artikolu 15 tar-Regolament Brussell II bis ( 10 ). Fuq il-mertu l-qorti ddeċidiet, b’effett provviżorju, li s-setgħa tal-ġenituri kellha tiġi eżerċitata b’mod konġunt mill-ġenituri, li l-post ta’ akkomodazzjoni prinċipali tal-wild kellu jiġi ffissat fid-domiċilju tal-omm u li l-missier kien jibbenefika minn dritt ta’ akkomodazzjoni sekondarja, fuq il-bażi ta’ tmiem il-ġimgħa kull ħmistax, bir-responsabbiltà tiegħu li huwa jmur il-Polonja.

26. Fl-10 ta’ April 2014, wara li rċeviet mingħand l-awtorità ċentrali Pollakka kopja tad-deċiżjoni ta’ żamma mogħtija fit-13 ta’ Frar 2014 u xi dokumenti relatati magħha, l-awtorità ċentrali Belġjana ppreżentat dan il-proċess lir-Reġistratur tat-Tribunal de première instance francophone de Bruxelles. Il-partijiet ġew mistiedna jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom sabiex dan tal-aħħar ikun jista’ jeżamina l-kwistjoni tal-kustodja tal-wild, skont l-Artikolu 11(7) tar-Regolament Brussell II bis u l-Artikolu 1322decies tal-Kodiċi Ġudizzjarju Belġjan. It-tressiq ta’ talbiet mill-missier, fid-9 ta’ Lulju 2014, ikkostitwixxa t-tressiq ta’ kawża quddiem din il-qorti, skont l-Artikolu 1322decies(2), u wassal għas-sospensjoni korrelattiva tal-proċeduri kollha diġà mibdija quddiem qorti Belġjana oħra li quddiem tagħha kienet tressqet kawża dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri relatata mal-istess wild, skont l-Artikolu 1322decies(4).

27. Peress li l-missier appella mis-sentenza mogħtija fis-26 ta’ Marzu 2014 mit-Tribunal de la jeunesse de Bruxelles, il-Cour d’appel de Bruxelles, permezz ta’ sentenza interlokutorja tat-30 ta’ Lulju 2014, mogħtija fil-kontumaċja fir-rigward tal-omm, ikkonfermat il-ġurisdizzjoni internazzjonali tal-qorti Belġjana sabiex tiddeċiedi fuq il-kwistjonijiet relatati mar-responsabbiltà tal-ġenituri. Madankollu, peress li kkonstatat li, sa dak iż-żmien, kienet tressqet quddiem il-President tat-Tribunal de première instance de Bruxelles talba bbażata fuq l-Artikolu 11(6) u (7) tar-Regolament Brussell II bis, il-Cour d’appel de Bruxelles irriżervat id-deċiżjoni tagħha fuq il-mertu. Hija talbet lill-awtorità ċentrali Belġjana tittrażmettilha l-proċess kollu mibgħut lil din il-qorti skont l-Artikolu 1322decies tal-Kodiċi Ġudizzjarju Belġjan. Provviżorjament, sat-tmiem tal-proċedura msemmija fl-Artikolu 11(6) sa (8) hija ordnat lill-omm tikkomunika lill-missier l-indirizz tal-post ta’ residenza l-ġdid tagħha mal-wild u hija tat lill-missier dritt ta’ aċċess fir-rigward tal-wild li huwa kellu jeżerċita fil-Polonja. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-omm ma’ osservatx dawn il-miżuri provviżorji.

28. Minħabba d-dħul fis-seħħ tal-liġi tat-30 ta’ Lulju 2013, imsemmija iktar ’il fuq, li seħħ fl-1 ta’ Settembru 2014, il-proċedura sussegwenti għas-sentenza Pollakka ta’ żamma li tressqet quddiem il-President tat-Tribunal de première instance de Bruxelles ġiet attribwita mill-ġdid lit-Tribunal de la famille de Bruxelles il-ġdid ( 11 ). Permezz ta’ sentenza definittiva tat-8 ta’ Ottubru 2014, dan tal-aħħar irrinvija din il-kawża lill-Cour d’appel de Bruxelles, fuq talba tal-missier, minħabba li “[l-missier] kien ressaq kawża quddiem il-qrati Belġjani qabel it-tneħħija illegali tal-wild skont l-Artikolu 11(7) tar-Regolament [Brussell II bis] u minħabba li l-kwistjoni fuq il-mertu kienet pendenti [quddiem din il-qorti].”

29. Madankollu, il-Cour d’appel de Bruxelles qieset li, fid-dawl tal-formulazzjoni tal-Artikolu 1322decies tal-Kodiċi Ġudizzjarju Belġjan, hija ma setgħetx tqis lilha nnifisha verament adita permezz ta’ din is-sentenza ta’ rinviju ( 12 ). Peress li din il-qorti kellha dubji dwar il-konformità ta’ dawn ir-regoli nazzjonali mad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell II bis u, sussegwentement, dwar il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tiddeċiedi fuq it-tilwima fil-kawża prinċipali, hija ddeċidiet, permezz ta’ sentenza tas-7 ta’ Novembru 2014 li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-10 ta’ Novembru 2014, li tissospendi l-proċedura quddiemha ( 13 ) u li tagħmel id-domandi preliminari segwenti: “L-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament [Brussell II bis] jista’ jiġi interpretat bħala li jipprekludi Stat Membru milli – jagħti preferenza lill-ispeċjalizzazzjoni ta’ qrati fis-sitwazzjonijiet ta’ ħtif ta’ minuri [ulied] mill-ġenituri għall-proċedura prevista f’dawn [id-dispożizzjonjiet], anki meta qorti jew tribunal ikun diġà ġie adit bi proċedura fuq il-mertu li tirrigwarda r-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-minuri? – ineħħi, mill-qorti adita bi proċedura fuq il-mertu li tirrigwarda r-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-minuri, il-ġurisdizzjoni li tiddeċiedi dwar il-kustodja tal-minuri, meta din il-qorti għandha ġurisdizzjoni kemm fil-livell internazzjonali u kif ukoll fil-livell nazzjonali sabiex tiddeċiedi dwar kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-minuri?”

30. Il-qorti tar-rinviju talbet l-implementazzjoni, prinċipalment, tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari msemmija fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja u, sussidjarjament, tal-proċedura mħaffa msemmija fl-Artikolu 105 ta’ dawn ir-regolamenti. Fit-18 ta’ Novembru 2014, l-awla li lilha l-kawża ġiet assenjata ddeċidiet li tissuġġetta l-kawża għall-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.

31. Il-Gvern Belġjan u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja u dawn tal-ewwel kienu rrappreżentati waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali li nżammet fil-11 ta’ Diċembru 2014.

IV – Analiżi

A – Kummenti introduttivi

32. Preliminarjament, inqis li huwa utli li jiġu identifikati l-parametri ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, bil-għan li jiġu distinti l-elementi li f’dan il-każ ma humiex ikkontestati minn dawk li qed iqajmu problema lill-qorti tar-rinviju.

33. Din il-kawża għandha, bħala partikolarità, meta mqabbla ma’ kawżi preċedenti li tressqu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li hija bbażata fuq kunflitt ta’ kompetenzi li hemm bejn qrati li ma jinsabux fi Stati Membri differenti, iżda fi ħdan l-istess Stat Membru ( 14 ). Fil-fatt, mill-proċess jirriżulta li l-qrati Pollakki ma kkontestawx l-evalwazzjoni magħmula mill-qrati Belġjani li tgħid li l-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħhom fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri ġiet stabbilita ( 15 ), bis-saħħa tal-Artikoli 8 u 10 tar-Regolament Brussell II bis, abbażi tal-post li fih kienet tinsab ir-residenza abitwali tal-wild meta huma ġew aditi u qabel it-tneħħija meqjusa illegali.

34. Dwar dan l-aħħar punt, nirrileva li ġie wkoll ammess li f’dan il-każ kien hemm ksur tad-dritt ta’ kustodja tal-missier li jirriżulta b’operazzjoni tal-liġi, fis-sens tal-Artikolu 2(9) u (11) ( 16 ) peress li ebda deċiżjoni ġudizzjarja ma kienet ingħatat f’dan ir-rigward fil-mument li fih il-wild tneħħa lejn il-Polonja minn ommu ( 17 ).

35. Inżid li, minkejja din it-tneħħija illegali, il-qrati Belġjani li sal-lum taw deċiżjonijiet fuq il-mertu ma opponewx fundamentalment il-fatt li r-residenza prinċipali tal-wild tiġi ffissata fid-domiċilju tal-omm ( 18 ), filwaqt li madankollu għandu jiġi osservat li skont il-missier, minn wara d-deċiżjonijiet inkwistjoni seħħew fatti ġodda, jiġifieri l-oppożizzjoni attwali tal-omm għal kull relazzjoni diretta bejnu u bejn il-wild. Min-naħa l-oħra, qorti Pollakka rrifjutat li tilqa’ t-talba tal-missier intiża għar-ritorn tal-wild fil-Belġju, abbażi tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, kif ikkompletata bid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell II bis ( 19 ).

36. Huwa preċiżament fil-kuntest ta’ din id-deċiżjoni ta’ nuqqas ta’ ritorn li taqa’ din it-talba għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 11(7) u (8) ta’ dan ir-regolament. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja domanda doppja dwar, essenzjalment, id-determinazzjoni permezz ta’ dispożizzjoni legali nazzjonali tal-qorti, fost dawk li jinsabu fl-Istat Membru li fih il-wild kien jirrisjedi abitwalment qabel it-tneħħija tiegħu, li għandha titqies li għandha kompetenza sabiex tiddeċiedi dwar l-eżitu li għandu jingħata għal tali deċiżjoni.

37. L-ewwel parti ta’ din id-domanda hija relatata mal-punt dwar jekk dawn id-dispożizzjonijiet jawtorizzawx lil Stat Membru jagħżel speċjalizzazzjoni tal-qrati li għandhom kompetenza f’dan ir-rigward, inkluż meta proċedura intiża għar-responsabbiltà tal-ġenituri lejn il-wild imneħħi illegalment tkun diġà pendenti quddiem qorti oħra ta’ dan l-Istat. Fil-każ ta’ risposta affermattiva, it-tieni parti tikkonċerna l-portata tal-kompetenza ta’ tali qorti speċjalizzata, sabiex jiġi ddeterminat, b’mod partikolari, jekk il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tistax tipprevedi li l-fatt li kawża tkun tressqet quddiem din il-qorti jwassal għas-sospensjoni ta’ kull proċedura oħra li għandha dan il-għan li tkun pendenti f’dan l-Istat.

38. Filwaqt li l-qorti tar-rinviju xxaqleb lejn interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet imsemmija fit-talba tagħha li tkun sfavorevoli għall-eżistenza ta’ dawn iż-żewġ possibbiltajiet, kemm il-Gvern Belġjan kif ukoll il-Kummissjoni jiddefendu t-teżi kuntrarja. Fl-opinjoni tiegħi, din l-aħħar pożizzjoni tirriżulta korretta fid-dawl tal-interpretazzjoni teleoloġika tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell II bis.

B – Fuq il-kwistjoni sottomessa lill-Qorti tal-Ġustizzja

1. Fuq ir-regoli rilevanti tad-dritt tal-Unjoni kkonċernat

39. Sabiex jinftehmu aħjar il-kwistjonijiet ta’ din il-kawża, huwa qabel kollox neċessarju li jiġu identifikati l-elementi ewlenin tas-sistema speċifika prevista fl-Artikolu 11 tar-Regolament Brussell II bis sabiex jiġi ffaċilitat ir-ritorn immedjat ta’ wild imneħħi mill-pajjiż li fih huwa kien jirrisjedi qabel it-tneħħija illegali tiegħu. Il-modalitajiet adottati għal dan il-għan huma intiżi sabiex isaħħu, f’dak li jikkonċerna r-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri, l-effikaċja tal-miżura stabbilita permezz tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, anki jekk din tibqa’ applikabbli fiha nnifisha fi ħdan l-Unjoni ( 20 )

40. Bis-saħħa tal-imsemmi Artikolu 11(1), meta wild ikun tneħħa jew ikun inżamm illegalment fi Stat Membru ieħor, wieħed mid-detenturi tad-dritt ta’ kustodja għandu l-possibbiltà li jressaq talba għar-ritorn tiegħu quddiem l-awtoritajiet kompetenti ta’ dan l-Istat, abbażi tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980. Il-premessa 17 tar-Regolament Brussell II bis tindika li l-qrati tal-Istat Membru li lejh il-wild ikun ittieħed “għandhom ikun jistghu jopponu r-ritorn tiegħu f’każijiet speċifici jew skond kif ġustifikati”. Dan japplika, b’mod partikolari, jekk ikun “hemm riskju serju li r-ritorn tal-wild ser jesponih għal periklu fiżiku jew psikoloġiku” kif jipprovdi l-Artikolu 13(b) ta’ din il-konvenzjoni. Madankollu, mill-Artikolu 11(3) sa (5) jirriżulta li r-ritorn mingħajr dewmien tal-wild għandu jikkostitwixxi l-prinċipju u r-rifjut għandu jibqa’ l-eċċezzjoni. Għaldaqstant, fis-sistema stabbilita permezz tar-Regolament Brussell II bis, kuntrarjament għal dak li jirriżulta minn din il-konvenzjoni, oppożizzjoni ta’ dawn il-qrati ma tfissirx sistematikament it-tmiem tat-tilwima dwar ir-ritorn.

41. Jekk sentenza li tiċħad it-talba għal ritorn tiġi adottata minkejja r-restrizzjonijiet imsemmija fir-Regolament Brussell II bis, dan iżid limitu, indikat fil-premessa 17 tiegħu, li jgħid li “deċiżjoni bħal din tista’ tiġi sostitwita minn deċiżjoni sussegwenti mill-qorti ta’ l-Istat Membru tar-residenza abitwali ta’ l-minuri [wild] qabel it-tneħħija jew żamma nġusta [illegali]”. Sentenza li tirrifjuta r-ritorn tal-wild hija, b’xi mod, sempliċi miżura ta’ protezzjoni, meħuda b’mod kawtelatorju ( 21 ), ibbażata fuq il-kunsiderazzjoni li huwa jitqiegħed f’periklu jekk jirritorna fil-pajjiż li minnu huwa jkun tneħħa illegalment. Madankollu, huma l-qrati nazzjonali ta’ dan l-Istat Membru li, bis-saħħa tal-Artikolu 8 ta’ dan ir-regolament, jibbenefikaw, bħala prinċipju, mill-ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu fuq il-mertu fir-rigward ta’ kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri fil-konfront tal-ulied, raġuni li għaliha huwa previst li huma għandhom “l-aħħar kelma” ( 22 ) f’każ bħal dan, b’mod partikolari f’dak li jikkonċerna l-kustodja tal-wild, b’differenza mill-miżura prevista fil-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980.

42. Inżid li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) enfasizzat li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fil-kuntest tar-Regolament Brussell II bis, huma l-qrati tal-Istat Membru tar-residenza abitwali li għandhom jipproteġu d-drittijiet fundamentali tal-partijiet ikkonċernati ( 23 ). Dan jimplika, b’mod partikolari, li huma għandhom jipproteġu l-interess primarju tal-wild, li mhux neċessarjament jikkoinċidi ma’ dak tal-ġenituri tiegħu, skont l-Artikolu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950, filwaqt li għandu jiġi ppreċiżat li l-obbligi li dan l-artikolu jimponi fuq l-Istati għandhom jiġu interpretati, fil-qasam tal-ħtif internazzjonali tal-minuri, fid-dawl tar-rekwiżiti tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 ( 24 ).

43. Sabiex jippermetti li s-sitwazzjoni tal-wild tiġi eżaminata mill-ġdid fid-dawl tal-elementi kollha rilevanti, l-Artikolu 11(6) tar-Regolament Brussell II bis jimponi fuq il-qorti tal-Istat Membru li fih huwa jinsab li tat deċiżjoni ta’ żamma bbażata fuq l-Artikolu 13 ta’ din il-konvenzjoni li, minn naħa, tinforma “lill-qorti li għandha l-ġurisdizzjoni jew lill-awtorità ċentrali fl-Istat Membru fejn il-minuri [wild] kienu abitwalment residenti” ( 25 ) dwar din id-deċiżjoni u, min-naħa l-oħra, tittrażmettilha immedjatament kopja ta’ din id-deċiżjoni kif ukoll tad-dokumenti kollha relatati magħha, u dan “kif determinati mil-liġi nazzjonali”.

44. Fid-dawl tal-kliem tal-Artikolu 11(6), li ma għandux bħala għan u ma jippermettix li tiġi identifikata liema hija l-qorti, fost il-qrati li jinsabu fit-territorju ta’ dan l-aħħar Stat, li għandha tirċievi l-informazzjoni li tinstab f’din id-dispożizzjoni, inqis li ftit jista’ jkun hemm dubju li kull Stat Membru għandu l-possibbiltà li jindika, permezz tal-adozzjoni ta’ regoli ta’ kompetenza interna, il-qorti nazzjonali destinatarja.

45. L-Artikolu 11(7) jipprevedi, barra minn hekk, li l-qorti jew l-awtorità ċentrali li tirċievi l-informazzjoni relatata ma’ din id-deċiżjoni ta’ żamma għandha sussegwentement tinnotifikaha lill-partijiet u tistidinhom jippreżentaw osservazzjonijiet lil din il-qorti, “skond il-liġi nazzjonali”, “ħalli l-qorti tkun tista’ teżamina l-kwistjoni ta’ l-kustodja ta’ l-minuri [wild]” ( 26 ). Mill-Artikolu 11(8) ta’ dan l-artikolu, moqri flimkien mal-premessa 17 tar-regolament jirriżulta li, minkejja d-deċiżjoni inizjali ta’ żamma, kull deċiżjoni sussegwenti li timplika r-ritorn tal-wild mogħtija, f’dan il-kuntest, mill-qorti li għandha ġurisdizzjoni tal-Istat Membru tar-residenza abitwali ( 27 ) tibbenefika minn saħħa eżekuttiva fiha nnifisha, jiġifieri mingħajr ma hemm bżonn li jittieħdu l-passi neċessarji għar-rikonoxximent u għall-infurzar ta’ din id-deċiżjoni fl-Istat Membru li fih jinsab il-wild imneħħi ( 28 ).

46. Madankollu, l-Artikolu 11(7) jibda b’riżerva, li tgħid li l-proċedura ta’ notifika u ta’ deċiżjoni li huwa jipprevedi hija neċessarja “[k]emm-il darba il-qrati fl-Istat Membru fejn il-minuri [ulied] kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta [illegali] ġew diġà fil-pussess [diġà ġew aditi minn] ta’ wieħed mill-partijiet” ( 29 ). Espressjoni simili iżda mhux identika tinsab fil-premessa 18 tar-Regolament Brussell II bis, li tippreċiża li “[k]emm-il darba l-qorti f’dan l-aħħar Stat Membru ma ħaditx pussess ta’ dan [ma ġietx adita], din il-qorti jew l-awtorità centrali għandha tinnotifika l-partijiet” ( 30 ). Din ir-riżerva, li tikkonċerna l-każijiet ta’ proċeduri paralleli fil-livell ta’ dan l-Istat Membru, tikkostitwixxi fil-fehma tiegħi l-element ċentrali tat-talba għal deċiżjoni preliminari magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja.

2. Fuq id-dubji mqajma mid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni kkonċernati.

47. Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li, minkejja l-espressjoni ta’ riżerva ċċitata iktar ’il fuq, li tinsab fl-Artikolu 11(7) tar-Regolament Brussell II bis, peress li l-liġi Belġjana li kienet intiża timplementa fid-dritt intern, fost diversi strumenti, dan ir-regolament ( 31 ) attribwixxa l-proċedura partikolari prevista fl-Artikolu 11(6) sa (8) lill-kompetenza esklużiva ta’ qrati nazzjonali speċjalizzati ( 32 ), li t-tressiq ta’ kawża quddiemhom iwassal għas-sospensjoni ta’ kull proċedura li diġà tkun inbdiet quddiem qorti jew tribunal Belġjan dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild ikkonċernat ( 33 ).

48. Għaldaqstant tqum il-kwistjoni dwar jekk proċedura bħal din, mibdija fil-kawża prinċipali quddiem it-Tribunal de la jeunesse u sussegwentement quddiem il-Cour d’appel de Bruxelles, tistax tiġi assimilata ma’ proċedura diġà pendenti fl-Istat Membru tar-residenza abitwali li għaliha tirreferi din l-espressjoni ta’ riżerva u, għaldaqstant, jekk ir-regoli ta’ kompetenza interna eżistenti fid-dritt Belġjan humiex konformi ma’ din id-dispożizzjoni.

49. L-ewwel nett, il-kliem tar-riżerva stabbilita fl-Artikolu 11(7) jista’ jagħti x’jifhem, hekk kif tissuġġerixxi l-qorti tar-rinviju, li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried iżomm il-ġurisdizzjoni ta’ qorti ta’ dan l-Istat Membru li tkun diġà ġiet adita b’tilwima dwar il-wild imneħħi illegalment, anki fil-każ li tkun ingħatat deċiżjoni ta’ żamma fl-Istat Membru li fih dan jinstab, u dan b’mod konformi mal-prinċipju ta’ perpetwazzjoni tal-ġurisdizzjoni (forum perpetuum) ( 34 ).

50. Din l-analiżi kienet tidher possibbli anki fid-dawl tax-xogħlijiet preparatorji tar-Regolament Brussell II bis. Jirriżulta, minn naħa, li l-Kummissjoni kienet inizjalment ipprospettat li tipprevedi li f’kull każ fejn deċiżjoni ta’ żamma bħal din tittieħed, hija tiftaħ awtomatikament proċedura ġdida dwar il-kustodja fl-Istat Membru fejn il-wild ikun irrisjeda abitwalment qabel it-tneħħija illegali tiegħu ( 35 ), imma li, min-naħa l-oħra, din il-perspettiva fl-aħħar mill-aħħar ma ġietx użata fil-formulazzjoni adottata, peress li ż-żieda tal-formula ta’ riżerva indikata iktar ‘il fuq kienet ġiet introdotta mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea ( 36 ).

51. Barra minn hekk, parti mid-duttrina tqis li fil-każ li qorti li jkollha kompetenza tkun diġà ġiet adita fl-Istat Membru tar-residenza abitwali tal-wild, l-awtorità ċentrali kellha tittrażmettilha direttament l-informazzjoni dwar id-deċiżjoni ta’ żamma, u li trażmissjoni speċifika kienet tkun neċessarja biss fil-każ kuntrarju, sabiex tippermetti l-ftuħ ta’ proċedura ġdida wara n-notifika tal-istess informazzjoni lill-persuni interessati ( 37 ). Dan l-approċċ jista’ wkoll jiġi kkonfermat mill-“Gwida ta’ Prattika għall-applikazzjoni tar-Regolament ġdid ‘Brussell II’”, li ġie stabbilit, għall-qrati tal-Istati Membri, mid-dipartimenti tal-Kummissjoni wara konsultazzjoni man-Network Ġudizzjarja Ewropea fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali, anki jekk dak li huwa msemmi fiha fuq dan is-suġġett ma huwiex nieqes minn ċerta ambigwità ( 38 ).

52. Minkejja li dawn l-elementi jitfgħu dubju ċert, jidhirli li kunsiderazzjonijiet oħra, b’mod partikolari ta’ natura teleoloġika imma mhux biss, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 39 ), għandhom iwasslu għal interpretazzjoni tal-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament Brussell II bis iktar ibbilanċjata minn dik proposta mill-qorti tar-rinviju.

C – Fuq l-ammissibbiltà ta’ regoli nazzjonali bħal dawk inkwistjoni

1. Fuq il-konċentrazzjoni tal-kompetenzi favur qrati speċjalizzati

53. L-ewwel aspett tal-problema mqajma hawnhekk hija dik li jsir magħruf sa fejn id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell II bis imsemmija fid-domanda preliminari huma intiżi li jirregolaw it-tqassim tal-kompetenzi interni bejn il-qrati tal-Istat Membru li fih kien jirrisjedi abitwalment il-wild imneħħi illegalment fil-mument li deċiżjoni ta’ żamma tkun ġiet adottata fl-Istat Membru li fih jinsab il-wild.

54. F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, anki jekk ir-Regolament Brussell II bis ma għandux bħala għan li junifika r-regoli tad-dritt sostantiv u proċedurali tal-varji Stati Membri, l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli nazzjonali ma għandhiex madankollu tippreġudika l-effettività tad-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament ( 40 ).

55. Fir-rigward tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni fil-qasam ta’ responsabbiltà tal-ġenituri li huma stipulati fih, li fosthom hemm l-Artikolu 11 ta’ dan ir-regolament, mill-premessa 12 tiegħu jirriżulta li huma maħsuba fi ħdan l-aqwa interessi tal-wild. In-neċessità li jittieħed inkunsiderazzjoni “l-ewwelnett” dan il-għan, fl-interpretazzjoni ta’ dawn ir-regoli, ġie ripetutament enfasizzat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-istrument ( 41 ).

56. Barra minn hekk, skont il-premessa 33 tiegħu, ir-Regolament Brussell II bis jirrikonoxxi d-drittijiet fundamentali u josserva l-prinċipji stabbiliti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ‘il quddiem il-“Karta”) billi jiżgura, b’mod partikolari, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali tat-tfal, kif stipulati fl-Artikolu 24 tagħha. Mill-paragrafi (2) u (3) tal-imsemmi artikolu jirriżulta, minn naħa, li fl-atti kollha li jirrigwardaw wild, adottati speċjalment minn awtoritajiet pubbliċi, l-interess primarju ta’ dan tal-aħħar għandu jkun kunsiderazzjoni primordjali u, min-naħa l-oħra, li kull wild għandu d-dritt li jkollu relazzjonijiet personali u kuntatti diretti regolari maż-żewġ ġenituri tiegħu ( 42 ).

57. B’mod partikolari, id-dispożizzjonijiet tal-imsemmi regolament dwar it-tneħħija jew iż-żamma illegali ta’ wlied għandhom bħala għan li jiddisswadu llill-ġenituri jwettqu atti bħal dawn, billi jneħħu l-effetti pożittivi ta’ att intiż li jiksbu vantaġġ fuq it-tqassim tal-ġurisdizzjoni, u billi jiffaċilitaw ir-ritorn imħaffef tal-wild fl-Istat Membru fejn kien jirrisjedi qabel it-tneħħija tiegħu ( 43 ). Dan il-għan ta’ ħeffa jidher b’mod partikolari fit-termini proċedurali qosra li huma espliċitament imsemmija fl-Artikolu 11 tar-Regolament Brussell II bis ( 44 ).

58. Fid-dawl tal-formulazzjoni tal-paragrafi (6) sa (8) tal-Artikolu 11, ikun aċċettabbli fil-fehma tiegħi li l-Istati membri jattribwixxu lil qorti speċjalizzata l-kompetenza li teżamina, jekk waħda mill-partijiet hekk titlob, il-kwistjoni tar-ritorn u/jew tal-kustodja tal-wild fil-kuntest tal-proċedura partikolari prevista fl-imsemmija paragrafi (7) u (8), u dan anki meta qorti jew tribunal ikunu diġà ġew aditi, separatament, fi proċedura fuq il-mertu dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild.

59. Fil-fatt, dawn id-dispożizzjonijiet jinkludu, minn naħa, riferimenti espressi għad-dritt tal-Istati membri ( 45 ) u, min-naħa l-oħra, formulazzjoni xi kultant ġenerika u drabi oħra speċifika ( 46 ) imma mhux preċiża ( 47 ), li tagħti lok għal għażla tal-Istati Membri fir-rigward tad-determinazzjoni tal-kompetenza tal-qorti li jkollha sede fit-territorju tagħhom li tkun speċifikament kompetenti sabiex taqta’ l-kwistjoni tal-kustodja tal-minuri wara deċiżjoni ta’ żamma.

60. Fid-dawl ta’ din il-finalità partikolari tal-imsemmija dispożizzjonijiet, jidhirli li l-Artikolu 11 tar-Regolament Brussell II bis huwa iktar norma ta’ natura teknika milli norma intiża li tiddetermina l-qorti li jkollha ġurisdizzjoni ( 48 ), anki jekk tinsab fil-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, intitolat “Ġurisdizzjoni”. Il-paragrafu 7 għandu, fil-fehma tiegħi, prinċipalment bħala għan li jiddetermina l-modalitajiet ta’ notifika tal-informazzjoni dwar id-deċiżjoni ta’ żamma, sabiex jippermetti lill-partijiet jieħdu pożizzjoni bil-konoxxenza tal-fatti kollha quddiem il-qorti kompetenti skont id-dritt tal-Istat membru ta’ residenza abitwali tal-wild, u dan bl-iskop li jiġi evitat ir-riskju ta’ lakuna ġudizzjarja wara deċiżjoni bħal din, li l-mertu tagħha jkun jista’ jiġi eżaminat mill-ġdid ( 49 ).

61. Din l-analiżi fil-fehma tiegħu ma hijiex imqiegħda inkwistjoni mill-formula ta’ riżerva prevista fil-bidu tal-paragrafu 7. F’dan is-sens, għandha tiġi enfasizzata l-partikolarità, meta mqabbla mar-riżerva li tidher f’din id-dispożizzjoni, ta’ dik stipulata fil-premessa 18 tal-imsemmi regolament. Fil-fatt, din tippreċiża li “[k]emm-il darba qorti f’dan l-aħħar Stat Membru ma ħaditx pussess ta’ dan [ma tkunx ġiet adita], din il-qorti jew l-awtorità centrali għandha tinnotifika l-partijiet.” ( 50 ). Jista’ jiġi osservat li, bil-kontra tal-formulazzjoni iktar ġenerika tal-imsemmi paragrafu 11(7), il-premessa 18 tirriżerva l-każ li qorti tiġi adita minn qabel mhux minn xi waħda mill-qrati tal-Istat Membru ta’ residenza abitwali tal-wild, mingħajr distinzjoni, imma ta’ qorti speċifika, jiġifieri dik li tkun kompetenti fl-imsemmi Stat Membru li tirċievi l-proċess dwar id-deċiżjoni ta’ żamma.

62. Jien inżid li regola ta’ tqassim intern tal-kompetenza tal-materji u ta’ speċjalizzazzjoni tal-qrati bħal din, fiha nfisha, ma tippreġudika la l-effettività tad-dispożizzjonijiet tal-imsemmi regolament, la l-prinċipji u l-finalitajiet li jmexxuh, u b’mod partikolari ma tmurx neċessarjament kontra l-għan ta’ ħeffa indikat iktar ‘il fuq, anki jekk din ir-regola tista’ madankollu tipproduċi effetti negattivi f’dan ir-rigward skont l-użu li sar minnha, kif ser nesponi iktar ’il quddiem ( 51 ).

63. F’dan is-sens, hemm lok li jiġi enfasizzat li r-regoli tad-dritt Belġjan imsemmija fit-talba għal deċiżjoni preliminari huma bbażati fuq għanijiet konformi ma’ dawk tar-Regolament Brussell II bis. Hekk kif tgħid il-qorti tar-rinviju, il-motivi tal-leġiżlatur Belġjan isemmu speċjalizzazzjoni tal-qrati u konċentrazzjoni tal-kompetenzi ġġustifikati mit-teknikalità tal-proċeduri ġudizzjarji dwar it-tneħħija internazzjonali tal-wild, sabiex jittejbu l-effettività u l-ħeffa fl-interventi tal-qrati Belġjani, u sabiex tissaħħaħ il-kooperazzjoni diretta bejn il-membri tal-ġudikatura tal-varji Stati Membri ( 52 ). Nippreċiża li l-ewwel pass f’dan is-sens ittieħed fid-dritt Belġjan fl-1998, fl-okkażjoni tal-implementazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, imma din issaħħet fl-2007 fil-mument tal-implementazzjoni tar-Regolament Brussell II bis ( 53 ), b’tali mod li n-numru ta’ tribunali kompetenti fil-qasam tnaqqas minn sebgħa u għoxrin għal sitta, bil-possibbiltà ta’ appell ( 54 ).

64. Kif jindikaw espressament ix-xogħlijiet preparatorji tal-liġi tal-10 ta’ Mejju 2007 msemmija iktar ’il fuq ( 55 ), il-leġiżlatur Belġjan għażel li “jallinea ruħu” ma’ leġiżlazzjonijiet tal-istess tip preċedentement adottati fi Stati Membri oħra, speċjalment fi Franza ( 56 ) u fil-Ġermanja ( 57 ). Studju ta’ dritt ikkomparat immexxi taħt l-awspiċi tal-Conférence de La Haye de droit international privé kkonferma li dan l-approċċ kien ġie adottat f’diversi Stati Membri oħra ( 58 ).

65. Hekk kif isostnu l-gvern tal-Belġju u l-Kummissjoni, dan il-pass huwa konformi mar-rakkomandazzjonijiet, intiżi li jikkonċentraw il-kawżi ta’ tneħħija internazzjonali ta’ wlied f’numru limitat ta’ qrati, li huma mmexxija mill-gwidi redatti fi ħdan l-Unjoni ( 59 ) u mill-Conférence de La Haye de droit international privé ( 60 ). Deherli li kien importanti li jiġu ppreżervati l-mekkaniżmi ta’ speċjalizzazzjoni tal-qrati li jkunu ġew identifikati bħala li jikkostitwixxu “prattika tajba” f’dan l-aħħar kuntest, peress li l-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980 tibqa’ applikabbli fiha nnifisha bejn l-Istati Membri anki jekk ir-Regolament Brussell II bis jikkompletaha ( 61 ).

66. Jien għaldaqstant tal-fehma li d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell II bis ma jipprekludux, fihom infushom, lil Stat Membru milli jagħżel speċjalizzazzjoni tal-qrati sabiex jaqtgħu fuq il-mertu fis-sitwazzjonijiet ta’ tneħħija jew żamma illegali ta’ wlied. Speċjalizzazzjoni bħal din ma toħloq l-ebda problema jekk proċedura unika dwar il-kustodja tal-wild tinbeda fuq talba tal-partijiet.

67. Min-naħa l-oħra, wieħed irid jistaqsi lilu nnifsu dwar il-konformità eventwali, mad-dispożizzjonijiet, tal-mekkaniżmi previsti fil-leġiżlazzjonijiet ta’ Stati Membri għall-finijiet li jinqatgħu l-proċeduri konkurrenti fil-qasam. Din il-kwistjoni tqum, b’mod partikolari, fir-rigward tar-regola ta’ sospensjoni ta’ kull istanza dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri lejn il-wild li tkun diġà pendenti quddiem qorti oħra, mhux speċjalizzata, li hija prevista fid-dritt Belġjan, u b’mod partikolari fid-dawl tal-impatt konkret li din ir-regola jista’ jkollha fuq l-iżvolġiment ta’ proċeduri li jkollhom fil-prinċipju jwasslu għar-ritorn immedjat tal-wild fl-Istat Membru li fih kellu r-residenza abitwali tiegħu ( 62 ).

2. Fuq is-sospensjoni ta’ kull proċedura pendenti quddiem qorti mhux speċjalizzata

68. Bis-saħħa tal-Artikolu 1322decies(4) tal-kodiċi ġudizzjarju Belġjan, it-tressiq ta’ kawża quddiem il-qorti speċjalizzata li tkun kompetenti taqta’ kawża wara deċiżjoni ta’ żamma ta’ wild imneħħi illegalment, jiġifieri l-qorti tal-familja tal-post li kien ir-residenza abitwali tiegħu, tagħti lok għas-sospensjoni ta’ kull proċedura mibdija quddiem il-qrati u t-tribunali nazzjonali li quddiemhom tkun tressqet kawża fil-qasam ta’ responsabbiltà tal-ġenituri jew ta’ tilwima relatata.

69. Il-qorti tar-rinviju qed tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kwistjoni li jsir magħruf jekk, fid-dawl tar-rekwiżiti partikolari ta’ ħeffa u effikaċja ( 63 ) li jirregolaw il-mekkaniżmu previst fl-Artikolu 11(6) sa (8) tar-Regolament Brussell II bis sabiex jiffaċilita r-ritorn ta’ wild imneħħi illegalment, dawn id-dispożizzjonijiet jipprekludux leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li jkollha regoli proċedurali bħal dawn.

70. Minkejja li l-Istati membri jiddisponu minn ċerta awtonomija fil-qasam proċedurali ( 64 ), huma għandhom madankollu imperattivament jaġixxu “b’osservanza tal-prinċipji u tal-għanijiet tar-regolament [Brussell II bis]”, kif tfakkar il-Kummissjoni fir-risposta li hija tipproponi li tingħata għad-domanda magħmula.

71. Issa, konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-mekkaniżmi stabbiliti mill-Artikolu 11 tar-Regolament Brussell II bis, u b’mod partikolari t-trażmissjoni tal-informazzjoni prevista fil-paragrafu 6 tagħha, ifittxu mhux biss li jiżguraw ir-ritorn mingħajr dewmien tal-wild fl-Istat Membru fejn kellu r-residenza abitwali immedjatament qabel it-tneħħija jew żamma illegali, imma wkoll li jippermetti lill-qorti kompetenti f’dan l-Istat Membru tevalwa l-motivi u l-provi li fuqhom tkun ingħatat id-deċiżjoni ta’ żamma, liema evalwazzjoni taqa’, fl-aħħar lok, fuq l-imsemmija qorti ( 65 ).

72. Il-Cour d’appel de Bruxelles tinvoka diversi kunsiderazzjonijiet prattiċi u legali, fir-rigward b’mod partikolari tal-informazzjoni tal-kawża prinċipali, sabiex issostni li jkun opportun, għal skop ta’ ħeffa u effikaċja, li ma tkunx il-qorti speċjalizzata nnominata mill-Artikoli 633septies u 1322decies tal-kodiċi ġudizzjarju Belġjan, imma l-qorti li diġà ġiet adita fuq il-mertu, li quddiemha hemm proċedura pendenti dwar responsabbiltà tal-ġenituri, li għandha tiddeċiedi dwar il-kustodja tal-wild ( 66 ).

73. F’dan ir-rigward, huwa minnu li l-qorti li ġiet adita preċedentement fuq il-mertu jista’ jkollha konoxxenza konkreta aħjar tas-sitwazzjoni tal-wild ikkonċernat peress li hija ġà kienet ittrattat il-kawża, semgħet lill-partijiet u tiddisponi fil-proċess tagħha minn miżuri ta’ investigazzjoni ( 67 ), bil-kontra tal-qorti speċjalizzata li ġiet adita sussegwentement. Barra minn hekk, huwa possibbli li t-tul tal-istanza pendenti quddiem il-qorti mhux speċjalizzata tkun daqstant qasira daqs il-kawża mressqa quddiem il-qorti speċjalizzata, ġaladarba d-dritt nazzjonali jiddisponi — bħal ma huwa l-każ fid-dritt Belġjan ( 68 ) — li l-proċeduri kollha dwar responsabbiltà tal-ġenituri jiġu ttrattati skont proċeduri sommarji, jiġifieri li jiġu ttrattati b’iktar ħeffa fil-prattika, filwaqt li din l-istanza hija fil-parti l-kbira mwettqa.

74. F’kuntest bħal dan, jidher li huwa konformi mal-interess primarju tal-wild li l-qorti adita minn qabel tkun tista’ tkompli l-eżami tal-kawża diġà mibdija u tesprimi ruħha kemm fuq il-post ta’ residenza prinċipali tal-wild kif ukoll fuq l-effetti korrelati tagħha, b’mod partikolari fuq id-dritt ta’ żjara tal-ġenitur li miegħu l-wild ma jkunx iddomiċiljat.

75. Madankollu, skont l-osservazzjonijiet li ppreżenta lill-Qorti tal-Ġustizzja, il-gvern Belġjan ma jaqbilx ma’ dan. Huwa jinsisti li l-Artikolu 1322decies(4) tal-kodiċi ġudizzjarju Belġjan iwassal għal sempliċi sospensjoni tal-proċedura pendenti quddiem qorti mhux speċjalizzata li tkun diġà ġiet adita fil-qasam tar-responsabbiltà tal-ġenituri, u mhux l-astensjoni ta’ din il-qorti, kif ninnota li dan huwa previst fil-leġiżlazzjoni ta’ Stati Membri oħra ( 69 ).

76. Dan il-gvern isostni, ġustament fil-fehma tiegħi, li l-Artikolu 11(7) tar-Regolament Brussell II bis ma jipprekludix li leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tagħti lil qorti speċjalizzata l-kompetenza li tesprimi ruħha b’ħeffa fuq il-kwistjoni tar-ritorn, mingħajr ma jkollha neċessarjament teżamina fl-istess ħin il-kwistjoni tal-kustodja tal-wild, anki jekk dawn il-kwistjonijiet ikunu ġeneralment strettament marbutin, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 70 ).

77. Huwa jippreċiża li, fid-dritt Belġjan, ladarba tingħata d-deċiżjoni dwar ir-ritorn, il-proċedura fuq il-mertu tad-dritt għall-kustodja li kienet pendenti quddiem il-qorti adita preċedentement — fl-ewwel istanza jew fl-appell —, u li ġiet sospiża, tkun trid titkompla.

78. Il-gvern Belġjan iżid li, f’dan il-każ, il-qorti speċjalizzata li rċeviet il-komunikazzjoni tad-deċiżjoni ta’ żamma kienet diġà esprimiet ruħha fuq il-mertu tat-tilwima permezz ta’ sentenza li kienet ġiet appellata u li hija qieset, minħabba l-effett devoluttiv tal-appell previst fid-dritt Belġjan ( 71 ), li kienet fl-obbligu li tintbagħat il-kawża quddiem il-Cour d’appel ( 72 ) peress li waħda mill-partijiet kienet esprimiet ix-xewqa li din il-qorti taqta’ l-kawża kollha, u mhux biss il-kwistjoni tar-ritorn.

79. Nosserva li, f’dan il-każ, l-imsemmija qorti speċjalizzata tat id-deċiżjoni tagħha li tibgħat lura l-kawża tliet xhur wara li ġiet adita, li matul dan il-perijodu l-proċedura pendenti quddiem il-Cour d’appel de Bruxelles baqgħet sospiża.

80. Issa, għandu jiġi żgurat li, meta l-Istati membri jimplementaw ir-Regolament Brussell II bis, huma ma jirriskjawx li jxejnu l-effettività tiegħu, b’mod partikolari bil-fatt li l-għan ta’ ritorn immedjat tal-wild ikun suġġett, minħabba r-regoli tad-dritt tal-Istat Membru li fih il-wild kien jirrisjedi abitwalment qabel it-tneħħija illegali tiegħu, għal proċedura ġdida mressqa quddiem qorti speċjalizzata, indipendentement mill-istadju li fih tinsab proċedura diġà mibdija quddiem qorti kompetenti biex taqta’ fuq il-mertu fil-qasam tar-responsabbiltà tal-ġenituri ( 73 ).

81. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà spjegat preċedentement, “[d]an ir-riskju għandu jittieħed iktar u iktar inkunsiderazzjoni peress li, għal dak li jikkonċerna t-tfal ta’ età żgħira [bħas-sitwazzjoni li hija s-suġġett tal-kawża prinċipali], iż-żmien bijoloġiku ma jistax jitkejjel skont kriterji ġenerali, fid-dawl tal-istruttura intellettwali u psikoloġika ta’ dawn it-tfal u l-għaġġla tal-iżvilupp tagħhom” ( 74 ). Hija mitluba għaldaqstant diliġenza partikolari sabiex tiġi żgurata l-possibbiltà ta’ ritorn eventwali tal-wild u l-istabbiliment mill-ġdid tar-rabtiet mal-ġenitur li minnu kien isseparat, f’kundizzjonijiet tajbin ( 75 ).

82. Barra minn hekk, huwa evidentement fl-interess tal-wild li l-qorti li tiġi ddikjarata kompetenti biex tieħu deċiżjoni fuq id-dritt ta’ kustodja tkun dik li tiddisponi, minn naħa, mill-“l-informazzjoni u l-elementi kollha rilevanti għal dan il-għan”, b’mod partikolari dwar “ir-relazzjonijiet tal-wild maż-żewġ ġenituri, kif ukoll il-kapaċitajiet tal-ġenituri u l-personalità ta’ dawn tal-aħħar”, u, min-naħa l-oħra, “il-ħin meħtieġ għall-evalwazzjoni oġġettiva u serena tagħhom” ( 76 ).

83. Dan l-approċċ huwa konformi mal-ispirtu tar-Regolament Brussell II bis u huwa kkorroborat mir-rekwiżiti li joħorġu mill-premessa 33 tiegħu, li ssemmi r-rispett tad-drittijiet tat-tfal stabbiliti fl-Artikolu 24 tal-Karta. Konsegwentement, jien inqis li l-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament Brussell II bis għandu jiġi interpretat fis-sens li dawn id-dispożizzjonijiet ma jipprekludux l-adozzjoni ta’ regoli proċedurali nazzjonali bħal dawk imsemmija f’din it-talba għal deċiżjoni preliminari, sa fejn madankollu l-effetti tagħhom ma jippreġudikawx il-prinċipji u l-għanijiet tal-imsemmi regolament, u b’mod partikolari ta’ dawk marbuta mad-drittijiet fundamentali tal-wild ikkonċernat, li fosthom it-tul raġonevoli u l-effikaċja sostanzjali tal-proċeduri jikkostitwixxu eżiġenzi primordjali.

V – Konklużjoni

84. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi b’dan il-mod għad-domanda preliminari magħmula mill-Cour d’appel de Bruxelles: L-Artikolu 11(7) u (8) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix, fil-prinċipju, sakemm il-prinċipji u l-għanijiet tal-imsemmi regolament jiġu effettivament osservati, li Stat Membru jadotta regoli nazzjonali li minnhom jirriżulta: – minn naħa, li l-proċedura li ssegwi deċiżjoni li tirrifjuta r-ritorn ta’ wild imneħħi illegalment, mogħtija minn qorti ta’ Stat Membru ieħor, li tkun prevista minn dawn id-dispożizzjonijiet taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva ta’ qrati speċjalizzati, u – min-naħa l-oħra, li t-tressiq ta’ kawża quddiem waħda minn dawn il-qrati speċjalizzati topera sospensjoni ta’ kull proċedura dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild li tinsab pendenti quddiem qorti oħra ta’ dan l-Istat Membru, u dan, anki meta din il-qorti l-oħra, fid-data tat-tressiq tal-kawża preċedenti, kienet kompetenti, kemm fuq livell internazzjonali, kif ukoll fuq livell nazzjonali, sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawża fuq il-mertu.

( 1 ) Lingwa oriġinali: il-Franċiż

( 2 ) L-ismijiet li jinsabu fil-parti introduttiva ġew issostitwiti b’ittri sussegwentement għal talba għal anonimizzazzjoni.

( 3 ) ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243

( 4 ) Aċċessibbli fuq l-indirizz internet sussegwenti: http://www/hcch.net/upload/conventions/txt28en.pdf

( 5 ) Skont il-premessa 11 u l-Artikolu 2(3) tar-Regolament Brussell II bis, għall-finijiet ta’ dan ir-regolament, “Stat Membru” jfisser l-Istati Membri kollha bl-eċċezzjoni tar-Renju tad-Danimarka.

( 6 ) Ara l-Artikolu 11 tal-Liġi tal-10 ta’ Mejju 2007, intiża sabiex timplementa r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000, il-Konvenzjoni Ewropea tal-Lussemburgu, tal-20 ta’ Mejju 1980, dwar ir-rikonoxximent u l-infurzar tas-sentenzi relatati mal-kustodja tal-minuri u l-istabbiliment mill-ġdid tal-kustodja tal-minuri kif ukoll il-Konvenzjoni ta’ Den Haag, tal-25 ta’ Ottubru 1980, dwar l-aspetti ċivili tal-ħtif internazzjonali tal-minuri (Moniteur belge tal-21 ta’ Ġunju 2007, p. 34264), li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Lulju 2007.

( 7 ) Liġi li tistabbilixxi qorti tal-familja u taż-żgħażagħ (Moniteur belge tas-27 ta’ Settembru 2013, p. 68429), li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Settembru 2014.

( 8 ) Dan kien l-isem fis-seħħ qabel ir-riforma magħmula bil-liġi tat-30 ta’ Lulju 2013, imsemmija iktar ’il fuq (ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 6 ta’ din l-opinjoni).

( 9 ) Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, minbarra l-proċeduri mibdija mill-missier quddiem il-qrati Belġjani sabiex tingħata deċiżjoni dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward tal-wild, l-omm kienet ukoll ressqet kawża quddiem il-qrati Pollakki għal dan l-istess għan. Peress li s-sunt tal-formulazzjoni ta’ dawn l-aħħar proċeduri ma huwiex neċessarju sabiex tingħata risposta għad-domanda preliminari, ma huwiex ser jsir riferiment għalih f’din l-opinjoni. Madankollu għandu jiġi enfasizzat li, peress li kienu kkonstataw li qorti Belġjana kienet ġiet adita l-ewwel u din kienet ammettiet il-ġurisdizzjoni internazzjonali tagħha, il-qrati Pollakki ddikjaraw li huma ma kellhomx ġurisdizzjoni fir-rigward ta’ din il-kwistjoni.

( 10 ) Skont dan l-artikolu, eċċezzjonalment u skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fih, il-qrati ta’ Stat Membru li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedu fuq il-mertu jistgħu jirrinvijaw il-kawża lil qorti ta’ Stat Membru ieħor li tkun f’pożizzjoni aħjar sabiex taqtagħha, meta dan ikun fl-aħjar interess tal-wild.

( 11 ) Ara n-nota 6 ta’ din l-opinjoni u l-Artikolu 232 ta’ din il-liġi.

( 12 ) Il-qorti tar-rinviju tqis li, skont id-dritt Belġjan, hija tista’ tiġi adita bil-proċedura msemmija fl-Artikolu 11(6) sa (7) tar-Regolament Brussell II bis unikament permezz ta’ appell li tressaq parti fit-tilwima kontra din is-sentenza.

( 13 ) Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, il-Cour d’appel de Bruxelles tippreċiża li, attwalment, ma hemmx lok li jiġu emendati l-miżuri provviżorji relatati mad-dritt ta’ aċċess tal-missier li hija ffissat fis-sentenza interlokutorja tagħha tat-30 ta’ Lulju 2014, li huma direttament infurzabbli fil-Polonja permezz taċ-ċertifikat maħruġ f’dan ir-rigward skont l-Artikolu 41 tar-Regolament Brussell II bis.

( 14 ) Dan il-każ lanqas ma jikkonċerna problema ta’ natura purament nazzjonali għaliex dan jikkonċerna l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tar-Regolament Brussell II bis li minnhom jirriżulta li waħda jew l-oħra mill-qrati Belġjani kkonċernati għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi fuq tilwima ta’ natura transkonfinali, u mhux ta’ natura interna [ara, b’analoġija, iċ-ċirkustanzi tal-kawżi li taw lok għas-sentenzi C (C‑435/06, EU:C:2007:714) u A (C‑523/07, EU:C:2009:225)].

( 15 ) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 8 ta’ din l-opinjoni.

( 16 ) Dwar il-formulazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, ara s-sentenza McB. (C-400/10 PPU, EU:C:2010:582).

( 17 ) Dwar il-kunċett ta’ ksur ta’ dritt ta’ aċċess, ara s-sentenza C (C‑376/14 PPU, EU:C:2014:2268, punti 60 et seq).

( 18 ) Fil-fatt, għalkemm, permezz ta’ digriet tad-19 ta’ Diċembru 2013, l-Imħallef għal miżuri provviżorji tat-Tribunal de première instance de Bruxelles, li kien qed jiddeċiedi b’mod provviżorju, kien attribwixxa r-residenza lill-missier, it-Tribunal de la jeunesse de Bruxelles, b’deċiżjoni fuq il-mertu tas-26 ta’ Marzu 2014 li sussegwentement ġiet appellata, fdaha lill-omm, fatt li l-Cour d’appel de Bruxelles ma biddlitx fil-kuntest tal-miżuri provviżorji li hija adottat fis-sentenza interlokutorja tagħha tat-30 ta’ Lulju 2014.

( 19 ) Infakkar li, permezz ta’ deċiżjoni tat-13 ta’ Frar 2014, il-qorti distrettwali ta’ Płońsk għamlet użu mill-possibbiltà, mogħtija eċċezzjonalment mill-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Den Haag tal-1980, li tidderoga mill-prinċipju ta’ ritorn immedjat tal-wild, previst fl-Artikolu 12 ta’ din il-konvenzjoni.

( 20 ) Ara l-ewwel sentenza tal-premessa 17 tar-Regolament Brussell II bis, kif ukoll is-sentenza Rinau (C‑195/08 PPU, EU:C:2008:406, punt 66); l-opinjoni tiegħi dwar l-Opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja 1/13 (EU:C:2014:2292, punti 84 u seq), u l-Opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja 1/13 (EU:C:2014:2303, punti 77 et seq).

( 21 ) F’dan is-sens, l-“espożizzjoni tal-motivi” dwar il-proposta li wasslet għall-adozzjoni tar-Regolament Brussell II bis, ippreżentata fit-3 ta’ Mejju 2002 mill-Kummissjoni [COM(2002) 222 finali, ĠU C 203 E, p. 161], kienet tindika, fil-parti bit-titolu “Għan”, li “l-Istat Membru li fih jinsab il-wild li tneħħa jista’ jadotta miżura kawtelatorja provviżorja ta’ żamma tal-wild, li hija stess tiġi ssostitwita b’deċiżjoni relatata mad-dritt ta’ kustodju mogħtija mill-qrati tal-Istat Membru ta’ residenza abitwali tal-wild” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (enfasi tiegħi).

( 22 ) Din l-espressjoni sinjifikattiva kienet tinsab fil-premessa 9 tal-ewwel proposta għal regolament dwar il-ġurisdizzjoni, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri ppreżentata mill-Kummissjoni fis-6 ta’ Settembru 2001 [COM(2001) 505 finali, ĠU C 332 E, p. 269], li kienet tipprovdi li “[r-]regoli dwar il-ġurisdizzjoni ma għandhomx jeskludu l-adozzjoni ta’ miżuri fl-Istat Membru li fih jinsab il-wild sabiex dan jiġi protett fil-każ ta’ urġenza jew sabiex jiġi organizzat l-eżerċizzju tar-responsabbiltà tal-ġenituri; il-qrati tal-Istat Membru li għandhom ġurisdizzjoni fir-rigward tal-mertu għandhom madankollu jkollhom l-aħħar kelma, inkluża l-possibbiltà li jannullaw dawn il-miżuri” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (enfasi tiegħi).

( 23 ) Ara l-Qorti EDB, Povse vs L-Awstrija, Rikors Nru 3890/11, § 85 u 86 (aċċessibbli fl-indirizz internet segwenti: http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/pages/search.aspx?i=001-122449), sentenza li tirreferi għas-sentenza Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400) mogħtija preċedentement mill-Qorti tal-Ġustizzja. Il-Qorti EDB enfasizzat li r-rikorrenti setgħu jitolbu lill-qrati, li jinsabu fl-Italja, post tar-residenza abitwali tal-wild, jipproteġu d-dritt fundamentali tagħhom għar-rispett tal-ħajja tal-familja sussegwentement għad-deċiżjoni li ordnat ir-ritorn tal-wild fl-Italja.

( 24 ) Ara, b’mod partikolari, il-Qorti EDB, X vs Il-Latvja, Rikors Nru 27853/09, § 93, 96 u 100 (aċċessibbli fuq l-indirizz internet segwenti: http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/pages/search.aspx?i=001-138939).

( 25 ) Ara wkoll l-ewwel sentenza tal-premessa 18 tar-Regolament Brussell II bis.

( 26 ) Mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 11(7) jirriżulta li jekk ebda osservazzjoni dwar dan ma tiġi riċevuta fiż-żmien previst, il-qorti li għandha ġurisdizzjoni għandha tagħlaq il-kawża

( 27 ) Minkejja n-natura ġenerali tal-espressjoni użata fl-Artikolu 11(8), jiġifieri “minn qorti li għandha l-ġurisdizzjoni taħt [ir-Regolament Brussell II bis”, inqis, fid-dawl tal-premessa 17, li hija ma tirreferix għal kull qorti li jkollha ġurisdizzjoni abbażi ta’ xi wieħed mill-artikoli ta’ dan ir-regolament, iżda pjuttost dik li tkun iddeċidiet fuq il-kustodja tal-wild fil-kuntest tal-proċedura prevista fl-Artikolu 11(6) sa (8) tagħha.

( 28 ) Skont il-modalitajiet previsti fl-Artikoli 40 et seq tar-Regolament Brussell II bis.

( 29 ) Enfasi tiegħi. Qed jintuża l-plural għaliex hemm il-possibbiltà li diversi qrati ta’ dan l-Istat Membru, ta’ gradi differenti jew ta’ l-istess grad, diġà jkunu ġew aditi bit-tilwima relatata mal-kustodja tal-wild ikkonċernat, hekk kif huwa l-każ fil-kawża prinċipali.

( 30 ) Enfasi tiegħi. Ser nerġa’ nittratta dan il-punt fil-punt 61 ta’ din l-opinjoni.

( 31 ) Ara l-abbozz ta’ liġi li wassal għall-adozzjoni tal-liġi tal-10 ta’ Mejju 20074 imsemmija iktar ’il fuq, ippreżentat fis-16 ta’ Marzu 2007 mill-Gvern Belġjan quddiem il-kamra tar-rappreżentanti tar-Renju tal-Belġju, Dokument 51-3002/001, 2006-2007, p. 3 (aċċessibbli fl-indirizz internet segwenti: http://www.lachambre.be/FLWB/pdf/51/3002/51K3002001.pdf).

( 32 ) Skont l-Artikoli 633septies u 1322decies tal-Kodiċi Ġudizzjarju Belġjan, iċċitati fil-punti 14 u 15 ta’ din l-opinjoni, din il-proċedura hija rriżervata lit-Tribunal de première instance, issa t-Tribunal de la famille, li hija annessa mal-Cour d’appel li fil-kompetenza tagħha l-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma illegali tiegħu.

( 33 ) Ara l-Artikolu 1322decies(4) tal-Kodiċi Ġudizzjarju Belġjan.

( 34 ) Bħall-Kummissjoni, ninnota li din is-sitwazzjoni, li fiha qrati tal-istess Stat Membru huma aditi fl-istess ħin, hija differenti minn dik imsemmija fl-Artikolu 19 tar-Regolament Brussell II bis, li jirregola l-każijiet ta’ lis alibi pendens li jqumu “[f]ejn il-proċedimenti dwar ir-responsabbilità ta’ l-ġenituri dwar l-istess minuri [wild] u li tinkludi l-istess kawża se jidħru quddiem qrati fi Stati Membri differenti” (enfasi tiegħi). Min-naħa l-oħra nqis, kuntrarjament għall-opinjoni li din l-istituzzjoni tat waqt is-seduta, li l-għan tal-proċeduri konkorrenti hawn ikkunsidrati jista’ jkun identiku meta deċiżjoni dwar il-kustodja tiddetermina l-post li fih il-wild għandu jgħix u, minħabba dan, jista’ jkollha riperkussjonijiet fuq ir-ritorn eventwali tiegħu.

( 35 ) Ara l-Artikoli 22 u 24 tal-proposta tal-Kummissjoni [COM(2002) 222 final], li saru l-Artikolu 11 tar-Regolament Brussell II bis, kif ukoll l-“espożizzjoni tal-motivi” dwar din il-proposta, li tippreċiża fuq is-suġġett tal-imsemmi Artikolu 24(2), li “l-awtorita ċentrali tal-Istat Membru fejn il-wild kien jirrisjedi abitwalment immedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma tiegħu għandha l-obbligu li tadixxi lill-qrati għal dan il-għan, filwaqt li l-istess possibbiltà hija miftuħa għal kull min ikollu r-responsabbiltà ta’ ġenitur” (enfasi tiegħi).

( 36 ) Ara n-nota tal-presidenza tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea tas-26 ta’ Novembru 2002 (Nru 14733/02, p. 5 u 6 kif ukoll p. 14 et seq), li tindika b’mod ċar liema kienu l-intenzjonijiet tal-membri tal-Kunsill f’dan ir-rigward. Il-punt 17 ta’ din in-nota jindika biss li deċiżjoni ta’ żamma bħal din “hija sempliċi miżura kawtelatorja u mhux deċiżjoni fuq il-mertu. Huwa għaldaqstant neċessarju, fil-parti l-kbira tal-każijiet, li jiġu aditi sussegwentement il-qrati tal-Istat Membru fejn il-wild kellu r-residenza abitwali tiegħu immedjatament qabel it-tneħħija, li tikkonserva l-ġurisdizzjoni tagħhom li jaqtgħu l-kawża fuq il-mertu” (enfasi tiegħi).

( 37 ) Ara b’mod partikolari, P. McEleavy, “The New Child Abduction Regime in the European Union: Symbiotic Relationship or Forced Partnership?”, Journal of Private International Law, 2005, Nru 1, p. 30 u n-nota ta’ qiegħ il-paġna 132; H. Fulchiron, “La lutte contre les enlèvements d’enfants”, fi H. Fulchiron, u C. Nourissat, (taħt id-direzzjoni ta’), Le nouveau droit communautaire du divorce et de la responsabilité parentale, Dalloz, Pariġi, 2005, p. 249; E. Pataut, “Commentaire de l’article 11”, fi U. Magnus, u P. Mankowski, (taħt id-direzzjoni ta’), Brussels II bis Regulation, Sellier European Law Publishers, Munchen, 2012, p. 142 et seq, punt 63.

( 38 ) Skont l-imsemmija gwida ta’ prattika, fil-verżjoni aġġornata tagħha tal-1 ta’ Ġunju 2005 (aċċessibbli fl-indirizz internet segwenti: http://ec.europa.eu/civiljustice/parental_resp/parental_resp_ec_vdm_fr.pdf), “[j]ekk qorti fl-Istat Membru tkun diġà tat sentenza dwar dan il-wild, id-dokumenti għandhom fil-prinċipju jintbagħtu lil dik il-qorti. Fin-nuqqas ta’ sentenza, it-tagħrif għandu jintbagħat lill-qorti li tkun kompetenti skond il-liġi ta’ dak l-Istat Membru, fil-parti l-kbira tal-każijiet ikun l-Istat Membru fejn il-wild kien resident abitwali qabel is-sekwestru” (ara p. 36, enfasi tiegħi). Il-kummissjoni ssostni li l-espressjoni “fil-prinċipju” tippermetti li jitqies li modalitajiet oħra, bħar-rinviju lil qorti speċjalizzata, huma possibbli. Madankollu, l-ipoteżi alternattiva indikata fil-bidu tas-sentenza segwenti, li l-Kummissjoni naqset milli tikkwota, tista’ tkisser din l-analiżi.

( 39 ) Il-Qorti tal-Ġustizzja fil-fatt tfakkar regolarment li hemm lok, għall-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, li jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha, imma wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li tagħha tkun tifforma parti (ara, b’mod partikolari, is-sentenza L, C‑656/13, EU:C:2014:2364, punt 38).

( 40 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Rinau (EU:C:2008:406, punt 82) u Povse (EU:C:2010:400, punt 78).

( 41 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi E. (C‑436/13, EU:C:2014:2246, punti 44 u 45); C (EU:C:2014:2268, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll L (EU:C:2014:2364, punt 48).

( 42 ) F’dan ir-rigward, ara s-sentenzi Detiček (C‑403/09 PPU, EU:C:2009:810, punti 53 u 54); Aguirre Zarraga (C‑491/10 PPU, EU:C:2010:828, punti 59 et seq); Povse (EU:C:2010:400, punt 64), kif ukoll McB. (EU:C:2010:582, punti 60 et seq).

( 43 ) Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Rinau (EU:C:2008:406, punt 52); Povse (EU:C:2010:400, punt 43), C (EU:C:2014:2268, punt 67), kif ukoll il-punti 15 u 16 tan-nota tal-presidenza tal-Kunsill tas-26 ta’ Novembru 2002, op. cit.

( 44 ) B’hekk, il-paragrafu 3 tal-imsemmi artikolu jimponi fuq qorti adita b’talba għal ritorn li taqta’ s-sentenza, bħala prinċipju, f’terminu “sa mhux aktar tard minn sitt gimgħat wara li l-applikazzjoni tkun ġiet irreġistrata”. Il-paragrafu 6 tiegħu jeżiġi li l-komunikazzjoni tal-informazzjoni li jipprevedi ssir “fi żmien xahar mid-data ta’ l-ordni sabiex ma jsirx ir-ritorn [ta’ żamma]”. Il-paragrafu 7 tiegħu jżid li l-partijiet għandhom jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom “fi żmien tlett xhur tad-data ta’ notifika [tal-informazzjoni]”. Fil-prattika, il-qrati tal-Istati Membri ma jkunux dejjem jistgħu josservaw l-ewwel wieħed minn dawn it-termini, skont ir-rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill u lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 2201/2003 u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000, tal-15 ta’ April 2014 [COM(2014) 225 finali].

( 45 ) Kemm fl-imsemmi paragrafu 6 (fir-rigward tal-komunikazzjoni tal-informazzjoni ta’ deċiżjoni ta’ żamma lill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru ta’ residenza abitwali tal-wild), kif ukoll fil-paragrafu 7 (fir-rigward tal-modalitajiet li bihom din l-informazzjoni għandha tiġi nnotifikata lill-partijiet, u li dawn għandhom jintalbu jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom lill-qorti kompetenti) hemm riferiment għad-dispożizzjonijiet tal-“liġi nazzjonali”.

( 46 ) Il-formulazzjoni tal-imsemmi paragrafu 7 hija ġenerika, fis-sens li din id-dispożizzjoni ssemmi fil-globalità tagħhom “il-qrati fl-Istat Membru fejn il-minuri [ulied] kienu abitwalment residenti mmedjatament qabel it-tneħħija jew iż-żamma nġusta [illegali]” u hija mmirata, fis-sens li hija ssemmi tliet darbiet il-“qorti” li tirċievi l-informazzjoni prevista fl-imsemmi paragrafu 6 u li għandha tagħti segwitu, jew billi taqta’, jew billi tagħlaq il-kawża (enfasi tiegħi).

( 47 ) Dan ikun differenti minn dispożizzjoni li għandha bħala għan li tiddefinixxi l-ġurisdizzjoni territorjali ta’ qorti b’mod li jippermetti li tiġi identifikata qorti preċiża ta’ Stat Membru, bħad-dispożizzjoni li kienet is-suġġett tal-konklużjonijiet tiegħi fl-kawżi Sanders u Huber (C‑400/13 u C‑408/13, EU:C:2014:2171, punt 36), li għadhom pendenti llum, li rrigwardaw “il-qorti tal-post fejn id-debitur ikollu r-residenza abitwali tiegħu” (enfasi tiegħi).

( 48 ) Favur in-natura proċedurali tar-regoli previsti fl-imsemmi Artikolu 11, ara A. Devers, “Les enlèvements d’enfants et le règlement ‘Bruxelles II bis’”, fi H. Fulchiron, (taħt id-direzzjoni ta’), Les enlèvements d’enfants à travers les frontières, Bruylant, Brussell, 2004, p. 40.

( 49 ) F’dan ir-rigward, il-gvern Belġjan indika matul is-seduta, ġustament fil-fehma tiegħi, li “L-Artikolu 11(7) tar-Regolament għandu bħala għan essenzjali li jiddetermina l-proċedura li għandha tiġi osservata fil-każ fejn l-ebda qorti ma tkun għadha ġiet adita, fl-Istat [ta’ residenza abitwali tal-wild] ta’ kawża dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri [...] sabiex il-kawża tkun tista’ tiżvolġi mingħajr ma tiġi ppreġudikata l-ħeffa. Min-naħa l-oħra, jekk qorti tkun diġà ġiet adita fuq il-mertu fuq kollox jew parti mill-kawża, [...] ir-Regolament iħalli lill-Istati Membri l-għażla li biha jiddeterminaw liema proċedura għandha tiġi segwita fuq livell nazzjonali”. Il-kummissjoni segwiet din il-pożizzjoni, filwaqt li ppreċiżat li f’dan l-aħħar każ, “l-obbligu li jiġu informati l-partijiet ma huwiex indikat mir-regolament innifsu, imma huwa d-dritt proċedurali nazzjonali li għandu jiddetermina din il-kwistjoni”.

( 50 ) Enfasi tiegħi.

( 51 ) Ara l-punti 68 et seq ta’ din l-opinjoni.

( 52 ) Ara l-espożizzjoni tal-motivi dwar l-Artikolu 3 tal-abbozz ta’ liġi indikat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 30 ta’ din l-opinjoni (p. 44 tal-imsemmi abbozz).

( 53 ) Diversi Stati Membri adattaw il-leġiżlazzjoni tagħhom sabiex jieħdu inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti ta’ dan ir-regolament. Ara K. Boele-Woelki, u C. González Beilfuss, (taħt id-direzzjoni ta’), Brussels II bis – Its Impact and Application in the Members States, Intersentia, Antwerpen, 2007.

( 54 ) F’dan ir-rigward, ara l-kontribuzzjoni dwar id-dritt Belġjan, fi “Dossier spécial – Concentration des compétences en relation avec la Convention de La Haye [de 1980] et d’autres instruments internationaux en matière de protection de l’enfance”, La Lettre des Juges sur la protection internationale de l’enfant, ippubblikat mill-Conférence de La Haye de droit international privé, tome XX, été-automne 2013, p. 5 u 6 (aċċessibbli fl-indirizz internet segwenti: http://www.hcch.net/upload/newsletter/nl2013tome20fr.pdf).

( 55 ) Ara l-espożizzjoni tal-motivi dwar l-Artikolu 3 tal-abbozz ta’ liġi, op. cit. (p. 44 tal-imsemmi abbozz).

( 56 ) Fuq dan is-suġġett, are l-Artikoli 1210-4 tal-kodiċi ta’ proċedura ċivili u L. 211-12 tal-kodiċi tal-organizzazzjoni ġudizzjarja Franċiża, kif ukoll C. Nourissat, u A. Devers, “Étude 245 – Règles de compétence en matière matrimoniale et responsabilité parentale”, fi G. Canivet, et (taħt id-direzzjoni ta’), Lamy Procédures communautaires, Pariġi, 2008, punti 245-205 et seq.

( 57 ) Ara l-kontribuzzjonijiet dwar id-dritt Franċiż u d-dritt Ġermaniż, fi “Dossier spécial – Concentration des compétences en relation avec la Convention de La Haye [de 1980] et d’autres instruments internationaux en matière de protection de l’enfance”, op. cit., rispettivament p. 16 u p. 17 et seq.

( 58 ) Ara fil-globalita tiegħu “Dossier spécial – Concentration des compétences en relation avec la Convention de La Haye [de 1980] et d’autres instruments internationaux en matière de protection de l’enfance”, op. cit., u b’mod partikolari s-sinteżi magħmula minn P. Lortie, p. 2 et seq, li tippreċiża li l-konċentrazzjoni tal-kompetenzi twettqet b’rabta mar-Regolament Brussell II bis f’ċerti Stati Membri kkonċernati minn dan l-istudju, jiġifieri, skont l-awtur, fil-Ġermanja, fil-Belġju, fil-Bulgarija, f’Ċipru, fil-Finlandja, fi Franza, fl-Ungerija, fil-Pajjiżi l-Baxxi u fir-Renju Unit, u li l-kompetenza xi kultant ġiet irriżervata lil qorti speċjalizzata unika, b’mod partikolari fil-Pajjiżi l-Baxxi u fl-Isvezja.

( 59 ) Ara l-Gwida ta’ Prattika għall-applikazzjoni tar-Regolament ġdid “Brussell II”op. cit., p. 28, kif ukoll ir-rapport “Article 11 working group – Information on national procedures”, 2013 (aċċessibbli fl-indirizz internet segwenti: https://e-justice.europa.eu/content_parental_child_abduction-309-fr.do?clang=fr), p. 12 et seq, fejn huwa indikat li: “[t]he following Member States appear not to have implemented concentration: Estonia, Latvia, Lithuania, Poland, Slovenia and Spain”.

( 60 ) Guide to good practice under the Hague Convention of 25 October 1980 – Part II – Implementing measures, 2003, p. xii et seq kif ukoll p. 29 et seq (aċċessibbli fl-indirizz internet segwenti: http://www.hcch.net/index_fr.php?act=publications.details&pid=2781), li jelenka l-vantaġġi li din il-prattika toffri. Fir-rigward tal-importanza ta’ din il-gwida u l-assenza ta’ effeti negattivi, ara l-Qorti EDB, X vs Il-Latvja, iċċitata iktar ‘il fuq, § 36.

( 61 ) Ara l-punt 39 ta’ din l-Opinjoni.

( 62 ) Ħlief jekk dan ir-ritorn imur kontra l-interessi primarji tal-wild.

( 63 ) Fuq dan is-suġġett, ara, b’mod partikolari, il-punt 57 ta’ din l-opinjoni.

( 64 ) Ara l-punti 54 et seq ta’ din l-opinjoni.

( 65 ) Sentenza Rinau (EU:C:2008:406, punti 78 sa 80).

( 66 ) Fil-kawża prinċipali, il-qorti speċjalizzata kompetenti kienet tidher, fil-bidu, taqbel ma din il-fehma, peress li t-Tribunal de la famille de Bruxelles, adit wara d-deċiżjoni ta’ żamma bagħat il-kawża quddiem il-Cour d’appel de Bruxelles, li preċedentement kienet ġiet adita fuq il-mertu.

( 67 ) F’dan il-każ, il-Cour d’appel de Bruxelles ordnat, fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, miżura ta’ studju soċjali fl-ambjent tal-missier, sabiex tinvestiga b’mod partikolari l-kundizzjonijiet ta’ akkoljenza li l-missier seta’ jipproponi lill-wild, jekk ikun il-każ, kif ukoll tal-kapaċità ta’ ġenitur tiegħu.

( 68 ) Ara l-Artikolu 198(2) tal-liġi tat-30 ta’ Lulju 2013, indikata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 6 ta’ din l-opinjoni.

( 69 ) B’hekk, fid-dritt Ġermaniż, f’każ bħal dan, “l-Artikolu 13 tal-liġi [Federali tal-5 ta’ April 1990, kif emendata] jimponi li t-tribunal jastjeni favur il-qorti speċjalizzata” (ara “Dossier spécial – Concentration des compétences en relation avec la Convention de La Haye [de 1980] et d’autres instruments internationaux en matière de protection de l’enfance”, op. cit., p. 18). Bl-istess mod, fid-dritt Franċiż, huma l-qrati l-oħra aditi bl-istess tilwima jew b’tilwimiet konnessi li għandhom jastjenu favur il-qorti li tkun speċjalment kompetenti wara deċiżjoni ta’ żamma (ara l-Artikolu 1210-9 tal-kodiċi ta’ proċedura ċivili).

( 70 ) Filwaqt li jsemmi s-sentenzi Rinau (EU:C:2008:406, punti 63 u 64) kif ukoll Povse (EU:C:2010:400, punt 53), dan il-gvern ifakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, min-naħa, li “[g]ħalkemm essenzjalment marbuta ma’ kwistjonijiet oħra rregolati bir-Regolament b’mod partikolari d-dritt ta’ kustodja, is-saħħa eżekuttiva ta’ deċiżjoni li tordna r-ritorn ta’ wild wara deċiżjoni li ma jsirx ir-ritorn għandha awtonomija proċedurali, sabiex ma ddewwimx ir-ritorn ta’ wild li tneħħa jew inżamm illegalment, u, min-naħa l-oħra, li “[m]a jistax jiġi dedott [mill-Artikolu 11(7)] li deċiżjoni dwar il-kustodja tal-wild hija prerekwiżit għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni li tordna r-ritorn [ta’ dan tal-aħħar]”, għaliex “din id-deċiżjoni intermedjarja tal-aħħar isservi wkoll għat-twettiq tal-għan aħħari, b’mod partikolari s-soluzzjoni tal-kwistjoni tal-kustodja tal-wild” (enfasi tiegħi).

( 71 ) Dan l-effett devoluttiv jimplika li l-qorti adita minn appell tkun tista’ tagħti deċiżjoni fuq l-elementi kollha tal-kawża, b’mod partikolari fuq il-fatti ġodda li jseħħu wara l-għoti tas-sentenza appellata, bħall-aġir sussegwenti ta’ wieħed mill-ġenituri.

( 72 ) Matul is-seduta, il-gvern Belġjan biddel il-perspettiva tiegħu, u indika li l-qorti speċjalizzata kienet fil-verità tiddisponi minn setgħa indipendenti ta’ evalwazzjoni, fuq l-opportunità u b’mod partikolari fl-interess tal-wild, il-fondatezza tat-talba ta’ parti intiża li tibgħat quddiem il-Cour d’appel flimkien il-kwistjoni tar-ritorn tal-wild u dik dwar il-kustodja tiegħu, b’applikazzjoni tar-regola li tgħid li l-kwistjoni aċċessorja ssegwi dik prinċipali.

( 73 ) Ara, b’analoġija, is-sentenza Rinau (EU:C:2008:406, punt 81).

( 74 ) Idem.

( 75 ) Il-Qorti EDB tinsisti wkoll fuq l-obbligu li jaqa’ fuq l-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ Stat Membru li “juża l-mezzi kollha neċessarji sabiex jittratta b’diliġenza” l-proċeduri dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri fir-rigward ta’ wild imneħħi u r-ritorn tiegħu li jaqgħu taħt ir-Regolament Brussell II bis, hija u tenfasizza li “l-mogħdija ta’ żmien tista’ jkollha konsegwenzi irrimedjabbli għar-relazzjonijiet bejn l-ulied u dawk il-ġenituri li ma jgħixux magħhom” (ara, b’mod partikolari, il-Qorti EDB, Karoussiotis vs Il-Portugall, Nru 23205/08, § 85 et seq, aċċessibbli fl-indirizz internet segwenti: http://hudoc.echr.coe.int/sites/fra/pages/search.aspx?i=001-103165).

( 76 ) Ara s-sentenza Povse (EU:C:2010:400, punti 62 u 66).